Μ.Π. ανήλικης, διά μέσου των γονέων, και πλησιέστερων συγγενών, φίλων και κηδεμόνων της, Θ.Π. και Ε.Ι. ν. ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΣΥΝΤΕΧΝΙΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ (ΠΑ.ΣΥ.ΔΥ), Αρ. Αγωγής: 1372/2019, 22/11/2019 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLEF:2019:A543 ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΕΝΩΠΙΟΝ: Γ. Πετάση-Κορφιώτη, Ε.Δ. Αρ. Αγωγής: 1372/2019 Μεταξύ: Μ.Π. ανήλικης, διά μέσου των γονέων, και πλησιέστερων συγγενών, φίλων και κηδεμόνων της, Θ.Π. και Ε.Ι. Ενάγουσας και- ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΣΥΝΤΕΧΝΙΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ (ΠΑ.ΣΥ.ΔΥ) Εναγομένης Ημερομηνία: 22 Νοεμβρίου, 2019 ΕΜΦΑΝΙΣΕΙΣ: Για την Ενάγουσα: κα Γεωργίου Για την Εναγόμενη: Καμία Εμφάνιση ΑΠΟΦΑΣΗ Με την παρούσα αγωγή η ανήλικη Ενάγουσα (γεννηθείσα την 13.10.2013) αξιώνει εναντίον της Εναγόμενης γενικές και ειδικές αποζημιώσεις για τραυματισμούς και ζημιές που ισχυρίζεται ότι υπέστη συνεπεία ατυχήματος που συνέβη στις 30.5.2016 όταν η ίδια ήταν μαθήτρια του Νηπιαγωγείου της ΠΑ.ΣΥ.ΔΥ στην οδό XXXXX 3, XXXXX XXXXX (στο εξής το «Νηπιαγωγείο»). Αποτελεί δικογραφημένη θέση της Ενάγουσας ότι το ατύχημα ήταν αποτέλεσμα αμέλειας που επέδειξαν οι υπάλληλοι του Nηπιαγωγείου και της παράβασης των θέσμιων καθηκόντων της Εναγομένης με τον τρόπο που προσδιορίζεται στην παράγραφο 4 της Έκθεσης Απαίτησης. Να σημειωθεί ότι η αγωγή καταχωρήθηκε στις 29.5.2019 και επιδόθηκε στην Εναγόμενη στις 31.5.
- Λόγω του ότι η Εναγόμενη παρέλειψε να καταχωρήσει σημείωμα εμφάνισης εντός της προβλεπόμενης προθεσμίας, στις 2.7.2019 η Ενάγουσα καταχώρησε αίτηση δυνάμει της Δ.17 με την οποία ζητά την έκδοση απόφασης εναντίον της Εναγόμενης. Στα πλαίσια της αίτησης και προς απόδειξη της υπόθεσης της Ενάγουσας κατατέθηκαν ένορκες δηλώσεις των γονέων της. Ειδικότερα, κατατέθηκε ένορκη δήλωση της μητέρας της Ενάγουσας κας Ε.Ι. και δυο ένορκες δηλώσεις του κ. Θ.Π., πατέρα της Ενάγουσας. Το σύνολο της μαρτυρίας που τέθηκε ενώπιον του Δικαστηρίου βρίσκεται καταγεγραμμένο στα πρακτικά της διαδικασίας και το έχω κατά νου. Για σκοπούς πληρότητας της απόφασης μου θα περιοριστώ σε μια συνοπτική αναφορά στη μαρτυρία που παρουσιάστηκε και ειδικότερα στα σημεία που κρίνω σημαντικά για την απόφαση μου επί των επίδικων θεμάτων. Στην ένορκη δήλωσή της η κα Ε.Ι. αναφέρει ότι είναι η μητέρα της Ενάγουσας και γνωρίζει πολύ καλά τα γεγονότα της παρούσας υπόθεσης από προσωπική γνώση και πληροφόρηση που έχει λάβει. Αφού υιοθετεί και επαναλαμβάνει το περιεχόμενο της Έκθεσης Απαίτησης που έχει καταχωρηθεί στην αγωγή αναφέρει τα ακόλουθα σε σχέση με τα γεγονότα της υπόθεσης: Κατά πάντα ουσιώδη προς την παρούσα αγωγή χρόνο η Ενάγουσα έχαιρε άκρας υγείας και ενεργητικότητας και ήταν μαθήτρια του Νηπιαγωγείου (αποδεικτικό κατάθεσης χρημάτων ημερομηνίας 29.2.2016 στον λογαριασμό της Εναγομένης αναφορικά με τα δίδακτρα της Ενάγουσας επισυνάφθηκε ως Τεκμήριο 1). Κατά τον ίδιο χρόνο η Εναγόμενη ήταν δεόντως εγγεγραμμένη συντεχνία στην Κυπριακή Δημοκρατία δυνάμει του περί Συντεχνιών Νόμου του 1965 Ν.71/1965(σχετικό το Τεκμήριο 2) και ήταν ιδιοκτήτρια και διαχειρίστρια του Νηπιαγωγείου. Περί το μεσημέρι της 30.5.2016, σε ώρα λειτουργίας του Νηπιαγωγείου και ενώ η Ενάγουσα βρισκόταν στο χώρο των τουαλετών του Νηπιαγωγείου, ένα άλλο παιδί, ο XXXXX, συμμαθητής της Ενάγουσας, έκλεισε μέσα σε πόρτα των τουαλετών τον αριστερό αντίχειρα της Ενάγουσας με αποτέλεσμα τον τραυματισμό της. Η κα Ιωσήφ ειδοποιήθηκε για το ατύχημα από τη νηπιαγωγό της Ενάγουσας, κυρία Μ.Ν., αρκετή ώρα μετά το ατύχημα, και τούτο γιατί κατά την ώρα του ατυχήματος η τελευταία απουσίαζε από το χώρο του Νηπιαγωγείου όπου επέστρεψε αργότερα. Αμέσως η κα XXXXX ειδοποίησε τον σύζυγο της ο οποίος κατέφθασε στο Νηπιαγωγείο, παρέλαβε την Ενάγουσα και την μετέφερε στις Πρώτες Βοήθειες του Απολλώνειου Νοσοκομείου. Εκεί τους συνάντησε και η ίδια, οπότε και είδε ότι ο αριστερός αντίχειρας της Ενάγουσας ήταν μαυρισμένος, γεμάτος αίματα και το νύχι του αντίχειρα όλο κρεμασμένο, έτοιμο να βγει. Από τον τραυματισμό και τον πόνο που ένιωθε η Ενάγουσα έκλαιγε ασταμάτητα. Αφού έγινε ακτινογραφία, ο επί καθήκοντι ιατρός διέγνωσε ότι υπήρχε κάταγμα στη τελική φάλαγγα του αριστερού αντίχειρα και η Ενάγουσα έπρεπε να χειρουργηθεί διότι μετά την απώλεια του νυχιού θα έμενε ανοιχτή πληγή μεταξύ δέρματος και κοκάλου και θα δημιουργείτο εστία μικροβίων, καθώς και ότι υπήρχε κίνδυνος να παραμορφωθεί το μελλοντικό νύχι και έπρεπε να ραφτεί το δέρμα που κρεμόταν γύρω από το νύχι. Η σύσταση του γιατρού στο Απολλώνειο Νοσοκομείο ήταν όπως η Ενάγουσα χειρουργηθεί υπό ολική νάρκωση. Ως εκ τούτου, οι γονείς της Ενάγουσας αποφάσισαν να ζητήσουν και δεύτερη γνώμη. Έτσι επισκέφθηκαν το Αρεταίειο Νοσοκομείο όπου η Ενάγουσα εξετάστηκε από τον Δρ. XXXXX Χριστοφή, Ορθοπεδικό Χειρούργο - Τραυματολόγο. Σύμφωνα με τον Δρ. Χριστοφή, η Ενάγουσα είχε υποστεί κάταγμα της τελικής φάλαγγας του αριστερού αντίχειρα με μερικό ακρωτηριασμό και η χειρουργική επέμβαση με ολική νάρκωση ήταν απαραίτητη (σχετικό το Ιατρικό Πιστοποιητικό του Δρος Θ. Χριστοφή ημερομηνίας 6.9.2019 επισυνάφθηκε ως Τεκμήριο 5 ενώ ως Τεκμήριο 6 επισυνάφθηκαν οι φωτογραφίες που λήφθηκαν από τον Δρ. Χριστοφή κατά την ώρα του χειρουργείου και αποτυπώνουν την αρχική κατάσταση του δαχτύλου πριν ξεκινήσει η επέμβαση και αφού τελείωσε η επέμβαση και έγινε συρραφή του τραύματος). Η Ενάγουσα ξεκίνησε αυθημερόν αντιβίωση για προφύλαξη από τυχόν μολύνσεις, ενώ δόθηκαν οδηγίες από τον γιατρό ώστε η Ενάγουσα να περιοριστεί στο σπίτι. Ήταν διαρκώς ανήσυχη, φοβισμένη, αναστατωμένη και έκλαιγε. Το χειρουργείο προγραμματίστηκε και διενεργήθηκε την 1η Ιουνίου
- Πριν από το χειρουργείο η Ενάγουσα ήταν φοβισμένη και απορημένη, ενώ μόλις είδε τον γιατρό και την αναισθησιολόγο άρχισε να κλαίει πολύ έντονα και δυνατά. Η αναισθησιολόγος της χορήγησε ένα ηρεμιστικό υπόθετο. Για αρκετό καιρό μετά την επέμβαση η πληγή έπρεπε να καθαρίζεται συστηματικά, ενώ η Ενάγουσα έπρεπε να λάβει αντιβιωτική αγωγή για πολλές μέρες και να παραμείνει με δεμένο το χέρι για 10 ημέρες χωρίς να πλυθεί. Το νύχι της Ενάγουσας χρειάστηκε οκτώ μήνες για να επανέλθει. Μέχρι τότε η Ενάγουσα ήταν ανήσυχη, ξυπνούσε τις νύχτες και δεν μπορούσε να κρατήσει αντικείμενα με ευκολία, γεγονός που της προκαλούσε δυσφορία και εκνευρισμό και επηρέαζε αρνητικά τη διάθεσή της. Ο πόνος και η ταλαιπωρία που υπέστη η Ενάγουσα διήρκησε περισσότερο από έξι μήνες, οι οποίοι ήταν πολύ δύσκολοι για την Ενάγουσα τόσο λόγω της σωματικής βλάβης που υπέστη όσο και λόγω της άσχημης ψυχολογίας της. Συνέπεια του ατυχήματος της Ενάγουσας, καταβλήθηκαν διάφορα ποσά για ιατρικά έξοδα, ενώ θα πρέπει να πληρωθεί το ποσό των €150 στον Δρ. Θ. Χριστοφή για την έκδοση του ιατρικού πιστοποιητικού ημερομηνίας 6.9.
- Σύμφωνα με την κα XXXXX, κατά την ώρα του ατυχήματος όλες οι υπεύθυνες νηπιαγωγοί, συμπεριλαμβανομένης και της νηπιαγωγού της Ενάγουσας, κας Μ.Ν., απουσίαζαν από το Νηπιαγωγείο επειδή πήγαν να βρουν στολές για τη γιορτή του Νηπιαγωγείου, αφήνοντας τα μωρά μόνα τους, χωρίς επιτήρηση, επίβλεψη και φύλαξη. Στην τάξη της Ενάγουσας υπήρχαν 18 παιδιά, ηλικίας 2 με 3 ετών. Την ώρα του ατυχήματος ο μόνος ενήλικας που βρισκόταν στο χώρο, αφού όλες οι νηπιαγωγοί είχαν αποχωρήσει, ήταν η βοηθός νηπιαγωγού κυρία Ε.Π. Το ατύχημα επισυνέβη στο χώρο των τουαλετών του Νηπιαγωγείου και η Ενάγουσα μαζί με τον XXXXX, το παιδί που της έκλεισε τον αντίχειρα στην πόρτα, ήταν μόνοι τους στο χώρο, χωρίς οποιαδήποτε επίβλεψη. Τη συγκεκριμένη στιγμή η βοηθός κυρία Ε.Ν. δεν επέβλεπε την Ενάγουσα και τον XXXXX στις τουαλέτες. Σημειώνεται πως οι τουαλέτες βρίσκονταν σε χώρο εντός της τάξης, πλην, όμως, από το χώρο διδασκαλίας δεν υπάρχει οπτική επαφή με το χώρο των τουαλετών. Η πρακτική που ακολουθείτο ήταν όπως τα παιδιά συνοδεύονται πάντα στην τουαλέτα από τη βοηθό νηπιαγωγού, πλην, όμως κατά τον χρόνο του ατυχήματος αυτό δεν έγινε επειδή η νηπιαγωγός απουσίαζε και η βοηθός νηπιαγωγείου ήταν με τα υπόλοιπα παιδιά της τάξης. Η πόρτα στην οποία κλείστηκε ο αντίχειρας της Ενάγουσας ήταν βαριά, χοντρή και ξύλινη με σύρτη αντί χερούλι και τα παιδιά δεν μπορούσαν να την κλείσουν. Έτσι, οι πόρτες έμεναν ανοιχτές και πηγαινοέρχονταν μπρος - πίσω. Επίσης, κάποιες από τις πόρτες δεν είχαν σφουγγαράκι στην άκρη για να προστατεύονται τα παιδιά σε περίπτωση που έκλεινε η πόρτα. Εξ' όσων, μάλιστα, αναγνώρισαν εκ των υστέρων όλοι οι υπάλληλοι και αντιπρόσωποι της Εναγομένης αλλά και ο Γενικός Γραμματέας και ο Βοηθός Γενικός Γραμματέας της Εναγομένης, οι πόρτες ήταν ακατάλληλες για χρήση από μωρά σε Νηπιαγωγεία. Ενδεικτικό τούτου είναι ότι μετά το ατύχημα οι πόρτες είχαν τυλιχτεί με κολλητικές ταινίες για να μην ανοίγουν ούτε να κλείνουν. Σύμφωνα με την πληροφόρηση που έλαβε η κα Ιωσήφ από την Διευθύντρια του Νηπιαγωγείου, οι βοηθοί νηπιαγωγοί δεν ήταν πτυχιούχοι εκπαιδευτικοί νηπιαγωγοί, αλλά απλά βοηθούσαν τις νηπιαγωγούς. Στην ένορκη του δήλωση ο κ. XXXXX δηλώνει πως συμφωνεί με το περιεχόμενο της ένορκης δήλωσης της κας XXXXX και επαναλαμβάνει την αξίωση της Ενάγουσας. Στη δε συμπληρωματική ένορκη δήλωσή του ημερομηνίας 15.11.2019 αναφέρει ότι ουδέποτε τους είχαν δοθεί από το Νηπιαγωγείο οποιοιδήποτε κανονισμοί αναφορικά με την διαδικασία μεταφοράς των παιδιών στις τουαλέτες. Έχω μελετήσει τις ένορκες δηλώσεις των γονέων της Ενάγουσας και παρατηρώ ότι το περιεχόμενό τους γίνεται αποδεκτό ενόψει αφενός του ότι η μαρτυρία και των δυο προσώπων παρέμεινε αναντίλεκτη, αφετέρου καθότι εξετάζοντάς την συνάδει απόλυτα με τις δικογραφημένες θέσεις της Ενάγουσας. Ως εκ τούτου, εξάγονται ευρήματα ανάλογα των ενόρκων δηλώσεων που καταχωρήθηκαν από την Ενάγουσα για σκοπούς απόδειξης της υπόθεσης της. Απομένει να εξεταστεί κατά πόσον στη βάση των πιο πάνω γεγονότων η Ενάγουσα έχει αποδείξει την υπόθεση της. Όπως είναι καλά γνωστό, στις πολιτικές υποθέσεις, η επιτυχία της αγωγής εξαρτάται από το εάν ο ενάγοντας θα παρουσιάσει επαρκή και αξιόπιστη μαρτυρία με την αναγκαία αποδεικτική βαρύτητα ώστε να ικανοποιήσει το βάρος απόδειξης, που είναι αυτό του ισοζυγίου των πιθανοτήτων. Το κριτήριο δεν είναι εάν η θέση ή εκδοχή του διαδίκου που φέρει το βάρος απόδειξης είναι η πιο πιθανή από εκείνη του αντιδίκου του αλλά κατά πόσον ο διάδικος που φέρει το βάρος απόδειξης ικανοποίησε το Δικαστήριο με επαρκή αποδεικτικά στοιχεία ότι η θέση ή η εκδοχή του είναι πιο πιθανή παρά όχι. Αν ο διάδικος που φέρει το βάρος απόδειξης αποτύχει να αποδείξει τη θέση ή την εκδοχή του σε αυτό το επίπεδο, τότε θεωρείται ότι δεν το απέσεισε έστω και αν η θέση ή η εκδοχή του είναι πιο πιθανή από εκείνη του αντίδικου του (βλέπε μεταξύ άλλων Σοφοκλέους ν Κυριάκου
(2010)1 Α.Α.Δ. 665 και Μαρσέλ και Άλλων ν. Λαϊκής Κυπριακής Τράπεζας Λτδ
(2001)1 A.A.A. 1858, Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος (Κύπρου) Λτδ ν. Παναγιώτου, ECLI:CY:AD:2018:A71, Πολιτική Έφεση 398/2011, απόφαση ημερομηνίας 12.2.2018 και Δίκαιο της Απόδειξης: Δικονομικές και Ουσιαστικές Πτυχές των Ηλιάδη και Σάντη στη σελίδα 196). Ως έχει ήδη σημειωθεί, η πλευρά της Ενάγουσας ισχυρίζεται ότι η ευθύνη για το επίδικο ατύχημα βαραίνει το προσωπικό του Νηπιαγωγείου και δη ότι αυτό ήταν αμελές εφόσον η ίδια και ο συμμαθητής της μετέβηκαν στις τουαλέτες χωρίς επίβλεψη με αποτέλεσμα την πρόκληση του ατυχήματος. Παράλληλα, προβάλλεται ότι κατά παράβαση των θεσμίων καθηκόντων της η Εναγόμενη ως ιδιοκτήτρια του Νηπιαγωγείου δεν διασφάλισε ότι οι πόρτες στις τουαλέτες ήταν κατάλληλες για χρήση από παιδιά της ηλικίας της Ενάγουσας και ότι πληρούσαν τις προδιαγραφές ασφαλείας για εγκαταστάσεις σε νηπιαγωγεία. Περαιτέρω, ότι κατά παράβαση της σχετικής νομοθεσίας κατά τον επίδικο χρόνο δεν υπήρχε στη τάξη παιδοκόμος. Αναφορικά με τους ισχυρισμούς για αμέλεια σημειώνονται τα εξής: Το αστικό αδίκημα της αμέλειας οριοθετείται στο κυπριακό σύστημα δικαίου από το άρθρο 51 του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου, Κεφ.148[1], το οποίο και κωδικοποίησε τις αρχές του κοινοδικαίου αναφορικά με την αμέλεια. Συγκεκριμένα, το άρθρο 51 καθορίζει την αμέλεια ως την τέλεση πράξης την οποία υπό τις περιστάσεις δεν θα τελούσε λογικό πρόσωπο ή την παράλειψη τέλεσης πράξης την οποία τέτοιο πρόσωπο θα τελούσε. Αμέλεια ακόμη μπορεί να είναι η παράλειψη καταβολής τέτοιας δεξιότητας ή επιμέλειας για την άσκηση επαγγέλματος, επιτηδεύματος ή ασχολίας όπως ένα λογικό συνετό πρόσωπο που έχει τα προσόντα για την άσκηση του επαγγέλματος αυτού, επιτηδεύματος ή ασχολίας θα κατέβαλλε υπό τις περιστάσεις. Το εν λόγω άρθρο προνοεί αποζημίωση στην πρόκληση ζημιάς ως αποτέλεσμα αμελούς πράξης ή παράλειψης μόνο στο πρόσωπο έναντι του οποίου ο υπαίτιος της αμέλειας υπείχε υποχρέωση, υπό τις περιστάσεις, να μην επιδείξει αμέλεια. Τα συστατικά στοιχεία που πρέπει να αποδειχθούν σε κάθε αγωγή αμέλειας είναι η ύπαρξη καθήκοντος επιμέλειας, η έλλειψη της προσήκουσας προσοχής (δηλαδή η τέλεση αμελούς πράξης ή παράλειψης) από μέρους ενός μέσου συνετού ανθρώπου, η πρόκληση ζημιάς ως αποτέλεσμα της τέλεσης αμελούς πράξης ή παράλειψης (αιτιώδης συνάφεια) και η δυνατότητα πρόβλεψης ότι η τέλεση της εν λόγω πράξης ή παράλειψης μπορεί να προκαλέσει το συγκεκριμένο ζημιογόνο αποτέλεσμα (βλέπε μεταξύ άλλων Παπακώστας ν. Κοινοτικό Συμβούλιο Χλώρακας, ECLI:CY:AD:2019:A238, Πολ. Εφ. 214/2013, απόφαση ημερομηνίας 24.6.2019 και Ξενοφώντος ν. Κ.Ν. Zoo Bar Restaurant Ltd, Πολιτική Έφεση αρ. 447/2011, απόφαση (πλειοψηφίας) ημερομηνίας 15.12.2016). Ειδικότερα σε σχέση με το καθήκον των εκπαιδευτικών έναντι των μαθητών τους γίνεται παραπομπή στο σύγγραμμα Charlesworth on Negligence, 6η έκδοση, παράγραφοι 990-1000, όπου καθορίζονται, ενδεικτικά, τα όρια και ο βαθμός του καθήκοντος σε αντίστοιχες περιπτώσεις. Κατ' ακολουθία, η έννοια του καθήκοντος εποπτείας και επίβλεψης που έχουν δάσκαλοι/καθηγητές έναντι των μαθητών τους κατά τις διάφορες εκφάνσεις της σχολικής ζωής, έτυχε επιβεβαίωσης στην υπόθεση Βαλανίδης ν. Γενικός Εισαγγελέας
(2007)1 Α.Α.Δ. 801. Καθορίστηκε ότι το καθήκον των καθηγητών για άσκηση εποπτείας περιορίζεται στο καθήκον που αναλόγως βαραίνει κάθε γονέα, έχοντας, βεβαίως, υπόψη τις συνθήκες του σχολείου, τον αριθμό και την ηλικία των παιδιών. Ανάλογη είναι και η προσέγγιση στο σύγγραμμα Clerk & Lindsell on Torts, 15η έκδοση, παράγραφος 10-64, όπου υποδεικνύεται πως: «The standard of care which a teacher is expected to show is such care towards a child under his charge as would be exercised by a reasonably careful parent, who applies his mind to conditions of school life as distinct from home life and has as many children as in the class.» Επίσης σχετικά είναι τα ακόλουθα από το σύγγραμμα Halsbury´s Laws of England, 3η έκδοση, Τόμος 13, παράγραφος 1297: «There is no duty of constant supervision of all the pupils all the time, for that is not practicable. Only reasonable supervision is required. In most of the cases in this class the plaintiff failed because the teachers could not have been expected to exercise the necessary control to restrain the fellow pupil. Thus if during the break one pupil injures another by throwing coke at him, dropping the tip of a lorry on his leg, sticking a knife into him, hitting him with a golf ball, or shooting an arrow at him, those responsible for the school may not be liable.» Αναφορά αξίζει να γίνει στην Πολιτική Έφεση αρ. 350/2009, Παυλίνα Χρυσοστόμου ν. Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας, απόφαση ημερομηνίας 14.10.2014, όπου το Ανώτατο Δικαστήριο υπέδειξε ότι στα πλαίσια καθορισμού του επιπέδου επιμέλειας των εκπαιδευτικών, η ηλικία των παιδιών και η φύση των δραστηριοτήτων στις οποίες λαμβάνουν μέρος κατά τον ουσιώδη χρόνο, συνιστούν σοβαρούς παράγοντες στην πορεία κατάληξης ως προς το βαθμό της απαιτούμενης επίβλεψης. Δεν αναμένεται λογικά από έναν δάσκαλο να έχει στενή επίβλεψη κάθε παιδιού σε κάθε στιγμή της σχολικής μέρας, εκτός και αν υπάρχει κάποιος συγκεκριμένος λόγος να βρίσκεται σε επιφυλακή. Εξετάζοντας τα γεγονότα της παρούσας υπόθεσης σημειώνω πως κατά τον χρόνο του ατυχήματος η Ενάγουσα ήταν 2,5 ετών, επομένως κατατάσσεται στην κατηγορία των «μικρών παιδιών» ή παιδιών «τρυφερής νεαρής ηλικίας» στα οποία δεν μπορεί να αποδοθεί αμέλεια (βλέπε Phipps v. Rochester Corporation
(1955)1 All E.R.129 και Clerk and Lidsell on Torts, 22η έκδοση, παράγραφοι 3-81 και 3-82). Με τούτο ως δεδομένο και έχοντας υπόψη ότι κατά τον ουσιώδη χρόνο οι νηπιαγωγοί και το προσωπικό του Νηπιαγωγείου είχαν καθήκον εποπτείας των παιδιών ανάλογο με το καθήκον εποπτείας των γονέων αυτών, ήταν κατά την κρίση μου δεδομένο και αναμενόμενο πως παιδιά ηλικίας 2 - 3 ετών δεν θα έπρεπε να επισκέπτονται την τουαλέτα χωρίς επίβλεψη. Παιδιά αυτής της ηλικίας δεν μπορούν να αντιληφθούν τους ενδεχόμενους κινδύνους, ενώ είναι από τη φύση τους αδέξια, απρόσεκτα και απρόβλεπτα. Επομένως, η συνεχής επίβλεψή τους ήταν υπό τις περιστάσεις αναγκαία. Η παράλειψη, επομένως, του Νηπιαγωγείου να διασφαλίσει ότι τα παιδιά επισκέπτονται την τουαλέτα με συνοδεία νηπιαγωγού ή βοηθού νηπιαγωγού, ώστε να αποφευχθούν προβλέψιμες εξελίξεις όπως κάποιος τραυματισμός, στοιχειοθετούν αμέλεια από μέρους της Εναγομένης (στην οποία ανήκει το Νηπιαγωγείο), με αποτέλεσμα την πρόκληση του ατυχήματος. Σε σχέση με την παράβαση των θέσμιων καθηκόντων από μέρους της Εναγομένης σημειώνονται τα εξής: Σύμφωνα με το Περί Παίδων (Παιδοκομικοί Σταθμοί) Διάταγμα του 2011, Κ.Δ.Π. 262/2011, το οποίο εκδόθηκε δυνάμει του άρθρου 29
(4)του Περί Παίδων Νόμου Κεφ.352 κάθε ιδιοκτήτης παιδοκομικού σταθμού έχει τις ακόλουθες υποχρεώσεις: - Σύμφωνα με το άρθρο 3 του Διατάγματος «κάθε ιδιόκτητης του Σταθμού συμμορφώνεται με τις διατάξεις του Διατάγματος αυτού και φροντίζει ώστε η λειτουργία του Σταθμού να είναι από κάθε άποψη σύμφωνη με τις εν λόγω διατάξεις». - Το άρθρο 4 του Διατάγματος προνοεί ως ακολούθως: «4-
(1)Ο Παιδοκομικός Σταθμός απασχολεί ικανοποιητικό αριθμό παιδοκόμων ώστε να τηρούνται οι αναλογίες που αναφέρονται στην υποπαράγραφο
(4)καθώς και άλλο βοηθητικό προσωπικό που είναι αναγκαίο, (καθαρίστρια, μαγείρισσα), ώστε να διασφαλίζεται η παροχή της όσο δυνατό καλύτερης φροντίδας στα παιδιά και η ομαλή και ικανοποιητική λειτουργία του Σταθμού
(2)Στο Σταθμό πρέπει να υπάρχει πάντοτε διευθύνον πρόσωπο που δυνατό να είναι ένας από τους παιδοκόμους που κατέχει τα απαιτούμενα προσόντα και εάν λειτουργούν μόνο δύο τμήματα στο Σταθμό θα μπορεί να συγκαταλέγεται μεταξύ των παιδοκόμων που απασχολούνται στις ομάδες των παιδιών με καταμερισμό του εργάσιμου χρόνου αυτού αναλόγως των αναγκών του Σταθμού.
(3)(α) Εάν σε οποιοδήποτε Σταθμό λειτουργούν τρία η περισσότερα τμήματα, το διευθύνον πρόσωπο δεν θα συγκαταλέγεται μεταξύ εκείνων των παιδοκόμων που απασχολούνται με βάση τις αναλογίες που αναφέρονται στην υποπαράγραφο
(4). (β) Το διευθύνον πρόσωπο φέρει την αποκλειστική ευθύνη για τη διεύθυνση, οργάνωση και εποπτεία των δρασηριοτήτων και της λειτουργίας του Παιδικομικού Σταθμού και για το λόγο αυτό οφείλει να παρευρίσκεται στο σταθμό τουλάχιστον 7 ώρες ημερησίως νοουμένου ότι τηρούνται οι Περί Εργασιακών Σχέσεων Κανονισμοί. (γ) Το διευθύνον πρόσωπο είναι υπεύθυνο για την υλοποίηση του προγράμματος του Παιδοκομικού Σταθμού. Νοείται ότι σε περίπτωση απουσίας του δευθύνοντος προσώπου καθορίζεται συγκεκριμένος αντικαταστάτης του ο οποίος κατέχει τα προσόντα που προβλέπονται στην παράγραφο 5.
(4)Κατά τις ώρες λειουργίας του Σταθμού πρέπει να απασχολούννται σε αυτόν- ........ (β) Ένας παιδοκόμος για κάθε εικοσιτέσσερα παιδιά κατ'ανώτατο όριο ηλικίας τριών χρονών ...............» Το άρθρο 6 του Διατάγματος προνοεί ότι «κάθε παιδοκόμος που απασχολείται στο Σταθμό πρέπει να κατέχει πιστοποιητικό ή δίπλωμα ανώτερης ή ανώτατης εκπαίδευσης σχετικά με τη φροντίδα και την ψυχοκοινωνική και πνευματική αγωγή του παιδιού». Το άρθρο 13 προνοεί ότι «τΤα έπιπλα και ο εξοπλισμός του Σταθμού πρέπει να είναι ανάλογου μεγέθους σε σχέση με το ανάστημα και την ηλικία των παιδιών και χωρίς αιχμές ή άλλες ιδιότητες που είναι επικίνδυνες για την υγεία ή την ασφάλεια των παιδιών». Το άρθρο 14 προνοεί ότι «Τα υποστατικά και ο εξοπλισμός του Σταθμού πρέπει να είναι πάντοτε καθαρά και σε καλή και ασφαλή κατάσταση και η εκτέλεση οποιοσδήποτε εργασίας προς διατήρηση της καθαριόητας και της ασφάλειας ή για οποιοδήποτε άλλο σκοπό, δεν πρέπει να εμποίζει ή να επηρεάζει με οποιοδήποτε τρόπο την παροχή συνεχούς και κατάλληλης φροντίδας προς τα παιδιά ενόσω αυτά βρίσκονται στο Σταθμό». Στη βάση των γεγονότων της παρούσας υπόθεσης διαπιστώνεται ότι στην προκειμένη περίπτωση η Εναγόμενη παρέλειψε να συμμορφωθεί με τα καθήκοντα που είχε με βάση τον περί Παίδων Νόμο και το Διάταγμα που εκδόθηκε δυνάμει αυτού και ειδικότερα ότι:
(1)κατά τον χρόνο του ατυχήματος δεν υπήρχε παιδοκόμος στο σταθμό, αλλά βοηθός νηπιαγωγείου, και
(2)οι πόρτες που είχαν τοποθετηθεί στις τουαλέτες του Νηπιαγωγείου ήταν χοντρές, ξύλινες και είχαν σύρτη αντί χερούλι και δεν πληρούσαν τις απαιτούμενες προϋποθέσεις για την ασφάλεια των παιδιών, με αποτέλεσμα την πρόκληση του ατυχήματος και κατ' επέκταση του τραυματισμού της Ενάγουσας. Έχοντας καταλήξει ότι η Εναγόμενη φέρει ευθύνη για το ατύχημα, απομένει να εξεταστεί το θέμα των αποζημιώσεων που θα αποδοθούν στην Ενάγουσα. Αναφορικά με τις γενικές αποζημιώσεις αναφέρω ότι οι αρχές που διέπουν τον προσδιορισμό του ύψους των αποζημιώσεων έχουν αποκρυσταλλωθεί μέσα από σειρά αποφάσεων του Ανωτάτου Δικαστηρίου. Οι αποζημιώσεις που επιδικάζονται από τα Δικαστήρια πρέπει να είναι δίκαιες και λογικές. Στόχος είναι να αποδοθεί δικαιοσύνη στην απώλεια και στη ζημιά χωρίς να τίθεται υπέρμετρο βάρος στον αδικοπραγούντα (βλέπε Paraskevaides (Overseas) Ltd v. Christofi
(1982)1 C.L.R. 789). Για τον καθορισμό του ύψους των γενικών αποζημιώσεων οι προηγούμενες αποφάσεις για παρόμοια τραύματα δεν αποτελούν κατ' ανάγκη δεσμευτικό χαρακτήρα αλλά καθοδηγητικό (βλέπε G&L Calibers Ltd v. Λεμεσιανού
(2003)1 Α.Α.Δ. 948). Η επί μέρους νομολογία όμως είναι σημαντική ώστε να υπάρχει συνέπεια και βεβαιότητα (βλέπε Σπύρος Μελής και Ελένη Λτδ κ.α. v. Μαρίνου Σάββα Πολίτη
(2003)1 Α.Α.Δ. 590). Επίσης, η απόδοση αποζημιώσεων πρέπει να αντανακλά και αντικατοπτρίζει την αγοραστική αξία του χρήματος σε δεδομένη στιγμή, ώστε με εύλογο τρόπο να προσεγγίζεται τουλάχιστο χρηματικά η αποκατάσταση της ζημιάς (βλέπε Γεώργιος Ταμπούρα v. Κυριακής Κολάνη άλλως Κίκας Κολάνη
(2008)1 A.A.Δ. 384 και Lankuttis v. Νικόλα
(2002)1 Α.Α.Δ. 1128). H νομολογία αποκαλύπτει μια αυξητική τάση στις αποζημιώσεις για τον ανθρώπινο πόνο και την ταλαιπωρία. Δεν πρέπει όμως οι αποζημιώσεις να υπερβαίνουν το μέτρο του κοινωνικά παραδεκτού ή να αφήνεται η ατέλεια του χρήματος ως μέσου για αποκατάσταση να επενεργεί προς επαύξηση των αποζημιώσεων (βλέπε Μαυροπετρή v. Λουκά
(1995)1 Α.Α.Δ. 66 και A. Panayides Contracting Ltd v. Χαραλάμπους
(2004)1 Α.Α.Δ. 416). Έχοντας υπόψη τις πιο πάνω αρχές της νομολογίας αναφορικά με τον καθορισμό των γενικών αποζημιώσεων θα προχωρήσω να καθορίσω το ποσό το οποίο θεωρώ ως λογικό και δίκαιο υπό τις περιστάσεις. Σε σχέση με τα τραύματα που είχε υποστεί η Ενάγουσα, έχω εντοπίσει τις ακόλουθες δυο αποφάσεις του Ανωτάτου Δικαστηρίου οι οποίες μπορούν να αποτελέσουν καθοδήγηση για το ύψος του ποσού που θα επιδικαστεί: Στην Τασούλα Κυριάκου v. Ανδρέα Λοϊζίδη
(1999)1 Α.Α.Δ. 414 η εφεσείουσα ήταν ηλικίας 20 χρονών και υπέστη επιλεγμένο κάταγμα της πρώτης φάλαγγος του δεξιού τέταρτου δακτύλου με εμπλοκή της αρθριτικής επιφάνειας της 1ης φαλαγγικής αρθρώσεως, κάταγμα της τελευταίας φάλαγγος του δεξιού 3ου δακτύλου, θλαστικό τραύμα της ραχιαίας επιφάνειας της δεξιάς χειρός μεταξύ της περιοχής του 4ου και 5ο μετακαρπίου, επιπλεγμένο κάταγμα του δεξιού 5ου μετακαρπίου, αίμαθρον δεξιού γόνατος, δύο μικρά θλαστικά τραύματα πρόσθιας επιφάνειας του δεξιού γόνατος και μικρό θλαστικό τραύμα, με μερική απώλεια μαλακών μορίων της άκρης του δεξιού 3ου δακτύλου του άκρου ποδός. Έγινε εγχείριση υπό γενική αναισθησία και τοποθετήθηκαν σύρματα εσωτερικά για ακινητοποίηση των καταγμάτων και εγχείριση για την αφαίρεση τους, περίπου ένα μήνα μετά, υπό τοπική αναισθησία και ακολουθήθηκε φυσιοθεραπεία. Ο τραυματισμός άφησε διάφορες ουλές, όλες οι κινήσεις του καρπού ήταν φυσιολογικές εκτός από την πρώτη φαλαγγική άρθρωση του δεξιού τετάρτου δακτύλου που υπήρχε 10 μοίρες έλλειψη της εκτάσεως αυτής. Επιδικάστηκαν πρωτόδικα γενικές αποζημιώσεις ύψους £6,000 οι οποίες επικυρώθηκαν κατ' έφεση. Στην Costakis Constantinou Prepared Quality Foods Ltd ν. Σωτήρη Γεωργίου
(1998)1 Α.Α.Δ. 1577, ο εφεσίβλητος τραυματίστηκε στο δάκτυλο ενώ χειριζόταν μηχανή και υποβλήθηκε σε πλαστική χειρουργική για τοποθέτηση μοσχεύματος. Υπέστη μόνιμη απώλεια αίσθησης καθώς και εμφανή δυσχρωμία σε σχέση με τα υπόλοιπα δάκτυλα. Επιδικάστηκε ποσό εκ ΛΚ.1.700. Λαμβάνοντας υπόψη την ηλικία της Ενάγουσας, το είδος και τη φύση του τραύματος που υπέστηκε, την χειρουργική επέμβαση στην οποία υποβλήθηκε, τον πόνο και την ταλαιπωρία που υπέστηκε και την απουσία οποιασδήποτε μόνιμης βλάβης ή αναπηρίας, κρίνω ότι ένα ποσό της τάξης των €3,000 θα αποτελούσε για την περίπτωση της δίκαιη και εύλογη αποζημίωση. Σε σχέση με το ποσό των €150 που αξιώνεται ως ειδικές ζημιές, σημειώνω ότι αποτελεί καθιερωμένη αρχή ότι αυτές πρέπει να καταγράφονται στις έγγραφες προτάσεις και να αποδεικνύονται με συγκεκριμένη σαφή και αποδεκτή μαρτυρία. Η απόδειξη τους κινείται πάντοτε μέσα σε αυστηρά πλαίσια (βλ. Papakokkinou v. Kanther
(1982)1 Α.Α.Δ. 65, Kakoullou v. Kakoulli
(1985)1 Α.Α.Δ. 355 και Κούνουνα κ.ά. v. Κώστας Κυριάκου & Υιός Λτδ κ.ά.
(2001)1 Α.Α.Δ. 2126). Δεδομένου ότι στο ιατρικό πιστοποιητικό της Δρος Χριστοφή δεν αναφέρεται το ποσό της χρέωσης για την ετοιμασία του και στην απουσία οποιουδήποτε εγγράφου από το οποίο προκύπτει η υποχρέωση καταβολής του ποσού των €150, κρίνω ότι δεν δικαιολογείται η επιδίκαση αυτού του ποσού στην Ενάγουσα. Στη βάση των όσων αναφέρονται πιο πάνω, εκδίδεται απόφαση υπέρ της Ενάγουσας και εναντίον της Εναγόμενης για το ποσό των €3,000 ως γενικές αποζημιώσεις με νόμιμο τόκο επ' αυτού 29.5.2019 μέχρι εξοφλήσεως, πλέον έξοδα όπως θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και εγκριθούν από το Δικαστήριο. (Υπ.) ................ Γ. Πετάση - Κορφιώτη, Ε.Δ. Πιστό αντίγραφο Πρωτοκολλητής [1] «51. Αμέλεια συvίσταται- (α) στηv τέλεση πράξης τηv oπoία υπό τις περιστάσεις δεv θα τελoύσε λoγικό συvετό πρόσωπo ή στηv παράλειψη τέλεσης πράξης τηv oπoία υπό τις περιστάσεις τέτoιo πρόσωπo θα τελoύσε͘ ή (β) στηv παράλειψη καταβoλής τέτoιας δεξιότητας ή επιμέλειας για τηv άσκηση επαγγέλματoς, επιτηδεύματoς ή ασχoλίας όπως έvα λoγικό συvετό πρόσωπo, πoυ έχει τα πρoσόvτα για τηv άσκηση τoυ επαγγέλματoς αυτoύ, επιτηδεύματoς ή ασχoλίας θα κατέβαλλε υπό τις περιστάσεις, και στηv πρόκληση ζημιάς εξαιτίας αυτής: Νoείται ότι για αυτή δύvαται vα τύχει απoζημίωσης μόvo τo πρόσωπo έvαvτι τoυ oπoίoυ o υπαίτιoς της αμέλειας υπείχε υπoχρέωση, υπό τις περιστάσεις, vα μηv επιδείξει αμέλεια». cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο