Θωμά ν. J. GEORGHIOU & CO LTD κ.α., Αρ. Αγωγής: 50/2012, 19/11/2019

(2012)1 Α.Α.Δ. 745, αναφέρθηκαν τα ακόλουθα: "Η νομολογία του Ανωτάτου Δικαστηρίου επί του θέματος της τροποποίησης, είναι πλουσιότατη. Η τάση της νομολογίας δείχνει φιλελεύθερη προσέγγιση, εκτός στις περιπτώσεις που διαπιστώνεται κακοπιστία και ζημιά ή αδικία η οποία δεν μπορεί να αποζημιωθεί με έξοδα (βλ.Χριστοδούλου ν. Χριστοδούλου κ.ά

(1991)1 A.A.D. 934). Η κλασσική επαναδιατύπωση των νομολογιακών αρχών δόθηκε από τον Πική, Δ., όπως ήταν τότε, στην υπόθεση Φοινιώτης ν. Greenmar Navigation

(1989)1(Ε) Α.Α.Δ. 33, στην οποία οι αρχές συνοψίστηκαν ως εξής:- «

(1)Η τροποποίηση της δικογραφίας επιτρέπεται σε κάθε στάδιο της διαδικασίας δεδομένου ότι συντρέχουν οι προϋποθέσεις που την καθιστούν απαραίτητη για την αποτελεσματική απονομή της δικαιοσύνης.

(2)Στον προσδιορισμό των συμφερόντων της δικαιοσύνης όπως διαγράφονται στην συγκεκριμένη υπόθεση συνεκτιμούνται και οι επιπτώσεις από την τροποποίηση στα δικαιώματα και συμφέροντα του αντιδίκου. Η διεξαγωγή της δίκης μέσα σε εύλογο χρόνο καθιερώνεται από το Άρθρο 30.2 του συντάγματος ως θεμελιώδες δικαίωμα του κάθε διάδικου.

(3)Η τροποποίηση επιτρέπεται κατά κανόνα εφόσον δεν προκαλείται ανεπανόρθωτη ζημιά στον αντίδικο δηλαδή ζημιά άλλη από εκείνη που μπορεί να θεραπευθεί με την έκδοση της κατάλληλης διαταγής ως προς τα έξοδα. Το αποδεικτικό βάρος για τη αιτιολόγηση του αιτήματος και της καθυστέρησης στην διατύπωση των θέσεων του αιτητή ποικίλλει ανάλογα με το στάδιο κατά το οποίο υποβάλλεται η αίτηση. Όσο μεγαλύτερη είναι η καθυστέρηση ανάλογα επαυξάνει και το βάρος το οποίο πρέπει να αποσείσει ο αιτητής για την έκδοση διατάγματος για την τροποποίηση.

(4)Η έναρξη της δίκης δεν δημιουργεί ανυπέρβλητο εμπόδιο στην επιδίωξη της τροποποίησης υπεράσπισης. Στο στάδιο αυτό όμως η διακριτική ευχέρεια του Δικαστηρίου ασκείται με φειδώ, λαμβάνοντας υπόψη τον εκτροχιασμό της δίκης από τη προσδιορισθείσα πορεία και τις αναπόφευκτες επιπτώσεις στα δικαιώματα του αντιδίκου. Στην υπόθεση Hipgrave v. Case, 28 Ch. D. 361 υποδείχθηκε ότι το Δικαστήριο αντιμετωπίζει με διστακτικότητα αιτήσεις για τροποποίηση της δικογραφίας κατά την δίκη.»" Δεν είναι όμως πάντα επιτρεπτή σε ένα διάδικο η τροποποίηση του δικογράφου του. Οι περιπτώσεις όπου δεν πρέπει να επιτρέπεται τροποποίηση φαίνονται μέσα από την υπόθεση Jamal Y. Khan κ.ά. v. Δημοκρατίας του Πακιστάν κ.ά.

(2011)1 Α.Α.Δ. 1211, όπου αίτηση για τροποποίηση υποβλήθηκε σχεδόν προς το τέλος της ακροαματικής διαδικασίας και αφού είχε ακουστεί η μαρτυρία από σημαντικούς επί της ουσίας μάρτυρες. Σε εκείνη την περίπτωση δεν επιτράπηκε η τροποποίηση της Υπεράσπισης και Ανταπαίτησης των Εναγομένων και αναφέρθηκαν από το Δικαστήριο τα ακόλουθα: «Στην προκείμενη περίπτωση η αίτηση για τροποποίηση υποβλήθηκε σχεδόν προς το τέλος της ακροαματικής διαδικασίας και όταν ακούστηκε η μαρτυρία σημαντικών επί της ουσίας μαρτύρων. Η ανάγκη η οποία επέβαλε την υποβολή του αιτήματος για τροποποίηση σαφώς οφείλεται σε σφάλμα των δικηγόρων των εφεσειόντων οι οποίοι εξ αρχής έπρεπε να γνώριζαν τη δικονομική ανάγκη για έκθεση λεπτομερειών του αλλοδαπού δικαίου το οποίο επικαλούνται και έπρεπε να αποδείξουν με σχετική μαρτυρία. Η έγκριση της αίτησης για τροποποίηση των δικογράφων κατά το στάδιο που υποβλήθηκε, στη συγκεκριμένη έκταση και μορφή αναμφιβόλως θα προκαλούσε εκτροπή της διαδικασίας από την ορθή της πορεία. Η ακρόαση της υπόθεσης επί ουσιωδών ζητημάτων θα άρχιζε σχεδόν από την αρχή με όλες τις συνεπαγόμενες δυσμενείς συνέπειες είτε αυτές αφορούν στην ανεπιθύμητη καθυστέρηση η οποία θα προέκυπτε σε μια εκκρεμούσα υπόθεση η οποία είχε αχθεί ενώπιον του Δικαστηρίου από το 1999 και δεν έχει ακόμη συμπληρωθεί η ακρόαση της είτε αφορούν στις δυσχέρειες που θα αντιμετώπιζε η πλευρά των εφεσιβλήτων εξ αιτίας της ανάγκης που θα προέκυπτε για επανακλήτευση κλπ. μαρτύρων από το εξωτερικό. Συναφής επί του προκειμένου είναι η διαπίστωση του πρωτόδικου δικαστηρίου ότι οι εφεσίβλητοι έκλεισαν την υπόθεση τους χωρίς να είχαν τεθεί στους μάρτυρες τους τα θέματα που εγείρονται με τις προτεινόμενες τροποποιήσεις με αποτέλεσμα να επηρεάζονται τα δικαιώματά τους κατά τρόπο που δεν θα μπορούσε να αποζημιωθούν με έξοδα. ............................... Έχουμε τη γνώμη πως η μεγάλη καθυστέρηση η οποία έχει παρατηρηθεί στην υποβολή της αίτησης για τροποποίηση, η φύση και η έκταση των τροποποιήσεων που ζητούνται και που ουσιαστικά συνεπάγονται επαναπροσδιορισμό των επίδικων ζητημάτων, η εκκρεμοδικία της υπόθεσης η οποία υφίσταται περισσότερο από μια δεκαετία, ο ορατός κίνδυνος ανεπανόρθωτης βλάβης, ο δυσμενής επηρεασμός δικαιωμάτων των εφεσιβλήτων συμπεριλαμβανομένου και του κινδύνου παραβίασης του Άρθρου 30.2 του Συντάγματος λόγω της πρόσθετης καθυστέρησης που θα υπάρξει και της ανάγκης κλήτευσης και επανακλήτευσης μαρτύρων, αποφαινόμαστε ότι ορθά το πρωτόδικο δικαστήριο άσκησε τη διακριτική του ευχέρεια και δεν έδωσε άδεια για τροποποίηση.» Εξ αντιδιαστολής με την εν λόγω παρατιθέμενη απόφαση και με βάση τις αρχές της Παφίτης και ιδιαίτερα τον κανόνα του επιτρεπτού της τροποποίησης, μπορεί να διαπιστωθεί ότι η υπό εξέταση αίτηση αποτελεί περίπτωση στην οποία πρέπει να επιτραπεί η αίτηση για τροποποίηση, αφού η ακρόαση της υπόθεσης δεν έχει ακόμη ξεκινήσει. Όσον αφορά τους προτεινόμενους λόγους Ένστασης, θεωρώ ότι δεν ευσταθούν. Δεν παραβλέπω ότι πρόκειται για υπόθεση του 2012, η οποία είναι παλαιά υπόθεση και ότι το αίτημα για τροποποίηση υποβάλλεται αρκετά χρόνια μετά από την καταχώρηση της αγωγής . H ακρόαση της υπόθεσης δεν ξεκίνησε όμως και δεν βλέπω πως ενδέχεται να θιγούν τα δικαιώματα του Ενάγοντα κατά τρόπο που να μην μπορεί να αποζημιωθεί υπό μορφή εξόδων. Θα έχει δε την δυνατότητα να απαντήσει στους ισχυρισμούς που προβάλλονται με δικό του δικόγραφο εάν το επιθυμεί. Η υπόθεση δε, λόγω και της παλαιότητάς της θα προγραμματιστεί το συντομότερο δυνατόν. Περιπλέον, η συγκεκριμένη προδικαστική ένσταση που ζητείται να εισαχθεί, χωρίς βεβαίως να κρίνεται σε αυτό το στάδιο, εφόσον είναι αναγκαίο να έχω κοινώς παραδεκτό υπόβαθρο γεγονότων, αφορά σε ζήτημα δημοσίας τάξης, ιδιαίτερα σημαντικό, που κρίνεται και αυτεπαγγέλτως. Στην υπόθεση Ελευθέριος Κούρου ν. Αντωνίας Ξενή Κόνου, ECLI:CY:AD:2014:A764, Πολιτική Έφεση 325/2009 απόφαση ημερομηνίας 10/10/2014 αναφέρθηκαν τα ακόλουθα σε σχέση με τη ζήτημα της δικαιοδοσίας: ""Το πρωτόδικο Δικαστήριο ήταν ορθό στη σκέψη του ότι το ζήτημα της δικαιοδοσίας αποτελεί καταλυτικής σημασίας θέμα εφόσον οποιαδήποτε άλλη διαδικασία ή επιδίωξη θεραπείας, όπως η τροποποίηση των δικογράφων, ήταν δυνατή μόνο υπό την προϋπόθεση ότι είχε γενική δικαιοδοσία να εξετάσει τα ενώπιον του θέματα στη βάση της υπάρχουσας δικογραφίας. Όπως αποφασίστηκε στη Thermofast Limited

(2005)1 Α.Α.Δ. 567, το ζήτημα της δικαιοδοσίας είναι ζήτημα δημόσιας τάξης, εγείρεται και αυτεπαγγέλτως, αποτελεί δε υποχρέωση του Δικαστηρίου να ακυρώσει διάταγμα που εκδόθηκε χωρίς δικαιοδοσία. Το ζήτημα δεν επαφίεται ούτε στη συναίνεση των διαδίκων, ούτε στη συμπεριφορά ή στην τυχόν καθυστέρηση που επιδεικνύεται. Όπως αποφασίστηκε στη Michaelidou n. Gregoriou

(1968)1 C.L.R. 88, οι διάδικοι δεν μπορούν να συναινέσουν να προσδώσουν δικαιοδοσία σε Δικαστήριο εκεί όπου δεν υπάρχει. Μάλιστα ενδείκνυται το ζήτημα της έλλειψης κατά τόπο ή καθ΄ ύλην δικαιοδοσίας να εγείρεται και να εξετάζεται το συντομότερο δυνατόν ώστε να μην προχωρά η διαδικασία χωρίς αρμοδιότητα. Το πρωτόδικο Δικαστήριο ανέλαβε δικαιοδοσία να εξετάσει τη δικαιοδοσία του, ένας απόλυτα θεμιτός τρόπος ενέργειας. Η εξέταση της δικαιοδοσίας υπό το φως του ευρύτερου πλαισίου της διαφοράς των διαδίκων ιδωμένης ως εμπίπτουσας στο οικογενειακό δίκαιο, πρόβαλλε επιτακτική. Όπως αναφέρεται στο σύγγραμμα Words and Phrases Legally Defined, 2η Έκδ., Τόμος 3, σελ. 113: «Where a court takes it upon itself to exercise a jurisdiction which it does not possess, its decision amounts to nothing. Jurisdiction must be acquired before judgment is given.» Βάσει του πιο πάνω σκεπτικού μου, επαναλαμβάνω δεν μπορεί κάποιος εκ των προβαλλόμενων λόγων ένστασης να ευσταθήσει κι επομένως να εμποδίσει την τροποποίηση. Εκδίδεται διάταγμα για τροποποίηση και αναρίθμηση παραγράφων της Υπεράσπισης και Ανταπαίτησης ως το Α. της Αίτησης. Να ακολουθηθούν οι Θεσμοί σε σχέση με την τροποποίηση. Λόγω του καθυστερημένου της αίτησης και λόγω του ότι προβλήθηκε ένσταση και οδηγήθηκε η αίτηση σε αχρείαστη ακρόαση - ενώ οι αρχές επί του ζητήματος τροποποίησης και της μεγάλης σημασίας του ζητήματος της δικαιοδοσίας είναι γνωστές- κι άρα της πρόκλησης εξόδων και από τα δύο μέρη, δεν θα αποδώσω έξοδα σε κανένα μέρος σε σχέση με την Αίτηση. Ξενής Ξενοφώντος Επαριχακός Δικαστής cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο