← Κύπρος

Κυριάκου ν. Κυπριακή Δημοκρατία διά μέσου Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας, Αρ. Αγωγής: 3480/09, 6/11/2019

Κυριάκου ν. Κυπριακή Δημοκρατία διά μέσου Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας, Αρ. Αγωγής: 3480/09, 6/11/2019 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLEF:2019:A504 ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΕΝΩΠΙΟΝ: Χ. Β. Χαραλάμπους, Α.Ε.Δ. Αρ. Αγωγής: 3480/09 Μεταξύ: *** Κυριάκου Ενάγοντος και Κυπριακή Δημοκρατία διά μέσου Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας Εναγομένου Ημερομηνία: 6 Νοεμβρίου 2019 Εμφανίσεις: Για Ενάγοντα: κ. Ρ. Σχίζας, για Ρένος Λ. Σχίζας & Συνεργάτες Για Εναγόμενη: κα Θ. Κουμή, για Γενικό Εισαγγελέα Α Π Ο Φ Α Σ Η Με την ως άνω αγωγή του ο Ενάγων αστυφύλακας αξιώνει γενικές και ειδικές αποζημιώσεις για τραυματισμό του εν ώρα υπηρεσίας στις 17.7.07, ισχυριζόμενος ότι αυτός οφείλετο στην αμέλεια και ή παράλειψη καθηκόντων της Εναγομένης Δημοκρατίας και ή εργοδοτουμένων και ή υπηρετών και ή αντιπροσώπων της. Η θέση του είναι πως εκείνη τη μέρα είχε κληθεί εσπευσμένα από λοχία να ανεβεί σκάλες ανεγειρόμενης οικοδομής (σε σχέση με εντοπισθέντα αλλοδαπό) και ότι ενώ ανέβαινε εμφανίστηκε ξαφνικά μπροστά του ο αλλοδαπός, ο οποίος ορμώντας πάνω του τον έσπρωξε βίαια στο κενό με αποτέλεσμα να πέσει από τη σκάλα του πρώτου ορόφου και να τραυματιστεί πολύ σοβαρά. Μαρτυρία Για να αποδείξει την υπόθεση του ο Ενάγων κάλεσε επτά μάρτυρες ενώ η Εναγόμενη Δημοκρατία κάλεσε δύο προς υπεράσπιση της. Ως Μ.Ε.1, κατέθεσε ο ίδιος ο Ενάγων, ο οποίος υιοθέτησε τη γραπτή δήλωση του, ως Έγγραφο Α και παρουσίασε διάφορα έγγραφα ως Τεκμήρια 1-

  1. Στη δήλωση του μεταξύ άλλων εξηγεί την προσωπική - επαγγελματική κατάστασή του και αναφέρεται στο επίμαχο περιστατικό και στις συνέπειες του. Συνοπτικά, ήταν η θέση του ότι στις 17.7.07 παραμένοντας στο ισόγειο ανεγειρόμενης πολυκατοικίας άκουσε τον προϊστάμενο του (λοχία) να καλεί σε βοήθεια, οπότε έτρεξε ανεβαίνοντας γρήγορα τις σκάλες. Ενώ όμως ανέβαινε είδε σε πολύ μικρή απόσταση κάποιο νεαρό να κατεβαίνει, ο οποίος χωρίς να του δώσει οποιοδήποτε χρονικό περιθώριο, όρμησε πάνω του και τον έσπρωξε βίαια με συνέπεια να πέσει στο κενό, ήτοι από τον πρώτο όροφο στο ισόγειο και να τραυματιστεί πολύ σοβαρά. Προφορικά προσέθεσε κάποιες λεπτομέρειες για την υπηρεσιακή του κατάσταση προ και μετά του τραυματισμού του. Αντεξεταζόμενος αναφέρθηκε στην κατάσταση της υγείας του προ του επίδικου περιστατικού, στην υπηρεσιακή του πορεία και ανέλιξη, ισχυριζόμενος ότι είχε άριστες προοπτικές ανέλιξης, καθώς και στο ίδιο το περιστατικό δεχόμενος ότι εκείνη τη μέρα πήραν οδηγίες να μεταβούν στη συγκεκριμένη οδό προς εντοπισμό αλλοδαπών οι οποίοι εργάζονταν παράνομα. Ο Μ.Ε.2, Δρ . Βιολάρης, ειδικός νευροχειρουργός, αναφέρθηκε μεταξύ άλλων, σε εξέταση του Ενάγοντος κατά το 2015 (Τεκμήριο 13), στη διαπίστωση δισκοπάθειας, σε νεότερη εξέταση κατά το 2018, στη θέση του ότι υπάρχει προβολή δίσκου, ότι είναι πολύ πιθανόν η δισκοπάθεια που προκαλεί την οσφυαλγία να οφείλεται στο ατύχημα και ότι πιθανόν να απαιτείται εγχείρηση. Αντεξεταζόμενος δέχθηκε ότι στη γνωμάτευση του κατέγραψε αυτό που του είχε πει ο Ενάγων χωρίς να γνωρίζει εάν είχε οποιοδήποτε άλλο ατύχημα από το 2007 μέχρι το 2011 ή μέχρι και το 2015 που τον εξέτασε. Συμφώνησε απολύτως με την άποψη του Ιατροσυμβουλίου και κατέληξε ότι από την εμπειρία του δεν μπορούσε να αποκλείσει ότι οι σωματικές βλάβες σχετίζονται με τον επίδικο τραυματισμό. Ο Μ.Ε.3, Λοχ. . Αγαθοκλέους, είναι ο Υπεύθυνος του Τμήματος Ανθρώπινου Δυναμικού της Αστυνομικής Διεύθυνσης Λευκωσίας στο οποίο υπάγεται και το Γραφείο Προσωπικού, όπου διατηρείται φάκελος για κάθε μέλος της Διεύθυνσης Λευκωσίας. Κατά τη μαρτυρία του εξήγησε το περιεχόμενο τέτοιων φακέλων. Ειδικότερα αναφέρθηκε στις άδειες ασθενείας του Ενάγοντος προ και μετά του ατυχήματος και παρουσίασε τις άδειες και τις μεταθέσεις του ως Τεκμήρια 26 και
  2. Ο μάρτυρας δεν αντεξετάστηκε. Η Μ.Ε.4, Δρ . Κατωδρύτου, ακτινολόγος, αναφέρθηκε σε μαγνητική εξέταση («MRI») του Ενάγοντος στις 14.9.11, στη σύνταξη σχετικού πιστοποιητικού (Τεκμήριο 14) και επεξήγησε τη δισκοκήλη λέγοντας ότι είναι κομμάτι του πυρήνα του δίσκου το οποίο έφυγε από τη θέση του. Ούτε η μάρτυρας αυτή αντεξετάστηκε. Ο Μ.Ε.5, Δρ . Παναγιωτίδης, παθολόγος και καρδιολόγος, αναφέρθηκε στο ιατρικό του πιστοποιητικό (Τεκμήριο 10), στο εύρημα του ότι υπήρχε οσφυαλγία με μετατραυματικό σύνδρομο κατά την εξέταση στις 18.3.09, στις συνέπειες της οσφυαλγίας και στο κατά πόσον ενδείκνυται επέμβαση. Αντεξεταζόμενος είπε πως δεν μπορεί να γνωρίζει κάποιος αν η οσφυαλγία προέκυψε από τον επίδικο τραυματισμό αφού και μια άβολη κίνηση πιθανόν να προκαλέσει μετά από χρόνια οσφυαλγία και πως αν πέσει από όροφο οπωσδήποτε θα έχει κάποια βλάβη στη σπονδυλική στήλη. Βλέποντας την έκθεση του Ιατροσυμβουλίου (Τεκμήριο 18) και την αναφορά ότι δεν μπορούσε να αποδειχθεί ότι η πάθηση συνδέετο με την πτώση, είπε πως ο ίδιος εξήγαγε το συμπέρασμα ότι η οσφυαλγία είχε κάποια σχέση με την πτώση, προσθέτοντας ότι αν προϋπήρχε βλάβη θα το είχε αναφέρει ο Ενάγων, δεχόμενος ότι δεν μπορούσε να γνωρίζει και ότι δεν αμφισβητούσε τα καταγραφόμενα στο Τεκμήριο
  3. Ο Μ.Ε.6, Δρ Σεργίου, ορθοπεδικός χειρουργός, αναφέρθηκε στην εξέταση του Ενάγοντος στις 17.7.07, στην έκδοση σχετικού πιστοποιητικού (Τεκμήριο 5), στη χορήγηση αδειών (Τεκμήριο 5) και στα τραύματα από ορθοπεδικής πλευράς, όπως το κάταγμα χεριού, θλάση και μώλωπες. Αντεξεταζόμενος είπε πως είχε ξαναδεί τον Ενάγοντα λίγες μέρες πριν κλητευθεί και συμφώνησε με τη θέση του Ιατροσυμβουλίου (Τεκμήριο 18). Ο Μ.Ε.6, . Αντωνίου, Υπεύθυνος από το 2013 του Επαρχιακού Κλιμακίου Αλλοδαπών Λευκωσίας, αναφέρθηκε στο Κλιμάκιο αυτό του οποίου προΐσταται, στην προετοιμασία των μελών για κάποια επιχείρηση αναλόγως περιστάσεων, στην ειδική περίπτωση που θα ερευνηθεί ανεγειρόμενη οικοδομή και στο ότι τους τελευταίους οκτώ μήνες παραχωρήθηκαν ειδικά παπούτσια, κράνος και φωσφορούχο γιλέκο ενώ προηγουμένως είχαν μια ζώνη, ρόπαλο, χειροπέδες και σπρέι. Αντεξεταζόμενος είπε πως στις περιπτώσεις ανεγειρόμενων οικοδομών οι αστυνομικοί που θα λάβουν μέρος θα πρέπει να λάβουν γνώση και δήλωσε πως δεν έχει υπόψιν οδηγίες για τερματισμό τέτοιων ερευνών (σε ανεγειρόμενες πολυκατοικίες). Μαρτυρία Εναγομένου Ο Μ.Υ.1, . Χριστοδούλου, ήταν κατά τα έτη 2007-2008 λοχίας και Υπεύθυνος του Τομέα Επιχειρήσεων στο Κλιμάκιο Αλλοδαπών Λευκωσίας και από το 2012 είναι συνταξιούχος. Υιοθέτησε γραπτή δήλωση του (Έγγραφο Β). Είπε ότι τις 17.7.07 ευρίσκετο σε περιπολία με τον Ενάγοντα και ακόμα έναν αστυφύλακα. Κάποια στιγμή εντόπισαν στη γωνία των οδών Ολυμπίας και Ανδρίας αλλοδαπό φοιτητή να εργοδοτείται παράνομα και αφού τον συνέλαβε και τον άφησε υπό την επιτήρηση των δύο συναδέλφων του αστυφυλάκων προχώρησε σε έλεγχο όλων των ορόφων. Όταν εντόπισε στον τέταρτο όροφο άλλον αλλοδαπό να εργάζεται τον πλησίασε αποκαλύπτοντας την ιδιότητα του, πλην όμως εκείνος αντέδρασε αστραπιαία και σπρώχνοντας τον ίδιο κατάφερε να ξεφύγει και άρχισε να κατεβαίνει τρέχοντας. Αυτή τη στιγμή ο Μ.Υ.1 φώναξε στους συναδέλφους του, που ήταν στο ισόγειο, να ανακόψουν τον αλλοδαπό. Μετά από λίγο κατεβαίνοντας τα σκαλιά είδε τον Ενάγοντα στη βάση της σκάλας γονατιστό και να τρέχει αίμα από τα χέρια του. Σε δήλωση του ο Ενάγων τού είπε πως είχε ξεκινήσει να ανεβαίνει τις σκάλες αλλά μόλις ανέβηκε τον πρώτο όροφο ο αλλοδαπός που ερχόταν τρέχοντας από πάνω τον έσπρωξε και έπεσε από τις σκάλες. Σχετικά είχε δώσει και γραπτή κατάθεση στις 17.7.07 την οποίαν επίσης υιοθέτησε (Έγγραφο Γ). Προφορικά είπε πως δεν υπάρχει κάποια εκπαίδευση να γίνει, απλά δίδονται συστάσεις στους αστυφύλακες πριν από κάποια επιχείρηση για το πώς να ενεργήσουν. Ούτε υπήρχε κάποιος ειδικός εξοπλισμός. Αντεξεταζόμενος είπε πως δεν είχαν κάποιο σχέδιο, ότι ο κίνδυνος είναι μέρος της δουλειάς τους, ότι δεν είχαν να κάνουν με εγκληματίες αλλά με απλούς οικονομικούς μετανάστες και ότι δεν ένιωθε ότι υπήρχε κίνδυνος για τον ίδιο, αλλά δέχθηκε πως το επίμαχο περιστατικό ήταν από τις εξαιρέσεις. Πρόσθεσε πως όταν άρχισε να τρέχει ο αλλοδαπός, ο ίδιος φώναξε στους συναδέλφους του να τον ανακόψουν. Αρνήθηκε ότι φώναξε «βοήθεια XXXXX». Δέχθηκε ότι δεν υπήρξε κάποια εκπαίδευση ή εξοπλισμός αλλά επέμεινε πως υπήρχαν πάντα οι οδηγίες διότι οι κίνδυνοι στη δουλειά του αστυνομικού είναι πάντα δεδομένοι και εναπόκειται στον ίδιο τον αστυνομικό να μπορέσει να προστατεύσει τον εαυτό του. Ο Μ.Υ.2, Λοχ. . Γαβριήλ, υπηρετεί στο Γραφείο Ανθρώπινου Δυναμικού στο Αρχηγείο Αστυνομίας. Υιοθέτησε και παρουσίασε γραπτή δήλωση του (Έγγραφο Δ). Σε αυτήν αναφέρει μεταξύ άλλων ότι μέσα από τον φάκελο του Ενάγοντος δεν φαίνεται να επηρεάστηκε η επαγγελματική του ανέλιξη εφόσον κατά το 2010 διορίστηκε Αρχιαστυφύλακας και κατά το 2014 ανελίχθηκε στην κλίμακα Α7+2, ενώ τώρα είναι τοποθετημένος στο Οδόφραγμα Λήδρα Πάλας. Εξήγησε επίσης τις διάφορες άλλες μετακινήσεις, καθήκοντα αλλά και δράση του Ενάγοντος για την οποία τιμήθηκε. Αντεξεταζόμενος αναφέρθηκε στις προϋποθέσεις προαγωγής σε Αρχιαστυφύλακα, στο ότι δεν υπάρχει κάτι μεμπτό στον φάκελο για τον Ενάγοντα, στην εισήγηση κατά το 2011 για προαγωγή επ' ανδραγαθία του Ενάγοντος και στο ότι δεν υπάρχει κάποια αναφορά ότι δεν προήχθη λόγω του τραυματισμού του. Παρουσίασε σχετικό έγγραφο με τις μετακινήσεις του Ενάγοντος ως Τεκμήριο 28, δηλώνοντας ότι δεν γνώριζε τους λόγους των μετακινήσεων ενώ λήφθηκαν ως Τεκμήρια 29 και 30 επιστολή ημερ. 28.3.08 και νεότερη έκθεση Ιατροσυμβουλίου ημερ. 12.2.
