Κιννής ν. Διαχειριστική Επιτροπή PEARL BEACH COURT, Αρ. Αγωγής: 3493/2017, 23/4/2019

(1993)1 ΑΑΔ 485) και αναφέρουν στο πάνω μέρος τους ότι αυτά έχουν τροποποιηθεί τόσο δυνάμει της Δ.25 Θ.2 όσο και του διατάγματος Δικαστηρίου ημερ.01/11/18. Και ο τίτλος της παρούσας αίτησης άλλωστε, είναι ο ίδιος με αυτόν που φέρουν τα τροποποιημένα δικόγραφα Στρέφομαι τώρα στο πραγματικό ζήτημα της αίτησης το οποίο αφορά στο διοριστήριο που καταχωρήθηκε με την παρούσα αγωγή. Αυτό δεν αποφασίστηκε με την απόφαση της 01/11/18 ως υποστηρίζει η πλευρά του ενάγοντα, εφόσον με εκείνη την απόφαση, το μόνο που εξετάστηκε και αποφασίστηκε ήταν το κατά πόσο μπορούσε να γίνεται αναφορά στον τίτλο της υπόθεσης στον πληρεξούσιο αντιπρόσωπο από τη στιγμή που η αγωγή παρουσιάζετο να έχει εγερθεί στο όνομα του κυρίου (Κιννή) και όχι του αντιπροσώπου. Αν και είχε τεθεί παρεμφερώς το θέμα του διοριστηρίου από πλευράς εναγομένων στα πλαίσια εκείνης της διαδικασίας, αυτό έγινε για να καταδειχθεί ότι δεν μπορούσε, κατά τους τελευταίους, να γίνεται αναφορά στον πληρεξούσιο. Θα προχωρήσω συνεπώς να εξετάσω την ουσία του ζητήματος που έχει εγερθεί με την παρούσα αίτηση. Το θέμα του διοριστηρίου ενός δικηγόρου ως προϋπόθεση για την νομιμότητα μιας δικαστικής διαδικασίας εξετάστηκε στην υπόθεση ΤΟΥΛΛΑ ΤΡΥΦΩΝΟΣ ΤΟ ΓΕΝΟΣ ΚΥΡ. ΜΑΡΚΙΔΗ ν. ΤΡΑΠΕΖΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΛΤΔ, ECLI:CY:AD:2018:A132, Πολιτική Έφεση Αρ. 411/2011, 27/3/2018, το σχετικό απόσπασμα από την οποία κρίνω ορθό να παραθέτω αυτούσιο: «.η θέση του ευπαιδεύτου δικηγόρου της εφεσείουσας ήταν πως η έλλειψη διοριστηρίου σημαίνει ότι ο δεύτερος δικηγόρος δεν είχε οδηγίες από την εφεσείουσα να εμφανίζεται και πολύ περισσότερο να συμβιβάσει την υπόθεση αποδεχόμενος απόφαση εναντίον της. Δεν επρόκειτο για εκ συμφώνου απόφαση, κατέληξε. Η εισήγηση αυτή είναι ορθή και βρίσκει έρεισμα στη νομολογία. Στην υπόθεση Eleni Charalambous v. Vyron Anastopoulos, Civil Appeal 7103, ημερομηνίας 15.4.1988 (μη δημοσιευμένη), αποφασίστηκε ότι η παράλειψη του δικηγόρου του εναγομένου να προσκομίσει και να καταχωρίσει διοριστήριο μαζί με το σημείωμα εμφάνισης ή εμπροθέσμως, όπως προβλέπεται από τη Δ.16, κ.11[2]: «is tantamount that the counsel concerned has no instructions from the party in the action.» (Η υπογράμμιση είναι δική μας) Βέβαια, εν προκειμένω δεν επρόκειτο για το αρχικό στάδιο καταχώρισης σημειώματος εμφάνισης στο οποίο αναφέρεται η Δ,16, κ.11, όμως αποτελεί βασική αρχή ότι η εξουσιοδότηση του δικηγόρου να ενεργεί για τον πελάτη του πηγάζει από το διοριστήριο του. Όπως αναφέρεται για την ανάλογη περίπτωση του solicitor στα Halsbury's, ανώτ., Τόμος 36, σελ. 74: «The solicitor's authority to act for his client arises from his retainer, and thus is confined to transacting the business to which the retainer extends or impliedly extends.» Η αρχή αυτή αντανακλάται όχι μόνο στη Δ.16, κ.11, αλλά είναι διάχυτη στους θεσμούς. Η Δ.2, κ.14 παρομοίως επιβάλλει στον πρωτοκολλητή να μη δέχεται προς καταχώριση αγωγές που παρουσιάζονται από δικηγόρο, εκτός αν συνοδεύονται από διοριστήριο. Η Δ.35, κ.31 ορίζει ότι καμιά έφεση δεν καταχωρείται από δικηγόρο εκτός αν συνοδεύεται από τύπο διορισμού δικηγόρου. Σε σχέση βέβαια με τη Δ.35, κ.31, στην υπόθεση ΔΗ.ΜΑ.ΡΩ Λτδ v. Lakis Georghiou Construction Ltd, ECLI:CY:AD:2016:A411, Πολ. Έφ. Αρ. 214/2012, ημερ. 6.9.2016, θεωρήθηκε από την πλειοψηφία του Εφετείου ότι η έφεση ήταν έγκυρη, έστω και αν είχε καταχωριστεί χωρίς να συνοδεύεται από διοριστήριο. Η παράλειψη θεωρήθηκε ως θεραπεύσιμη παρατυπία, εφόσον ο ενδιαφερόμενος διάδικος Επίσημος Παραλήπτης, ο οποίος στο μεταξύ είχε διοριστεί ως προσωρινός εκκαθαριστής της εφεσείουσας εταιρείας, είχε εμφανιστεί δια εκπροσώπου ενώπιον του Εφετείου δηλώνοντας την επιθυμία του να εκπροσωπηθεί στην έφεση. Διευκρίνισε, μάλιστα, ότι είχε εξουσιοδοτήσει τους δικηγόρους της εταιρείας, δίδοντας τους διοριστήριο, ώστε να τον εκπροσωπήσουν ως εκκαθαριστή, πλην όμως το διοριστήριο, για άγνωστους για τον ίδιο λόγους δεν υπήρχε στο φάκελο του Δικαστηρίου. Είναι υπ΄αυτές τις όλως ιδιαίτερες συνθήκες και τονίζοντας ότι επρόκειτο για περίπτωση εκ των υστέρων έγκρισης της καταχώρισης της έφεσης που το Εφετείο, με αναφορά σε αντίστοιχη αγγλική νομολογία, έκρινε ότι επρόκειτο για θεραπεύσιμη παρατυπία. Η διαφορά με την παρούσα υπόθεση είναι πασιφανής. Εκεί επρόκειτο για εκ των υστέρων επικύρωση (ratification) και υιοθέτηση της έφεσης από τον επηρεαζόμενο διάδικο. Εν προκειμένω, η επηρεαζόμενη διάδικος ούτε επικύρωσε, μήτε ποτέ υιοθέτησε το συμβιβασμό που δηλώθηκε από το δικηγόρο χωρίς τις δικές της οδηγίες (Charalambous). Αναφερόμενοι ανωτέρω σε διάχυτη απαίτηση των θεσμών να υπάρχει διοριστήριο ως όρος sine qua non μιας έγκυρης εμφάνισης δικηγόρου, δεν παραβλέπουμε την πρόνοια του όρου Δ.58, κ.28(ii)(b) που αφορά στη ψήφιση εξόδων μεταξύ δικηγόρου πελάτη στην οποία αναφέρεται ότι ο δικηγόρος που ζητά τη ψήφιση εναντίον του πελάτη του «he shall, with his bill where no retainer has been filed, file an affidavit stating that he was retained by the client orally or in writing (in which latter case he shall attach the written retainer to the affidavit as an exhibit, if it is not already filed in Court)». Αυτή η ειδικότερη περίπτωση προβλεπόμενη σε μια ειδική πρόνοια, πασιφανώς αναφέρεται