← Κύπρος

Γενικός Εισαγγελέας της Δημοκρατίας ν. ΠΟΓΙΑΤΖΗΣ, Αρ. Αγωγής: 4264/2013, 19/7/2019

Γενικός Εισαγγελέας της Δημοκρατίας ν. ΠΟΓΙΑΤΖΗΣ, Αρ. Αγωγής: 4264/2013, 19/7/2019 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLEM:2019:A412 ΣΤΟ ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΕΜΕΣΟΥ ΕΝΩΠΙΟΝ: Χρ. Γ. Φιλίππου, Α.Ε.Δ. Αρ. Αγωγής: 4264/2013 Μεταξύ: Γενικός Εισαγγελέας της Δημοκρατίας Ενάγοντος και ΧΧΧ ΠΟΓΙΑΤΖΗΣ Εναγομένου Ημερομηνία: 19 Ιουλίου, 2019 Εμφανίσεις: Για τον ενάγοντα: Η κα Π. Ε. Ευαγγέλου Για τον εναγόμενο: εμφανίζεται αυτοπροσώπως Α Π Ο Φ Α Σ Η ΤΑ ΔΙΚΟΓΡΑΦΑ - ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ: Ο ενάγων που είναι ο Γενικός Εισαγγελέας της Δημοκρατίας αξιώνει εναντίον του εναγομένου το ποσό των €70.266,23σ. πλέον νόμιμο τόκο επί του ποσού αυτού από 5.09.2011 μέχρι εξοφλήσεως ως οφειλόμενο ποσό δυνάμει Σύμβασης η οποία είχε συναφθεί μεταξύ του Τμήματος Αναπτύξεως Υδάτων (στη συνέχεια «Το Τμήμα») και Αναδόχου η οποία αφορούσε «Διάθεση Αμμοχάλικων Ποταμού από την Κοίτη του Ποταμού Κούρη» και/ή ως αποζημιώσεις για παράβαση συμφωνίας και/ή ως αδικαιολόγητο πλουτισμό. Επιπλέον αξιώνονται τα έξοδα της αγωγής. Είναι κοινώς παραδεκτά τα ακόλουθα γεγονότα όπως προκύπτουν από αναφορές και παραδοχές στα ίδια τα δικόγραφα: (α) Ότι κατά ή περί τις αρχές Μαρτίου του 2010 το Τμήμα προκήρυξε Διαγωνισμό για τη διάθεση περίπου 82.000m3 (κυβικών μέτρων) φυσικού αμμοχάλικου ακανόνιστης κοκκομετρικής διαβάθμισης που περιέχουν κροκάλες που υπήρχε στην παρόχθια ζώνη στη περιοχή της κοίτης του ποταμού Κούρη στην Λεμεσό. (β) Ότι υποβλήθηκαν πέντε προσφορές και το έργο ανατέθηκε σε κάποιον ΧΧΧ Πίττα (στη συνέχεια «ο Ανάδοχος») του οποίου η προσφορά ανερχόταν στο ποσό των ευρώ €184.500,00 πλέον Φ.Π.Α. (τιμή μονάδας €2,25 ανά κυβικό μέτρο πλέον Φ.Π.Α.). (γ) Ότι στις 9.04.2010 υπογράφηκε σχετική Σύμβαση (στη συνέχεια «η Σύμβαση») μεταξύ του Διευθυντή του Τμήματος, δια και εκ μέρους της Κυπριακής Δημοκρατίας και του Αναδόχου της προσφοράς. (δ) Ότι ήταν ρητός όρος της Σύμβασης ότι την αποτελούσαν ως ενιαία και αναπόσπαστα μέρη, η ίδια η Σύμβαση συμπεριλαμβανομένης της επιστολής αποδοχής, τα έγγραφα του διαγωνισμού και η από 22.03.2010 Πρόταση του Αναδόχου και η οποιαδήποτε αλληλογραφία μεταξύ του Τμήματος και του Αναδόχου. (ε) Ότι ήταν ρητός όρος της Σύμβασης ότι η διάρκεια εκτέλεσης της θα ήταν έξι μήνες από την ημερομηνία υπογραφής της, δηλαδή μέχρι τις 9.10.

  1. (στ) Ότι δυνάμει της Σύμβασης οι πληρωμές για τη διατεθείσα ποσότητα αμμοχάλικων θα γίνονταν κάθε μήνα στο όνομα του Διευθυντή του Τμήματος με την έκδοση σχετικού πιστοποιητικού από τον υπεύθυνο συντονιστή σύμφωνα με την τιμή μονάδας που αναφέρεται στην πρόταση του Αναδόχου, δηλαδή €2.25 ανά κυβικό μέτρο πλέον Φ.Π.Α. (ζ) Ότι ήταν όρος της Σύμβασης ότι ο Ανάδοχος δύναται, εφόσον εξασφαλίσει προηγουμένως την γραπτή συγκατάθεση του Τμήματος, να εκχωρήσει σε άλλο πρόσωπο τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις του που απορρέουν από την εν λόγω Σύμβαση. (η) Ότι κατά ή περί τις 10.04.2010 ο Ανάδοχος με επιστολή του προς τον Διευθυντή Τμήματος ζήτησε την έγκριση του για την εκχώρηση των δικαιωμάτων, υποχρεώσεων και συμφερόντων του που απέρρεαν από τη Σύμβαση στον εναγόμενο, ο οποίος αποδεχόταν να αναλάβει την εκτέλεση της Σύμβασης και προς τούτο συνυπόγραψε την εν λόγω επιστολή. (θ) Το Τμήμα αποδέχθηκε το αίτημα του Αναδόχου και στις 12.04.2010 υπογράφηκε η σχετική συμφωνία εκχώρησης με την οποία ο εναγόμενος ανάλαβε να διεκπεραιώσει και εκπληρώσει πλήρως όλα τα δικαιώματα, καθήκοντα, υποχρεώσεις και δεσμεύσεις που προέβλεπε η Σύμβαση. (ι) Ότι πριν την λήξη της διάρκειας της Σύμβασης, ο εναγόμενος ζήτησε παράταση της για ακόμα έξι μήνες, δηλαδή μέχρι τις 9.04.2011, για την οποία δόθηκε η σχετική έγκριση από το Διευθυντή του Τμήματος. Περαιτέρω ότι πριν την λήξη της ως άνω παράτασης, ο εναγόμενος ζήτησε 2η παράταση μέχρι το τέλος Δεκεμβρίου του 2011 και με την σύμφωνη γνώμη του Διευθυντή δόθηκε παράταση μέχρι τις 22.09.
  2. (ια) Μετά τις 22.09.2011 η Σύμβαση τερματίστηκε και ως εκ τούτου αίτημα του εναγομένου για παράταση της για 3η φορά απορρίφθηκε. (ιβ) Μετά τον τερματισμό της Σύμβασης το Τμήμα με επιστολές του κάλεσε τον εναγόμενο να εξοφλήσει τις οικονομικές του εκκρεμότητες διαφορετικά τον προειδοποιούσε ότι θα λάμβανε δικαστικά μέτρα εναντίον του. Τα πιο πάνω εφόσον δεν αμφισβητήθηκαν καθ' οιονδήποτε τρόπο και εφόσον έχουν καταδειχθεί με τη μαρτυρία (προφορική και έγγραφη) που τέθηκε ενώπιον μου καθίστανται ταυτόχρονα και ευρήματα μου. Ο εναγόμενος στην Υπεράσπιση του ισχυρίστηκε ότι ήταν ρητός και/ή εξυπακουόμενος όρος της πιο πάνω Σύμβασης ότι τα υλικά θα είναι καλής και/ή κατάλληλης και/ή αποδεκτής και/ή ασφαλούς και/ή εμπορεύσιμης ποιότητας και/ή να ικανοποιούν τα σχετικά πρότυπα και προδιαγραφές και ότι δεν έχει υποχρέωση να πληρώσει κανένα ποσό γιατί το υλικό το οποίον πήρε ήταν ακατάλληλο καθώς περιείχε ίνες αμιάντου. Ισχυρίζεται ακόμα ότι οι ημερομηνίες παραλαβής των υλικών και οι ποσότητες που ισχυρίζεται ο ενάγων ότι του παρέδωσε υλικό δεν είναι οι ορθές. Πέραν όμως αυτών, ισχυρίζεται ότι υπέστη τεράστια ζημιά και ως εκ τούτου προβάλλει Ανταπαίτηση με αξιώσεις από τον ενάγοντα καταλογίζοντας του την ευθύνη για τη διάρρηξη της Σύμβασης. Προβάλλει διάφορους ισχυρισμούς περί της ζημιάς που υπέστη συνεπεία αυτής ως διαφυγόν κέρδος καθώς είχε κατ' ισχυρισμό του συνάψει συμφωνία με την Κοινοπραξία Κατασκευής της Μαρίνας Λεμεσού (στη συνέχεια «η Κοινοπραξία»), για τη διάθεση του αμμοχάλικα έναντι συγκεκριμένου τιμήματος, η οποία στη συνέχεια αρνήθηκε την παραλαβή του υλικού για τον λόγο ότι αυτό ήταν ακατάλληλο γιατί περιείχε ίνες αμιάντου. Είναι ο ισχυρισμός του ότι η Κοινοπραξία με την οποία συμβλήθηκε τον ενημέρωσε γι' αυτό στις 22.10.
  3. Επικαλείται μελέτη προς τούτο ιδιωτικού εργαστηρίου που κατ' ισχυρισμό του διεξήχθη για λογαριασμό του Τμήματος, η οποία όμως, ως ισχυρίζεται, δεν έγινε δεκτή από την Κοινοπραξία και ότι ο ίδιος είχε ζητήσει σχετική μελέτη και από το Πανεπιστήμιο Πατρών, η οποία επιβεβαίωσε την ύπαρξη ινών αμιάντου στα υλικά. Για λόγους ακαταλληλότητας των υλικών που προμηθευόταν από τον ενάγοντα διακόπηκε η συμφωνία του με την Κοινοπραξία προκαλώντας του ζημιά και απώλεια κέρδους την οποία προσδοκούσε και την οποία ανταπαιτεί από τον ενάγοντα υπό μορφή αποζημιώσεων ύψους €249.200,00 και αξιώνει περεταίρω οποιανδήποτε θεραπεία κρίνει το Δικαστήριο ως δίκαιη και /ή εύλογη, τόκους και έξοδα της Ανταπαίτησης. Η πλευρά του ενάγοντος με την Απάντηση στην Υπεράσπιση και Υπεράσπιση στην Ανταπαίτηση αρνείται και απορρίπτει όλους τους ισχυρισμούς του εναγομένου και τις αξιώσεις του και επαναλαμβάνει τους ισχυρισμούς του της Έκθεσης Απαιτήσεως. Ισχυρίζεται ότι αγνοεί και ως εκ τούτου αρνείται τους όρους της συμφωνίας μεταξύ του εναγομένου και της Κοινοπραξίας που επικαλείται, η οποία σε κάθε περίπτωση αφορά σχέση μεταξύ τρίτων στην οποία ο ενάγων δεν ήταν μέρος και ως εκ τούτου δεν τον αφορά και είναι άσχετη με τα επίδικα γεγονότα. Πέραν δε αυτού ο ενάγων αρνείται ότι είχε αναλάβει οποιαδήποτε δέσμευση και /ή υποχρέωση και/ή άλλως πως σε σχέση με τα υλικά της Σύμβασης και/ή την ποιότητα τους όπως ισχυρίζεται ο εναγόμενος και προς τούτο παραπέμπει στους όρους προκήρυξης του διαγωνισμού και στην ίδια τη Σύμβαση η οποία ανατρέπει όλους τους περί του αντιθέτου ισχυρισμούς του εναγομένου με τους οποίους προσπαθεί να επιρρίψει ευθύνη στον ενάγοντα για δήθεν ευθύνη του για τη διάρρηξη της Σύμβασης και συνεπεία αυτής να ανταξιώνει αποζημιώσεις από αυτόν ως η Ανταπαίτηση του. Η ΜΑΡΤΥΡΙΑ - ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΚΑΙ ΕΥΡΗΜΑΤΑ: Πριν προχωρήσω με την καταγραφή της δοθείσας μαρτυρίας θεωρώ σκόπιμο να παραθέσω κάποιες από τις βασικές αρχές που ακολουθούνται από τα Δικαστήρια μας κατά την αξιολόγηση της μαρτυρίας. Είχα την ευκαιρία να δω, να ακούσω και να παρακολουθήσω με προσοχή τους μάρτυρες που παρουσίασε η πλευρά του ενάγοντος και τον εναγόμενο να καταθέτουν στη ζωντανή ατμόσφαιρα της δίκης και παρακολούθησα τον τρόπο που αντιδρούσαν και απαντούσαν στις διάφορες ερωτήσεις που τους υποβλήθηκαν. Λαμβάνω υπόψη το καλό μνημονικό τους και γενικά τη συμπεριφορά τους στο εδώλιο του μάρτυρος (βλ. C&A Pelekanos Assoc. Ltd v. Πελεκάνου,

(1999)1 Α.Α.Δ. σελ. 1273, στις σελ. 1280 - 1281). Έχω περαιτέρω υπόψη μου όσα λέχθηκαν στην Ομήρου v. Δημοκρατίας,
(2001)2 Α.Α.Δ. 506, ότι δηλαδή η αξιολόγηση της μαρτυρίας ενός μάρτυρος πρέπει να γίνεται με βάση το περιεχόμενο, την ποιότητα, την πειστικότητα και τη σύγκριση της με την υπόλοιπη μαρτυρία. Έλαβα επίσης υπόψη μου όσα λέχθηκαν από τον έντιμο κ. Ναθαναήλ, Δ. στην υπόθεση Γεώργιος & Σπύρος Τσαπή Λτδ v. Πολυβίου,
(2009)1 (Α) ΑΑΔ σελ. 339 όπου στις σελ. 7 - 9 της απόφασης του ανέφερε τα ακόλουθα σε σχέση με την αξιολόγηση μαρτυρίας: «Η αξιολόγηση μιας μαρτυρίας είναι λεπτό και δύσκολο έργο και το Δικαστήριο θα πρέπει να δίνει πάντοτε επαρκείς λόγους για την αποδοχή ή απόρριψη αυτής, με γνώμονα όχι μόνο την καθ' αυτή εξωτερική εμφάνιση της μαρτυρίας του στο εδώλιο, αλλά και σε συσχετισμό με τα υπόλοιπα στοιχεία της δίκης, είτε αυτά προέρχονται από άλλη ζώσα μαρτυρία, είτε από τεκμήρια. Έχει εξηγηθεί στη Χριστάκη Χρίστου v. Αγαθοκλή Ηροδότου κ.ά Πολ. Έφεση αρ. 15/2007, ημερ. 23.065.08, ότι: " ... πρέπει να αποφεύγονται χαρακτηρισμοί που δυνατό να δίνουν την εντύπωση ότι το Δικαστήριο επηρεάστηκε από τη δική του καθαρά προσωπική άποψη για το χαρακτήρα του διαδίκου, έξω από κάθε μέτρο ορθής, δίκαιης και φλεγματικής αντιμετώπισης της ενώπιον του διαφοράς. Με φειδώ πρέπει να καταγράφεται οτιδήποτε αγγίζει τον παρουσιαζόμενο στη δίκη χαρακτήρα από διάδικο ή μάρτυρα. Η ανθρώπινη εμπειρία διδάσκει ότι ένας ευγενής και ήπιος μάρτυρας, δεν είναι κατ' ανάγκην και ειλικρινής. Και το αντίθετο. Ένας υπερβολικά διαχυτικός ή αναστατωμένος μάρτυρας μπορεί να ορμάται από μια πλειάδα αιτιών, χωρίς να είναι ανειλικρινής". Πιο πρόσφατα ακόμη στην Ανδρέας Γιάγκου Σάντη v. Δέσποινας Χατζηβασιλείου κ.α. Πολ. Έφ. 78/2007, ημερ. 20.03.09, τονίστηκε η αναγκαιότητα ακόμη και στην περίπτωση που μάρτυρας εντυπωσιάζει θετικά το Δικαστήριο, να καταγράφονται οι λόγοι της θετικής αυτής αποκόμισης ώστε να παραμένουν κατά νουν καθ΄ όλη τη διάρκεια του έργου της αξιολόγησης της υπόθεσης, ως ασφαλιστική δικλείδα για τη σφαιρική αντιμετώπιση της αξιολόγησης των διαδίκων και των μαρτύρων τους». Η προσπάθεια μου θα διαλαμβάνει περαιτέρω τη σύγκριση και αντιπαραβολή της προφορικής μαρτυρίας με τους δικογραφημένους ισχυρισμούς, τις παραδοχές και αρνήσεις εκ μέρους της Υπεράσπισης στο δικόγραφο της όπως και με την έγγραφη μαρτυρία που τέθηκε ενώπιον μου την οποία διεξήλθα μετά προσοχής. Λαμβάνω επίσης υπόψη τις τελικές εισηγήσεις των δύο πλευρών. Από πλευράς του ο εναγόμενος αναφέρθηκε, όπως αντιλήφθηκα και από το σύνολο της μαρτυρίας του και της στάσης του γενικότερα κατά τη διάρκεια της δίκης όπως αντανακλάται στα πρακτικά που κάθε φορά τηρήθηκαν, στην αδικία που αισθάνεται ο ίδιος για τη ζημιά που κατ' ισχυρισμό του υπέστη από την αποτυχία ή την μη πλήρη εκπλήρωση, όπως ο ίδιος πάντα ισχυρίζεται, της Σύμβασης με ευθύνη του ενάγοντος, η οποία είχε ως αποτέλεσμα την απώλεια του προσδοκώμενου από τον ίδιο κέρδους από αυτή. Αρκέστηκε ουσιαστικά στην έκφραση της πεποίθησης του ότι θα πρέπει να δικαιωθεί για την ισχυριζόμενη αδικία που υπέστη καθώς είχε επενδύσει αρκετά σε αυτή τη Σύμβαση. Καταγράφω αυτολεξεί τα όσα ανέφερε για να καταδειχθεί από που άντλησα την πιο πάνω αντίληψη μου που συνοπτικά παρέθεσα: «Νομίζω ότι έχω δίκαιο στην υπόθεση αυτή εννοώ η ανταπαίτηση που κάνω είναι λογική. Από τις καταθέσεις μαρτύρων του κ. Ανδρέου και του κ. Καραϊσκάκη αποδείχτηκε ότι πράγματι τα υλικά που μου πώλησαν ήταν ακατάλληλα λόγω αμιάντου και το πιο βασικό είναι ότι στην κατάθεση του ο κ. Καραϊσκάκης λέει ότι δεν ήταν υπόχρεος να ελέγξει τα υλικά που μου πούλησαν. Για μένα δεν επιτρέπεται να πωλείς οτιδήποτε υλικό έστω οικοδομών έστω τροφίμων ακατάλληλο για να είναι υπόχρεος ο πελάτης να ελέγξει ένα υλικό. Σε δύο εργαστηριακές εξετάσεις που έκαμα, έκαμε μία το πανεπιστήμιο Πατρών τα οποία κατάθεσα, αποδεικνύουν ότι τα υλικά είχαν αμίαντο και σε δεύτερη ανάλυση την οποία διεξήγαγε το Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων με το GEM Analysis εργαστήριο πάλι εντόπισαν αμίαντο και λόγω αυτού επειδή είχα συνάψει συμφωνία με την Μαρίνα Λεμεσού για παράδοση υλικών για την κατασκευή της Μαρίνας οι υπεύθυνοι της Μαρίνας Λεμεσού δεν ήθελαν να συνεχίσω την εργασία μαζί τους, τη συνεργασία μας sorry λόγω του αμιάντου. Οι υπεύθυνοι της Μαρίνας Λεμεσού ζητούσαν επίμονα από το Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων να τους στείλει το Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων μια επιστολή που να λέει ότι το υλικό είναι κατάλληλο δηλαδή υλικό κροκάλες. Το Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων δεν έστειλε ούτε μια επιστολή διότι ήξερε ότι υπήρχε αμίαντος μέσα λόγω των αναλύσεων. Εγώ για να ξεκινήσω τη δουλειά με τη Μαρίνα Λεμεσού δανείστηκα πάρα πολλά λεφτά, αγόρασα μηχανήματα μεγάλης αξίας για να διεξάγω αυτή την εργασία και στο τέλος σταμάτησα την εργασία αυτή λόγω ακαταλληλότητας των υλικών. Εγώ νοιώθω αδικημένος από αυτή την υπόθεση και ζητώ από την κυβέρνηση λόγω της ανταπαίτησης που ζητώ €249.000 τη ζημιά και κέρδος. Τίποτε άλλο δεν έχω να πω. Περιμένω από το σεβαστό Δικαστήριο λόγω των καταθέσεων που έχει να αποφασίσει. Τίποτε άλλο δεν έχω να πω. Ήμουν σίγουρος. Παρεμπιπτόντως ως προς το οικονομικό κόστος που έχασα πάρα πολλά, αυτό μπορεί να μην έχει σημασία αλλά για μένα έχει, ότι μετά το stress και το άγχος γι' αυτή την υπόθεση μου δημιουργήθηκαν πάρα πολλά προβλήματα υγείας. Την κατάθεσα στο Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων την έκθεση Πατρών». Από την άλλη λαμβάνω υπόψη και τις επισημάνσεις που έγιναν από την ευπαίδευτο συνήγορο της πλευράς του ενάγοντος κατά την τελική της αγόρευση όπου ανάλυσε με επιμέλεια τη μαρτυρία με παραπομπή σε αποσπάσματα της και έδωσε τη δική της ερμηνεία σε αυτή όπως και σε αρχές για τη νομική πτυχή στις οποίες με παρέπεμψε τις οποίες έχω επίσης μελετήσει με προσοχή. Η συνήγορος δεν παρέλειψε να εισηγηθεί ότι η πλευρά της απέδειξε την απαίτηση της όπως αξιώνεται στην έκθεση απαιτήσεως ενώ ο εναγόμενος απέτυχε να προβάλει οποιανδήποτε πειστική Υπεράσπιση και να αποδείξει οποιαδήποτε από τις αξιώσεις του της Ανταπαίτησης. Ως εκ τούτου εισηγήθηκε την έκδοση απόφασης σύμφωνα με την Έκθεση Απαίτησης του ενάγοντος εναντίον του εναγομένου και απόρριψη της Ανταπαίτησης του εναγομένου με έξοδα σε βάρος του. Έχοντας επομένως υπόψη μεταξύ άλλων τις πιο πάνω αρχές για την αξιολόγηση μιας μαρτυρίας και την εν γένει νομική πτυχή της υπόθεσης και της επίδικης διαφοράς προχωρώ στην καταγραφή και αξιολόγηση της ενώπιον μου μαρτυρίας και στην κατάληξη μου σε ευρήματα - συμπεράσματα αναφορικά με αυτή. Για την πλευρά του ενάγοντος παρουσιάστηκαν και έδωσαν μαρτυρία δύο μάρτυρες. Ο κ. ΧΧΧ Ανδρέου (ΜΕ1), ο οποίος είναι Λειτουργός στο Επαρχιακό Γραφείο του Τμήματος στην Λεμεσό και ο κ. ΧΧΧ Καραϊσκάκης (ΜΕ2), επίσης Λειτουργός στο ίδιο Τμήμα. Για την πλευρά του εναγομένου πρόσφερε μαρτυρία ο ίδιος ο εναγόμενος (ΜΥ). Κατά τη διάρκεια της παράθεσης της μαρτυρίας κατατέθηκαν δεκαεπτά έγγραφα τα οποία σημειώθηκαν ως τεκμήρια (Τεκμ.1 -17). Ο κ. Ανδρέου (ΜΕ 1), του οποίου η Γραπτή Δήλωση σημειώθηκε ως Έγγραφο Α, ανέφερε ότι εργάζεται για δεκατρία χρόνια στο Επαρχιακό Γραφείο Λεμεσού και ήταν ο συντονιστής και είχε την επίβλεψη της εκτέλεσης της επίδικης Σύμβασης την οποία κατάθεσε ως Τεκμ. 1. Αναφέρθηκε με λεπτομέρεια για την προκήρυξη των προσφορών, την ανάθεση του έργου στον Ανάδοχο που είχε υποβάλει την υψηλότερη προσφορά και ανερχόταν στο ποσό των €184.500,00 πλέον Φ.Π.Α. (τιμή μονάδας €2,25 ανά κυβικό μέτρο πλέον Φ.Π.Α). Αναφέρθηκε και στην υπογραφή της Σύμβασης και ακολούθως την εκχώρηση της στον εναγόμενο. Τα κυριότερα σημεία από τη μαρτυρία του και καθοριστικά κατά την αντίληψη μου ήταν τα ακόλουθα: (α) Τοποθετήθηκε σε σχέση με τους ισχυρισμούς του εναγομένου που αναφέρονται στην Έκθεση Υπεράσπισης και της Ανταπαίτησης του αναφέροντας ότι αυτοί σε καμία περίπτωση δεν ευσταθούν και αποτελούν εκ των υστέρων προφάσεις για να μην εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του. (β) Ο ισχυρισμός του εναγομένου περί της δήθεν ακαταλληλότητας των αμμοχάλικων δεν ευσταθεί και τούτο καταδεικνύεται από διάφορα γεγονότα τα οποία συνοψίζονται στα ακόλουθα: (ι) Από το περιεχόμενο της επιστολής του ίδιου του εναγομένου στον Υπουργό Γεωργίας με ημερομηνία 28.03.2013 (Τεκμ. 8). Στην επιστολή αυτή ο εναγόμενος αιτείται επανέναρξη της Σύμβασης και περαιτέρω αναφέρει: «Μετά από μια περίοδο συνεργασίας με την εταιρεία 'Μαρίνα Λεμεσού' το υλικό μου κρίθηκε ακατάλληλο αφού έγινε καταγγελία για ύπαρξη αμιάντου μέσα στις κροκάλες, ισχυρισμός ο οποίος ήταν εντελώς ανυπόστατος και έγινε καθαρά με στόχο να διακοπή η συνεργασία μου και να εξυπηρετηθούν άλλα συμφέροντα. Αυτό απέδειξαν εξάλλου και Πανεπιστημιακές μελέτες που έγιναν με δική μου πρωτοβουλία και έξοδα..Κατόπιν πρόσφατου αιτήματος της εταιρείας 'Μαρίνα Λεμεσού' με την οποία μου ζήτησε παράδοση και του υπόλοιπου υλικού αιτούμαι όπως ανανεώσετε τη σύμβαση μου...». (ιι) Από τον Οκτώβριο του 2010 και μετά - που όπως ισχυρίζεται ο εναγόμενος στην Υπεράσπιση του η Κοινοπραξία τον πληροφόρησε ότι τα υλικά ήταν ακατάλληλα -, συνέχιζε να παραλαμβάνει αμμοχάλικα και να αποδέχεται Χρεωστικές Σημειώσεις για τα αμμοχάλικα που παρελάμβανε και να πληρώνει την αξία τους. Προς τούτο παρέπεμψε στις συγκεκριμένες Χρεωστικές Σημειώσεις με την υπογραφή του εναγομένου που αφορούν παραλαβή από αυτόν αμμοχάλικα σε μεταγενέστερες ημερομηνίες καθώς και τις Αποδείξεις Πληρωμών τους (Τεκμ. 10 και 11). (ιιι) Η διάρκεια εκτέλεσης της Σύμβασης ήταν μέχρι τις 9.10.2010. Ο εναγόμενος - και αφού όπως ισχυρίζεται είχε ήδη πληροφορηθεί τα περί ακαταλληλότητας -, ζήτησε τρείς παρατάσεις της διάρκειας της Σύμβασης. Οι πρώτες δύο εγκρίθηκαν από τον ενάγοντα οπότε και δόθηκε παράταση μέχρι τις 22.09.2011. Ο εναγόμενος επανήλθε με αίτημα για την 3η παράταση με επιστολή του ημερ. 15.07.2011 και ζήτησε παράταση μέχρι τον Μάρτιο του 2012 (Τεκμ. 14). Το εύλογο δε ερώτημα που προκύπτει, όπως ανέφερε ο μάρτυς, είναι πως είναι δυνατό να πληροφορείται κάποιος για ακαταλληλότητα του υλικού που παραλάμβανε από τον ενάγοντα και ακολούθως μεταγενέστερα της 22.10.2010 που είχε πληροφορηθεί για την ακαταλληλότητα του υλικού ζητούσε την παράταση της εκτέλεσης της Σύμβασης; Σύμφωνα και με το περιεχόμενο του πιο πάνω Τεκμ.14, ο εναγόμενος στην επιστολή του με ημερομηνία 15.07.2011, αναφέρει ότι έχει υπογράψει συμβόλαια προμήθειας του αμμοχάλικα σε δύο εταιρείες. Αυτή δε η ρητή παραδοχή του καταδεικνύει ότι το υλικό που παραλάμβανε από τον ενάγοντα δεν είχε πρόβλημα και ότι αυτό ήταν εμπορεύσιμο. Ήταν δε γι' αυτόν τον λόγο που το Τμήμα με επιστολές του με ημερομηνία 2.09.2011 και 14.09.2011 (Τεκμ. 15 και 16), τον κάλεσε να εξοφλήσει τις οφειλόμενες οικονομικές του υποχρεώσεις για να μπορέσει να εξετάσει το αίτημα του για παράταση. Παρόλα αυτά ο εναγόμενος δεν ανταποκρίθηκε και έτσι το Τμήμα με επιστολές του (Τεκμ. 4 και 5) απέρριψε το αίτημα του για 3η παράταση της Σύμβασης . (
  1. iv)Ο ΜΕ1 ανάφερε επίσης ότι, ανεξάρτητα με τα πιο πάνω, τα οποία αποδεικνύουν ότι το υλικό της Σύμβασης δεν είχε πρόβλημα καταλληλότητας, το Τμήμα ουδέποτε είχε αναλάβει οποιαδήποτε δέσμευση ή υποχρέωση σε σχέση με τα χαρακτηριστικά του υλικού της Σύμβασης ή την ποιότητα του. Όπως συνάγεται από την ίδια τη Σύμβαση, αντικείμενο της ήταν η διάθεση και απομάκρυνση αμμοχάλικων ποταμού από την κοίτη του ποταμού Κούρη. Ήταν δε υποχρέωση των προσφοροδοτών να επιθεωρήσουν το υλικό, το είδος, την ποσότητα και άλλους παράγοντες που ήταν αναγκαίοι για την ετοιμασία της προσφοράς τους. Προς τούτο μάλιστα οργανώθηκε από το ίδιο το Τμήμα επιτόπια επίσκεψη στο χώρο η οποία πραγματοποιήθηκε κατά ή περί την 17.03.2010, πριν δηλαδή την υπογραφή της Σύμβασης. Προς επίρρωση του ως άνω ισχυρισμού του ο ΜΕ 1 παρέπεμψε στην Πρόταση Προκήρυξης Του Διαγωνισμού στο Μέρος Α με τίτλο «Αντικείμενο και όροι Διενέργειας Του Διαγωνισμού» που αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της Σύμβασης με ημερομηνία 9.04.2010 (Τεκμ. 1), στην οποία προβλέπεται στην παρ. 3.4 ότι: « 1. Οι Προσφέροντες προτρέπονται και θα θεωρείται ότι έχουν πράξει τούτο, δηλαδή να επισκεφτούν και επιθεωρήσουν με δική τους ευθύνη και έξοδα και επί ιδίω κινδύνω, το εργοτάξιο και τους γύρω χώρους, ώστε να εξακριβώσουν τους παράγοντες που είναι αναγκαίοι για την ετοιμασία της Πρότασης τους και τη σύναψη της Συμφωνίας». Και ακόμα ότι: «2. Οι Προσφέροντες θα θεωρείται ότι έχουν ικανοποιηθεί για τις συνθήκες, μορφή, κατάσταση του χώρου, τα πιθανά προβλήματα που θα αντιμετωπίσουν, την κατάσταση του υπεδάφους, τη φύση του έργου, επάρκεια και καταλληλότητα υλικών για την κατασκευή του έργου και γενικά όλους τους κινδύνους και απρόβλεπτες καταστάσεις που είναι δυνατό να επηρεάσουν την Πρόταση τους». Ο μάρτυς πρόσθεσε ότι πουθενά στα έγγραφα διαγωνισμού ή στα έγγραφα της Σύμβασης, γίνεται αναφορά ή δέσμευση του Τμήματος για τεχνικά/ποιοτικά χαρακτηριστικά των διαθέσιμων αμμοχάλικων και ότι το Τμήμα δεν έχει αναλάβει οποιαδήποτε δέσμευση, όπως ισχυρίζεται ο εναγόμενος στην Υπεράσπιση και Ανταπαίτηση του, ούτε και προβλέπεται κάτι τέτοιο στην αρχική Σύμβαση με ημερομηνία 9.04.2010 ούτε και η Συμφωνία Εκχώρησης περιείχε οποιονδήποτε σχετικό όρο. Εξάλλου, είπε ο μάρτυς, το Τμήμα δεν έχει οποιαδήποτε σχέση με την ισχυριζόμενη συμφωνία μεταξύ του εναγομένου και της Κοινοπραξίας την οποία αναφέρει και επικαλείται στην Υπεράσπιση και Ανταπαίτηση του ο εναγόμενος για να στηρίξει την απαίτηση του εναντίον του ενάγοντος, καθώς αυτή αφορά σχέση μεταξύ τρίτων στην οποία το Τμήμα δεν είναι μέρος. (
  2. v)O ME 1 ανέφερε ότι ήταν δικαίωμα και υποχρέωση του εναγομένου και αποκλειστική του ευθύνη όπως προτού προχωρήσει στην υπογραφή οποιασδήποτε συμφωνίας, είτε της συμφωνίας εκχώρησης, είτε ακόμα της ισχυριζόμενης στην Υπεράσπιση του συμφωνίας με την Κοινοπραξία, να προβεί σε οποιονδήποτε απαραίτητο κατά την κρίση του έλεγχο ή και αναλύσεις για καθορισμό των τεχνικών/ποιοτικών χαρακτηριστικών των διαθεσίμων αμμοχάλικων και οτιδήποτε αφορά τη Σύμβαση και το αντικείμενο της και να διαπιστώσει κατά πόσο τα χαρακτηριστικά των υλικών ικανοποιούσαν τις προδιαγραφές που όπως ισχυρίζεται του έθεσε η Κοινοπραξία ή και ενδεχομένως οποιοσδήποτε άλλος πελάτης του. Προς τούτο παρέπεμψε στο Έντυπο 1 που είναι η Οικονομική Πρόταση του Αναδόχου (Τεκμ. 17), που αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της συμφωνίας αναδοχής και υπογράφεται από τον προσφέροντα. Στο εν λόγω έγγραφο ο προσφοροδότης δηλώνει ρητά μεταξύ άλλων ότι: «έχει μελετήσει τους όρους των Εγγράφων του Διαγωνισμού και έχει αποκτήσει πλήρη αντίληψη του αντικειμένου της συμφωνίας, αναλαμβάνοντας να καταβάλει τα καθορισθέντα ποσά». (
  3. vi)O ME1 αναφέρθηκε λεπτομερώς στις Χρεωστικές Σημειώσεις που αφορούν το υλικό που παραλάμβανε ο εναγόμενος και τις αντίστοιχες χρεώσεις για αυτές, τις οποίες και κατέθεσε ως Τεκμ. 6 και από αυτές προκύπτει το ποσό που αξιώνεται των €70.266,23σ. (vii) O ME1 ανέφερε ότι ο εναγόμενος, παρά τις συνεχείς οχλήσεις από το Τμήμα, οφείλει μέχρι σήμερα το ως άνω ποσό των €70.266,23σ. καθώς και νόμιμο τόκο επί του εν λόγω ποσού από 5.09.2011 μέχρι εξοφλήσεως. Η αντεξέταση του μάρτυρος από τον εναγόμενο, ήταν σύντομη. Περιορίστηκε μόνο σε ένα - δύο σημεία σε σχέση με την όλη μαρτυρία και γεγονότα για τα οποία κατάθεσε ο μάρτυς. Αυτή επικεντρώθηκε ουσιαστικά στην ποσότητα, το βάρος του αμμοχάλικα και τον τρόπο φόρτωσης του στο φορτηγό και απομάκρυνσης του από τον εναγόμενο. Ο μάρτυς εξήγησε ότι η χωρητικότητα των φορτηγών υπολογιζόταν στην παρουσία του εναγομένου και οι ποσότητες που έμπαιναν στο φορτηγό υπολογίζονταν επίσης στο χώρο εργασίας, γιατί αυτό ήταν φυσικό ότι δεν μπορούσε να γίνει σε μεταγενέστερο στάδιο. Κατάθεσε τα πρωτότυπα των σχετικών εντύπων τα οποία υπογράφονταν στον χώρο παραλαβής του υλικού ως Τεκμ. 12. Σε αυτά αναγράφονταν σε στήλες ο Αριθμός του Δελτίου, η Ημερομηνία, η Ώρα παραλαβής, το Σημείο Λήψης, ο Αριθμός Εγγραφής του Φορτηγού, η Ποσότητα σε Κυβικά και ο Υπεύθυνος Συντονιστής. Επεξήγησε τον τρόπο υπολογισμού της ποσότητας που φορτωνόταν πάνω στα φορτηγά, σε αντίθεση με τον εναγόμενο ο οποίος πουθενά δεν αναφέρει, ούτε στα δικόγραφα του ούτε στη μαρτυρία του, ποια ήταν η ποσότητα αμμοχάλικα που πράγματι παρέλαβε. Ως προς τούτο είναι γεγονός ότι δεν υπήρξε πλην αόριστων αναφορών ή υποβολών προς τον μάρτυρα καμιά άλλη μαρτυρία, όπως αναμενόταν αν υπήρχε διαφωνία ως προς αυτό το ζήτημα από τον εναγόμενο για να αποδείξει τον ισχυρισμό του. Ο μάρτυς αντίθετα και προς απόδειξη των δικών του ισχυρισμών παρέπεμψε στη δέσμη εγγράφων (Τεκμ.6), υπογεγραμμένων από τον εναγόμενο, για τις εκάστοτε ποσότητες αμμοχάλικα που παραλάμβανε. Επιπλέον κατάθεσε και τις υπόλοιπες Χρεωστικές Σημειώσεις και έγγραφα υπογεγραμμένα από τον εναγόμενο, όπου γίνεται ρητή αναφορά για τις χρονολογίες και τις συγκεκριμένες ποσότητες αμμοχάλικα που κάθε φορά παραλάμβανε. Η μαρτυρία αυτή δεν αμφισβητήθηκε και παρέμεινε αναντίλεκτη. Επομένως η σχετική προσπάθεια που κατέβαλε ο εναγόμενος να αμφισβητήσει τις ποσότητες υλικού που παραλάμβανε παρέμεινε να αιωρείται χωρίς τεκμηρίωση και ως εκ τούτου ο σχετικός ισχυρισμός του δεν αποδείχθηκε και απορρίπτεται. Ο εναγόμενος για το βασικό του ισχυρισμό περί της ακαταλληλότητας του υλικού που διέθετε ο ενάγων κατάθεσε το Τεκ. 13. Πρόκειται για την έκθεση - ανάλυση όπως παρουσιάστηκε κάποιας εταιρείας, που όμως ουδόλως διαφωτίζει τους ισχυρισμούς του εναγομένου περί ακαταλληλότητας του υλικού που παραλάμβανε από τον ενάγοντα, ούτε και αναγράφεται σε αυτή πως και γιατί το εν λόγω υλικό ήταν ακατάλληλο. Η ανάλυση αυτή δεν επεξηγήθηκε στο Δικαστήριο από το άτομο που τη διενήργησε και συνέταξε και δεν επεξηγήθηκε πως αυτή βοηθά τον εναγόμενο στον ισχυρισμό του περί ακαταλληλότητας του υλικού και πως ένας τέτοιος ισχυρισμός παραβιάζει οποιονδήποτε όρο της Σύμβασης. Έτσι κατά την κρίση μου δεν έχει καταδειχθεί η σχετικότητα της με την παρούσα διαφορά. Παρέμεινε ασαφής και αόριστη και δεν μπορεί να ληφθεί υπόψη και να της δοθεί οποιαδήποτε αξία ή βαρύτητα. Ο εναγόμενος απέτυχε επομένως να προσφέρει οποιανδήποτε επιστημονική επεξήγηση των αποτελεσμάτων της οποιασδήποτε ανάλυσης είχε υπόψη του προς απόδειξη αυτού του ισχυρισμού του η οποία να επεξηγεί επιστημονικά τα αποτελέσματα της και να δώσει οποιαδήποτε ασφαλή συμπεράσματα για τα πρότυπα ή τα επιτρεπτά όρια αμιάντου αν αυτά υπάρχουν αν και άνευ σημασίας ενόψει των όρων της Σύμβασης. Ούτε και πρόσφερε οποιανδήποτε μαρτυρία σε σχέση με το περιεχόμενο της έκθεσης του Πανεπιστημίου Πατρών την οποία επικαλέστηκε επανειλημμένα και αφορούσε και αυτή, όπως ήταν ο ισχυρισμός του, την καταλληλότητα ή όχι των υλικών. Επομένως ούτε και αυτή μπορεί να τύχη οποιασδήποτε αξιολόγησης εφόσον ούτε καν τέθηκε ενώπιον του Δικαστηρίου. Έστω όμως, λέγω, και αν ακόμα προσαγόταν τέτοια μαρτυρία διερωτώμαι πως αυτή θα βοηθούσε την υπόθεση του εναγομένου, και αυτό ενόψει των όσων έχουν αναφερθεί πιο πάνω και αφορούσαν τους όρους της Σύμβασης. Άλλωστε, όπως ανάφερε και στην αντεξέταση του ο ΜΕ 1: «στις κροκάλες δεν λέει ότι έχει αμίαντο, αλλά όσον αφορά τα ποιοτικά χαρακτηριστικά, σε κανένα σημείο της προσφοράς και της συμφωνίας δεν αναφέρουμε κάτι σχετικό. Ήταν στην ευχέρεια του προσφέροντα να ελέγξει το υλικό αν του κάνει για το σκοπό που το θέλει». Και όχι μόνο αυτά αλλά και στα όσα ο ίδιος ο εναγόμενος παραδέχθηκε στη δική του μαρτυρία όπως θα αναφερθεί στη συνέχεια. Η μαρτυρία του ως άνω μάρτυρος (ΜΕ1), δεν αμφισβητήθηκε καθ' οιονδήποτε τρόπο ή σε οποιοδήποτε σημείο της από τον εναγόμενο. Ο μάρτυς δεν αντεξετάστηκε επί των πιο πάνω γεγονότων και η μαρτυρία του παρέμεινε ουσιαστικά αναντίλεκτη. Την αποδέχομαι στο σύνολο της ως αξιόπιστη καθώς χαρακτηριζόταν από συνοχή, ήταν πειστική και εν τέλει κρίνεται ως αντικειμενική εφόσον όσα υποστήριξε προέρχονταν από καταγραφές σε έγγραφα σε ανύποπτο χρόνο. Θεωρώ κατάλληλο το σημείο αυτό να παραπέμψω σε σχετική νομολογία για το ζήτημα της παράλειψης αντεξέτασης. Σχετικά είναι όσα λέχθηκαν στην απόφαση OLYMPIC INSURANCE AGENCIES LIMITED v. 1. LEXUS INSURANCE AGENCIES LIMITED κ.ά,
(2010)1 (Γ) AAΔ 1440 στην οποία και παραπέμπω: «Όμως από τη στιγμή που ο μάρτυρας που το κατέθεσε ισχυρίστηκε ότι το περιεχόμενο είναι ορθό όφειλε η πλευρά των εφεσιβλήτων να αντεξετάσει επί του ουσιώδους αυτού ισχυρισμού του μάρτυρα των εφεσειόντων. Σύμφωνα με τους κανόνες απόδειξης και νομολογία (βλ. μεταξύ άλλων A.C.T. Textiles v. Zodhiatis
(1986)1 C.L.R. 89, 105, Adidas v. Jonitexo Ltd.
(1987)1 C.L.R. 383, 388/389 και Philippou General Bonded Warehouse Ltd. v. Νικολαϊδη
(2006)1 Α.Α.Δ. 1057, 1060), εκεί όπου ένα διάδικος παραλείπει να αντεξετάσει ένα μάρτυρα πάνω σε ουσιώδη μέρη της μαρτυρίας του, τότε το Δικαστήριο μπορεί (δηλαδή δεν είναι υπόχρεο) να καταλήξει ότι η πλευρά που παρέλειψε να αντεξετάσει, δέχεται τα γεγονότα όπως τα κατέθεσε ο μάρτυρας. Εδώ τα γεγονότα του τεκμηρίου 12 ήταν ουσιώδη, αφού αποτελούσαν μαρτυρία για απόδειξη του οφειλόμενου ποσού, που ήταν η ουσία της αγωγής, και επομένως όφειλε η πλευρά των εφεσιβλήτων να αντεξετάσει το μάρτυρα ως προς την ορθότητα ή μη της εν λόγω κατάστασης λογαριασμού». Ο κ. Καραϊσκάκης (ΜΕ2), η Γραπτή Δήλωση του οποίου σημειώθηκε ως Έγγραφο Β, ανέφερε ότι ανάμεσα στα καθήκοντα του είναι και η διαδικασία προκήρυξης διαγωνισμών και ανάθεσης προσφορών που αφορούν το Τμήμα στο οποίο εργάζεται. Απέρριψε τους ισχυρισμούς που προβάλλει ο εναγόμενος στην Υπεράσπιση και Ανταπαίτηση του οι οποίοι δεν ανταποκρίνονται στην αλήθεια και στα πραγματικά γεγονότα που χαρακτηρίζουν την υπόθεση. Επεσήμανε αντιφάσεις σε αυτούς και ότι δεν συνάδουν ούτε με παραδοχές και ενέργειες του εναγομένου όπως εμφαίνονται στο ίδιο το περιεχόμενο των εγγράφων - τεκμηρίων. Ο μάρτυς ανέφερε ένα προς ένα αυτά τα γεγονότα τα οποία καταδεικνύουν το αναληθές των ισχυρισμών του εναγομένου. Αν και σε πλείστα σημεία τους συνιστούν επανάληψη των όσων ήδη και ο ΜΕ 1 ανέφερε και καταγράφηκαν πιο πάνω, εντούτοις αξίζει πιστεύω να επαναληφθούν για να καταδειχθεί η συνοχή της μαρτυρίας της πλευράς του ενάγοντος και η ανακολουθία αυτής του εναγομένου. Ως τέτοια καταγράφω τα ακόλουθα: (α) Ενώ όπως ισχυρίζεται ο εναγόμενος η Κοινοπραξία στις 22.10.2010 τον ενημέρωσε ότι το υλικό που προμηθευόταν από τον ενάγοντα ήταν ακατάλληλο, ο ίδιος τρία χρόνια αργότερα, με επιστολή του με ημερομηνία 28.03.2013 (Τεκμ. 8), προς τον Υπουργό Γεωργίας και Φυσικών Πόρων διαψεύδει τον ίδιο του τον εαυτό ως προς αυτόν τον ισχυρισμό του. Αυτό προκύπτει ξεκάθαρα από το περιεχόμενο της εν λόγω επιστολής με την οποία αιτήθηκε την επανέναρξη της Σύμβασης Αναδοχής η οποία είχε διακοπεί από τον ενάγοντα στις 22.09.2011 επειδή ο εναγόμενος δεν συμμορφωνόταν με τις συμβατικές και οικονομικές του υποχρεώσεις. Στην εν λόγω επιστολή του ο εναγόμενος αναφέρει ότι ο ισχυρισμός για ύπαρξη αμιάντου στο υλικό, ήταν εντελώς ανυπόστατος και έγινε καθαρά με στόχο να διακοπή η συνεργασία του με την Κοινοπραξία και να εξυπηρετηθούν άλλα συμφέροντα. Επιπλέον ο εναγόμενος στην ίδια αυτή επιστολή του αναφέρει ότι αυτό το απέδειξαν και οι Πανεπιστημιακές μελέτες που έγιναν με δική του πρωτοβουλία και έξοδα. Με την εν λόγω επιστολή του ο εναγόμενες παραδέχεται ακόμη έστω και κατά έμμεσο τρόπο τις οφειλές του προς τη Δημοκρατία. Επιπλέον ο εναγόμενος στην επιστολή του αναφέρει ότι η Κοινοπραξία του ζήτησε την παράδοση και του υπόλοιπου υλικού. Τα ως άνω υπέδειξε ο μάρτυς για να καταδείξει το ανυπόστατο των ισχυρισμών του εναγομένου τα οποία διαψεύδουν από μόνα τους τούς ισχυρισμούς του περί δήθεν ακαταλληλότητας του αμμοχάλικα, παρόλο που το θέμα αυτό, όπως επανέλαβε ο μάρτυς, σύμφωνα με τους όρους της Σύμβασης δεν αφορά το Τμήμα εφόσον αυτό δεν είχε αναλάβει καμιά δέσμευση για την ποιότητα ή τα χαρακτηριστικά του αμμοχάλικα. (β) Ο μάρτυς ανάφερε ότι πέραν από την πιο πάνω επιστολή του εναγομένου, οι ισχυρισμοί του διαψεύδονται και από το γεγονός ότι μετά τον Οκτώβριο του 2010 - που όπως ισχυρίζεται πληροφορήθηκε τα περί ακαταλληλότητας του υλικού -, αυτός εξακολουθούσε να παραλαμβάνει υλικό και να αποδέχεται χρεωστικές σημειώσεις για το υλικό που παρελάμβανε και να πληρώνει την αξία του. Αυτό αποδεικνύεται από ήδη κατατεθέντα έγγραφα ως τεκμήρια στα οποία παρέπεμψε και τα οποία δεν θα μπορούσαν να αμφισβητηθούν. (γ) Ο μάρτυς υπέδειξε αντίφαση στον ισχυρισμό του εναγομένου περί ακαταλληλότητας του υλικού από το γεγονός ότι ο ίδιος ο εναγόμενος σε μεταγενέστερες ημερομηνίες ζήτησε με επιστολές του προς το Τμήμα, παράταση της διάρκειας εκτέλεσης της Σύμβασης. Για παράδειγμα με επιστολή του με ημερομηνία 8.03.2011 προς το Τμήμα ο εναγόμενος ζήτησε 2η παράταση της Σύμβασης μέχρι τον Δεκέμβριο του 2011, για να διαθέσει το υλικό αμμοχάλικα στην εταιρεία ΜΕDCON με την οποία όπως αναφέρει υπέγραψε συμβόλαιο. Ο ενάγων ανταποκρινόμενος στο αίτημα του έδωσε παράταση στη Σύμβαση μέχρι την 22.09.
  1. Επιπλέον, ανάφερε ο μάρτυς, ο εναγόμενος 9 μήνες μετά που όπως ισχυρίζεται πληροφορήθηκε από την Κοινοπραξία τα περί της ακαταλληλότητας του υλικού, επανήλθε με 3η επιστολή του (Τεκμ. 14), προς το Τμήμα με ημερομηνία 15.07.2011 και ζήτησε νέα παράταση της Σύμβασης μέχρι το τέλος Μαρτίου του
  2. Στην εν λόγω επιστολή του αναφέρει ότι έχει υπογράψει συμβόλαια προμήθειας του υλικού σε δύο εταιρείες. Γεγονός που επίσης καταδεικνύει ότι το υλικό δεν είχε πρόβλημα. Ο μάρτυς κατάθεσε τις απαντητικές επιστολές του Τμήματος ως Τεκμ. 15 και 16 και με αυτές τον καλούσε να τακτοποιήσει τις οικονομικές του εκκρεμότητες και να εξοφλήσει τις Χρεωστικές Σημειώσεις με ημερομηνία 21.072011, 12.08.2011 και 9.09.2011, ώστε να μπορέσει να εξεταστεί το πιο πάνω αίτημα του για 3η παράταση της Σύμβασης . (δ) Ο μάρτυς ανάφερε ότι ανεξάρτητα από τα πιο πάνω, τα οποία διαψεύδουν τους ισχυρισμούς του εναγομένου περί δήθεν ακαταλληλότητας του υλικού, το Τμήμα δεν είχε αναλάβει οποιαδήποτε δέσμευση ή υποχρέωση σε σχέση με τα χαρακτηριστικά ή την ποιότητα των υλικών της Σύμβασης και σε αυτή δεν υπάρχει κανένας τέτοιος όρος αλλά ούτε και συνάγεται οποιοσδήποτε σιωπηρός όρος όπως ισχυρίζεται ο εναγόμενος. Τουναντίον, επισήμανε ο μάρτυς, τόσο στα έγγραφα της Πρότασης Προκήρυξης του διαγωνισμού (Τεκμ. 1), όσο και στα υπόλοιπα έγγραφα της Σύμβασης με ημερομηνία 9.04.2010 που συμπεριλαμβάνεται στο Τεκμ. 1, υπάρχει ρητή πρόνοια ότι οι Προσφέροντες προτρέπονται και θα θεωρείται ότι το έχουν πράξει, να επισκεφτούν και επιθεωρήσουν με δική τους ευθύνη και επί ιδίω κινδύνω, το εργοτάξιο και τους γύρω χώρους, ώστε να εξακριβώσουν τους παράγοντες που είναι αναγκαίοι για την ετοιμασία της Πρότασης τους και τη σύναψη της Σύμβασης. Ακόμα προβλέπεται ρητά ότι οι Προσφέροντες θα θεωρείται ότι έχουν ικανοποιηθεί για τις συνθήκες, μορφή, κατάσταση του χώρου, τα πιθανά προβλήματα που θα αντιμετωπίσουν, την κατάσταση του υπεδάφους, τη φύση του έργου, επάρκεια και καταλληλότητα υλικών και γενικά όλους τους κινδύνους και απρόβλεπτες καταστάσεις που είναι δυνατό να επηρεάσουν την Πρόταση τους. Επιπλέον αντικείμενο της Σύμβασης ήταν η διάθεση αμμοχάλικων ποταμού από την κοίτη του ποταμού Κούρη και για να επιθεωρήσουν οι προσφοροδότες το είδος, την ποσότητα και άλλους παράγοντες που είναι αναγκαίοι για την ετοιμασία της προσφοράς τους οργανώθηκε από το ίδιο το Τμήμα επιτόπια επίσκεψη στο εργοτάξιο η οποία πραγματοποιήθηκε κατά ή περί την 17.03.
  3. (ε) Πέραν των πιο πάνω, ο μάρτυς ισχυρίστηκε ότι, ανεξάρτητα από την ύπαρξη ή όχι αμιάντου στο υλικό ή το εξωτερικό των κροκάλων, αυτή από μόνη της δεν υποδηλώνει ακαταλληλότητα του υλικού. Ο μάρτυς ανάφερε επίσης ότι ο ίδιος αμμοχάλικας έχει χρησιμοποιηθεί για την κατασκευή διαφόρων έργων, όπως η κατασκευή του ίδιου του φράγματος του Κούρη, στην κατασκευή του οποίου εργάστηκε για πολλά έτη ως επιβλέπων το έργο. Ανέφερε συγκεκριμένα ο μάρτυς: «Πρόκειται για φυσικό αμμοχάλικα σύμφωνα με το φυσικό περιβάλλον και τα χαρακτηριστικά της περιοχής, τη δομή, τη σύσταση, τη σύνθεση και τα χαρακτηριστικά του φυσικού πετρώματος της περιοχής. Εξάλλου δεν αφορούσε το Τμήμα μας ο σκοπός για τον οποίο ο ανάδοχος ήθελε ή θα χρησιμοποιούσε τον αμμοχάλικα ή για το πού και σε ποιούς θα το διέθετε και για ποιά χρήση προοριζόταν ή αν ήταν κατάλληλος για αυτήν ή οτιδήποτε σχετικό». Και στη συνέχεια: «Ήταν δικαίωμα και υποχρέωση του εναγομένου και αποκλειστική του ευθύνη όπως προτού προκειμένου προχωρήσει στην υπογραφή της συμφωνίας εκχώρησης ή οποιασδήποτε άλλης συμφωνίας διάθεσης του αμμοχάλικα σε τρίτους, να προβεί σε οποιαδήποτε απαραίτητη ενέργεια και έλεγχο ή ανάλυση σε σχέση με οτιδήποτε αφορά το αντικείμενο της συμφωνίας για να διαπιστώσει κατά πόσο τα χαρακτηριστικά των υλικών ανταποκρίνονταν στις ανάγκες του ιδίου ή των τρίτων στους οποίους θα το διέθετε. Το τμήμα μας δεν έχει αναλάβει οποιαδήποτε δέσμευση και η συμφωνία δεν περιείχε οποιοδήποτε σχετικό όρο». (στ) Επιπλέον, ο μάρτυς ανάφερε ότι στην ίδια την Πρόταση του Αναδόχου που υποβλήθηκε στις 22.10.2010 προς το Τμήμα με το ΕΝΤΥΠΟ 1 (Τεκμ. 17), η οποία αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της Σύμβασης με ημερομηνία 9.04.2010 αναγράφεται ότι: «ο Προσφοροδότης δηλώνει ρητά μεταξύ άλλων, ότι έχει μελετήσει τους όρους των Εγγράφων του Διαγωνισμού και έχει αποκτήσει πλήρη αντίληψη του αντικειμένου της συμφωνίας, αναλαμβάνοντας να καταβάλει τα καθορισθέντα ποσά». Το εν λόγω Έντυπο υπογράφηκε από τον Ανάδοχο ο οποίος αργότερα εκχώρησε τα δικαιώματα και υποχρεώσεις του σε σχέση με την πιο πάνω Σύμβαση στον εναγόμενο και ο οποίος υπογράφοντας τα σχετικά έγγραφα και αναλαμβάνοντας το έργο έλαβε γνώση αυτών. (ζ) Τέλος, ο μάρτυς ανάφερε ότι ο εναγόμενος οφείλει στον ενάγοντα τα ποσά των Χρεωστικών Σημειώσεων που έχουν ήδη κατατεθεί ως Τεκμ. 6, δηλαδή τις Χρεωστικές Σημειώσεις με ημερομηνία 21.07.2011 για το ποσό των €34.672,50σ., με ημερομηνία 12.08.2011 για το ποσό των €30.020,18σ. και με ημερομηνία 9.11.2011 για το ποσό των €5.723,
  4. Ο εναγόμενος μέχρι σήμερα δεν έχει καταβάλει κανένα ποσό και έτσι οφείλει ολόκληρο το ποσό που διεκδικείται με την παρούσα αγωγή πλέον τους σχετικούς τόκους και έξοδα. Η αντεξέταση του μάρτυρος ήταν περιορισμένη, με τον μάρτυρα να απαντά με ευθύτητα, σαφήνεια και τεκμηριωμένα για κάθε τι για το οποίο ρωτήθηκε. Κατά την αντεξέταση του επανέλαβε ότι ως Ανώτερος Τεχνικός στο Τμήμα μέσα στα καθήκοντα του είναι η σύναψη συμβάσεων με ιδιώτες ή εταιρείες που αφορούν την προμήθεια υλικών. Δεν είναι γεωλόγος ούτε εδαφολόγος, δεν γνωρίζει για καταλληλότητα των υλικών. Όπως φαίνεται δε στη σύμβαση ήταν μέσα στα καθήκοντα του Αναδόχου να μεριμνήσει και να αποφασίσει αν το υλικό ήταν κατάλληλο για τις ανάγκες του. Ο μάρτυς γνώριζε όμως παρόλα αυτά ότι το ίδιο υλικό χρησιμοποιήθηκε για την κατασκευή του φράγματος του Κούρη όπου εργάστηκε για πολλά έτη ως επιβλέπων το Έργο. Το υλικό αυτό χρησιμοποιήθηκε τόσο για την κατασκευή σκυροδέματος, μπετόν, όσο και ως υλικό που χρησιμοποιήθηκε για την κατασκευή του αναχώματος. Ο μάρτυς σε ερώτηση αν το υλικό πλενόταν δεν απέκλεισε κάτι τέτοιο χωρίς όμως να μπορεί να απαντήσει θετικά ή αρνητικά στην ερώτηση. Τα υλικά όμως, όπως επέμεινε, λαμβάνονταν από τον συγκεκριμένο χώρο. Προέκυψε σε εκείνο το στάδιο κατά παραδοχή του ίδιου του εναγομένου ότι γνώριζε ότι το ίδιο υλικό είχε χρησιμοποιηθεί για την κατασκευή του φράγματος Κούρη καθώς είχε εργαστεί κατά την κατασκευή του. Αυτό φανερώνει τη γνώση του για το υλικό και την καταλληλότητα του πριν δεχθεί την εκχώρηση της Σύμβασης. Ο μάρτυς απαντώντας σε σχετική ερώτηση ανέφερε ότι το Τμήμα φέρει ευθύνη για το πόσιμο νερό σύμφωνα με ό,τι προνοεί η νομοθεσία. Όσον δε αφορά την διάθεση υλικών από τις συμβάσεις που συνάπτονται με Αναδόχους το Τμήμα αναμένει την είσπραξη της συμφωνηθείσας αξίας του υλικού που παραδίδει σε αυτούς. Σε σχέση με την καταλληλότητα των υλικών αναφέρθηκε και αυτός επαναλαμβάνοντας το γεγονός ότι παρά τον ισχυρισμό του εναγομένου εντούτοις αυτός και μετά που είχε δήθεν λάβει τέτοια πληροφόρηση συνέχιζε να προμηθεύεται υλικό με το οποίο προμήθευε ο ίδιος εταιρείες και μάλιστα επανήλθε με αίτημα του για να συνεχιστεί η Σύμβαση σε πολύ μεταγενέστερο χρόνο. Προκύπτει επομένως κατά τον μάρτυρα εύλογα το ερώτημα πως γίνεται τα υλικά να μην είναι κατάλληλα αλλά ο εναγόμενος γνωρίζοντας το να συνεχίζει να τα προμηθεύεται υλικό και να προβαίνει σε συνεχή αιτήματα για την ανανέωση της Σύμβασης. Η αναφορά του εναγομένου: «Τα πήρα στην MEDCON για κατασκευή δρόμου που θάφτηκαν κάτω και δεν είχαν πρόβλημα. ..» δεν διαφοροποιεί όπως κρίνω την όλη εικόνα. Αβίαστα βγαίνει το συμπέρασμα ότι ακόμα και έτσι να ήταν, τα υλικά είχαν τη χρήση τους και δεν ήταν ακατάλληλα ως ο ισχυρισμός του εναγομένου και εν πάση περιπτώσει σύμφωνα με τους όρους της Σύμβασης ήταν ευθύνη του να γνώριζε για την καταλληλότητα των υλικών τα οποία είχε συμφωνήσει να αγοράζει από τον ενάγοντα ως ο διάδοχος Ανάδοχος μετά την εκχώρηση της Σύμβασης. Η αντεξέταση και αυτού του μάρτυρος ήταν σύντομη και περιορισμένη. Καμία ερώτηση δεν τέθηκε στον μάρτυρα για τα πιο πάνω σημεία της κυρίως εξέταση του, δηλαδή για τις Χρεωστικές Σημειώσεις που υπέγραφε ο εναγόμενος ακόμη και μεταγενέστερα της κατ' ισχυρισμό του πληροφόρησης που έλαβε περί ακαταλληλότητας του υλικού. Υπέδειξε μεταξύ άλλων τα αιτήματα παρατάσεων της Σύμβασης από μέρους του εναγομένου, τη συνέχιση της παραλαβής αμμοχάλικα από αυτόν, την επιστολή του εναγομένου ημερομηνίας 28.03.2013 (Τεκμ. 8), τα οποία ουδόλως αμφισβητήθηκαν ως προς την αλήθεια τους και παρέμειναν αναντίλεκτα. Αποδέχομαι πλήρως την μαρτυρία του καθώς αυτή παρουσίαζε συνοχή και ήταν πειστική εφόσον βασιζόταν σε έγγραφα - τεκμήρια. Ο εναγόμενος (ΜΥ), στην κατάθεση του αναφέρθηκε στα περί της ακαταλληλότητας του υλικού που προμηθευόταν από τον ενάγοντα και για το κέρδος που προσδοκούσε να έχει αν αυτό ήταν κατάλληλο. Αναφέρθηκε στην ανάλυση του υλικού στην οποία προέβη διά του Πανεπιστημίου Πατρών καταβάλλοντας €3,000,00 ως αμοιβή, την οποία όμως παρέλειψε να καταθέσει και να καλέσει μαρτυρία προς υποστήριξη της αν και στην αντεξέταση του αναγκάστηκε να αποκαλύψει τον λόγο που δεν το έκανε και δεν ήταν άλλος από το γεγονός ότι σύμφωνα με την ανάλυση αυτή το υλικό δεν ήταν επικίνδυνο για τον άνθρωπο. Παρέλειψε να κάνει οποιανδήποτε αναφορά στον τερματισμό ή την καταγγελία της Σύμβασης από την πλευρά του ενάγοντος και τον λόγο που τον οδήγησε εκεί. Ο εναγόμενος δεν αρνήθηκε την από μέρους του συνέχιση παραλαβής υλικού μετά την πληροφόρηση του περί της δήθεν ακαταλληλότητας του υλικού και την μεταγενέστερη υπογραφή Χρεωστικών Σημειώσεων, τη διενέργεια πληρωμών ούτε και ότι μεταγενέστερα με αιτήματα του ζητούσε την παράταση της Σύμβασης στα οποία έκαναν αναφορά οι μάρτυρες του ενάγοντος και τα οποία του υποβλήθηκαν. Ασφαλώς και δεν αμφισβήτησε και δεν αρνήθηκε την επιστολή του με ημερομηνία 23.03.2013 (Τεκμ. 8) προς τον Υπουργό Γεωργίας και Φυσικών Πόρων με την οποία τρία σχεδόν χρόνια μετά, αιτείτο την επανέναρξη της Σύμβασης Αναδοχής και παραδεχόταν σε αυτή ότι οι ισχυρισμοί για ακαταλληλότητα ήταν εντελώς ανυπόστατοι και έγιναν για άλλους λόγους και ότι αυτό το είχαν αποδείξει και μελέτες του Πανεπιστημίου Πατρών που έγιναν με δική του πρωτοβουλία και έξοδα. Μάλιστα ανάφερε ότι η Κοινοπραξία του ζήτησε παράδοση του υλικού. Κατά την αντεξέταση του εναγομένου του υποβλήθηκε περαιτέρω ότι στη Σύμβαση Αναδοχής δεν υπήρχε οποιοσδήποτε όρος ή δέσμευση από μέρους του ενάγοντος για οποιαδήποτε ποιοτικά χαρακτηριστικά του υλικού και αυτός απάντησε ως εξής: «Συμφωνώ ότι στο συμβόλαιο δεν υπήρχε όρος, αλλά όταν πουλάς κάτι πχ μια κονσέρβα έχεις υποχρέωση να την πάρεις στο χημείο για ανάλυση πριν την αγοράσεις.» Ανάφερε ότι ο ισχυρισμός του περί ύπαρξης αμιάντου αφορά το εξωτερικό και όχι το εσωτερικό των κροκάλλων. Σε υποβολή ότι το υλικό δεν ήταν επικίνδυνο και ότι το υλικό της Σύμβασης είχε χρησιμότητα, γι' αυτό άλλωστε χρησιμοποιήθηκε σε διάφορα έργα, απάντησε: «Συμφωνώ δεν ήταν επικίνδυνο κατά την γνώμη μου...». Σε υποβολή ότι η ανάλυση του Πανεπιστημίου Πατρών δεν λέει ότι το υλικό ήταν ακατάλληλο και γι' αυτό τον λόγο δεν την παρουσίασε στο Δικαστήριο, απάντησε: «Λέει ότι υπάρχει αμίαντος αλλά δεν είναι επικίνδυνος για τον άνθρωπο. Όμως δεν υπάρχουν καθορισμένα όρια για τον αμίαντο πότε είναι επικίνδυνος». Είναι όμως αυτές οι αναφορές του εναγομένου που καθιστούν τη μαρτυρία του ανακόλουθη, ασαφή και μη πειστική και τελικά μη αποδεικνύουσα τους ισχυρισμούς του της Υπεράσπισης και Ανταπαίτησης. Για όλους τους πιο πάνω λόγους η μαρτυρία του εναγομένου απορρίπτεται και κρίνω ότι απέτυχε να αποδείξει οποιονδήποτε από τους ισχυρισμούς του της Υπεράσπισης και Ανταπαίτησης. ΚΑΤΑΛΗΞΗ: Σύμφωνα με τη νομολογία είναι υποχρέωση του ενάγοντος ή του διάδικου που φέρει το βάρος της απόδειξης να προσκομίσει αξιόπιστη μαρτυρία η οποία να συνάδει με την δικογραφία για να μπορέσει να αποτελέσει η μαρτυρία αυτή έρεισμα για ευρήματα του Δικαστηρίου. Η πιο πάνω προσέγγιση αντανακλάται κυρίως στην υπόθεση Kades v. Nicolaou & Another,
(1986)1 C.L.R. σελ. 212 όπου είχε τεθεί το θέμα ως εξής:- «If the evidence of a witness is rejected as unworthy credit, there is nothing circumstances of its discharge have nothing to do with the credibility of witnesses. A witness may either be believed or disbelieved (wholly or partly) according to the view taken of his credibility by the Court.A question of discharge of the burden of poof can only arise if there is credible evidence to way on the two sides. If there is no credible evidence to support the case of the party upon whom the burden of proof lies, as in the case, there in nothing to weigh thereafter». Δεν διαφεύγει της προσοχής μου ότι κατά την εκδίκαση πολιτικών υποθέσεων πρωτίστως είναι καθήκον ενός ενάγοντος να ικανοποιήσει το Δικαστήριο με αξιόπιστη μαρτυρία για τη βασιμότητα της απαίτησης του και όχι για τον αντίδικο του να την αντικρούσει (βλ. Μιχαηλίδης v. Κακουλλή κ.ά.
(1992)1 Α.Α.Δ. 674). Η υποχρέωση του ενάγοντος σε κάθε δοσμένη υπόθεση να αποσείσει την ευθύνη που αφορά στο βάρος απόδειξης γεννιέται εφόσον το Δικαστήριο διαπιστώσει κατ' αρχήν ότι η μαρτυρία που προσκόμισε ο διάδικος που φέρει το βάρος έχει τα στοιχεία της αξιοπιστίας και μπορεί να αποτελέσει το έρεισμα για τα ευρήματα του Δικαστηρίου (βλ. Εθνική Τράπεζα v. X'' Nέστορος,
(1990)1 Α.Α.Δ. 41), όπου λέχθηκαν τα εξής: «Η υποχρέωση του Ενάγοντα ή αιτητή σε κάθε δοσμένη υπόθεση να αποσείσει την ευθύνη που αφορά το βάρος της απόδειξης γεννιέται εφόσον το Δικαστήριο διαπιστώνει κατ΄ αρχήν ότι η μαρτυρία που προσκόμισε ο διάδικος που φέρει το βάρος έχει τα στοιχεία της αξιοπιστίας και μπορεί να αποτελέσει το έρεισμα για τα ευρήματα του Δικαστηρίου». Είναι δε γεγονός ότι η πλευρά του εναγομένου όπως έχω ήδη προαναφέρει με παραπομπή σε σχετική νομολογία επί του θέματος, παρέλειψε να αντεξετάσει ή να προσκομίσει οποιανδήποτε αντικρουστική μαρτυρία για όσα υποστήριξαν οι ΜΕ1 και 2 ή όσα εμπεριέχονται στα έγγραφα που κατατέθηκαν ενώπιον του Δικαστηρίου ως τεκμήρια αφήνοντας ουσιαστικά τη μαρτυρία του ενάγοντος αναντίλεκτη. Έχοντας κατά νουν όλα τα πιο πάνω καταλήγω ότι ο ενάγων απέδειξε στη βάση του ισοζυγίου των πιθανοτήτων την απαίτηση του εναντίον του εναγομένου. Τουναντίον ο εναγόμενος απέτυχε στην Υπεράσπιση του και απέτυχε να αποδείξει την Ανταπαίτηση του η οποία και απορρίπτεται. ΕΞΟΔΑ: Δεν βλέπω λόγο γιατί η διαταγή ως προς τα έξοδα να μην ακολουθήσει το αποτέλεσμα. Η Απαίτηση και η Ανταπαίτηση συνεκδικάστηκαν ως εκ τούτου δεν εκδίδεται ξεχωριστή διαταγή ως προς τα έξοδα. Αυτά θα είναι υπέρ του ενάγοντος και εναντίον του εναγομένου όπως θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και θα εγκριθούν από το Δικαστήριο στην Κλίμακα της Ανταπαίτησης. (Υπ.) ............ Χρ. Γ. Φιλίππου, Α.Ε.Δ. Πιστό αντίγραφο Πρωτοκολλητής Subject: Civil/Other Actions/Final Αναφορά: Αξίωση από υπόλοιπο για εμπορεύματα πωληθέντα και παραδοθέντα. cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο

🔗 Στην επίσημη πηγή

Επεξήγηση AI βάσει του επίσημου κειμένου του νόμου. Ενδεικτική, δεν υποκαθιστά νομική συμβουλή.