  4. Αρνήθηκε ότι δόθηκαν οδηγίες να μην εισέρχονται σε υπό ανέγερση πολυκατοικίες. Αναφέρθηκε επίσης σε νεότερη επιστολή και έκθεση Ιατροσυμβουλίου τα οποία σημειώθηκαν ως Τεκμήρια 31 και
  5. Δέχθηκε ότι δεν γνωρίζει τα σημερινά καθήκοντα του Ενάγοντος στο Οδόφραγμα. Αξιολόγηση Μαρτυρίας-Ευρήματα Παρακολούθησα όλους τους μάρτυρες με κάθε δυνατή και επιβαλλόμενη προσοχή και είμαι σε θέση να αξιολογήσω την αξιοπιστία και μαρτυρία τους προς εξαγωγή των αναγκαίων ευρημάτων και συμπερασμάτων επί των γεγονότων. Παρακολούθησα με ιδιαίτερη προσοχή τον Ενάγοντα ενώ κατέθετε και πρέπει να παρατηρήσω εξ αρχής πως σε διάφορα σημεία της μαρτυρίας του δεν υπήρξε πειστικός και συγκεκριμένος. Υπήρξαν αρκετά σημεία στα οποία παρατηρούνται ασάφειες, υπεκφυγές ή και υπερβολές στην παράθεση των γεγονότων. Σε ορισμένα αφήνοντο με επιτηδευμένο τρόπο κάποια υπονοούμενα για τα οποία εκτιμούσε ότι μπορούσαν να λειτουργήσουν προς όφελος του, χωρίς όμως και πάλι την αναγκαία επεξήγηση ή τεκμηρίωση (π.χ. για τον λόγο μετάθεσης του το 2008). Η γραπτή δήλωση του ήταν εν πολλοίς μια επανάληψη της έκθεσης απαίτησης. Ειδικότερα, όσον αφορά το επίδικο περιστατικό διεφάνη πως δεν ενθυμείτο καλά κάποια γεγονότα, ίσως λόγω και της πτώσης (π.χ. τη μεταφορά του στο νοσοκομείο) ενώ όσον αφορά τα τραύματα ή γενικά τα θέματα υγείας του και τις συνέπειες, υπήρξε ιδιαίτερα γενικόλογος και ολιγόλογος, αφήνοντας αδιευκρίνιστα αρκετά ζητήματα της καθημερινής του ζωής μετά το ατύχημα και ιδιαίτερα μετά τη διαπίστωση της οσφυαλγίας. Δεν αισθάνομαι ασφαλής να στηριχθώ στη δική του μαρτυρία, εκτός σε ζητήματα για τα οποία υπάρχει και άλλη αξιόπιστη μαρτυρία. Όσον αφορά τους εμπειρογνώμονες ήτοι τους ιατρούς μάρτυρες Μ.Ε.2, Μ.Ε.4, Μ.Ε.5 και Μ.Ε.6 πρέπει να πω ότι δεν έχουν αμφισβητηθεί τα ακαδημαϊκά προσόντα τους, καθώς και η εμπειρία του καθενός στον τομέα του. Οι αρχές με βάση τις οποίες αξιολογείται μαρτυρία εμπειρογνωμόνων είναι πολύ καλά γνωστές και δεν απαιτείται εκτενής καταγραφή τους. Αρκεί να λεχθεί πως όπως έχει αναφερθεί στην υπόθεση Μελικίδης ν. Παπαγεωργίου

(2013)1 (Α) Α.Α.Δ. 832 για σκοπούς αξιολόγησης της μαρτυρίας εμπειρογνωμόνων ισχύουν οι ίδιοι κανόνες που ισχύουν στην περίπτωση κάθε άλλου μάρτυρα. Το καθήκον του εμπειρογνώμονα είναι να εφοδιάσει το δικαστήριο με όλες τις απαραίτητες για σκοπούς ελέγχου της ορθότητας των συμπερασμάτων του, επιστημονικές πληροφορίες, ούτως ώστε το δικαστήριο να είναι σε θέση, εφαρμόζοντας αυτές τις πληροφορίες στα γεγονότα της ενώπιον του υπόθεσης που έχουν αποδειχθεί, να σχηματίσει τη δική του κρίση. (Βλ. Κοινοτικό Συμβούλιο Ομόδους ν. Κονναρή
(2011)1(Γ) Α.Α.Δ. 2298). Επί του παρόντος σημειώνεται μόνον πως με εξαίρεση κάποιο σημείο από τη μαρτυρία του Μ.Ε.5 Δρος Παναγιωτίδη, καθώς και τη γνώμη που υιοθέτησε ο Μ.Ε.2 Δρ Βιολάρης αποδέχομαι τη μαρτυρία τους, ως ειδικότερα αναφέρεται κατωτέρω. Όσον αφορά τον Μ.Ε.3 επισημαίνω πως η μαρτυρία του ήταν τυπικής φύσεως και καλύπτεται από το Τεκμήριο 26, το οποίο συμπεριλαμβάνεται στα μη αμφισβητηθέντα γεγονότα. Εξ ου και δεν είχε αντεξεταστεί. Δέχομαι τη μαρτυρία του ως ειδικότερα καταγράφεται πιο κάτω. Ο Μ.Ε.7 είναι ο σημερινός υπεύθυνος του Επαρχιακού Κλιμακίου Αλλοδαπών Λευκωσίας έχοντας τη θέση από το
  1. Όπως ανέφερε, το Κλιμάκιο έχει δύναμη 25 συνολικά μελών. Παρακολουθώντας τον σχημάτισα την εικόνα πως υπήρξε ειλικρινής, μη έχοντας οποιοδήποτε κίνητρο να παραποιήσει γεγονότα ή καταστάσεις. Τα όσα ανέφερε αντικατοπτρίζουν την κατάσταση που ίσχυε και κατά το 2007 με μικρές διαφοροποιήσεις τις οποίες επεσήμανε. Πολύ έντιμα δέχθηκε πως μεταξύ των καθηκόντων τους είναι η διεξαγωγή ερευνών προς εντοπισμό παρανομούντων και η διενέργεια συλλήψεων. Οι έρευνες προκύπτουν είτε από αόριστες είτε από συγκεκριμένες πληροφορίες για πρόσωπα ή χώρους. Αυτό το οποίο πειστικά διευκρίνισε είναι πως μαθαίνουν από πριν αν ο χώρος είναι ανεγειρόμενη οικοδομή και αν υπάρχει κάποιος μεγαλύτερος κίνδυνος. Ήταν εξίσου πειστικός ότι είναι σταθερές οι οδηγίες να γίνεται παρακολούθηση του χώρου προς εντοπισμό πιθανών κινδύνων, να σχεδιαστεί η επιχείρηση υπό την έννοια εντοπισμού των δρόμων και πόσα άτομα απαιτούνται για αυτή. Εάν κριθεί αναγκαίο πιθανόν να γίνει και σχεδιάγραμμα του χώρου. Δέχθηκε ο Μ.Ε.7 πως κατά τους τελευταίους οκτώ μήνες (τέλη 2017 αρχές 2018) έχουν παραχωρηθεί στο Κλιμάκιο ειδικά παπούτσια, κράνος και φωσφορούχο γιλέκο. Προηγουμένως οι συμμετέχοντες είχαν μαζί τους μια ζώνη, ένα ρόπαλο, χειροπέδες και σπρέι, βάσει οδηγιών, οι οποίες υπήρχαν πάντα. Οι επιχειρήσεις αυτές απαιτούν και κάποιον αιφνιδιασμό, οπότε τηρείται η ανάλογη μυστικότητα. Σημειώνω τέλος πως ο Μ.Ε.7 απάντησε εντίμως και το αυτονόητο περί του κατά πόσον έχουν δοθεί οδηγίες για τερματισμό ερευνών σε ανεγειρόμενες οικοδομές, λέγοντας πως δεν υπάρχουν τέτοιες οδηγίες. Πράγμα το οποίο αργότερα επιβεβαίωσε με περισσότερα στοιχεία και ο Μ.Υ.
  2. Για τον Μ.Υ.1 σχημάτισα γενικά πάρα πολύ καλή εντύπωση. Ήταν σταθερός και πειστικός στα λεγόμενα του, χωρίς παλινδρομήσεις, αντιφάσεις ή υπεκφυγές. Άλλωστε την ουσία των όσων είχε βιώσει την είχε καταγράψει λίγες ώρες μετά το συμβάν για σκοπούς άλλης διαδικασίας (ποινικής) και προτού ακόμα τεθεί οποιοδήποτε ζήτημα αστικών αξιώσεων του Ενάγοντος. Έχω πειστεί πως δεν είχε οποιονδήποτε λόγο να αλλοιώσει οποιοδήποτε μέρος των γεγονότων και αποδέχομαι τη μαρτυρία του στο σύνολο της. Τέλος, όσον αφορά τον Μ.Υ.2, επίσης η μαρτυρία του ήταν περισσότερο για ζητήματα τα οποία προκύπτουν από τον φάκελο του Ενάγοντος. Η ουσία της μαρτυρίας του αποτυπώνεται στο Τεκμήριο 28 και επεκτείνεται σε κάποια άλλα θέματα για τα οποία απάντησε συμβουλευόμενος τον υπηρεσιακό φάκελο τον οποίο είχε στην κατοχή του. Δεν υπήρξε οποιαδήποτε ουσιώδης αμφισβήτηση του μάρτυρα κατά την αντεξέταση του. Άλλωστε αυτός περιορίστηκε στο να αναφέρει στοιχεία για τα οποία υπήρχαν τα σχετικά έγγραφα. Τον θεωρώ ειλικρινή και αξιόπιστο μάρτυρα. Ειδικότερη αναφορά σε απαραίτητα ευρήματα από τη μαρτυρία του γίνεται σε κατάλληλα σημεία κατωτέρω. Όσον αφορά γενικότερα την υπόθεση θα πρέπει εδώ βέβαια να σημειωθεί πως μέσα από την προφορική και τη γραπτή μαρτυρία, καθώς και τις προβληθείσες θέσεις είτε στα δικόγραφα είτε κατά την προφορική διαδικασία, συνάγεται πλήθος μη αμφισβητούμενων ή και παραδεκτών γεγονότων μεταξύ των διαδίκων, η παράλληλη καταγραφή των οποίων στην κατάλληλη θέση διευκολύνει την παρακολούθηση και εξέταση των ουσιωδών επίδικων γεγονότων και ζητημάτων. Γεγονότα για τα οποία δεν υπάρχει αμφισβήτηση και τα οποία συνιστούν κοινό υπόβαθρο είναι κατ' αρχάς τα όσα αφορούν την προσωπική και υπηρεσιακή κατάσταση του Ενάγοντος, αρκετά εκ των οποίων συνάγονται μέσα από σχετικά έγγραφα. Δεν κρίνεται βέβαια αναγκαία η εξαντλητική καταγραφή αυτών αλλά μόνο κάποιων τα οποία είναι χρήσιμα για την υπόλοιπη αξιολόγηση και παρακολούθηση της υπόθεσης. Συνάγεται λοιπόν από το Τεκμήριο 27 πως ο Ενάγων, γεννηθείς το 1976, προσελήφθη στην Αστυνομία στις 2.10.98, δύο έτη μετά τη στρατιωτική του θητεία και ότι μέχρι το 2002 είχε παρακολουθήσει: (α) ΜΜΑΔ - Εκπαίδευση Μαθητών 2.10.98-9.10.
  3. (β) Προκαταρκτικά μαθήματα Αστυνομικής Ακαδημίας («ΑΑΚ») και ΜΜΑΔ 12.10.98-23.10.
  4. (γ) ΜΜΑΔ - Εκπαίδευση Μαθητών 1.6.99-16.7.
  5. (δ) ΑΑΚ - Βασική σειρά (Α' Εξάμηνο) 30.8.00-28.1.
  6. (ε) ΑΑΚ - Βασική σειρά (Β' Εξάμηνο) 11.2.02-19.4.
  7. Από το 2015 μέχρι το 2018 παρακολούθησε άλλες πέντε εκπαιδεύσεις στις οποίες θα γίνει αναφορά εάν απαιτείται. Βάσει του Τεκμηρίου 28, κατά το διάστημα 1998 έως σήμερα οι τοποθετήσεις-μετακινήσεις του έχουν ως εξής: Ø 2.10.98 - ΜΜΑΔ - Μαθητής Ø 12.10.98 - ΑΑΚ - Εκπαίδευση Ø 26.10.98 - ΜΜΑΔ - Καθήκοντα ασφάλειας Ø 1.6.99 - ΜΜΑΔ - Εκπαίδευση Ø 19.7.09 - Λευκωσία - Εκπαίδευση Ø 30.8.99 - ΑΑΚ - Εκπαίδευση Ø 31.1.00 - ΜΜΑΔ - Εκπαίδευση Ø 11.2.02 - ΑΑΚ - Εκπαίδευση Ø 22.2.02 - ΜΜΑΔ - Καθήκοντα Ασφάλειας Ø 8.7.02 - ΥΑ&Μ - Αρχηγείο Ø 4.5.05 - ΥΑ&Μ - Κλιμάκιο Λευκωσίας Ø 13.3.08 - Σταθμός Λυκαβηττού Ø 27.6.11 - ΟΠΕ Λευκωσίας Ø 17.5.12 - ΚΕΜ&ΟΥΛΑΕ Λευκωσίας Ø 6.8.12 - Οδόφραγμα Λήδρας Ø 27.7.15 - Οδόφραγμα Λήδρα Πάλας Ο ίδιος ο Ενάγων συνόψισε λέγοντας πως βασικά ήταν στην ΑΑΚ για τρία χρόνια, αργότερα υπηρέτησε στη ΜΜΑΔ μέχρι το 2003 και από τότε μέχρι το 2007 υπηρετούσε στην ΥΑ&Μ σε διάφορα τμήματα όπως στο αεροδρόμιο (έλεγχος επιβατών) και στις επιχειρήσεις Κλιμακίου Λευκωσίας. Να σημειωθεί πως από 11.10.10 τοποθετήθηκε στην κατηγορία Αρχιαστυφυλάκων και από τότε λαμβάνει το συνακόλουθο επίδομα, ενώ σύμφωνα και με την αποδεκτή μαρτυρία του Μ.Υ.2 την 1.11.14 ανελίχθηκε μισθολογικά στην κλίμακα Α7+
  8. Μεταξύ των επαγγελματικών του προσόντων είναι το ορειχάλκινο μετάλλιο στη ναυαγοσωστική (1.1.99), σε έξι περιπτώσεις επιτυχία σε εξετάσεις για την παροχή Πρώτων Βοηθειών (1.1.02-1.1.17), μετάλλιο ευδόκιμης υπηρεσίας (3.11.10), μετάλλιο αξίας και τιμής (28.9.11) και η πιστοποίηση κατοχής οπλισμού (1.7.13). Στις 9.11.02 πέτυχε στο επαγγελματικό μέρος της εξέτασης για τον βαθμό του λοχία και στις 20.11.04 στο μορφωτικό μέρος για τον ίδιο βαθμό. Είναι παραδεκτό πως κατά τον Ιούνιο του 2007 είχε μεικτές απολαβές ύψους Λ.Κ.830,94 (Τεκμήριο 1). Εκείνο τον μήνα πληρώθηκε και ποσό Λ.Κ.323- ως αναδρομικά επιδόματα αργιών για τον Απρίλιο του
  9. Η παρουσίαση αυτών ως επιδόματα τα οποία εξασφαλίζοντο κάθε μήνα είναι ανεπιτυχής και δεν γίνεται δεκτή, εφόσον δεν έχει παρουσιαστεί μισθολογική κατάσταση για οποιοδήποτε άλλο μήνα. Από το Τεκμήριο 26 και την αξιόπιστη μαρτυρία του Μ.Ε.3 προκύπτουν οι άδειες ασθενείας του Ενάγοντος που έχουν ως εξής; · 2004 - 6 μέρες · 2005- 17 μέρες · 2006 - καμία · 2007 - 78 μέρες · 2008 - 4 μέρες · 2009 - καμία · 2010 - 25 μέρες · 2011 - 84 μέρες · 2012 - 35 μέρες · 2013 - 8 μέρες · 2014 - 30 μέρες · 2015 - 64 μέρες · 2016 - 50 μέρες · 2017 - 19 μέρες Σε σχέση με το επίδικο περιστατικό εν πρώτοις θα πρέπει να σημειωθεί πως από δικογραφικής πλευράς είναι παραδεκτό από τον Εναγόμενο ότι στις 17.7.07 ο Ενάγων με τον Μ.Υ.1 υπηρετούσαν στην Υπηρεσία Αλλοδαπών και Μετανάστευσης της Αστυνομίας Κύπρου, στη Λευκωσία και ευρισκόμενοι σε μηχανοκίνητη περιπολία εντόπισαν σε ανεγειρόμενη πολυκατοικία, αρχικά στο ισόγειο, τον αλλοδαπό Jaswinder ο οποίος ασχολείτο με το σπάσιμο μπετόν, οπότε ο Μ.Υ.1 προχώρησε στη σύλληψη του και αφήνοντας τον υπό την επιτήρηση των συναδέλφων του προχώρησε να ελέγξει όλους τους ορόφους της πολυκατοικίας. Από πλευράς του Ενάγοντος είναι παραδεκτό (μέσα από την προφορική του μαρτυρία) πως εκείνη τη μέρα είχαν πάρει οδηγίες να μεταβούν στη συγκεκριμένη οδό για να εκτελέσουν τα καθήκοντα τους και όπως επί λέξει ανέφερε, να συλλάβουν «παράνομους αλλοδαπούς που εργάζονταν σε ανεγειρόμενες οικοδομές». Βέβαια αμέσως μετά προσπάθησε να αναιρέσει τη θέση του για να μην φανεί ότι είχε γνώση εκ των προτέρων, πλην όμως χωρίς καθόλου πειστικότητα. Προσπάθησε βασικά να πει πως το μόνο που γνώριζαν ήταν ότι θα περιπολούσαν, χωρίς δηλαδή να τους είχαν λεχθεί λεπτομέρειες για τις ενέργειες τους. Θεωρώ πως η πραγματικότητα καλύπτεται πληρέστερα από την αρχική απάντηση του. Αυτά άλλωστε ήταν τα καθήκοντα τους. Να περιπολούν, να παρατηρούν και ελέγχουν, και αν διαπίστωναν παρανομία να προχωρούν πάραυτα σε συλλήψεις αδικοπραγούντων σε θέματα νόμιμης παραμονής ή εργοδότησης. Όπως και ο Μ.Υ.1 εξήγησε οι αναζητούμενοι δεν ήταν κοινοί εγκληματίες αλλά απλοί οικονομικοί μετανάστες που αναζητούσαν μια καλύτερη ζωή, θέλοντας να πει με αυτό ότι κατά κανόνα τα μέλη του Κλιμακίου δεν διέτρεχαν οποιονδήποτε κίνδυνο επεισοδίων ή επιθέσεων ή αντίστασης. Το τι ακολούθησε κατά την ανάβαση του Μ.Υ.1 ασφαλώς είναι σε πολύ καλύτερη θέση να γνωρίζει και περιγράψει ο ίδιος, ο οποίος έχει άμεση προσωπική γνώση. Άλλωστε κατέγραψε αυτά σε κατάθεση την οποία ετοίμασε αυθημερόν (17.7.07) και δεν έχω οποιαδήποτε αμφιβολία πως δεν υπήρχε οποιοσδήποτε λόγος, ιδίως λίγες ώρες μετά το συμβάν, να παραποιήσει ή ψευδομαρτυρήσει για οποιοδήποτε σημείο των διαδραματισθέντων και ειδικά για το επίμαχο περιστατικό διαφυγής του δεύτερου αλλοδαπού τον οποίο εντόπισε. Σε αντίθεση με τον Ενάγοντα ο οποίος κατέθεσε για τα γεγονότα αυτά μετά από χρόνια (8.1.18) και μόνο εξ όσων ενθυμείτο από τις τότε περιγραφές του Μ.Υ.
  10. Με επιφύλαξη ενός σημείου, το οποίο αξιολογείται αμέσως μετά, δέχομαι λοιπόν ότι κατά βάσιν τα γεγονότα αυτά έχουν ως τα είχε καταγράψει στις 17.7.07 ο Μ.Υ.1 στο Έγγραφο Γ, ο οποίος είπε: «Ανεβαίνοντας στον 4ο όροφο εντόπισα ακόμα έναν αλλοδαπό έξω ακριβώς από τον ανελκυστήρα να κρατά σκούπα και να ασχολείται με το σκούπισμα του πλατυσκάλου. Τον επλησίασα και αφού του φανέρωσα την ιδιότητα μου ως αστυνομία και προτού του δείξω την Αστυνομική μου ταυτότητα αντέδρασε αστραπιαία σπρώχνοντας με, με τα χέρια του προσπαθώντας να με απωθήσει. Εγώ προσπάθησα να τον ακινητοποιήσω αρπάσσοντας τον από το δεξί χέρι με αποτέλεσμα να συμπλακούμε για λίγα δευτερόλεπτα. Αυτός κατάφερε να μου ξεφύγει και άρχισε να τρέχει κατεβαίνοντας τα σκαλιά. Εγώ τότε φώναξα τους συναδέλφους που βρίσκονταν στο ισόγειο με τον άλλο αλλοδαπό για να τον ανακόψουν και τον ακολούθησα τρέχοντας στα σκαλιά. Κατεβαίνοντας στο ισόγειο είδα τον αστ. . στη βάση της σκάλας να είναι γονατιστός και αίμα να τρέχει από τα χέρια του. Ήτο σε κατάσταση σοκ και δεν μιλούσε. Τον άφησα στο μέρος που τον βρήκα και βγήκα έξω . Επιστρέφοντας πίσω στον αστ. . τον ρώτησα τι έγινε και μου είπε "Σε άκουσα που φώναζες και ξεκίνησα να ανεβαίνω τες σκάλες για να έρθω να σε βοηθήσω. Μόλις ανέβηκα μέχρι τον πρώτο όροφο ο αλλοδαπός που ερχόταν τρέχοντας από πάνω με έσπρωξε και έπεσα από τις σκάλες"». Η θέση ότι ο Μ.Υ.1 κάλεσε σε βοήθεια στην πραγματικότητα είναι παραδεκτή από τον Εναγόμενο (στην §8(στ) της Υπεράσπισης) αλλά παρόλα αυτά το θέμα αποτέλεσε αντικείμενο συζήτησης κατά τη δίκη, κυρίως επειδή ο Ενάγων επέμενε ότι είχαν χρησιμοποιηθεί τότε μόνον οι λέξεις «βοήθεια, βοήθεια». Υπήρξε προσπάθεια να αμφισβητηθεί ο Μ.Υ.1 περί της καταγραφείσας θέσης του ότι φώναξε για ανακοπή. Του υπεβλήθη ότι φώναζε μόνο «βοήθεια». Ο δε Ενάγων κατέγραψε στη δήλωση του πως ο Μ.Υ.1 ζητούσε «βοήθεια απεγνωσμένα». Προφορικά βέβαια είπε πως η «αντίληψη» που είχε για το θέμα ήταν έναν άνθρωπο να καλεί σε βοήθεια. Απέφυγε να τοποθετηθεί στην υποβολή ότι η κλήση του Μ.Υ.1 ήταν για να ανακόψουν τον διαφεύγοντα. Δεν έχω πειστεί ότι ο Ενάγων αποτύπωσε με ακρίβεια τα γεγονότα και ιδιαίτερα το τι άκουσε. Θεωρώ καθόλα εύλογο πως όταν ο υπεύθυνος της επιχείρησης αντιλήφθηκε τον δεύτερο αλλοδαπό να τρέπεται σε φυγή το πρώτο για το οποίο ενδιαφέρθηκε και για το οποίο έσπευσε να ενημερώσει τους συναδέλφους του, ήταν να ανακοπεί η διαφυγή αυτή. Ο Μ.Υ.1 προφορικά επέμεινε πειστικά και τεκμηριωμένα πως το νόημα των λόγων του εκείνη τη στιγμή ήταν «έρχεται κάτω, πιάστε τον». Εντίμως δέχθηκε πως δεν είναι καθόλου περίεργο ή παράλογο, τις φωνές του για ανακοπή να τις εξέλαβε ο Ενάγων ως έκκληση για βοήθεια. Άλλωστε αυτό ήταν. Έκκληση για βοήθεια αλλά στη σύλληψη και του δεύτερου αλλοδαπού. Δεν χρειαζόταν κάτι άλλο ο ίδιος εκείνη τη στιγμή. Γι' αυτό και η ουσία των λόγων του ήταν να τον ανακόψουν. Σημειώνω πως είχαν ήδη εντοπίσει τον πρώτο αλλοδαπό στο ισόγειο και η έρευνα εν γνώσει όλων συνεχίστηκε ακριβώς επειδή υπήρχε σοβαρή πιθανότητα να απασχολούντο και άλλα πρόσωπα στην οικοδομή. Όπως δέχθηκε και ο Ενάγων, εκείνη τη μέρα είχαν λάβει οδηγίες να μεταβούν στη συγκεκριμένη οδό για να εκτελέσουν τα καθήκοντα τους και ο ίδιος επεξήγησε ότι αυτό σήμαινε να συλλάβουν «παράνομους αλλοδαπούς που εργάζονταν σε παράνομες οικοδομές». Κρίνω υπερβολική τη θέση του ότι κανένας δεν τους είχε δώσει εντολή σε ποιο σημείο θα ευρίσκετο ο Μ.Υ.
  11. Σίγουρα είχαν ξαναπάει περιπολία και ειδικά για εκείνη τη μέρα γνώριζαν πολύ καλά ότι ο Μ.Υ.1 είχε εισέλθει για να ελέγξει την οικοδομή. Εύλογο είναι πως ένας τέτοιος έλεγχος περιελάβανε έλεγχο των ορόφων. Η θέση του Μ.Υ.1 συνάδει απολύτως και επιβεβαιώνεται από τη γραπτή αναφορά του κατά την ίδια μέρα στην κατάθεση του (Έγγραφο Γ). Αυτό ήταν ακριβώς εκείνο το οποίο χρειαζόταν ο ίδιος εκείνη τη στιγμή, κάποιον να ανακόψει τον αλλοδαπό. Θεωρώ πως αν είχε απλά φωνάξει τη λέξη «βοήθεια» δεν είχε κανένα λόγο να μην το καταγράψει στην κατάθεση του ή να μην το πει στη μαρτυρία του. Άλλωστε η ακριβολογία και η ειλικρίνεια του επιβεβαιώνεται και από την καταγραφή της δήλωσης του Ενάγοντος με την αναφορά εκείνου ότι ανέβαινε για να βοηθήσει. Συνεπώς δεν είχε οποιοδήποτε κίνητρο ή πρόθεση να παραπλανήσει οποιονδήποτε ο Μ.Υ.
  12. Με άλλα λόγια, εάν υπήρχε οποιαδήποτε σκοπιμότητα από πλευράς Μ.Υ.1, σίγουρα θα μπορούσε να αλλοιώσει και τη δήλωση του Ενάγοντος, ούτως ώστε να συνάδει με τη δική του θέση, πράγμα το οποίο βεβαίως ούτε καν επιχείρησε. Αποτέλεσε κοινή θέση πως η οικοδομή ήταν βασικά μόνο σκελετωμένη, χωρίς μάρμαρα ή άλλη επίστρωση στο δάπεδο και χωρίς πόρτες ή παράθυρα. Ειδικά σε ό,τι αφορά την επίμαχη σκάλα από τον έναν όροφο στον άλλο, ο Μ.Υ.1 συμφώνησε με τη θέση ότι ήταν σε σχήμα γωνίας (σχήμα Γ) και όπως χαρακτηριστικά είπε υπήρχε πλατύσκαλο στο μέσον της γωνίας, χωρίς να υπάρχουν ακόμα οποιαδήποτε κιγκλιδώματα στις πλευρές της. Θα πρέπει δε να σημειωθεί πως τα πιο πάνω συνάδουν και με τη δικογραφημένη θέση του Ενάγοντος (στην §4 της έκθεσης απαίτησης) πως ενώ ανέβαινε σπρώχθηκε από τον αλλοδαπό και έπεσε από τη σκάλα του πρώτου ορόφου. Στην γραπτή δήλωση του (§7) επίσης ο ίδιος δήλωσε πως όχι μόνον οι σκάλες δεν είχαν κιγκλιδώματα δεξιά ή αριστερά, αλλά ούτε και ο χώρος μεταξύ των ορόφων. Προφορικά δέχθηκε ότι είχε εκπαιδευτεί στη ΜΜΑΔ για τη διενέργεια συλλήψεων, καθώς και ότι στη γνώση αυτή συνέβαλε και η εμπειρία, η οποία διαδραματίζει ρόλο σε μεγάλο βαθμό αφού ως αστυνομικοί γνωρίζουν ότι θα αντιμετωπίσουν κινδύνους ή ότι πρέπει να δράσουν αστραπιαία σε άγνωστους χώρους για τους ίδιους. Συμφώνησε δε, ότι δεν υπάρχει ειδική εκπαίδευση για σύλληψη αλλοδαπών. Είναι παραδεκτό από τον Εναγόμενο πως τρέχοντας ο αλλοδαπός να αποφύγει τη σύλληψη βρέθηκε αντιμέτωπος με τον Ενάγοντα, τον οποίο κτύπησε και τον έσπρωξε με δύναμη, με αποτέλεσμα ο Ενάγων να πέσει. Ο ίδιος ο Ενάγων δέχεται στη γραπτή δήλωση του (§6) πως ενώ ανέβαινε τις σκάλες του πρώτου ορόφου ξαφνικά είδε απέναντι του τον νεαρό να κατεβαίνει, ο οποίος αμέσως τον έσπρωξε βίαια με αποτέλεσμα να πέσει. Βασικά συνάγεται ότι ο Ενάγων είχε φθάσει μέχρι το πλατύσκαλο μεταξύ των δύο ορόφων, όπως αυτό το θέμα διευκρινίστηκε κατά την αντεξέταση του Μ.Υ.1 με σχετικές υποβολές. Ο δεύτερος αυτός αλλοδαπός εξερχόμενος από την οικοδομή ανεκόπη και συνελήφθη από το τρίτο μέλος της ομάδας με τη βοήθεια του Μ.Υ.1, ως ο τελευταίος εξήγησε λεπτομερώς στη γραπτή κατάθεση του (Έγγραφο Γ). Ο Ενάγων, τόσο στο δικόγραφο του όσο και στη γραπτή δήλωση του, αναφέρει ότι αμέσως μετά μεταφέρθηκε στο Αρεταίειο πλην όμως ο Μ.Υ.1 αναφέρει ότι κλήθηκε ασθενοφόρο το οποίο τον μετέφερε αρχικά στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας. Αντεξεταζόμενος ο Ενάγων δέχθηκε αυτό που αναφέρεται και στο Αστυνομικό Σήμα ημερ. 18.7.07 (Τεκμήριο 4), ότι δηλαδή προηγήθηκε αυτή η μεταφορά. Βέβαια δεν παρουσιάστηκε οποιοδήποτε ιατρικό πιστοποιητικό από το Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας αλλά στο Σήμα ήδη καταγράφεται πως ο Ενάγων έφερε κάταγμα 4ης και 5ης μετακαρπίου φάλαγγος και εκδορές, καθώς και ότι μεταφέρθηκε στο Αρεταίειο όπου νοσηλεύετο εν αναμονή εγχείρησης. Θεωρώ πως και αυτά ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα. Άλλωστε ως προς τα τραύματα του αυτά παρέχεται ισχυρότατη επιβεβαίωση από τη διάγνωση του Δρος Σεργίου (Μ.Ε.6) στο Αρεταίειο ημερ. 17.7.07, στην οποία κατέγραψε ότι αυτός έφερε κάταγμα μετακαρπίου 4ης και 5ης αριστεράς χειρός, όπως κατέγραψε αργότερα και στο ιατρικό πιστοποιητικό ημερ. 24.8.08 (Τεκμήριο 5). Παρακολούθησα τον Δρα Σεργίου και πρέπει να πω ότι κατέθεσε με ειλικρίνεια και πειστικότητα. Όπως συνάγεται από το Τεκμήριο 5 και την προφορική του μαρτυρία, ο Ενάγων υπέστη: - κάταγμα στη βάση των μετακαρπίων 4 και 5 αριστερού χεριού, - τραυματισμό μαλακών μορίων αυχένος, - κάκωση κεφαλής, - μώλωπες αριστεράς και δεξιάς ωμοπλάτης, θωρακικού τοιχώματος άνω άκρων αριστερού ισχίου και κάτω άκρων. Δέχομαι περαιτέρω από τη μαρτυρία του Δρος Σεργίου ότι τα κατάγματα θεραπεύθηκαν με ακινητοποίηση σε γύψο, η κάκωση αυχένος με ανάπαυση και αναλγητικά φάρμακα και οι μώλωπες με ηπαρινούχο τζελ. Δεν αμφισβητείται περαιτέρω πως όταν αφαιρέθηκε ο γύψος έγινε ακινητοποίηση των δακτύλων αριστερού χεριού και για αρκετό καιρό υπήρχε δυσκαμψία και πόνος όταν ο Ενάγων χρησιμοποιούσε το χέρι του για πολλή ώρα. Μέχρι και τις 24.8.08 που εκδόθηκε το Τεκμήριο 5 υπήρχαν παράπονα για πόνο στην περιοχή των καταγμάτων, ειδικά κατά την πλήρη κάμψη των δακτύλων και για κόπωση του χεριού αυτού κατά τη χρήση του. Η κλινική εξέταση επιβεβαίωνε την ύπαρξη ανωμαλίας στην ψηλάφηση των τραυματισθέντων μετακαρπίων και ευαισθησίας στην ίδια περιοχή. Ήταν η άποψη του πως ενδεχομένως η αλλαγή θερμοκρασίας να προκαλεί κάποια συμπτώματα. Σημειώνεται περαιτέρω ότι ο Δρ Σεργίου ξαναείδε τον Ενάγοντα εντός Μαρτίου 2018 χωρίς να διαφοροποιηθεί η άποψη του, ότι ήταν ο ιατρός που χορήγησε τις πρώτες άδειες ασθενείας για την περίοδο μέχρι 30.9.07 και ότι βλέποντας την έκθεση Ιατροσυμβουλίου (Τεκμήριο 18) συμφώνησε πως από ορθοπεδικής άποψης αυτή δεν προσέθετε κάτι νέο. Όσον αφορά την άποψη του πως μέχρι σήμερα παραμένει μια ευαισθησία και πόνος στη βάση των μετακαρπίων που χειροτερεύει αν το χέρι χρησιμοποιείται εκτεταμένα, θα πρέπει να παρατηρήσω ότι κατά βάσιν συνάδει με αυτό που ανέφερε ο ίδιος ο Ενάγων. Δέχομαι αυτό που ανέφερε ο Ενάγων (στη δήλωση του) ότι δεν έχει πλήρη κάμψη και ότι προκαλείται κόπωση κατά τη χρήση, σημειώνοντας όμως πως δεν έδωσε οποιαδήποτε άλλη επεξήγηση ή λεπτομέρεια για το είδος ή τη διάρκεια της χρήσης η οποία επιφέρει την κόπωση. Λόγω της υπέρβασης των προνοούμενων στους κανονισμούς ημερών άδειας ασθενείας, η περίπτωση του Ενάγοντος παρεπέμφθη για εξέταση από το Ιατροσυμβούλιο την 1.11.07 το οποίο επιβεβαίωσε το κάταγμα των δύο μετακαρπιαίων αριστερού χεριού και αφού έκρινε ότι ήταν ανίκανος προς εκτέλεση των καθηκόντων του, ενέκρινε εκ των υστέρων (παραδόξως) όπως τού παραχωρηθούν ακόμα 37 ημέρες άδειας ασθενείας από 25.8.07-18.9.07 και 20.9.07-30.9.07, ετοιμάζοντας προς τούτο σχετική έκθεση ημερ. 12.2.08, Τεκμήριο 30, με αποτέλεσμα η επιπλέον αυτή περίοδος να λογισθεί ως άδεια ασθενείας με πλήρεις απολαβές, ως εξηγείται στο Τεκμήριο
  13. Στις 28.3.08 ο Ενάγων υπεβλήθη σε ηλεκτροεγκεφαλογράφημα, τα αποτελέσματα του οποίου εμφαίνονται στο σχετικό Διάγραμμα (Τεκμήριο 6), καθώς και στη συνοδεύουσα Έκθεση (Τεκμήριο 8). Διεπιστώθη ότι υπήρχαν ενδείξεις διάσεισης με κατάλοιπα μετατραυματικών αλλοιώσεων και ότι δόθηκαν οδηγίες για επανάληψη του ηλεκτροεγκεφαλογραφήματος μετά από έξι μήνες το οποίο έγινε στις 12.4.10 (Τεκμήριο 7) με ενδείξεις νευρικής δυσλειτουργίας. Ούτε ο νευροφυσιολόγος Σ. Τσολάκης ούτε άλλος ειδικός κλήθηκε ή ερωτήθηκε σχετικά με αυτά ούτως ώστε να τα επεξηγήσει και πολύ περισσότερο να τα διασυνδέσει με την πτώση. Ο Ενάγων από μόνος του υποστήριξε ότι βεβαιώνουν ακόμα και την ύπαρξη επιληψίας με ασυμμετρία. Δεν μπορώ να στηριχθώ στη δική του ερμηνεία, ούτε χωρίς άλλη μαρτυρία να δεχθώ ότι οι αναφερόμενες, τρία έτη μετά τη πτώση, παθήσεις διασυνδέονται με αυτή. Η επόμενη εξέταση έγινε από τον Μ.Ε.6, Δρα Παναγιωτίδη, ο οποίος είναι παθολόγος-καρδιολόγος και εξέτασε τον Ενάγοντα στις 18.3.
  14. Σε αυτή τη μοναδική εξέταση διαπίστωσε ότι έπασχε από μετατραυματικό υποκειμενικό σύνδρομο και οσφυαλγία. Ως προς το σύνδρομο ο Δρ Παναγιωτίδης υποστήριξε πως η σύγχρονη ονομασία του είναι «διαταραχή μετά από ψυχοτραυματικό στρες» και ότι μπορεί να εμφανιστεί αργότερα (3 μήνες έως 3 έτη). Το σημαντικό όμως είναι πως ο ίδιος αναγνώρισε πως πρόκειται για ψυχιατρική ορολογία και υπ' αυτή την έννοια δεν θεωρώ ότι εμπίπτει στις δικές του ειδικότητες (παθολογίας-καρδιολογίας) για να το διαγνώσει. Ιδιαίτερα υπό την έννοια των ψυχικών συνεπειών από κάποιο ατύχημα, όπως το εξήγησε σε άλλο σημείο. Υπενθυμίζεται πως ο ίδιος σε κανένα σημείο δεν παρέθεσε ή υποστήριξε ότι έχει διδαχθεί ή απέκτησε γνώσεις ψυχιατρικής οι οποίες να τού επιτρέπουν να προβεί σε τέτοια εξέταση και εν πάση περιπτώσει δεν υποστήριξε ή εξήγησε σε τι εξέταση προέβη για να είχε καταλήξει σε τέτοιο εύρημα. Είναι ενδεικτική η θέση του ότι λόγω της ειδικότητας του στην καρδιολογία πάρα πολλοί οι οποίοι πάσχουν ψυχολογικά τον επισκέπτονται ως ψυχολόγο καρδιολόγο και έχει μεγάλη πείρα σε ψυχολογικά θέματα. Θέση η οποία καταδεικνύει, πέραν των άλλων πως είχε εμπλέξει τα ζητήματα ψυχολογίας με αυτά της ψυχιατρικής και τούτο σε μια προσπάθεια να τα συσχετίσει με την ειδικότητα της καρδιολογίας, πράγμα κατά την κρίση μου άτοπο και αβάσιμο. Όσον αφορά το θέμα της οσφυαλγίας όμως κρίνω πως ενέπιπτε στην ειδικότητα της παθολογίας και ότι μπορούσε να τη διαγνώσει όπως και έπραξε στις 18.3.09 καταγράφοντας το στο Τεκμήριο 10, με βάση την εξέταση στην οποία προέβη. Παρά την υποβολή σχετικής θέσης δεν προέκυψε κάποιο στοιχείο από το οποίο να μπορεί να συναχθεί ότι ο Δρ Παναγιωτίδης χορήγησε τη συγκεκριμένη βεβαίωση είτε χωρίς να εξετάσει είτε χωρίς να έχει διαπιστώσει κάτι σχετικό. Σημειώνω πως αυτός ήταν ο πρώτος ιατρός ο οποίος, δύο περίπου έτη μετά το ατύχημα, διαπίστωσε κάτι τέτοιο σε αντίθεση με τους ιατρούς ή το Ιατροσυμβούλιο που είχαν ήδη κατά καιρούς εξετάσει την περίπτωση του Ενάγοντος. Δεν έχει προκύψει και δεν έχω πειστεί ότι ο Δρ Παναγιωτίδης είχε κάποιο λόγο να ψευδομαρτυρήσει για αυτό το σημείο. Το υπόλοιπο μέρος της μαρτυρίας του ήταν γενικές αναφορές για πρόσωπα τα οποία πάσχουν από οσφυαλγία, όπως το ότι πιθανόν να υπάρχει βλάβη στο νεύρο, ότι κατά τον χρόνο που υπάρχει η ενόχληση ο ασθενής δεν μπορεί να καθίσει ή να σταθεί πολλές ώρες ή να κρατήσει βάρος και ότι συνήθως δεν απαιτείται επέμβαση εκτός αν υπάρξει σύσταση ειδικού ιατρού. Είναι σημαντικό πως παρότι εξέφρασε την άποψη ότι αν κάποιος πέσει από όροφο οπωσδήποτε θα έχει κάποια βλάβη στη σπονδυλική στήλη εντούτοις εντίμως δέχθηκε αφενός πως δεν μπορεί να αποδώσει κάποιος την οσφυαλγία στην πτώση μετά βεβαιότητος αφού και μια άβολη κίνηση μπορεί να προκαλέσει μετά από χρόνια οσφυαλγία και αφετέρου ότι ο ίδιος δεν γνωρίζει αν μεσολάβησε οποιοδήποτε άλλο γεγονός από το 2007 έως το 2009 το οποίο προκάλεσε την οσφυαλγία. Ήταν για αυτό που βλέποντας τη μεταγενέστερη γνωμάτευση του Ιατροσυμβουλίου δέχθηκε πως δεν μπορούσε να αμφισβητήσει τα γραφόμενα, διατηρώντας όμως την άποψη του ότι υπήρχε κάποια σχέση της οσφυαλγίας με την πτώση, αν και δεν μπορούσε να την τεκμηριώσει. Υπενθυμίζω ότι ο μάρτυρας αυτός είναι παθολόγος και, όπως και ο ίδιος εξήγησε, υπό αυτή την ιδιότητα μπορούσε απλά να εκδώσει ένα αρχικό πιστοποιητικό με τη διάγνωση. Δέχθηκε πως για οποιαδήποτε περαιτέρω διερεύνηση θα έπρεπε ο ασθενής να απευθυνθεί σε ειδικό, νευροχειρουργό ή ορθοπεδικό. Συνεπώς δεν θεωρώ ότι ο ίδιος διερεύνησε σε τέτοιο βαθμό την οσφυαλγία, ήτοι κατά τρόπον που θα μπορούσε να γίνει δεκτή η δική του θέση ως προς τα αίτια της, αφού απλά προέβη σε μια διάγνωση κατά την ημέρα εξέτασης και δεν είδε ξανά τον Ενάγοντα. Στις 23.3.09 ο ακτινολόγος Πηλαβάς κατέγραψε στο σχετικό Τεκμήριο 9 ότι εκ της ακτινογραφίας αριστερής άκρας χειρός παρατηρούντο λοξά κατάγματα στο τέταρτο και πέμπτο μετακάρπιο οστό, πράγμα που απλά επιβεβαιώνει τα προηγούμενα ευρήματα. Από 1.1.10 έως 5.1.10 ο Ενάγων παρέμεινε στο Αρεταίειο για αναλύσεις, ακτινογραφίες και MRI εγκεφάλου με συνολικό κόστος €1215 (Τεκμήριο 21). Στις 14.9.11 υπεβλήθη σε MRI οσφυϊκής μοίρας σπονδυλικής στήλης («ΟΜΣΣ») και τα ευρήματα της Μ.Ε.4 Δρος Κατωδρύτου ως κατεγράφησαν στο Τεκμήριο 14 δεν έχουν αμφισβητηθεί και γίνονται δεκτά. Αποτελεί εύρημα μου πως υπήρχε: - Δεξιά κεντροπλάγια δισκοκήλη στο επίπεδο Ο5/Ι1, η οποία κατελάμβανε την πλάγια εισδοχή και το μισό μέρος του αντίστοιχου μεσοσπονδύλιου τμήματος προσκρούοντας στη δεξιά Ι1 ρίζα, χωρίς σημαντική πίεση επί του νωτιαίου σάκου. - Διακριτική οπίσθια προβολή δίσκου στο Ο4/Ο5 επίπεδο, η οποία δεν προκαλούσε σημαντική στένωση του νωτιαίου σωλήνα. Γίνεται επίσης δεκτό από τη μαρτυρία της Μ.Ε.4 πως η δισκοκήλη είναι η πιο συνηθισμένη πάθηση του μεσοσπονδύλιου δίσκου στην οσφυϊκή μοίρα και ότι δισκοκήλη του πιο πάνω είδους σημαίνει πως τμήμα του πυρήνα του δίσκου μετακινήθηκε από τη θέση του και βρίσκεται μέσα στο κανάλι της σπονδυλικής στήλης με συνέπεια όταν πιέζονται οι δομές αφενός να υπάρχει πίεση είτε στον νωτιαίο σάκο είτε στο αντίστοιχο νεύρο και αφετέρου την ανάλογη νευρολογική εικόνα. Δεν αμφισβητήθηκε επίσης πως αν η πίεση ασκείται στον σάκο υπάρχει αίσθηση πόνου κυρίως στη μέση ενώ αν υπάρχει πλάγια κήλη και πιέζεται το νεύρο τότε ο πόνος είναι στο πόδι με κατανομή της αντίστοιχης ρίζας η οποία πιέζεται. Στις 21.5.12 και 10.12.12 ο Ενάγων εξετάστηκε από τον νευροχειρουργό Δρα Κουγιάλη, ο οποίος και συνέταξε αντίστοιχα ιατρικά πιστοποιητικά (Τεκμήρια 11 και 12). Τα εν λόγω πιστοποιητικά κατατέθηκαν χωρίς περιορισμό του σκοπού τους και συνεπώς ενόψει του ότι ο Δρ Κουγιάλης δεν κλήθηκε ως μάρτυρας το περιεχόμενο τους συνιστά εξ ακοής μαρτυρία, η οποία και αξιολογείται με βάση τους παράγοντες του άρθρου 27 του περί Αποδείξεως Νόμου, Κεφ.
  15. Λαμβάνω λοιπόν υπόψιν μου ότι: α) Η πλευρά του Ενάγοντος προσπάθησε να παρουσιάσει τον ιατρό αλλά προσέκρουσε στην άρνηση του να προσέλθει στο Δικαστήριο. β) Τα πιστοποιητικά έχουν συνταχθεί αμέσως μετά από σχετική εξέταση του Ενάγοντος. γ) ΟΙ δηλώσεις περιέχονται σε έγγραφα τα οποία χορηγήθηκαν στον Ενάγοντα και υπ' αυτή την έννοια είναι πρώτου βαθμού εξ ακοής. δ) Δεν έχει διαφανεί οποιοδήποτε κίνητρο είτε του ιατρού είτε άλλου να αποκρύψει ή παραποιήσει τα καταγραφόμενα. ε) Ούτε αμφισβητείται ότι οι δηλώσεις του ιατρού είναι ως έχουν επακριβώς καταγραφεί στα συγκεκριμένα τεκμήρια. στ) Οι δηλώσεις έγιναν γραπτώς στα πλαίσια του επαγγελματικού καθήκοντος να χορηγηθούν βεβαιώσεις για θέματα υγείας. ζ) Οι δηλώσεις ευρίσκονται στο Δικαστήριο αυτούσιες. η) Υπό τις περιστάσεις δεν προκαλείται οποιαδήποτε δυσκολία στην αξιολόγηση του περιεχομένου των δηλώσεων. Όσον αφορά τη δυνατότητα προσκόμισης της καλύτερης δυνατής μαρτυρίας θεωρώ πως μετά την άρνηση του ιατρού να προσέλθει, δεν υπήρχε άλλη επιλογή για τον Ενάγοντα. Ως εκ τούτου, έχοντας υπόψιν το σύνολο των περιστάσεων αποδέχομαι το περιεχόμενο των δύο εγγράφων. Με βάση τα πιο πάνω πιστοποιητικά εξάγεται ότι ο Ενάγων στις 21.5.12 έπασχε από οσφυαλγία και δεξιά ισχιαλγία η οποία υπήρχε και στις 10.12.12 και οφείλετο στην κήλη δίσκου, ως είχε διαπιστωθεί στο παλαιότερο MRI (Τεκμήριο 14). Περαιτέρω συνάγεται ότι στις 10.12.12 ο Δρ Κουγιάλης συνέστησε αποφυγή παρατεταμένης ορθοστασίας, αποφυγή άρσης βάρους και γενικότερα όπως αποφεύγονται εργασίες οι οποίες καταπονούν τη σπονδυλική στήλη. Στις 23.3.14 ο Ενάγων επισκέφθηκε το ΤΑΕΠ Γενικού Νοσοκομείου Λευκωσίας όπου μετά από καταγραφείσα στο Τεκμήριο 16 διάγνωση οσφυαλγίας και ισχιαλγίας δεξιά, έλαβε αναρρωτική άδεια για επτά ημέρες. Στις 16.3.15 ο Δρ Κουγιάλης συνέταξε νέα ιατρική βεβαίωση (Τεκμήριο 17) αλλά όπως προκύπτει από το περιεχόμενο της, ήτοι το ότι αναφέρεται σε «επικοινωνία» του με τον Ενάγοντα, είναι σαφές ότι δεν είχε προβεί σε νεότερη εξέταση του. Στηριζόμενος στα όσα του ανέφερε (ο Ενάγων), ο Δρ Κουγιάλης επανέλαβε βασικά τη θέση του περί οσφυαλγίας, δίδοντας οδηγίες για μόνιμη αποφυγή κάποιων δραστηριοτήτων και γενικότερα εκείνων που προκαλούν καταπόνηση της οσφυϊκής μοίρας. Ενόψει του ότι απέχουν χρονικά από τα πρώτα πιστοποιητικά και κυρίως επειδή δεν υπήρξε ιατρική εξέταση, δεν μπορώ να δεχθώ αυτό το πιστοποιητικό. Λίγες ημέρες αργότερα ο Ενάγων εξετάστηκε από τον Μ.Ε.2 ειδικό νευροχειρουργό Δρα Βιολάρη, μετά από παραπομπή του Δρος Κουγιάλη, (ο οποίος ήταν συνεργάτης του στο Αρεταίειο), προφανώς λόγω και της αδυναμίας πλέον του Δρος Κουγιάλη να δει και εξετάσει τον Ενάγοντα. Ο Δρ Βιολάρης (Μ.Ε.2) είναι ειδικός νευροχειρουργός με εμπειρία τουλάχιστον από το 2007 που τέλειωσε την ειδίκευση του. Η εμπειρογνωμοσύνη και τα προσόντα του επίσης δεν έχουν αμφισβητηθεί και είναι δεκτά και από το Δικαστήριο. Από τη μαρτυρία του δέχομαι, ως καθόλα εύλογο, πως το 2015 ενημερώθηκε για τον φάκελο του ασθενούς και έλαβε γνώση ότι υπήρξαν κάποιες εξετάσεις από το 2011 στο Αρεταίειο. Εξέτασε τον Ενάγοντα το 2015 και τελευταία φορά το
  16. Το πρώτο ουσιώδες συμπέρασμα στο οποίο κατέληξε ο Δρ Βιολάρης είναι πως ο Ενάγων πάσχει από έντονη οσφυαλγία και ισχιαλγία δεξιά, συμφωνώντας έτσι με την παλαιότερη διάγνωση. Το εύρημα του αυτό δεν έχει αμφισβητηθεί κατά την αντεξέταση του. Άλλωστε υπήρχε και σε αυτό το θέμα πλήρης ταύτιση με την άποψη του Ιατροσυμβουλίου ημερ. 19.11.15, Τεκμήριο 18, στο οποίο αναφερόταν ότι παρουσιάζεται συμπτωματολογία χρόνιας οσφυοϊσχιαλγίας, επώδυνης δυσκαμψίας οσφύος και διαλείπουσας χωλότητας. Θα πρέπει δε να σημειωθεί στο παρόν στάδιο ότι το περιεχόμενο του εν λόγω Τεκμηρίου 18 αποτέλεσε εξ αρχής αντικείμενο παραδεκτών γεγονότων μεταξύ των δύο πλευρών. Προκύπτουν λοιπόν τα ακόλουθα ευρήματα βάσει αυτού:
  17. Μετά από την πτώση ο Ενάγων υπέστη τραυματισμό των μαλακών μορίων του αυχένα, κάκωση κεφαλής, κάταγμα βάσεως 4ου και 5ου μετακαρπίου οστού αριστερού χεριού, μώλωπες αριστεράς και δεξιάς ωμοπλάτης, θωρακικού τοιχώματος άνω άκρων αριστερού ισχίου και κάτω άκρων.
  18. Στις 7.12.15, (ημερομηνία Νευροχειρουργικού Ιατροσυμβουλίου), παρουσίαζε συμπτωματολογία χρόνιας οσφυοϊσχιαλγίας, επώδυνης δυσκαμψίας οσφύος και διαλείπουσας χωλότητας, βλάβες οι οποίες σύμφωνα με τη βιβλιογραφία δεν μπορεί να αποδειχθεί επαρκώς ότι προήλθαν από τον τραυματισμό ή ότι προϋπήρχαν και επιδεινώθηκαν από τον τραυματισμό. Για ό,τι αξίζει σημειώνεται πως και ο ίδιος ο Ενάγων είχε δηλώσει γραπτώς (§16) πως ήταν αποδεκτή η πιο πάνω γνωμάτευση, Τεκμήριο
  19. Συνεπώς οι διαπιστώσεις του Δρος Βιολάρη περί δυσκαμψίας στη μέση και η ευαισθησία στη σπονδυλική στήλη είναι δεκτές, όπως και οι δυσκολίες στην ορθοστασία και στη βάδιση. Η κατάσταση βασικά παραμένει και παρουσιάζονται συχνές κρίσεις οσφυαλγίας με αποτέλεσμα ο Ενάγων να πρέπει να αποφεύγει τη σωματική κόπωση, τη χειρωνακτική εργασία ή τη γυμναστική. Η αντιμετώπιση εξακολουθεί να είναι η συντηρητική αγωγή, ήτοι φαρμακευτική και φυσιοθεραπεία. Όπως ο ίδιος ο Ενάγων το προσδιόρισε το πρόβλημα σπονδύλου επιδεινώνεται μετά από κάποιες ώρες και κυρίως πέραν της κανονικής εργασίας (8ωρο). Σημειώνεται πως παρά την εισήγηση του Δρος Βιολάρη (κατά το 2018) προς τον Ενάγοντα να σκεφτεί την πιθανότητα εγχείρησης, ο ίδιος ο Ενάγων δεν έχει αναφέρει ότι έλαβε τέτοια απόφαση ούτε και διεκδίκησε οποιοδήποτε σχετικό ποσό στη γραπτή δήλωση του ή προφορικά. Δεν θεωρώ συνεπώς πως δεν έχει τεθεί βάσιμα ζήτημα αναγκαιότητας μελλοντικής επέμβασης. Το δεύτερο ουσιώδες από τη μαρτυρία του Δρος Βιολάρη είναι η έντιμη και ειλικρινής αποδοχή ότι συνήθως η δημιουργία δισκοκήλης δεν είναι τραυματικής αιτιολογίας. Αν και διατήρησε κάποια προσωπική εκτίμηση εντούτοις συμφώνησε πλήρως και ως προς αυτό το θέμα με το Ιατροσυμβούλιο. Το οποίο Ιατροσυμβούλιο στην προηγηθείσα αναφορά του είχε προσθέσει πως οι βλάβες αυτές, σύμφωνα με τη διεθνή βιβλιογραφία, δεν μπορεί να αποδειχθεί επαρκώς ότι προήλθαν από τον τραυματισμό (του 2007) ή ότι προϋπήρχαν και επιδεινώθηκαν από τον τραυματισμό. Βασικά το νόημα είναι πως δεν δύναται επιστημονικά να υπάρχει τοποθέτηση τεκμηριωμένη ότι η επίμαχη δισκοκήλη είναι τραυματικής αιτιολογίας. Η διαφορά είναι πως ο Δρ Βιολάρης αναφέρθηκε σε εξαιρέσεις στον κανόνα και στην πιθανότητα να υποστεί κάποιος οξεία ρήξη δίσκου σε ατύχημα. Στη γνωμάτευση του βέβαια κατέγραψε απλά πως είναι «πιθανό» ο τραυματισμός να προκάλεσε «μεγάλο μέρος» του προβλήματος που αντιμετωπίζει. Αυτό το επεξήγησε προφορικά λέγοντας πως υπάρχουν περιπτώσεις που οι ρήξεις δίσκου συμβαίνουν σε ατύχημα και είναι πολύ πιθανόν και σε αυτές τις περιπτώσεις να υπήρχε προηγουμένως ελαφρύ πρόβλημα δισκοπάθειας στον δακτύλιο του δίσκου και κατά την πτώση να βγει ένα κομμάτι του δίσκου «μέσα από ένα χάσμα το οποίο προϋπήρχε». Αντεξεταζόμενος όμως ο Δρ Βιολάρης βασικά συμφώνησε πως αυτό ήταν ένα σενάριο, πως δεν μπορούσε να γνωρίζει κατά πόσον στο ενδιάμεσο διάστημα (2007-2011) επεσυνέβη και οτιδήποτε άλλο το οποίο προκάλεσε το ίδιο αποτέλεσμα, ότι απλά δεν μπορούσε να αποκλείσει το να σχετίζεται το ατύχημα με τη δισκοκήλη και το πιο σημαντικό, επανέλαβε ότι συμφωνεί εκατόν τοις εκατόν με τις διαπιστώσεις του Ιατροσυμβουλίου στο Τεκμήριο 18, (οι οποίες συνιστούν παραδεκτά γεγονότα). Η γενική μου εντύπωση είναι πως βασικά ο Δρ Βιολάρης επιβεβαίωσε ότι μια τέτοια βλάβη κατά κανόνα δεν είναι τραυματικής αιτιολογίας. Αλλά ως προς την παρούσα περίπτωση εξέφρασε την άποψη πως είναι πιθανόν να εμπίπτει στις εξαιρέσεις και ο τραυματισμός να ευθύνεται σε μεγάλο βαθμό για το πρόβλημα. Όπως έχει ήδη διαπιστωθεί οι διάδικοι δεσμεύονται από το παραδεκτό γεγονός ότι δεν μπορεί να αποδειχθεί επαρκώς είτε ότι η οσφυαλγία προήλθε από το ατύχημα είτε ότι επιδεινώθηκε λόγω του ατυχήματος. Με το συμπέρασμα αυτό συμφώνησε και ο Δρ Βιολάρης και παρά την προσωπική του πίστη (η οποία επίσης εκφράστηκε χωρίς κάποιο στοιχείο να την υποστηρίζει) πρέπει να πω ότι εντίμως και αυτός στη βεβαίωση του αναφερόταν βασικά σε μια απλή πιθανότητα («. είναι πιθανό ο τραυματισμός να του προκάλεσε .»). Κάτι ανάλογο δηλαδή με αυτό το οποίο εισηγήθηκε και ο Δρ Παναγιωτίδης αλλά με διαφορετική διατύπωση. Διευκρινίζω πως η εισήγηση του κ. Σχίζα ότι η πιο πάνω θέση του Ιατροσυμβουλίου «δεν πρέπει να ληφθεί υπόψη» δεν είναι δυνατό να γίνει δεκτή ενόψει της πάγιας νομολογίας, η οποία αφορά τα παραδεκτά γεγονότα και της συνακόλουθης αρχής ότι οι δηλώσεις των συνηγόρων εν σχέσει με αυτά δεσμεύουν τους διαδίκους. Πέραν λοιπόν του παραδεκτού γεγονότος, είναι προφανές πως και η υπόλοιπη μαρτυρία αναφέρεται απλά σε μια πιθανότητα, στη βάση της οποίας όμως ούτε το Δικαστήριο μπορεί να καταλήξει, βέβαια, με την απαιτούμενη ασφάλεια ότι το επίδικο περιστατικό δημιούργησε ή συνέβαλε στην οσφυαλγία. Το μόνο το οποίο δύναται να λεχθεί είναι αυτό το οποίο κατέγραψε ο Δρ Βιολάρης και τίποτε περισσότερο. Ότι δηλαδή υπάρχει μια πιθανότητα να συνέβαλε ο τραυματισμός πλην όμως αυτό, όπως συμφωνούν όλοι, δεν μπορεί να αποδειχθεί. Ιδιαίτερα σε μια περίπτωση, όπως η παρούσα, κατά την οποία η διάγνωση προέκυψε δύο έτη μετά. Στις 7.1.16 ο Ενάγων υπεβλήθη ξανά σε MRI. Η έκθεση της ακτινοδιαγνώστριας (Δρος Χατζηκωστή) παρουσιάστηκε ως Τεκμήριο
  20. Τα ευρήματα της δεν αμφισβητούνται και γίνονται επίσης δεκτά. Βασικά επιβεβαιώθηκαν τόσο η δισκοκήλη στο επίπεδο Ο5 με πίεση στη Ι1 ρίζα, καθώς και οι προβολές δίσκων που τώρα εντοπίζονταν και σε άλλα επίπεδα (Ο2-Ο5). Προφανώς λόγω κάποιου παρεμπίπτοντος ευρήματος στον δεξιό λοβό του ήπατος και της σχετικής σύστασης, ο Ενάγων επισκέφθηκε τον γαστρεντερολόγο Δρα Καδή και στις 15.2.16 υπεβλήθη σε υπερηχογραφικό έλεγχο κοιλίας, καταβάλλοντας συνολικά το ποσό των €150- (Τεκμήρια 24, 20, 25). Θεωρώ ότι ο Ενάγων εντελώς αβάσιμα διασυνδέει την εξέταση αυτή και τα σχετικά έξοδα με την πτώση του προ οκτώ ετών, χωρίς να έχει παρουσιάσει οποιαδήποτε μαρτυρία προς μια τέτοια κατεύθυνση και δεν δέχομαι τη θέση του. Το ορθοπεδικό Ιατροσυμβούλιο εξέτασε την περίπτωση του Ενάγοντος στις 3.2.17 και λόγω της ισχιαλγίας ενέκρινε τη χορηγηθείσα άδεια ασθενείας για την περίοδο 23.9.96 έως 30.9.16, με το Τεκμήριο 32, σκοπός του οποίου βασικά ήταν για ακόμα μια φορά η εκ των υστέρων (παραδόξως) νομιμοποίηση της πρόσθετης άδειας (πέραν των 42 ημερών), ως εξηγείται και στο Τεκμήριο 31 του Αρχηγού Αστυνομίας. Επιστρέφοντας στα διαδραματισθέντα και τις τυχόν συνέπειες μετά την πτώση, πρέπει να πω ότι, όπως ο Ενάγων δέχθηκε, όταν αποθεραπεύθηκε από τα κατάγματα, μετατέθηκε εντός του 2008 στον Σταθμό Λυκαβητού. Με τον τρόπο που το έθεσε, ότι «δυστυχώς» μετατέθηκε για λόγους τους οποίους δεν γνωρίζει, άφηνε βασικά υπονοούμενα ότι υπήρχαν άλλα κίνητρα για τη μετακίνηση του και όχι υπηρεσιακά. Δεν υπάρχει όμως οποιοδήποτε στοιχείο το οποίο να υποδεικνύει ότι δεν ήταν οι πραγματικές ανάγκες της υπηρεσίας οι οποίες επέβαλαν τη μετάθεση του. Άλλωστε μετακινήθηκε όταν είχε ήδη συμπληρώσει τρία έτη στην ΥΑΜ και ούτως ή άλλως τοποθετήθηκε σε Σταθμό με ενεργά καθήκοντα εξεταστή, όπου και παρέμεινε μέχρι το 2011 που πήγε στον ΟΠΕ. Σημειώνω δε, πως μέχρι το 2008 δεν είχε αντιμετωπίσει οποιοδήποτε άλλο ζήτημα πέραν των καταγμάτων και συνεπώς δεν είναι καθόλου βάσιμο το υπονοούμενο του σε όποιο βαθμό αναφέρεται σε θέματα υγείας. Επιβεβαίωση τούτου είναι πως ούτε κατά το 2011 και για τη μετακίνηση του στον ΟΠΕ φάνηκε να ασκεί οποιαδήποτε επίδραση οποιοδήποτε ζήτημα υγείας. Υπενθυμίζω πως παρά τη διάγνωση του Δρος Παναγιωτίδη από το 2009 (περί οσφυαλγίας) ο ίδιος ο Ενάγων δεν αντιμετώπισε ούτε αναφέρθηκε σε οποιοδήποτε σχετικό πρόβλημα κατά τα έτη 207-2011 στην εκτέλεση των καθηκόντων του. Οι άδειες ασθενείας με αναφορά την οσφυαλγία άρχισαν στις 8.6.11 (επτά και δέκα μέρες) και έληγαν στις 24.6.11 ενώ η τοποθέτηση του στον ΟΠΕ άρχιζε από 27.6.
  21. Συνεπώς και πάλι δεν φαίνεται να επηρέασε καθ' οιονδήποτε τρόπο την πορεία του το οποιοδήποτε προσωπικό θέμα υγείας υπήρχε μέχρι τότε. Είναι όμως γεγονός πως μέχρι και τη μετακίνηση του από τον ΟΠΕ στις 17.5.12 έλαβε 86 μέρες άδεια εξαιτίας της οσφυαλγίας. Κατά τη διάρκεια μιας από αυτές, (στις 3.10.11 ως αναφέρει ο ίδιος), καταδίωξε και συνέλαβε διαρρήκτη επιδεικνύοντας ζήλο, τόλμη και δράση για τα οποία προτάθηκε για προαγωγή αλλά το αρμόδιο Συμβούλιο αποφάσισε την απονομή Μεταλλίου Γ' Τάξης. Όσον αφορά τη μετάθεση του στις 17.5.12 από τον ΟΠΕ στο ΚΕΜ&ΟΥΛΑΕ δέχεται ότι αυτό ήταν αποτέλεσμα δικού του αιτήματος λόγω των προβλημάτων που αντιμετώπιζε, πλην όμως προβάλλει πως λόγω αυτών και της «αναπηρίας» του δεν τού έχει δοθεί ο βαθμός του λοχία παρότι είχε περάσει τις εξετάσεις από το
  22. Όπως προέκυψε από την αξιόπιστη μαρτυρία του Μ.Υ.2 στον φάκελο του Ενάγοντος δεν περιέχεται οποιαδήποτε αναφορά για ανικανότητα ή τραυματισμό ο οποίος να έχει επηρεάσει την ανέλιξη του. Ούτε βέβαια υπάρχει κάποια άλλη καταγραφή η οποία να επιβεβαιώνει ή έστω να παρέχει κάποια ένδειξη υπέρ της άποψης του Ενάγοντος. Σημειώνω ότι στην πραγματικότητα αυτό που είπε κατά την αντεξέταση του ήταν πως «νομίζει» ότι έπαιξε κάποιο ρόλο ο τραυματισμός του. Δεν είχε δηλαδή κάτι συγκεκριμένο να υποδείξει. Άλλωστε αν υπήρχε οτιδήποτε σχετικό ή αν παραγκωνίστηκε σε οποιαδήποτε διαδικασία προαγωγών ενδεχομένως το θέμα να ήταν διοικητικής φύσης και θα αναμένετο να είχε ο ίδιος λάβει κάποια μέτρα. Η θέση του ότι από τότε εργάζεται ώρες γραφείου και ότι δεν απασχολείται υπερωριακά στα ειδικά (έξτρα) καθήκοντα δεν έχει αμφισβητηθεί και είναι δεκτή. Δεν μπορώ όμως να δεχθώ πως αυτά τού απέφεραν κατά μέσον όρο €500- μηνιαίως, καθότι το μόνο που έχει παρουσιάσει είναι την κατάσταση μισθού για τον Ιούνιο 2007 από την οποία ναι μεν φαίνεται ένα τέτοιο ποσό περίπου αλλά για 73 ώρες και όλες αυτές εντός Απριλίου
  23. Δεν κρίνεται ασφαλές το συμπέρασμα ότι αυτός ήταν ο κανόνας ή ο μέσος όρος για κάθε μήνα. Ο ίδιος ανέφερε γενικά και αόριστα ότι προηγουμένως μετέβαινε σε όλα τα ειδικά καθήκοντα στα οποία μπορούσαν να πάνε αλλά ούτε προς αυτή την κατεύθυνση προσκόμισε οποιαδήποτε μαρτυρία για το ποια ήταν αυτά και για ποιο ποσό. Είναι δε ενδεικτικό πως σε αντίθεση με ό,τι είχε υποβληθεί στον Μ.Υ.2 (περί των αργιών) ο ίδιος ο Ενάγων διεκδικεί με τη γραπτή δήλωση του τα επιδόματα αργιών για τον χρόνο που ευρίσκετο με άδεια και έμεινε εκτός εργασίας. Ως έπραξε και σε άλλα σημεία, δεν επεξήγησε ποια περίοδο εννοεί. Προφανώς βέβαια δεν εννοεί όλα τα χρόνια αλλά τις άδειες ασθενείας αμέσως μετά το συμβάν, όπως μπορεί να διαπιστωθεί από την έκθεση απαίτησης. Είχε απουσιάσει 75 ημέρες για τους οποίους δυόμισι μήνες διεκδικεί επιδόματα μόνο τεσσάρων αργιών ύψους €240-, πράγμα το οποίο δεν συνάδει με τις αναφορές του για €500- περίπου μηνιαίως. Ούτε έχει δώσει κάποια πειστική εξήγηση προς υποστήριξη της προβληθείσας θέσης του ότι ούτε στο Οδόφραγμα έχει την ικανότητα να εργαστεί βάρδιες ούτως ώστε να εξασφαλίζει περισσότερα χρήματα. Βασικά από τη μια είπε ότι τα καθήκοντα του είναι να έχει τον έλεγχο των αρχείων των τριών οδοφραγμάτων και από την άλλη ότι δεν μπορεί να σταθεί στα οδοφράγματα για έλεγχο, ενώ σε άλλο σημείο δέχθηκε ότι ελέγχει διαβατήρια, χωρίς να εξηγηθεί η δυσκολία εργασίας σε βάρδιες. Ιδιαίτερα γενική και αόριστη ήταν και η αναφορά του ότι έχει απωλέσει συνολικά επιδόματα ύψους €1.500-, χωρίς οποιοδήποτε στοιχείο ή επεξήγηση όπως θα έπρεπε. Εκ του περισσού βέβαια να λεχθεί πως οι διάφορες εξηγήσεις του Ενάγοντος ως προς τους λόγους για τους οποίους δεν κινήθηκε ο ίδιος δικαστικά εναντίον του δεύτερου αλλοδαπού, είναι αβάσιμες και χωρίς οποιαδήποτε πειστικότητα. Κατ' αρχάς τα στοιχεία του εν λόγω προσώπου τα είχαν από την πρώτη στιγμή και τα είχε καταγράψει ήδη στην κατάθεση του ο Μ.Υ.
  24. Ούτε το ότι δεν υπήρχε χρόνος για έγερση αγωγής ευσταθεί καθότι ο αλλοδαπός ευρίσκετο στην Κύπρο για σκοπούς δίωξης του αλλά ούτως ή άλλως και αργότερα θα μπορούσε να εντοπιστεί με άδεια επίδοσης εκτός δικαιοδοσίας. Περιττεύει βέβαια η υπόδειξη της αντίφασης στις θέσεις ότι ο Ενάγων από τη μια περίμενε να εκδικαστεί εκείνος για τη βαρειά σωματική βλάβη (ποινικά) και από την άλλη ότι δεν ήγειρε αγωγή επειδή δεν γνώριζε ότι η κατάσταση της υγείας του θα χειροτέρευε. Ούτως ή άλλως εν τέλει ήγειρε την αγωγή τον Ιούνιο του 2009, έχοντας στη διάθεση του μόνο τη γενική γνωμάτευση του Δρος Παναγιωτίδη και πολύ πριν παρουσιαστούν οι επιπλοκές της οσφυαλγίας κατά το
  25. Όσον αφορά τα έξοδα στα οποία έχει υποβληθεί, ο Ενάγων επανέλαβε στη γραπτή δήλωση του τα εννέα κονδύλια που είχε καταγράψει στην αξίωση του, συνολικού ύψους €2.063-. Με εξαίρεση το πρώτο (που αφορά τη διεκδίκηση €240- για απολεσθείσες αργίες λόγω των αδειών κατά το 2007), τα υπόλοιπα οκτώ είναι παραδεκτό ότι έχουν καταβληθεί, αλλά αμφισβητείται η αναγκαιότητα τους. Για το πρώτο κονδύλι, των €240-, δεν έχει επεξηγηθεί από τον Ενάγοντα σε ποιες συγκεκριμένες τέσσερις περιπτώσεις αναφέρεται, ποια καθήκοντα ήταν αυτά και πως προκύπτει το συγκεκριμένο ποσό, το οποίο διεκδικεί ως επίδομα που θα είχε εάν δεν ευρίσκετο σε άδεια ασθενείας. Όπως έχει λεχθεί και προηγουμένως, πρόκειται για αόριστη και ατεκμηρίωτη αναφορά την οποία δεν μπορώ να δεχθώ. Για τα τελευταία δύο κονδύλια έχει ήδη πιο πριν κριθεί ότι δεν έχουν οποιαδήποτε σχέση είτε με τα κατάγματα είτε με την οσφυαλγία. Αντιθέτως προέκυψαν λόγω ενός παρεμφερούς ευρήματος κατά τις υπόλοιπες εξετάσεις και ως εκ τούτου δεν δέχομαι τη θέση του Ενάγοντος ότι βάσιμα τα έχει συμπεριλάβει στις ειδικές ζημιές του, ως αναφέρει στη δήλωση του (§§23 και 24). Το αναφερόμενο στην §13(ζ) της έκθεσης απαίτησης, ο Ενάγων δεν το έχει συμπεριλάβει στη γραπτή δήλωση του ούτε έχει επεξηγήσει σε τι αναφέρεται. Όσον αφορά τα υπόλοιπα κονδύλια, ήτοι των §§13(β)-(στ) της έκθεσης απαίτησης (ή στις §§21 και 22 της δήλωσης του) δέχομαι ότι διασυνδέονται με την αναγκαία διερεύνηση της κατάστασης της υγείας του μετά το επίμαχο περιστατικό και θα δικαιούται στην περίπτωση που επιτύχει το ποσό αυτών, ήτοι συνολικά €1.653-. Νομική πτυχή Η παρούσα αγωγή έχει ως υπόβαθρο την εργασιακή σχέση μεταξύ Ενάγοντος και της Εναγομένης Δημοκρατίας. Είναι η θέση του Ενάγοντος πως στη βάση είτε ρητού είτε εξυπακουόμενου όρου της σχέσης αυτής, η Εναγόμενη υποχρεούτο να λάβει όλα τα αναγκαία μέτρα και ή πρόνοιες ασφάλειας ούτως ώστε ο Ενάγων να μην εκτεθεί σε κινδύνους τους οποίους (η Δημοκρατία) γνώριζε ή όφειλε να γνωρίζει ή ευλόγως ήταν προβλεπτοί και περαιτέρω υποχρεούτο να παρέχει ασφαλές μέρος ή μέσα ή σύστημα εργασίας. Δεν υπάρχει οποιαδήποτε αμφιβολία πως κάθε εργοδότης υπέχει καθήκον επιμέλειας προς τους εργοδοτουμένους του. Η υποχρέωση αυτή πηγάζει από το άρθρο 51 του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου, Κεφ.148, το οποίο ουσιαστικά κωδικοποιεί τις αρχές του κοινοδικαίου (Κατσουνάρη ν. Γενικός Εισαγγελέας, Πολ. Έφ.57/12, ημερ.27.2.18). Υπάρχει πλούσια νομολογία του Ανωτάτου Δικαστηρίου αναφερόμενη στο πιο πάνω ζήτημα, από τη μελέτη της οποίας συνάγονται συνοπτικά οι πιο κάτω βασικές αρχές: ι. Ο εργοδότης έχει υποχρέωση να μην εκθέτει τους εργοδοτούμενους του σε περιττούς ή μη αναγκαίους κινδύνους, να εργοδοτεί ικανό προσωπικό, να παρέχει ασφαλή εξοπλισμό, ασφαλές σύστημα εργασίας και ασφαλή χώρο εργασίας (Θεοδοσία Χριστοφή κ.ά. ν. Κυριάκου Θεοδούλου κ.ά.
(2007)1(Α) Α.Α.Δ.512). ιι. Η ευθύνη του εργοδότη ως προς την εκτέλεση της εργασίας δεν περιορίζεται σε οδηγίες που ο ίδιος εκδίδει, αλλά επεκτείνεται και σε οδηγίες που εκδίδουν οι υφιστάμενοι του με φαινόμενη εξουσία να προβούν στην έκδοση τέτοιων οδηγιών (βλ. United Brickworks Ltd. v. Ευαγγέλου
(1992)1(Α) Α.Α.Δ.123 και Ανδρέας Ηλία κ.ά. ν. Σταυρινίδη
(2000)1(Β) Α.Α.Δ.874). ιιι. Όταν ανατίθεται εργασία σε χώρο ή υποστατικά τρίτου προσώπου ο εργοδότης έχει την υποχρέωση καθιέρωσης ασφαλούς συστήματος εργασίας στο μέρος όπου οι εργαζόμενοι προσφέρουν την εργασία τους (Σκυροποιϊα Λεωνίκ Λτδ ν. Παπαδοπούλου
(2000)1(Γ) Α.Α.Δ.1855). Αν και ο εργοδότης δεν έχει υποχρέωση προς τους εργοδοτούμενους του ως προς την ασφάλεια υποστατικών που κατέχονται από άλλον, δεν παύει να είναι υπόχρεος να παραχωρήσει ένα σύστημα εργασίας κατάλληλο για τα υποστατικά αυτά (βλ. Γεν. Εισαγγελέας ν. Σταύρου Στυλιανού
(2002)1(Γ) Α.Α.Δ.1718). ιν. Η λογική φροντίδα που πρέπει να λαμβάνει ο εργοδότης στην κάθε περίπτωση είναι ζήτημα πραγματικό το οποίο προσδιορίζεται με κριτήριο την κοινή λογική σε συνάρτηση με τις ιδιαίτερες περιστάσεις της κάθε υπόθεσης. Το σύστημα εργασίας δεν είναι ασφαλές αν δεν προστατεύει ικανοποιητικά τους εργαζόμενους από κάποιο συγκεκριμένο κίνδυνο που λογικά μπορεί να προβλεφθεί και ο οποίος με τα κατάλληλα προστατευτικά μέτρα μπορεί να αντιμετωπιστεί (υπ. Γιαννάκης Λαμπής ν. Shiptrans Shipping & Trading Agency Ltd
(2004)1(Α) Α.Α.Δ.370). ν. Το καθήκον του εργοδότη να παρέχει ασφαλές σύστημα εξυπακούει ότι η οργάνωση της εργασίας, η διαδικασία που ακολουθείται κατά την εκτέλεση της εργασίας, τα μέτρα ασφάλειας που λαμβάνονται, ο αριθμός των υπαλλήλων που εργοδοτούνται αλλά και η επίβλεψη που γίνεται είναι τέτοια που παρέχουν εύλογη προστασία στους εργοδοτούμενους (L.R.Transbeton Ltd v. Σταύρου ν. Fysanco Development Ltd
(2009)1(A) Α.Α.Δ.304). νι. Όταν ένας συγκεκριμένος τρόπος εργασίας εγκυμονεί κινδύνους για τον εργοδοτούμενο, τότε ο εργοδότης οφείλει να μεριμνήσει για την εξάλειψη του ή τον περιορισμό του (Ευθυμίου ν. Αρτοποιεία Δημήτρη Γεωργίου & Υιοί Λτδ
(2012)1(Α) Α.Α.Δ.206). Στην παρούσα περίπτωση, τόσο με την έκθεση απαίτησης όσον και με την αγόρευση του ο Ενάγων επικαλείται παραβίαση όλων των πιο πάνω καθηκόντων από πλευράς της εργοδότριας του. Αυτό το οποίο έχει διαφύγει της προσοχής του Ενάγοντος είναι ότι στην περίπτωση του τα γεγονότα δεν αποκαλύπτουν ατύχημα αλλά στην πραγματικότητα εγκληματική πράξη τρίτου προσώπου, δηλαδή ποινικό αδίκημα και μάλιστα κακούργημα, εάν ληφθεί υπόψιν ότι επικαλείται βαριά σωματική βλάβη, η οποία κατά το άρθρο 231 του Ποινικού Κώδικα τιμωρείται με φυλάκιση επτά ετών. Κρίνω πως οι πρόνοιες του άρθρου 67 του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου, Κεφ.148, το οποίο (άρθρο) ίσχυε μέχρι την κατάργηση του από τον Ν.29
(1)/00 και επέβαλλε κατά απόλυτο τρόπο την έγγραφη γνωστοποίηση στον Γενικόν Εισαγγελέα ούτως ώστε να μπορούσε να καταχωριστεί αγωγή, δεν τυγχάνουν εφαρμογής στην παρούσα ενόψει των λεχθέντων στη Θεοδούλου ν. Δημητρίου κ.ά.
(1998)1 Α.Α.Δ.1095 ότι το άρθρο 67 έχει εφαρμογή μόνο στην περίπτωση που η βάση της αγωγής έχει ως έρεισμα κακούργημα διαπραχθέν από τον ίδιο τον Εναγόμενο (κάτι το οποίο δεν συντρέχει στην παρούσα). Είναι καλώς νομολογημένο πως ο εργοδότης έχει καθήκον προς τους εργοδοτουμένους του να λάβει εύλογα μέτρα και να επιδείξει λογική φροντίδα για την ασφάλεια τους και την ανάγκη αποφυγής περιττών ή προβλεπτών κινδύνων, υπό τις περιστάσεις. Όπως εξηγείται στο σύγγραμμα «Αστικά Αδικήματα», Αρτέμης&Ερωτοκρίτου, Τόμος 2 (σελ.167) το τι ακριβώς απαιτεί η λογική φροντίδα την οποίαν πρέπει να επιδείξει ο εργοδότης στην κάθε περίπτωση είναι ερώτημα πραγματικό και όχι νομικό και για να απαντήσει το ερώτημα αυτό το Δικαστήριο δύναται να λάβει υπόψιν του οποιαδήποτε εισήγηση των οποία θα κρίνει με το κριτήριο της κοινής λογικής ότι συνάδει με τις ιδιαίτερες περιστάσεις της κάθε υπόθεσης. Σύμφωνα με απόσπασμα από αγγλική υπόθεση το οποίο έχει παρατεθεί στην υπόθεση Charalambous v. Metalco Ltd
(1982)1 C.L.R.636: «. What did reasonable care demand of the employers in this particular case? That is not a question of law at all but a question of fact. To solve it, the tribunal of fact - be it judge or jury - can take into account any proposition of good sense that is relevant in the circumstances, but it must be ware not to treat it as a proposition of law. I may perhaps draw an analogy from the Highway Code. It contains many propositions of good sense which may be taken into account in considering whether reasonable care has been taken, but it would be a mistake to elevate them into propositions of law.» Όπως επίσης είναι νομολογημένο για να στοιχειοθετηθεί ευθύνη για αστικό αδίκημα θα πρέπει να αποδειχθεί αμέλεια και ότι αυτή επέφερε το ζημιογόνο αποτέλεσμα ή έστω συνέδραμε στην επέλευση του, δηλαδή να καταδειχθεί η αιτιώδης συνάφεια της αδικοπραξίας με το εν λόγω ζημιογόνο αποτέλεσμα. Το βάρος απόδειξης και των δύο αυτών στοιχείων βαρύνει τον Ενάγοντα («Αστικά Αδικήματα», ανωτέρω, σελ.218). Στην παρούσα περίπτωση δεν υπάρχει οποιαδήποτε αμφιβολία πως αιτία του τραυματισμού του Ενάγοντος ήταν η πτώση από τον πρώτο όροφο και περαιτέρω πως αιτία της πτώσης ήταν το δυνατό σπρώξιμο, δηλαδή η επίθεση την οποία υπέστη από τρίτο πρόσωπο. Ευθύνη της Δημοκρατίας στα πλαίσια της παρούσας αγωγής θα μπορούσε να στοιχειοθετηθεί λοιπόν μόνο αν μπορούσε να αποδειχθεί κάποιου είδους αμέλεια της ίδιας έναντι του εργοδοτούμενου της, η οποία να συνδέεται με το ζημιογόνο αποτέλεσμα, δηλαδή την επίθεση την οποία δέχθηκε ο Ενάγων και τον τραυματισμό τον οποίον υπέστη εξαιτίας αυτής. Θα μπορούσε με ασφάλεια να λεχθεί πως το κατ' αναλογίαν παράδειγμα με περιστατικό στον αυτοκινητόδρομο (βάσει της Charalambous, ανωτέρω) θα ήταν να οδηγεί υπηρεσιακό όχημα στον δρόμο ο Ενάγων προσπαθώντας να φτάσει σε σημείο όπου έχουν ζητηθεί ενισχύσεις και κάποιος δραπέτης με άλλο όχημα να κτυπήσει επίτηδες το υπηρεσιακό όχημα με σαφή στόχο να επιτύχει τη διαφυγή του, τραυματίζοντας με την παράνομη ενέργεια του έτσι τον Ενάγοντα. Δεν χρειάζεται ιδιαίτερη ανάλυση περί του ότι η ίδια η διαδικασία σύλληψης εμπίπτει στην εκπαίδευση την οποία κάθε μέλος της Αστυνομίας παρακολουθεί με την ένταξη του στη Δύναμη. Αυτό είναι παραδεκτό από τον Ενάγοντα. Έχει διδαχθεί το αντικείμενο αυτό κατά τα έτη που ήταν στην Αστυνομική Ακαδημία και προφανώς απέκτησε και πολυετή εμπειρία, όχι μόνο κατά την υπηρεσία του στη ΜΜΑΔ, αλλά σίγουρα και κατά την προηγηθείσα υπηρεσία του στην ΥΑΜ. Άλλωστε δεν ήταν αυτό το παράπονο του. Η εισήγηση του στην αγωγή είναι πως δεν έτυχε εκπαίδευσης για συλλήψεις σε ανεγειρόμενη οικοδομή. Όπως εξήγησε όμως ο Μ.Υ.1, αλλά και ως θέμα κοινής λογικής, δεν υπάρχει ξεχωριστή διαδικασία και κατά συνέπειαν ούτε και ειδική εκπαίδευση για σύλληψη σε ανεγειρόμενη πολυκατοικία. Είναι λογικό και αναμενόμενο πως ένας αστυφύλακας στα πλαίσια των καθηκόντων δυνατό να απαιτηθεί να διενεργήσει σύλληψη σε διάφορους χώρους και υπό διάφορες περιστάσεις, ων ουκ έστι αριθμός. Είναι προφανές πως δεν μπορεί να αναμένεται να δοθούν εξειδικευμένες και λεπτομερείς οδηγίες για καθεμιά ξεχωριστά. Ούτε βέβαια είναι δυνατό να προβλεφθεί εκ των προτέρων και με λεπτομέρεια τι κατά περίπτωση δυνατόν να συναντήσει κατά την εκτέλεση κάποιας έρευνας ένας αστυφύλακας και πολύ περισσότερο (αυτό που ενδιαφέρει στην παρούσα) το πώς θα αντιδράσει κάποιο καταδιωκόμενο ή υπό σύλληψη πρόσωπο. Ακόμα και αν η ευθύνη του εργοδότη διατηρείται και όταν ο εργοδοτούμενος απασχολείται σε υποστατικά άλλου προσώπου η υποχρέωση αυτή είναι εντελώς διαφορετική. Όπως αναφέρεται στο σύγγραμμα Clerk&Lindsell on Torts, 16η έκδοση, §§10-129 σε τέτοια περίπτωση: «. as a matter of common sense its performance and discharge will probably be vastly different .». Η υποχρέωση σε μια τέτοια περίπτωση θα ήταν η παροχή ασφαλούς συστήματος εργασίας. Όπως έχει λεχθεί όμως, στην παρούσα περίπτωση, δεν τίθεται ζήτημα εργασίας σε συγκεκριμένο υποστατικό άλλου προσώπου, αλλά σε χώρους που κατά περίπτωση δυνατό να χρειαστεί να διεξαχθεί έρευνα από αστυφύλακες. Θα πρέπει δε να σημειωθεί πως πέραν του ότι εκ των πραγμάτων δεν είναι δυνατόν να υποδειχθεί συγκεκριμένος χώρος για εργασία (αφού δεν πρόκειται για στατικά καθήκοντα), είναι εμφανές πως ούτε σύστημα εργασίας, υπό την έννοια που το θέτει ο Ενάγων, δύναται να προκαθοριστεί. Όπως έχει αναφερθεί στην Αλεξάνδρου ν. Θεόδωρου Κυριάκου&Υιών Λτδ
(1997)1(Α) Α.Α.Δ.506: «Αποτελεί ζήτημα πραγματικό το κατά πόσο είναι απαραίτητο να προδιαγραφεί σύστημα εργασίας κάτω από οποιεσδήποτε δοσμένες περιστάσεις. Όταν εξετάζεται ένα τέτοιο ζήτημα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η φύση της εργασίας, δηλαδή το κατά πόσο αυτή χρειάζεται προσεκτική οργάνωση και επίβλεψη, προς το συμφέρον της ασφάλειας εκείνων που την εκτελούν, ή μπορεί να αφεθεί πειστικά από ένα συνετό εργοδότη στην φροντίδα των επί τόπου υπαλλήλων να την εκτελέσουν με τρόπο λογικά ασφαλή.» Όπως αναφέρεται και στο πιο πάνω σύγγραμμα Clerk&Lindsell on Torts, §§10-130: «It is a question of fact whether a system should be prescribed, and in deciding this question regard must be had to the nature of the operation, whether it is one which requires proper organization and supervision in the interests of safety, or whether it is one which a reasonably prudent master would properly think could safely be left to the man on the spot.» Στην ίδια υπόθεση Αλεξάνδρου (ανωτέρω) εξηγείται πως το «σύστημα εργασίας» είναι ο όρος που χρησιμοποιείται για την περιγραφή της οργάνωσης της εργασίας, του τρόπου με τον οποίο σκοπείται η εκτέλεση της, της σειράς παροχής των οδηγιών, της σειράς των γεγονότων, της λήψης προφυλάξεων και σε ποια στάδια, του αριθμού των προσώπων που απαιτούνται, του ρόλου τον οποίο θα αναλάβει ο καθένας και τη στιγμή κατά την οποία θα εκτελέσει ο καθένας τον αντίστοιχο ρόλο του. Το ότι το ζήτημα είναι «πραγματικό» (question of fact) σημαίνει πως σε κάθε υπόθεση εξετάζεται και αποφασίζεται με βάση τα δεδομένα και τα γεγονότα της συγκεκριμένης περίπτωσης. Έτσι, στην παρούσα το ερώτημα απολήγει να είναι κατά πόσον ήταν απαραίτητο να προκαθοριστεί σύστημα εργασίας για την έρευνα από αστυφύλακες σε σκελετωμένη οικοδομή και την τυχόν συνεπακόλουθη σύλληψη προσώπων τα οποία παραβίαζαν τη νομοθεσία. Δεν αμφισβητείται καθόλου πως τα μέλη της Αστυνομίας εκπαιδεύονται γενικά για το πως ερευνάται κάποιος χώρος, για το πώς διενεργείται κάποια σύλληψη και για το πώς θα χειριστούν τα πρόσωπα τα οποία τυχόν θα καταδιώξουν ή θα συλλάβουν. Έχω την άποψη όμως πως σε καμιά περίπτωση δεν αναμένεται να δοθούν ακριβείς οδηγίες για τη σειρά γεγονότων ή και του σταδίου που θα χρειαστεί η εμπλοκή του καθενός και ποιος κατά περίπτωση θα είναι ο ακριβής ρόλος του αφού εκ των πραγμάτων δεν μπορούν να προκαθοριστούν τέτοιες ενέργειες. Εν πάση περιπτώσει δεν υπάρχουν ειδικές οδηγίες για το πώς ανεβαίνει κάποιος μια σκάλα είτε σε ανεγειρόμενη είτε σε αποπερατωθείσα οικοδομή. Ο ίδιος ο Ενάγων δέχθηκε πως γνωρίζουν ακριβώς ότι πρέπει να δράσουν αστραπιαία σε άγνωστους χώρους. Το ότι είχαν μαζί τους ρόπαλο, σπρέι, και ζώνη αφορά ακριβώς, από πλευράς εξοπλισμού, τις περιπτώσεις στις οποίες δυνατόν να προκύψει οτιδήποτε το απρόοπτο. Η παροχή ή όχι κράνους δεν μπορεί βάσιμα να διασυνδέεται ούτε με την απρόοπτη κίνηση ενός καταδιωκόμενου να σπρώξει τον αστυφύλακα, ούτε με την ίδια την επίθεση η οποία δεν θα αποφεύγετο (είτε με είτε χωρίς κράνος) ούτε βέβαια με τα συζητούμενα τραύματα είτε στο χέρι είτε ακόμα στη σπονδυλική στήλη, τα οποία επίσης δεν θα αποφεύγοντο (είτε με είτε χωρίς κράνος). Όλα τα πιο πάνω, έχω τη γνώμη, ότι κατατάσσουν την περίπτωση όχι στις εργασίες που η φύση τους επιτρέπει την εκ των προτέρων λεπτομερή καταγραφή και οργάνωση αλλά στις εργασίες που μπορούν να αφεθούν, από ένα συνετό εργοδότη με εμπιστοσύνη, στη φροντίδα και επιμέλεια του συγκεκριμένου προσώπου το οποίο ευρίσκεται στη σκηνή να την εκτελέσει κατά τρόπο ευλόγως ασφαλή. Η μακροχρόνια πρακτική της Αστυνομίας συνιστά ισχυρή ένδειξη του εύλογου των μέτρων τα οποία λαμβάνοντο (βλ. «Αστικά Αδικήματα», ανωτέρω, Τόμος 2, σελ.31). Όπως έχει λεχθεί πιο πριν η περίπτωση προσομοιάζει με την οδήγηση οχήματος σε δρόμο από εργοδοτούμενο. Στην περίπτωση κατά την οποία τρίτος οδηγός είτε με αμελή είτε με εκ προθέσεως πράξη (όπως στην παρούσα) συγκρουστεί με τον εργοδοτούμενο και προκαλέσει τον τραυματισμό του, δεν μπορεί να λεχθεί πως ο εργοδότης παραβίασε το δικό του καθήκον επιμέλειας εκτός εάν διαπιστωθεί ότι συνέβαλε με πράξη ή παράλειψη στη σύγκρουση. Ούτε μπορεί να λεχθεί ότι η Δημοκρατία εξέθεσε τον Εναγόμενο σε περιττό ή αχρείαστο κίνδυνο, υπό την έννοια που έχει αναλυθεί στη νομολογία, όπως η υπόθεση Ανάγνου ν. Alco Filters (Cyprus) Ltd
(2002)1(Β) Α.Α.Δ.918. Όσο προβλεπτή και να είναι η πιθανότητα αντίδρασης από κάποιον ο οποίος υπόκειται σε σύλληψη, άλλο τόσο κρίνεται αδύνατη η αποτροπή της εκδήλωσης τέτοιας αντίστασης με λογικά προσιτά μέσα. Σε αντίθεση με την πιο πάνω υπόθεση Ανάγνου, στην παρούσα δεν έχει προσαχθεί μαρτυρία και δεν έχει διαπιστωθεί τοι υπήρχαν ευχερή ή εύκολα προστατευτικά μέτρα τα οποία θα απέτρεπαν την επίθεση (σπρώξιμο) που δέχθηκε ο Ενάγων. Υπό τις πιο πάνω περιστάσεις δεν συμφωνώ ότι έχει καταδειχθεί στον απαιτούμενο σε αστικές υποθέσεις βαθμό ότι η πτώση του Ενάγοντος και ο συνεπακόλουθος τραυματισμός του οφείλεται καθ' οιονδήποτε τρόπο σε πράξη ή παράλειψη της Εναγομένης και δη σε παραβίαση της ευθύνης που είχε για την ασφάλεια του Εναγόμενου. Αποζημιώσεις Παρά την ως άνω κατάληξη και με σκοπό επίλυσης όλων των θεμάτων θα πρέπει να σημειώσω πως όσον αφορά τις γενικές αποζημιώσεις οι αρχές είναι πολύ καλά γνωστές και δεν χρειάζεται εκτενής αναφορά τους. Αρκεί να λεχθεί ότι ο σκοπός της επιδίκασης αποζημιώσεων είναι να αποδοθεί δικαιοσύνη στην απώλεια και ζημιά χωρίς να τίθεται υπέρμετρο βάρος στον αδικοπραγούντα (βλ. Paraskevaides (Overseas) Ltd v. Christofi
(1982)1 C.L.R.789). H νομολογία αποκαλύπτει σταθερή άνοδο του επιπέδου των γενικών αποζημιώσεων, τάση που αντανακλά μεγαλύτερη ευαισθησία για τον ανθρώπινο πόνο, την αγωνία της αναπηρίας, και την ψυχική οδύνη από την περιθωριοποίηση του ανθρώπου (βλ. Μαυροπετρή ν. Γεωργίου
(1995)1 Α.Α.Δ.66). Προηγούμενες αποφάσεις δεν αποτελούν δεσμευτικό προηγούμενο υπό την έννοια της αρχής του stare decisis αλλά παρέχουν καθοδήγηση. Είναι δεκτό, επίσης, πως πρέπει να λαμβάνεται υπόψιν η συνεχής μείωση της αξίας του χρήματος (βλ. Ιακώβου ν. Ι. Παπαδάκη κ.ά.
(2000)1 Α.Α.Δ.2079 και Karkallis v. Galatariotis & Sons
(1980)1 C.L.R.265). Αποτελεί επίσης σταθερή αρχή πως οι αποζημιώσεις πρέπει να είναι κοινωνικά παραδεκτές. Η αποζημίωση δεν έχει σκοπό την τιμωρία, αλλά την αποκατάσταση (βλ. Μαυροπετρή, ανωτέρω). Σύμφωνα με τα ευρήματα που έχουν προηγηθεί ο Ενάγων υπέστη κάταγμα βάσεως του 4ου και 5ου μετακαρπίου αριστεράς χειρός, κάκωση κεφαλής, τραυματισμό μαλακών μορίων αυχένος και μώλωπες σε διάφορα σημεία. Για τα κατάγματα απαιτήθηκε ακινητοποίηση σε γύψο και παρέμεινε εκτός εργασίας για 11 εβδομάδες. Μέχρι σήμερα δεν έχει πλήρη κάμψη και προκαλείται κόπωση κατά τη χρήση ενώ η αλλαγή θερμοκρασίας επιτείνει τα συμπτώματα ενοχλήσεων. Πρόκειται για μόνιμα κατάλοιπα στην υγεία του Ενάγοντος, τα οποία αναπόφευκτα επηρεάζουν σε κάποιο βαθμό την προσωπική του ζωή, την επαγγελματική του απόδοση και γενικά τις δραστηριότητες στις οποίες απαιτείται χρήση του χεριού. Αν και ελαφρύτερης μορφής η παρούσα περίπτωση κρίνω πως παρουσιάζει κάποιες ομοιότητες με τη Χαραλάμπους ν. Ξυδά
(2007)1 Α.Α.Δ.792, με την επισήμανση όμως πως εκεί υπήρχε και κάταγμα ισχίου. Συνεκτιμώντας όλα τα πιο πάνω σχετικά γεγονότα και ευρήματα, την ανάγκη για αποζημίωση του Ενάγοντος για τον πόνο, την ταλαιπωρία, την απώλεια ανέσεων και απολαύσεων που υπέστη, τη σοβαρότητα των τραυμάτων, τις συνέπειες και γενικά την όλη δυσχέρεια στην οποίαν περιήλθε, θεωρώ πως το ποσό των €15.000- θα ήταν ικανό να αποζημιώσει τον Ενάγοντα. Σε περίπτωση κατά την οποία δεχόμουν ότι ο τραυματισμός προκάλεσε ή συνέβαλε στην οσφυοϊσχιαλγία θα λάμβανα υπόψιν τα αναφερθέντα από τον Δρα Βιολάρη στο Τεκμήριο 13 για την κατάσταση του Ενάγοντος και στη βάση αυτή θα έκρινα ότι το πιο πάνω ποσό θα έπρεπε να αυξηθεί στις €35.000- προς αποζημίωση του Ενάγοντος. Σε αυτή την περίπτωση θα έκρινα ότι η όποια μείωση ικανότητας εργασίας αναμφίβολα συνεπάγεται μείωση της εισοδηματικής του ικανότητας η οποία θα πρέπει να αποζημιωθεί. Αυτή η μείωση εστιάζεται στην αδυναμία να υποβληθεί σε σωματική κόπωση ή χειρωνακτική εργασία. Δεν θα συμφωνούσα όμως με την εισήγηση ότι η παρούσα είναι κατάλληλη περίπτωση για τη χρήση της μεθόδου συντελεστή-πολλαπλασιαστέου, καθότι δεν υπάρχουν τα απαιτούμενα δεδομένα (βλ. Αποζημιώσεις για Σωματικές Βλάβες και Θανατηφόρα Ατυχήματα, Φ. Νικολαίδη, 2019, σελ.51). Στην απουσία επαρκών δεδομένων που θα καθόριζαν με βέβαιο τρόπο τη μελλοντική απώλεια και θα βοηθούσαν στον ακριβή υπολογισμό θα προέκρινα την επιδίκαση ενός κατ' αποκοπήν ποσού, το οποίο θα προστίθετο στις γενικές αποζημιώσεις (βλ. Κολάνη ν. Ταμπούρα
(2010)1 Α.Α.Δ. 1108). Συνεκτιμώντας δε όλα τα προαναφερθέντα στοιχεία θα έκρινα πως το ποσόν των €15.000- θα ήταν κατάλληλο για να αποζημιώσει τον Ενάγοντα για τη μείωση της ικανότητας προς εργασία. Τόκος Όσον αφορά το θέμα των τόκων, να σημειώσω ότι το θέμα ρυθμίζεται από το άρθρο 58Α του Κεφ. 148 όπως έχει τροποποιηθεί από το Ν.82
(1)/2008, καθώς και από σχετική νομολογία (Φοινικαρίδης κ.α. ν. Γεωργίου κ.ά.
(1991)1 Α.Α.Δ.475 και Λεριός ν. Αλεξίου κ.ά.
(2000)1 Α.Α.Δ.1195). Επί των γενικών αποζημιώσεων θα επιδικάζετο τόκος από την ημέρα του ατυχήματος, δεδομένου ότι δεν υπήρξε αδικαιολόγητη καθυστέρηση στην προώθηση της αγωγής. Για απώλεια μελλοντικών απολαβών δεν θα επιδικάζετο τέτοιος τόκος (Νικολάου ν. Χαλλούμη, Πολ. Έφ.164/15, ημερ.18.9.19). Επί των ειδικών αποζημιώσεων θα επιδικάζετο επίσης τόκος από την ημέρα του ατυχήματος, αλλά μειωμένος κατά το ήμισυ μέχρι την απόφαση, ούτως ώστε να αντισταθμιστεί με το γεγονός ότι δεν προκύπτει όλη η ζημιά από την αρχή. Κατάληξη Στη βάση όμως όσων έχουν εξηγηθεί προηγουμένως η αγωγή απορρίπτεται με έξοδα υπέρ της Εναγομένης και εναντίον του Ενάγοντος ως αυτά θα υπολογιστούν και νόμιμο τόκο από σήμερα. (Υπ.) ............. Χ. Β. Χαραλάμπους, Α.Ε.Δ. Πιστό αντίγραφο Πρωτοκολλητής /Σ.Θ. cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο

🔗 Στην επίσημη πηγή

Επεξήγηση AI βάσει του επίσημου κειμένου του νόμου. Ενδεικτική, δεν υποκαθιστά νομική συμβουλή.