στις περιπτώσεις εκείνες όπου οι θεσμοί ρητά επιτρέπουν την εκπροσώπηση από δικηγόρο χωρίς διοριστήριο, όπως αυτές προβλέπονται στη Δ.2, κ.14 και Δ.16, κ.11, οπότε, όταν ο δικηγόρος προχωρήσει σε διαδικασία για τα έξοδά του, προβλέφθηκε στην ειδική αυτή πρόνοια, ότι θα πρέπει να αποδείξει το διορισμό του με ένορκη δήλωση. Τούτο διότι, κανονικά, χωρίς διοριστήριο δεν μπορεί να χρεώσει και να απαιτεί έξοδα (βλ. Halsbury's, ανωτ., Τόμος 36, σελ. 74). Εν πάση περιπτώσει, ως ειδική πρόνοια, δεν μπορεί να ερμηνευθεί με τέτοιο τρόπο που να αναιρέσει τη βασική, γενική αρχή ότι η εξουσιοδότηση του δικηγόρου δεν μπορεί παρά να πηγάζει από το διορισμό του ο οποίος έχει θεσμοθετηθεί να είναι έγγραφος και να αποτελεί σε κάθε υπόθεση στοιχείο του φακέλου. Τέτοια αυστηρή εμμονή στον τύπο δεν πηγάζει μόνο από τις ρητές πρόνοιες και το όλο πλέγμα των θεσμών, αλλά και από την επισημότητα, τη θετικότητα και την ασφάλεια που πρέπει να χαρακτηρίζουν τις δικαστικές πράξεις. Δεν μπορεί το κατ΄εξοχήν υπεύθυνο λειτούργημα του δικηγόρου, στη θεσμική του μάλιστα εκδήλωση, ήτοι ενώπιον δικαστηρίου, να ασκείται χωρίς να διασφαλίζεται απαραίτητα ο απαιτούμενος τύπος, ο οποίος καθορίζει τόσο το γεγονός, όσο και τους όρους του διορισμού του. Σ΄αυτά τα πλαίσια, είναι χαρακτηριστική η σημασία που προσέδωσε ο Γ.Μ. Πικής, Δ. (ως ήτο τότε), στη δική του απόφαση στην υπόθεση Simillides v. Neophytou

(1986)1 CLR 363, στην υπογραφή διοριστηρίου. Αναφερόμενος στην εμπιστευτική φύση της σχέσης δικηγόρου-πελάτη και στο πλέγμα αμοιβαίων δικαιωμάτων και υποχρεώσεων που πηγάζουν από τέτοια σχέση, υπέδειξε ότι σύμφωνα με τους Θεσμούς η υπογραφή διοριστηρίου, αποτελεί αναγκαίο προηγούμενο (condition precedent) για την προώθηση αγωγής για ανάληψη υπεράσπισης, καθορίζοντας συνάμα υπό την έννοια συμβατικής δέσμευσης την αμοιβή του δικηγόρου. Άλλωστε, η αντίληψη του πρωτοδίκου Δικαστηρίου ότι θα έπρεπε σε τέτοια περίπτωση ο επηρεαζόμενος διάδικος να καταχωρίσει αγωγή, θα οδηγούσε στο άδικο αποτέλεσμα να επιφορτίζεται κάθε φορά ένας διάδικος, ο οποίος δεν έχει υπογράψει το θεσμοθετημένο διορισμό δικηγόρου, με το βάρος να καταχωρεί αγωγή για να αποδείξει, με όλες τις δυσμενείς συνέπειες χρόνου, ταλαιπωρίας και εξόδων που θα υποστεί, ότι ο δικηγόρος ο οποίος αδιαμφισβήτητα δεν έχει νομοτύπως διοριστεί από τον ίδιο, δεν ήταν ο νόμιμος αντιπρόσωπός του στη δίκη. Η πρακτική αυτή διάσταση αποκαλύπτει και την ουσιαστική διαφορά της παρούσας περίπτωσης από τις περιπτώσεις που ο διάδικος επικαλείται δόλο ή πλάνη ή εξαναγκασμό κτλ. στις οποίες αναφέρεται το παραπάνω απόσπασμα από την υπόθεση Παναγιώτου Ανδρέου και από τα Halsbury's, σελ. 792. Σε εκείνες τις περιπτώσεις είναι λογικό ότι απαιτείται διερεύνηση των περιστάσεων στο φυσιολογικό πλαίσιο μιας πλήρους αντιπαράθεσης, που είναι το πλαίσιο της ακρόασης μιας αγωγής. Όταν όμως είναι δεδομένο ότι ο δικηγόρος εξ αρχής δεν έχει διοριστεί νομοτύπως ως δικηγόρος του διαδίκου, με δεδομένο μάλιστα το δεσμευτικό λόγο της Charalambous ως προς τις συνέπειες, τί απομένει να διερευνηθεί σε μια νέα αγωγή ώστε να κριθεί ότι ο εμφανιζόμενος, κατά νόσφιση εξουσιοδότησης, δικηγόρος δεν είχε εξουσιοδότηση να συμβιβάσει την υπόθεση; Μόνο όταν ο δικηγόρος διαδίκου διορίζεται σύμφωνα με τους θεσμούς, ο διορισμός είναι νομότυπος και έγκυρος ώστε να παράγει έννομα αποτελέσματα. Μόνο τότε ο δικηγόρος, τελώντας σε σχέση αντιπροσώπευσης με τον πελάτη του, έχει εξυπακουόμενη εξουσιοδότηση (implied authority) και, συνεπακόλουθα, φαινόμενη προς τους τρίτους εξουσιοδότηση (apparent authority) να προβεί σε συμβιβασμό αγωγής, νοουμένου ότι ενεργεί κατά τρόπο δίκαιο και εύλογο, με καλή πίστη προς το συμφέρον του πελάτη του και με εύλογη δεξιοτεχνία. Εκτός, βεβαίως, αν έχει αντίθετες οδηγίες όπως ήταν η περίπτωση της υπόθεσης Sheperd (βλ., επίσης, σχετικά Bowstead on Agency, 15η έκδοση, σελ. 95, 113, 139). Το γεγονός όμως ότι δεν έχει νομότυπο και έγκυρο διορισμό σημαίνει, από μόνο του, σύμφωνα με την προαναφερθείσα δεσμευτική νομολογία ότι δεν έχει οδηγίες και, άρα, δεν έχει εξουσιοδότηση. Οι συνέπειες τούτου εξηγούνται στα Halsbury's, τόμος 36, ανωτέρω, σελ. 74: «if unauthorised, he will be unable either to charge his client costs for work done or to bind his client to third parties.» Το Ανώτατο Δικαστήριο επαναβεβαίωσε πρόσφατα την εγρήγορση και την ευαισθησία με την οποία αντιμετωπίζει δικαστικές πράξεις που πάσχουν από θεμελιακό ελάττωμα ώστε να πρέπει να παραμεριστούν, άνευ ετέρου, ex debito justitiae, χωρίς να παρέχεται η δυνατότητα διάσωσης τους δια της Δ.64 (Ηλία Μανώλη ν. Ελληνικής Τράπεζας (Χρηματοδοτήσεις) Λτδ, ECLI:CY:AD:2017:A37, Πολ. Έφ. Αρ. 413/2011, ημερ. 3.2.2017). Τέτοια είναι η παρούσα περίπτωση. Η αποδοχή απόφασης εναντίον της εφεσείουσας από το δικηγόρο που εμφανίστηκε χωρίς διοριστήριο έγινε χωρίς την εξουσιοδότησή της (Charalambous). Η απόφαση που παρήχθη εναντίον της δεν ήταν «εκ συμφώνου», αλλά χωρίς τη συγκατάθεσή της και ουδέποτε την υιοθέτησε. Ήταν πράξη χωρίς τη θέλησή της. Συνεπώς ήταν πράξη που δεν μπορεί να έχει υπόσταση στο δίκαιο και ως τέτοια θα έπρεπε να την παραμερίσει το πρωτόδικο Δικαστήριο, ως «χρέος προς τη δικαιοσύνη». Έχοντας κατά νου τις πιο πάνω αρχές και ειδικότερα την επισήμανση του Ανωτάτου Δικαστηρίου ότι «.μόνο όταν ο δικηγόρος διαδίκου διορίζεται σύμφωνα με τους θεσμούς, ο διορισμός είναι νομότυπος και έγκυρος ώστε να παράγει έννομα αποτελέσματα.», παρατηρώ ότι στην παρούσα υπόθεση, όντως το διοριστήριο που υπέγραψε ο Παπαργυρού προς τους φερόμενους δικηγόρους του ενάγοντα, όχι μόνο δεν κάμνει οποιαδήποτε αναφορά στον τελευταίο αλλά μάλιστα παρουσιάζει τον Παπαργυρού να εξουσιοδοτεί τους εκεί αναφερόμενους δικηγόρους όπως λάβουν δικαστικά μέτρα εκ μέρους του ιδίου και όχι του ενάγοντα. Αυτό εκ πρώτης όψεως φαίνεται να παρέχει κάποιο έρεισμα στη θέση των εναγομένων ότι η παρούσα αγωγή φαίνεται να καταχωρήθηκε χωρίς την εξουσιοδότηση του ενάγοντα και συνεπώς πάσχει «. από θεμελιακό ελάττωμα ώστε να πρέπει να παραμεριστεί, άνευ ετέρου, ex debito justitiae, χωρίς να παρέχεται η δυνατότητα διάσωσης (της).». Υπάρχει όμως μια ουσιώδης διαφορά στην παρούσα υπόθεση από την περίπτωση της Τρύφωνος ανωτέρω και αυτή έγκειται στο γεγονός ότι στο διοριστήριο που υπέγραψε ο Παπαργυρού, επισυνάφθηκε το πληρεξούσιο έγγραφο που ο φερόμενος ως ενάγοντας Κιννής του χορήγησε. Ποιος ο λόγος όμως να επισυναφθεί το εν λόγω πληρεξούσιο στο διοριστήριο αν δεν σχετιζόταν με το διορισμό στον οποίο προέβαινε ο Παπαργυρού; Άλλωστε, ο αναφερόμενος στο πληρεξούσιο έγγραφο πληρεξουσιοδότης του Παπαργυρού, ήτοι ο Κιννής, ήταν και το πρόσωπο που παρουσιάζεται στην αγωγή να είναι ο ενάγοντας. Φαίνεται συνεπώς ότι πρόθεση του Παπαργυρού ήταν να διορίσει δικηγόρο για λογαριασμό του Κιννή, κατόπιν άσκησης των εξουσιών που του παρέχονταν από το επισυνημμένο πληρεξούσιο έγγραφο και όχι για τον ίδιο προσωπικά. Βεβαίως, το ότι το διοριστήριο που υπέγραψε ο Παπαργυρού αναφέρει την τυποποιημένη αναφορά που ο σχετικός Τύπος 4 περιλαμβάνει - «όπως λάβει εκ μέρους μου δικαστικά μέτρα - take legal proceedings on my behalf.» - δεν αντικατοπτρίζει αυτή την πρόθεση και όσο υφίσταται, επηρεάζει την νομιμότητα της όλης αγωγής. Υπό τις συγκεκριμένες περιστάσεις της υπόθεσης όμως, θεωρώ ότι η αναφορά αυτή δεν θα πρέπει να οδηγήσει αυτόματα σε απόρριψη της αγωγής ως εξ' υπαρχής άκυρη και αντικανονική, χωρίς πρώτα να δοθεί η ευκαιρία στον Παπαργυρού να ξεκαθαρίσει την κατάσταση πραγμάτων, αν ήταν όντως πάντοτε η πρόθεση του να διορίσει δικηγόρους ως πληρεξούσιος αντιπρόσωπος του ενάγοντα, για να λάβουν δικαστικά μέτρα εκ μέρους και για λογαριασμό του τελευταίου. Ως εκ τούτου, προς άρση οποιασδήποτε υφιστάμενης ή μελλοντικής αμφιβολίας ή παρεξήγησης ως προς το έγκυρο και νόμιμο του διορισμού του δικηγόρου του ενάγοντα και της ίδιας της αγωγής, αλλά και για να είναι και ο δικηγόρος του ενάγοντα νομικά καλυμμένος απέναντι στον φερόμενο πελάτη του τόσο σε σχέση με το χειρισμό της υπόθεσης όσο και σε σχέση με την αμοιβή του, κρίνω ότι θα πρέπει να καταχωρηθεί νέο διοριστήριο ενάγοντα, συνταγμένο ορθά και υπογραμμένο, αν όχι από τον ίδιο τον ενάγοντα προσωπικά τότε από τον πληρεξούσιο αντιπρόσωπο του, οπόταν σε τέτοια περίπτωση, το διοριστήριο θα πρέπει να περιέχει τις ανάλογες αναφορές ώστε να φαίνεται ξεκάθαρα ότι ο εκεί κατονομαζόμενος δικηγόρος διορίζεται από τον πληρεξούσιο αντιπρόσωπο για σκοπούς της παρούσας αγωγής, εκ μέρους και για λογαριασμό του πληρεξουσιοδότη ενάγοντα, τα στοιχεία του οποίου να αναγραφούν στο διοριστήριο μαζί με τα στοιχεία του πληρεξούσιου αντιπρόσωπου. Ευνόητο είναι ότι εκτός αν το χειρισμό της αγωγής τον αναλάβει ο ίδιος ο ενάγοντας προσωπικά, η αγωγή δεν μπορεί να προχωρήσει μέχρι να καταχωρηθεί το νέο διοριστήριο ως ανωτέρω αναφέρεται. Μέχρι τότε όμως η αγωγή θα πρέπει να ανασταλεί, ενώ σε περίπτωση που δεν καταχωρηθεί νέο διοριστήριο, αυτή θα απορριφθεί άνευ ετέρου, ex debito justitiae, ως μη έχουσα υπόσταση στο δίκαιο και ως «χρέος προς τη δικαιοσύνη». Στη βάση των πιο πάνω, διατάσσεται όπως εντός 20 ημερών από σήμερα, η πλευρά του ενάγοντα καταχωρήσει νέο διοριστήριο δικηγόρου υπογραμμένο είτε από τον ίδιο τον ενάγοντα είτε από τον πληρεξούσιο αντιπρόσωπο του. Αν το διοριστήριο θα υπογράφεται από τον πληρεξούσιο αντιπρόσωπο του ενάγοντα τότε πέραν του ότι θα πρέπει να συνοδεύεται από το πρωτότυπο πληρεξούσιο έγγραφο ή δεόντως πιστοποιημένο αντίγραφο αυτού, θα πρέπει να περιέχει τις ανάλογες αναφορές ώστε να φαίνεται ξεκάθαρα ότι ο εκεί κατονομαζόμενος δικηγόρος διορίζεται από τον πληρεξούσιο αντιπρόσωπο για σκοπούς της παρούσας αγωγής, εκ μέρους και για λογαριασμό του πληρεξουσιοδότη ενάγοντα, τα στοιχεία του οποίου να αναγραφούν στο διοριστήριο μαζί με τα στοιχεία του πληρεξούσιου αντιπρόσωπου. Μέχρι τότε η αγωγή αναστέλλεται και αν δεν καταχωρηθεί το νέο διοριστήριο εντός της πιο πάνω προθεσμίας, η αγωγή θα θεωρείται απορριφθείσα άνευ ετέρου, ex debito justitiae. Με την καταχώρηση του νέου διοριστηρίου, η υπόθεση να τεθεί ενώπιον μου από το Πρωτοκολλητείο ώστε να δοθούν περαιτέρω οδηγίες προς τους διαδίκους. Όσον αφορά τα έξοδα της παρούσας διαδικασίας, λαμβανομένου υπόψη του ιδιάζοντος θέματος που προέκυψε καθώς επίσης και ότι μόνο με την καταχώρηση του νέου διοριστηρίου θα ξεκαθαρίσει το κατά πόσο η αγωγή έχει όντως εγερθεί για λογαριασμό του ενάγοντα έτσι ώστε να μπορεί αυτός να δεσμευτεί και με τις ανάλογες διαταγές εξόδων, το θέμα θα το αποφασίσω στην πορεία της υπόθεσης αναλόγως και της εξέλιξης της. (Υπ.) ................ Λ. Πασχαλίδης, Ε.Δ. Πιστό Αντίγραφο Πρωτοκολλητής cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο