Ιωαννίδη και Γεωργίου ως Διαχειριστές της περιουσίας του Αποβιώσαντος Ιωαννίδη κ.α. ν. Χριστόφια, Αρ. Υπ. 1598/2014, 19/3/2019

(6)του Συντάγματος[1] ασυλίας έναντι των αγώγιμων δικαιωμάτων, όπως αυτά δικογραφούνται στην Έκθεση Απαίτησης, και έχοντας ως δεδομένο ότι η Αγωγή καταχωρήθηκε σε χρόνο που ο Εναγόμενος είχε παύσει να είναι ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας και ότι διετέλεσε Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας από τις 28/2/2008 μέχρι τις 28/2/2013». Με βάση τα δικόγραφα είναι παραδεκτό ότι ο Εναγόμενος διετέλεσε Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας από τις 28/2/2008 μέχρι τις 28/2/2013 και ότι όταν η Αγωγή καταχωρήθηκε στις 26/4/2014 ο Εναγόμενος δεν ήταν πλέον Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας. Στον Εναγόμενο καταλογίζονται αμελείς και/ή εκ προθέσεως αμελείς πράξεις και/ή παραλείψεις οι οποίες έγιναν υπό την ιδιότητα του ως Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας και όχι υπό την προσωπική του ιδιότητα. Όπως έχει επισημανθεί στην υπόθεση Μαρίας Αντρέα Ιωαννίδη και Αντρέα Σταύρου Γεωργίου ως διαχειριστών της περιουσίας του αποβιώσαντος Αντρέα Νικόλα Ιωαννίδη κ.α. ν. Δημήτρη Χριστόφια, ECLI:CY:AD:2018:A183, Π.Ε. αρ.492/2012, ημερ. 23/4/2018, αποτελεί καίριο ζήτημα δημοσίου συμφέροντος το ζήτημα του εύρους της αστικής ασυλίας που το Άρθρο 45

(6)του Συντάγματος παρέχει στον εκάστοτε Πρόεδρο της Δημοκρατίας. Και τούτο διότι ο εκάστοτε Πρόεδρος της Δημοκρατίας θα πρέπει να προστατεύεται από αστικές διαδικασίες εναντίον του για πράξεις ή παραλείψεις του κατά την εκτέλεση του λειτουργήματος του. Δεν είναι, ωστόσο, η ίδια προσέγγιση και δεν ισχύουν, επομένως, τα πιο πάνω καθόσον αφορά την αστική ευθύνη του Προέδρου για ιδιωτικής ή προσωπικής φύσεως υποθέσεις του και τούτο γιατί σαφέστατα ο εκάστοτε Πρόεδρος της Δημοκρατίας δεν θα πρέπει να είναι υπεράνω του Νόμου. Πλέον δε, σε συμφωνία με τα όσα υποστήριξε ο ευπαίδευτος συνήγορος του Εναγόμενου ότι η Προεδρική ασυλία αφορά ζήτημα δημοσίου συμφέροντος γιατί αυτό που προστατεύεται μέσω της αστικής ασυλίας που παρέχεται από το Άρθρο 45

(6)του Συντάγματος, είναι αυτή καθ΄ εαυτή η λειτουργία του Προέδρου της Δημοκρατίας. Στην πιο πάνω υπόθεση τονίστηκε ακόμη ότι η ασυλία που παρέχεται από το Άρθρο 45

(6)του Συντάγματος στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας για αστική ευθύνη αφορά οποιαδήποτε πράξη ή παράλειψη του «εν τη εκτελέσει του λειτουργήματος του» και όχι μόνο «εν τη εκτελέσει των καθηκόντων του». Αποφασίστηκε, δηλαδή, ότι η ασυλία που παρέχεται καλύπτει ολόκληρο το φάσμα της εκτέλεσης του λειτουργήματος του Προέδρου της Δημοκρατίας. Μάλιστα, υπογραμμίστηκε ότι με τη φράση «εν τη εκτελέσει του λειτουργήματος του» καλύπτεται κάθε πράξη ή παράλειψη του Προέδρου της Δημοκρατίας όταν αυτός λειτουργεί υπό την ιδιότητα του ως Πρόεδρος της Δημοκρατίας. Ό,τι, δηλαδή, εξαιρείται αφορά πράξεις και ή παραλείψεις του Προέδρου σε συναλλαγές, δικαιοπραξίες κλπ. ιδιωτικής/ προσωπικής φύσεως. Επισημάνθηκε, τέλος, ότι η φράση «εν τη εκτελέσει του λειτουργήματος του» είναι πολύ ευρύτερη της φράσης «όταν ενεργεί εντός της αρμοδιότητας του». Το ζήτημα που εγείρεται προς εξέταση είναι κατά πόσο η παρεχόμενη με βάση το Άρθρο 45

(6)ασυλία για αστική ευθύνη, τυγχάνει εφαρμογής και μπορεί ο Εναγόμενος, ο οποίος έπαυσε πλέον να έχει την ιδιότητα του Προέδρου της Δημοκρατίας, να την επικαλεστεί για πράξεις ή παραλείψεις όπως αυτές του αποδίδονται στην Έκθεση Απαίτησης που έλαβαν χώρα κατά το χρόνο που ο Εναγόμενος ήταν ακόμη Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας. Με άλλα λόγια, το ζητούμενο είναι κατά πόσο η προστασία που παρέχεται στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας δεν ισχύει μόνο ενόσω διαρκεί η θητεία του ως Πρόεδρος αλλά επεκτείνεται χρονικά και μετά το σημείο που παύει να είναι Πρόεδρος της Δημοκρατίας ή κατά πόσο μετά τη λήξη της θητείας του παύει να υφίσταται η εν λόγω προστασία και δύναται πλέον να εναχθεί για τα οποιαδήποτε αγώγιμα δικαιώματα οι Ενάγοντες επικαλούνται στην Αγωγή τους. Είναι γεγονός ότι αναφορικά με το ζήτημα της προεδρικής ασυλίας και της έκτασης της πλην της απόφασης στην υπόθεση Μαρίας Ανδρέα Ιωαννίδη και Ανδρέα Σταύρου Γεωργίου ως Διαχειριστών της περιουσίας του αποβιώσαντος Ανδρέα Νικόλα Ιωαννίδη κ.ά. v. Δημήτρη Χριστόφια ECLI:CY:AD:2018:A183, Πολιτική Έφεση 492/2012 ημερ. 23/4/2018, δεν υπάρχει άλλη νομολογία. Υπάρχει, ωστόσο, χρήσιμη νομολογία στις Η.Π.Α. η οποία έτυχε αναφοράς τόσο στην πιο πάνω Πολιτική Έφεση όσο και στις εμπεριστατωμένες αγορεύσεις των ευπαίδευτων συνηγόρων. Πρόκειται για τις υποθέσεις Nixon v. Fitzgerald - 457 U.S. 731

(1982)[2], Clinton v. Jones 520 U.S. 681

(1997). Στην υπόθεση Nixon ο Ενάγων με αφορμή την απόλυση του από τη θέση του στο Τμήμα Πολεμικής Αεροπορίας των Η.Π.Α. καταχώρησε αγωγή κατά του πρώην Προέδρου Νίξον θεωρώντας τον υπεύθυνο για την απόλυση του. Επισημαίνεται εν προκειμένω ότι η αγωγή είχε καταχωρηθεί μετά τη λήξη της θητείας του Προέδρου Νίξον. Στην πιο πάνω υπόθεση το Αμερικάνικο Ανώτατο Δικαστήριο (Supreme Court) έκρινε ότι ο πρώην Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Νίξον απολάμβανε πλήρους ασυλίας (absolute immunity) έναντι αξιώσεων για αποζημιώσεις από αστική ευθύνη για παραβίαση ατομικών δικαιωμάτων που προέκυψαν από πράξεις αξιωματούχων. Η ανάλυση του Αμερικάνικου Ανώτατου Δικαστηρίου στην εν λόγω απόφαση είναι ιδιαίτερα εκτενής. Ιδιαίτερης σημασίας για τους σκοπούς της παρούσας υπόθεσης αποτελεί το σκεπτικό του Δικαστηρίου σε σχέση με τους λόγους ύπαρξης της προεδρικής ασυλίας. Το εν λόγω σκεπτικό μπορεί να συνοψισθεί στις ακόλουθες προτάσεις: ▄ Λόγω της υψίστης σημασίας των καθηκόντων που ο Πρόεδρος έχει να επιτελέσει δεν θα πρέπει κατά την εκτέλεση αυτών να υπεισέρχεται στο μυαλό του ο κίνδυνος έγερσης αστικών αξιώσεων εναντίον του. ▄ Όπως συμβαίνει και στην περίπτωση των Δικαστών, ο Πρόεδρος ασχολείται με ζητήματα που ενδέχεται να προκαλέσουν έντονα συναισθήματα. ▄ Ακριβώς σε τέτοιες περιπτώσεις το δημόσιο συμφέρον επιτάσσει όπως ο Πρόεδρος ενεργεί χωρίς φόβο και με αντικειμενικότητα. ▄ Λόγω του ότι οι αποφάσεις του Προέδρου επηρεάζουν μεγάλο αριθμό πολιτών η ανυπαρξία ασυλίας θα είχε ως συνέπεια αυτός, ως εύκολα αναγνωρίσιμος στόχος, να είναι εκτεθειμένος σε αστικές απαιτήσεις. ▄ Η αναγνώριση αυτής της πιθανότητας θα αποσπούσε συχνά την προσοχή του Προέδρου από την επιτέλεση των δημοσίων καθηκόντων του και θα τον καθιστούσε ιδιαίτερα επιφυλακτικό στην επιτέλεση των καθηκόντων του εις τρόπον ώστε να αποβαίνει σε βάρος του δημοσίου συμφέροντος. Το πιο κάτω απόσπασμα στις σελίδες 751-753 της απόφασης στην υπόθεση Nixon v. Fitzgerald (ανωτέρω) είναι διαφωτιστικό: "Because of the singular importance of the President's duties, diversion of his energies by concern with private lawsuits would raise unique risks to the effective functioning of government. As is the case with prosecutors and judges -- for whom absolute immunity now is established -- a President must concern himself with matters likely to "arouse the most intense feelings." Pierson v. Ray, 386 U.S. at 386 U. S. 554. Yet, as our decisions have recognized, it is in precisely such cases that there exists the greatest public interest in providing an official "the maximum ability to deal fearlessly and impartially with" the duties of his office. Ferri v. Ackerman, 444 U. S. 193, 444 U. S. 203

(1979). This concern is compelling where the officeholder must make the most sensitive and far-reaching decisions entrusted to any official under our constitutional system. [Footnote 32] Nor can the sheer prominence of the President's office be ignored. In view of the visibility of his office and the effect of his actions on countless people, the President would be an easily identifiable target for suits for civil damages. [Footnote 33] Cognizance of this personal vulnerability frequently could distract a President from his public duties, to the detriment of not only the President and his office but also the Nation that the Presidency was designed to serve". Ιδιαίτερα κατατοπιστικά είναι και τα όσα αναφέρονται στην υποσημείωση 32 τα οποία έχουν ως ακολούθως: "Among the most persuasive reasons supporting official immunity is the prospect that damages liability may render an official unduly cautious in the discharge of his official duties. As Judge Learned Hand wrote in Gregoire v. Biddle, 177 F.2d 579, 581 (CA2 1949), cert. denied, 339 U.S. 949

(1950), [t]he justification for . . . [denying recovery] is that it is impossible to know whether the claim is well-founded until the case has been tried, and to submit all officials, the innocent as well as the guilty, to the burden of a trial and to the inevitable danger of its outcome, would dampen the ardor of all but the most resolute. . . . " Στην εν λόγω απόφαση έγινε ανάλυση του ζητήματος της διάκρισης των εξουσιών και της άρρηκτης σύνδεσης της εν λόγω αρχής με την ασυλία του Προέδρου. Επισημάνθηκε εν προκειμένω ότι η ασυλία που παρέχεται στον Πρόεδρο είναι λειτουργικά επιβεβλημένη ως εκ της μοναδικής θέσης που κατέχει ο Πρόεδρος εκ του Συντάγματος και της διάκρισης των εξουσιών υποστηριζόμενης από την ιστορία και τη δημόσια πολιτική. Με άλλα λόγια η αρχή της διάκρισης των εξουσιών επιβάλλει την αναγνώριση της ασυλίας σε πολιτικές υποθέσεις του Προέδρου έτσι που να μην παρεμποδίζεται η λειτουργία της Προεδρίας. Δεν μπορεί ο Πρόεδρος εν τη εκτελέσει του λειτουργήματος του να αποσπάται η προσοχή του από την υποχρέωση του αυτή υπερασπιζόμενος αστικές αγωγές. Οι πιο κάτω παραπομπές στις σελίδες 749, 756, 760, 763 - 764 αντίστοιχα είναι κατατοπιστικές: "Applying the principles of our cases to claims of this kind, we hold that petitioner, as a former President of the United States, is entitled to absolute immunity from damages liability predicated on his official acts. We consider this immunity a functionally mandated incident of the President's unique office, rooted in the constitutional tradition of the separation of powers and supported by our history". "In view of the special nature of the President's constitutional office and functions, we think it appropriate to recognize absolute Presidential immunity from damages liability for acts within the "outer perimeter" of his official responsibility". "The immunity of a President from civil suits is not simply a doctrine derived from this Court's interpretation of common law or public policy. Absolute immunity for a President for acts within the official duties of the Chief Executive is either to be found in the constitutional separation of powers or it does not exist. The Court today holds that the Constitution mandates such immunity, and I agree". "The essential purpose of the separation of powers is to allow for independent functioning of each coequal branch of government within its assigned sphere of responsibility, free from risk of control, interference, or intimidation by other branches". "Judicial intervention would also inevitably inhibit the processes of Executive Branch decisionmaking and impede the functioning of the Office of the President. The need to defend damages suits would have the serious effect of diverting the attention of a President from his executive duties, since defending a lawsuit today -- even a lawsuit ultimately found to be frivolous -- often requires significant expenditures of time and money, as many former public officials have learned to their sorrow". "I fully agree that the constitutional concept of separation of independent coequal powers dictates that a President be immune from civil damages actions based on acts within the scope of Executive authority while in office. Far from placing a President above the law, the Court's holding places a President on essentially the same footing with judges and other officials whose absolute immunity we have recognized". Η άρρηκτη σύνδεση της αρχής της διάκρισης των εξουσιών με την προεδρική ασυλία υπογραμμίστηκε ιδιαίτερα στην ξεχωριστή απόφαση του Δικαστή Chief Justice Burger με την οποία συμφώνησε με την απόφαση του Δικαστηρίου (opinion of the Court) και ο οποίος κατέληξε ότι η αναγκαιότητα για αποφυγή από τη Δικαστική Εξουσία σημαντικών παρεμβολών στην Εκτελεστική λειτουργία είναι κατά παρασάγγας πιο σημαντική από την ανάγκη διεκδίκησης αστικής απαίτησης. Η σχετική περικοπή στη σελίδα 762 έχει ως εξής: "Exposing a President to civil damages actions for official acts within the scope of the Executive authority would inev­itably subject Presidential actions to undue judicial scrutiny as well as subject the President to harassment. The enor­mous range and impact of Presidential decisions—far beyond that of any one Member of Congress—inescapably means that many persons will consider themselves aggrieved by such acts. Absent absolute immunity, every person who feels aggrieved would be free to bring a suit for damages, and each suit—especially those that proceed on the merits— would involve some judicial questioning of Presidential acts, including the reasons for the decision, how it was arrived at, the information on which it was based, and who supplied the information. Such scrutiny of day-to-day decisions of the Executive Branch would be bound to occur if civil damages actions were made available to private individuals. Al­though the individual who claims wrongful conduct may in­deed have sustained some injury, the need to prevent large- scale invasion of the Executive function by the Judiciary far outweighs the need to vindicate the private claims." Ας σημειωθεί ότι δεν υπάρχει στο Σύνταγμα των Ηνωμένων Πολιτειών αντίστοιχη ρητή συνταγματική πρόνοια όπως αυτή του Άρθρου 45

(6)του Συντάγματος της χώρας μας και, επομένως ,δεν υφίσταται συνταγματική κατοχύρωση της προεδρικής ασυλίας. Η εν λόγω αρχή πηγάζει και απορρέει από το Κοινό Δίκαιο (common law) και, συνεπώς, διαμορφώθηκε νομολογιακά μέσα στο χρόνο. Παρόμοιες επισημάνσεις έγιναν και στην υπόθεση Clinton v. Jones 520 U.S. 681

(1997). Εκεί το ζήτημα που είχε εγερθεί ήταν κατά πόσο ο Πρόεδρος Clinton απολάμβανε προεδρικής ασυλίας για απαιτήσεις οι οποίες ήταν ανεξάρτητες από την άσκηση του λειτουργήματος του και που είχαν, με βάση τους προβαλλόμενους ισχυρισμούς, δημιουργηθεί πριν την εκλογή του. Η απόφαση του Δικαστηρίου ήταν ότι δεν ίσχυε στην προκειμένη περίπτωση η προεδρική ασυλία. Στο πλαίσιο της πιο πάνω απόφασης έγιναν συγκεκριμένες παραπομπές στην απόφαση Nixon v. Fitzgerald (ανωτέρω) αναφορικά με τη δικαιολογητική βάση για την ύπαρξη πλήρους ασυλίας από μέρους του Προέδρου ως ακολούθως: "Petitioner draws our attention to dicta in Fitzgerald, which he suggests are helpful to his cause. We noted there that "[b]ecause of the singular importance of the President's duties, diversion of his energies by concern with private lawsuits would raise unique risks to the effective functioning of government," 457 U. S., at 751, and suggested further that "[c]ognizance of . . . personal vulnerability frequently could distract a President from his public duties," id., at 753. Petitioner argues that in this aspect the Court's concern was parallel to the issue he suggests is of great importance in this case, the possibility that a sitting President might be distracted by the need to participate in litigation during the pendency of his office. In context, however, it is clear that our dominant concern was with the diversion of the President's attention during the decisionmaking process caused by needless worry as to the possibility of damages actions stemming from any particular official decision. Moreover, Fitzgerald did not present the issue raised in this case because that decision involved claims against a former President"[3]. "The cases ultimately turn on an assessment of the threat that a civil damages lawsuit poses to a public official's ability to perform his job properly. And, whether they provide an absolute immunity, a qualified immunity, or merely a special procedure, they ultimately balance consequent potential public harm against private need. Distraction and distortion are equally important ingredients of that potential public harm. Indeed, a lawsuit that significantly distracts an official from his public duties can distort the content of a public decision just as can a threat of potential future liability. If the latter concern can justify an "absolute" immunity in the case of a President no longer in office, where distraction is no longer a consideration, so can the former justify, not immunity, but a postponement, in the case of a sitting President"[4]. Κατ΄ακολουθία όλων των πιο πάνω εύλογα συνάγεται ότι ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας ως ο Αρχηγός της Πολιτείας επιβάλλεται να θωρακίζεται από απόλυτη ασυλία (absolute immunity) για θέματα αστικής ευθύνης προκύπτοντα κατά την εκτέλεση του λειτουργήματος του. Και τούτο για να μπορεί να ασκεί απερίσπαστος τα καθήκοντα του χωρίς να επικρέμεται ο κίνδυνος ενδεχόμενης έγερσης στο μέλλον αγωγών εναντίον του. Είναι ορθή η επισήμανση του κ. Κορφιώτη ότι, εκεί όπου ο συνταγματικός νομοθέτης προέκρινε τον περιορισμό της Προεδρικής ασυλίας, το έπραξε κατά τρόπο σαφή και ρητό. Τέτοια είναι η περίπτωση της Προεδρικής ασυλίας σε σχέση με ποινικά αδικήματα, όπως προκύπτει από την παράγραφο

(5)του Άρθρου 45 του Συντάγματος, όπου ρητά προνοείται η δυνατότητα ποινικής δίωξης του Προέδρου μετά τη λήξη της θητείας του για ποινικά αδικήματα ως προβλέπεται στην εν λόγω παράγραφο. Ανάλογη πρόνοια για αστικές απαιτήσεις μετά τη λήξη της θητείας του Προέδρου δεν υφίσταται. Στο πλαίσιο της αγόρευσης των ευπαίδευτων συνηγόρων για τους Ενάγοντες έγινε σχολιασμός και παράλληλα κριτική της απόφασης του Ανωτάτου Δικαστηρίου στην Πολιτική Έφεση αρ. 492/2012. Βασικά προβλήθηκε ότι το Ανώτατο Δικαστήριο λανθασμένα δεν αποδέχτηκε, για σκοπούς καθορισμού του εύρους της προεδρικής ασυλίας, τον διαχωρισμό σε πράξεις ή παραλείψεις του Προέδρου που τελέσθηκαν εντός του πλαισίου του λειτουργήματος του και εκείνων που τελέσθηκαν εκτός αυτού του πλαισίου. Είναι, θεωρώ, αυτονόητο ότι για τους σκοπούς της παρούσας υπόθεσης εκείνο που έχει σημασία και δεσμευτική ισχύ για το παρόν Δικαστήριο είναι η απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου. Σε αυτή, όπως ήδη αναφέρθηκε ανωτέρω, ο μόνος διαχωρισμός ο οποίος γίνεται είναι μεταξύ της δημόσιας λειτουργίας του Προέδρου η οποία καλύπτεται από ασυλία και η οποία καλύπτει κάθε πράξη ή παράλειψη του όταν αυτός λειτουργεί υπό την ιδιότητα του ως Πρόεδρος και της ιδιωτικής λειτουργίας του η οποία δεν καλύπτεται από ασυλία, όταν, δηλαδή, ενεργεί ως ιδιώτης και οι πράξεις ή παραλείψεις του αφορούν σε συναλλαγές, δικαιοπραξίες κτλ. ιδιωτικής/προσωπικής φύσεως. Από την πλευρά των Εναγόντων προβλήθηκε, επίσης, ότι μια ερμηνεία του Άρθρου 45

(6)που να παρέχει στον Εναγόμενο απόλυτη ασυλία η οποία επεκτείνεται σε αόριστο χρόνο για πράξεις ή παραλείψεις που καταστρατηγούν αγώγιμα δικαιώματα της φύσης που προωθούν οι Ενάγοντες και τα οποία αφορούν σε θεμελιώδη δικαιώματα και ελευθερίες θα απέληγε σε καταστρατήγηση των Άρθρων 33 και 35 του Συντάγματος. Εν πρώτοις να επισημάνω ότι το βασικό δικαίωμα το οποίο επηρεάζεται από την παραχώρηση ασυλίας με βάση το Άρθρο 45

(6)του Συντάγματος είναι το δικαίωμα πρόσβασης σε δικαστήριο το οποίο κατοχυρώνεται από το Άρθρο 30 του Συντάγματος καθώς και το Άρθρο 6.1 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την Προάσπιση των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και των Θεμελιωδών Ελευθεριών. Το δικαίωμα αυτό δεν είναι, ωστόσο, απόλυτο, αλλά μπορεί να υπαχθεί σε περιορι­σμούς οι οποίοι επιτρέπονται με τρόπο εξυπακουόμενο αφού το δικαίωμα αυτό ως εκ της φύσης του τυγχάνει ρύθμισης από το Κράτος. Όπως υπογραμμίστηκε, μεταξύ άλλων, και στην υπόθεση Case of Urechean and Pavlicenco v. The Republic of Moldova, Applications nos. 27756/05 and 41/219/07 ημερ. 2/12/2014 (στην οποία με έχουν παραπέμψει οι ευπαίδευτοι συνήγοροι των Εναγόντων), παράγραφος 39: "The right of access to a court secured by Article 6 § 1 of the Convention is not absolute, but may be subject to limitations; these are permitted by implication since the right of access by its very nature calls for regulation by the State. In this respect, the Contracting States enjoy a certain margin of appreciation, although the final decision as to the observance of the Convention's requirements rests with the Court. It must be satisfied that the limitations applied do not restrict or reduce the access left to the individual in such a way or to such an extent that the very essence of the right is impaired. Furthermore, a limitation will not be compatible with Article 6 § 1 if it does not pursue a legitimate aim and if there is not a reasonable relationship of proportionality between the means employed and the aim sought to be achieved." Οι αποφάσεις του ΕΔΑΔ που επικαλούνται στην αγόρευση τους οι ευπαίδευτοι συνήγοροι των Εναγόντων δεν θεωρώ, με κάθε εκτίμηση, ότι υποβοηθούν τις θέσεις τους. Στην υπόθεση Osman v. The United Kingdom [1998] ECHR 101, η οποία αφορούσε ασυλία της Αστυνομίας σε αστική υπόθεση για αμέλεια στην εκτέλεση των διερευνητικών και προληπτικών της καθηκόντων, το ΕΔΑΔ, απορρίπτοντας τον ισχυρισμό περί παράβασης του θεμελιώδους δικαιώματος της ζωής, απεφάνθη ότι υπήρξε παραβίαση του δικαιώματος πρόσβασης στο δικαστήριο. Κρίθηκε ότι παρόλο που ο επιδιωκόμενος σκοπός ήταν θεμιτός, η απόλυτη ασυλία της Αστυνομίας αποτελούσε δυσανάλογο περιορισμό στο δικαίωμα πρόσβασης σε δικαστήριο. Η επίκληση της πιο πάνω απόφασης η οποία στρέφετο εναντίον του ιδίου του Κράτους και όχι κάποιου αξιωματούχου προσωπικώς σε σχέση με παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, όπως το θεμελιώδες δικαίωμα της ζωής, δεν βλέπω πως θα μπορούσε να βοηθήσει τις σχετικές εισηγήσεις που προβλήθηκαν από μέρους των Εναγόντων. Ούτε και η υπόθεση Urechean and Pavlicenco (ανωτέρω) είναι βοηθητική για τις θέσεις των Εναγόντων. Περιορίζομαι να επισημάνω ότι η υπόθεση εκείνη αφορούσε εν λευκώ (blanket) ασυλία του προέδρου για δυσφήμηση όπου οι συνταγματικές πρόνοιες της Μολδαβίας δεν καθόριζαν τα όρια της ασυλίας σε υποθέσεις λιβελλου ενώ τα Εθνικά Δικαστήρια δεν εξέτασαν κατά πόσο ο Πρόεδρος είχε προβεί στις επίμαχες δηλώσεις στο πλαίσιο της επίσημης ιδιότητας του (in the exercise of his mandate). Παρατίθενται κατωτέρω οι παράγραφοι 48 και 49 από την Απόφαση: "

1. The Court notes that the Constitutional provisions concerning the President's immunity do not define the limits of the immunity against libel actions. The same is the case of the Constitutional Court's decision of 1999 (see paragraph 15 above) which was considered as authority by the domestic courts which dealt with the applicants' cases. That decision relates only to the parliamentary immunity and does nothing to define even the limits of that immunity, referring only to the relation to matters from public life.
2. In such circumstances, the Court considers it imperative for the domestic courts dealing with libel actions against the President to establish whether the impugned statements were made in the exercise of his official duties. However, in the present cases the domestic courts chose not to answer the applicants' contention to that effect both at first and second instances, nor making any reference to whether the President had expressed his opinion within the exercise of his mandate, referring only to matters and events relating to "public life"." Να πω και κάτι άλλο. Όπως έχει υπογραμμιστεί στην απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου, στην παρούσα υπόθεση οι Ενάγοντες δεν παραμένουν χωρίς θεραπεία. Τους παρέχεται η θεραπεία του Άρθρου 172 του Συντάγματος εναντίον της Δημοκρατίας το οποίο διαλαμβάνει τα ακόλουθα σε σχέση με την ευθύνη της Δημοκρατίας για ζημιογόνες αδικοπραξίες ή παραλείψεις υπαλλήλων ή αρχών της. Όπως διαλαμβάνεται στο Άρθρο 172: «Η Δημοκρατία ευθύνεται δια πάσαν ζημιογόνον άδικον πράξιν ή παράλειψιν των υπαλλήλων ή αρχών της Δημοκρατίας εν τη ασκήσει των καθηκόντων αυτών ή κατ' επίκλησιν ασκήσεως των καθηκόντων αυτών. Νόμος θέλει καθορίσει τα περί της ευθύνης της Δημοκρατίας». Επιστρέφοντας στο βασικό σκοπό ύπαρξης της προεδρικής ασυλίας όπως αναλύθηκε ανωτέρω λέω, σε συμφωνία με τα όσα υποστήριξε ο ευπαίδευτος συνήγορος του Εναγόμενου, ότι ο περιορισμός της προεδρικής ασυλίας στο χρονικό διάστημα της προεδρικής θητείας θα εξουδετέρωνε τον λόγο ύπαρξης της (το raison d΄΄etre). Με άλλα λόγια αν υπήρχε αυτός ο περιορισμός ο εκάστοτε Πρόεδρος θα ήταν εκτεθειμένος στον κίνδυνο, μετά την λήξη της θητείας του, να αντιμετωπίσει αστικές αγωγές εναντίον του. Ο κίνδυνος, λοιπόν, να αντιμετωπίσει στο μέλλον και όταν δεν θα ήταν πλέον Πρόεδρος αστικές αξιώσεις θα ήταν δυνατόν να επηρεάσει, κατά τη διάρκεια της θητείας του, τις αποφάσεις του στο πλαίσιο της λειτουργίας του ως Πρόεδρος. Κατάληξη Με βάση όλα τα πιο πάνω είναι η κρίση του Δικαστηρίου ότι η προεδρική ασυλία με βάση το Άρθρο 45

(6)του Συντάγματος ισχύει και μετά τη λήξη της θητείας του εκάστοτε Προέδρου της Δημοκρατίας. Ως εκ τούτου ο Εναγόμενος απολαμβάνει με βάση το Άρθρο 45

(6)του Συντάγματος ασυλίας έναντι των αγώγιμων δικαιωμάτων όπως αυτά δικογραφούνται στην Έκθεση Απαίτησης της παρούσας Αγωγής. Η πιο πάνω κατάληξη καθιστά την παρούσα Αγωγή μη παραδεκτή η οποία, επομένως, απορρίπτεται. Όσον αφορά το θέμα των εξόδων δεν βρίσκω κανένα λόγο για να παρεκκλίνω από τον γενικό κανόνα ότι αυτά ακολουθούν το αποτέλεσμα, εκτός αν υπάρχει καλός λόγος για έκδοση διαφορετικής διαταγής και, συνεπώς, ο Εναγόμενος δικαιούται στα έξοδα του. Οι Ενάγοντες να καταβάλουν τα έξοδα της παρούσας Αγωγής όπως αυτά θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και εγκριθούν από το Δικαστήριο. (Υπ.)..................... Λ. Δημητριάδου-Ανδρέου, Π.Ε.Δ. Πιστόν αντίγραφο Πρωτοκολλητής /Λ.Δ [1]

1. Ο Πρόεδρος ή ο Αντιπρόεδρος της Δημοκρατίας δεν δύναται να εναχθή δι' οιανδήποτε πράξιν ή παράλειψιν αυτού εν τη εκτελέσει του λειτουργήματός του ουδέν όμως των εν τη παρούση παραγράφω οριζομένων δύναται να ερμηνευθή ως αποστερούν καθ' οιονδήποτε τρόπον οιονδήποτε πρόσωπον του δικαιώματος εναγωγής της Δημοκρατίας, ως ο νόμος προβλέπει. [2] Όπως αναφέρθηκε και στην υπόθεση Αγωγή 5764/2011 Μαρία Ανδρέα Ιωαννίδη και Ανδρέα Σταύρου Γεωργίου ως Διαχειριστών της περιουσίας του αποβιώσαντος Ανδρέα Νικόλα Ιωαννίδη κ.ά v. Κυπριακής Δημοκρατίας μέσω Γενικού Εισαγγελέα κ.ά, ημερ.30/7/2012 εμπεριστατωμένη ανάλυση της υπόθεσης Nixon v. Fitzgerald γίνεται στο Άρθρο '' Absolute Presidential Immunity From Civil Damage Liability: Nixon v. Fitzgerald'' του Lyman G. Bullard Lr, δημοσιευμένου στο Boston College Law Review, Vol.24, Issue 3, Number 3, 5/1/
2. [3] Δέστε σελίδα 694 της υπόθεσης Clinton v. Jones (ανωτέρω). [4] Δέστε σελίδες 721-722 της υπόθεσης Clinton v. Jones (ανωτέρω). cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο