ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗ, Αρ. Αγωγής: 924/2011, 4/12/2019

(85)τεκμήρια, αναφορά στα οποία θα γίνει όπου τούτο χρειάζεται. Προτού προχωρήσω στην αξιολόγηση, ευρήματα και κατάληξη του Δικαστηρίου, με τον τρόπο που θα αναφερθεί κατωτέρω, στο σημείο αυτό να παρατηρήσω ότι, το Δικαστήριο εξετάζει ισχυρισμούς που προβάλλονται στα δικόγραφα και δεν επεκτείνεται πέραν αυτών (βλ. Νικηφόρος Παναγή ν. G & P Ergatides Motors Ltd

(2007)1 ΑΑΔ 1380, Exalco S.A. v. Αλουμινεξ Λτδ. κ.ά.

(2007)1 ΑΑΔ 991 και Γεώργιος Παπαγεωργίου ν. Λούη Κλάππα (Investments Services Ltd)

(1991)1 ΑΑΔ 24). Ως εκ τούτου, έστω και αν δεν γίνεται ειδική αναφορά σε κάθε μια από τις θέσεις που εισηγήθηκαν οι συνήγοροι των διαδίκων στην αγόρευσή τους, το Δικαστήριο εξέτασε τις θέσεις αυτές και εκφράζονται μέσα από τη διαλεκτική της απόφασης. Να σημειωθεί εξ αρχής, όπως είναι καλά γνωστό από τη νομολογία, (βλ. El Fath Co. For International Trade S.A.E. v. E.D.T. Shipping Ltd κ.ά.

(1992)1 ΑΑΔ 1255, Ν.Α. Theophanous (Matic) Laundries Ltd v. Κυπριακής Δημοκρατίας

(2000)3 ΑΑΔ 793 και Hamisi Mwinyi Selmani κ.ά. ν. Δημοκρατίας, Ποινικές Εφέσεις 235/13 και 236/13, ημερομηνίας 05/06/2015), η αγόρευση δικηγόρου δεν αποτελεί παραδεκτή μέθοδο για εισαγωγή μαρτυρίας και δεν μπορεί να συμπληρώσει τα όποια κενά υπάρχουν στη μαρτυρία. Να αναφέρω ότι, όσον αφορά την εξ ακοής μαρτυρία, όπως τα Τεκμήρια 1, 2, 5, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 19, 20, 21(Α) και (Β), 23-29, 31, 33-35, 55, 60, 64, 82, 84 και 85 που η κατάθεσή τους έγινε υπό τις πρόνοιες του άρθρου 26

(1)του περί Αποδείξεως Νόμου ΚΕΦ.9, να λεχθεί ότι τέτοια μαρτυρία δεν απορρίπτεται εκ μόνου του λόγου ότι είναι εξ ακοής, ούτε και γίνεται αυτόματα αποδεκτή για το αληθές του περιεχομένου της. Η βαρύτητα που θα προσδοθεί, εξαρτάται από τους παράγοντες που προσδιορίζονται, όχι εξαντλητικά, στο άρθρο 27

(1)και

(2)του περί Αποδείξεως Νόμου, ΚΕΦ.9. Ως εκ τούτου, όπως θα διαφανεί κατωτέρω, έχοντας υπόψη την υπόθεση Φίλιππος Γιαπατός ν. Μαρίας Σάββα κ.ά. και Κυριακή Κολάνη άλλως Κίκα Κολάνη ν. Δημήτρη Ταμπούρα

(2010)1 ΑΑΔ 1108, η αναφερθείσα εξ ακοής μαρτυρία εξετάζεται και σχολιάζεται ως προς την αποδοχή της ή μη σε άλλο μέρος της απόφασης, κατωτέρω. Η αξιολόγηση της μαρτυρίας γίνεται με βάση καλά καθιερωμένες αρχές από τις αποφάσεις του Ανωτάτου Δικαστηρίου, από τις οποίες παρατίθενται σχετικές περικοπές από αυτές ως κατωτέρω: Στην υπόθεση C & A Pelekanos Associates Limited ν. Ανδρέα Πελεκάνου

(1999)1 ΑΑΔ 1273 λέχθηκαν τα εξής: «Η αξιολόγηση προφορικής μαρτυρίας είναι άρρηκτα συνυφασμένη με την αξιοπιστία του μάρτυρα. Η εντύπωση που αφήνει στο Δικαστήριο, αγαθή ή δυσμενής είναι παράγων εξαιρετικής σπουδαιότητας για την κρίση της αξιοπιστίας. Ο τελευταίος είναι όρος πολυσήμαντος. Η εμφάνιση και συμπεριφορά του μάρτυρα ενόσω καταθέτει, οι αντιδράσεις του, κατά πόσο δηλαδή είναι φυσικές ή αφύσικες, ο τρόπος που απαντά, η νευρικότητα ή η επιφυλακτικότητα του ή η ιδιοσυγκρασία που εκδηλώνει, είναι μεταξύ των σημείων που μόνο ο πρωτόδικος δικαστής που τον είδε και τον άκουσε μπορεί να παρατηρήσει. Και στη συνέχεια να τα χρησιμοποιήσει υπό το πρίσμα της πείρας που διαθέτει και της γνώσης του της ανθρώπινης φύσης για να εκτελέσει το πιο σημαντικό και δυσκολότερο ίσως καθήκον του, την εύρεση της αλήθειας (βλ. Παναγιώτου ν. Αστυνομίας, Ποιν. Έφεση. 6739, ημερ. 27.03.2000). Από τα πιο πάνω, έκδηλα και αβίαστα, συνάγεται ότι το έργο της αξιολόγησης της μαρτυρίας από το Δικαστήριο είναι η πιο σημαντική έκφανση της δικαστικής κρίσης, η οποία δεν εξαντλείται μόνο στην επισήμανση των τυχόν αντιφάσεων ή παραλείψεων και αδυναμιών, αλλά επεκτείνεται σε γενικότερη θεώρηση της μαρτυρίας όπως εκδηλώνεται, διαφαίνεται και εξελίσσεται στη ζωντανή ατμόσφαιρα της δίκης. Η μαρτυρία εξετάζεται στο σύνολό της και όχι αποσπασματικά και ανεξάρτητα η μια από την άλλη (βλ. Mossa (Mussa) Mohammed Mustafa v. Ανδρέα Κακούρη κ.ά.

(2002)1 ΑΑΔ 165). Η λογική του πράγματος, δηλαδή των ουσιωδών πραγματικών γεγονότων που περιβάλλουν και περιστοιχίζουν όλη την έκταση της διαφοράς, μπορεί να εξαχθεί από τη σύγκριση, σύγκλιση και την αντιπαραβολή όλου του φάσματος της μαρτυρίας, όπως αυτή έχει τεθεί ενώπιον του Δικαστηρίου από τη σκοπιά που κάθε ένας μάρτυρας έχει αντιληφθεί τα γεγονότα, στο βαθμό που έχει εμπλακεί άμεσα ή έμμεσα (βλ. Mossa (Mussa) Mohammed Mustafa v. Ανδρέα Κακούρη κ.ά., ανωτέρω), σε άμεση συσχέτιση βέβαια, αν θα ληφθεί υπόψη ή όχι, με τους ισχυρισμούς και θέσεις όπως αυτές προβάλλονται στη δικογραφία, αφού μαρτυρία που δεν καλύπτεται από τα δικόγραφα δεν μπορεί να ληφθεί υπόψη (βλ. Κούλλα Αντώνη Κουκούνη κ.ά. ν. A.N. Stasis Estates Co Ltd κ.ά.

(2006)1 ΑΑΔ 489 και Σοφοκλής Σοφοκλέους ν. Κυριακής Τσεσμελογλου

(2006)1 ΑΑΔ 1153). Στην υπόθεση Νικόλας άλλως Νίκος Γεωργίου Σφυρή ν. Ανδρέα Πολυκάρπου

(2005)1 ΑΑΔ 941, αναφέρθηκε ότι τα πρωτόδικα δικαστήρια έχουν την υποχρέωση να αξιολογούν το σύνολο της μαρτυρίας που παρουσιάζεται και να προβαίνουν σε διαπιστώσεις πάνω σ' όλα τα αμφισβητούμενα γεγονότα έτσι ώστε η τελική απόφασή τους να περιέχει την απαραίτητη δικαστική κρίση πάνω στα επίδικα θέματα (βλ. Ιωάννης Αλεξάνδρου Χριστοδούλου ν. Κυριάκου Μηνά Αριστοδήμου κ.ά.

(1996)1 ΑΑΔ 552). Ούτε βέβαια, από μόνο του το γεγονός, ότι κάποιος μάρτυρας δεν θυμάται όλα τα γεγονότα ή όλες τις λεπτομέρειες ή μέρος ή κάποιο σημείο της μαρτυρίας του δεν είναι ίδιο με κάποιου άλλου που ενθυμείται καλύτερα τα γεγονότα ή λεπτομέρειες αυτών, καταδεικνύει πρόθεση του μάρτυρα να πει ψέματα (βλ. Βερεγγάρια Π. Παπακόκκινου κ.ά. ν. Σάκη Ν. Κουρέα κ.ά.

(2002)1 ΑΑΔ 1833) ή τον καθιστά ψεύτη ή ότι μέρος της μαρτυρίας του δεν μπορεί να γίνει αποδεκτό όταν σε γενικές γραμμές κρίνεται αξιόπιστος και το μέρος αυτό της μαρτυρίας του συνάδει με το σύνολο της μαρτυρίας. Σε σχέση με τις αντιφάσεις που η μία ή η άλλη πλευρά επισήμανε πρέπει να αναφερθεί ότι αυτές πρέπει να είναι τέτοιες που να δημιουργούν ρήγμα στην υπόθεση. Πρέπει να είναι ουσιαστικής μορφής, δηλαδή να πλήττουν καίρια την αξιοπιστία ενός μάρτυρα ή να φανερώνουν τη διάθεσή του να ψευσθεί. Πρέπει να είναι τέτοιας φύσης και περιεχομένου που να μολύνουν τη μαρτυρία στο βαθμό που να καθίσταται επικίνδυνη η αποδοχή της από το Δικαστήριο (βλ. Όμηρος Σάββα Ομήρου ν. Αστυνομίας

(1998)2 ΑΑΔ 98, Χριστάκης Ανδρέου Ανθία ν. Δημοκρατίας (Αρ. 2)

(1999)2 ΑΑΔ 558, Ιωάννα Χριστοδούλου ν. Αστυνομίας

(1998)2 ΑΑΔ 449 και Χρίστος Σ. Νικολάου ν. Δημοκρατίας

(2000)2 ΑΑΔ 390 , Κώστας Στρατής ν. Πεντέλης - Εταιρείας Μωσαϊκών Λτδ

(1999)1 ΑΑΔ 1708 και Ανδρέας Ηλία κ.ά. ν. Δημήτρη Σταυρινίδη

(2000)1 ΑΑΔ 874). Αντίθετα, μπορεί να λεχθεί ότι οι μικροαντιφάσεις ενδυναμώνουν την αξιοπιστία των μαρτύρων προβάλλοντας τον φυσικό τρόπο με τον οποίο διατυπώθηκαν τα σχετικά γεγονότα, όπως αυτά υπήρχαν στη μνήμη τους (βλ. Νικόλας άλλως Νίκος Γεωργίου Σφυρή ν. Ανδρέα Πολυκάρπου (ανωτέρω) και Γιαννάκης Ξυδιάς κ.ά. ν. Αστυνομίας

(1993)2 ΑΑΔ 174). Η αποδοχή μέρους μαρτυρίας και η απόρριψη άλλου, ενός μάρτυρα, δεν αποτελεί διάβημα μεμπτό ή αντινομικό. Απεναντίας, το δικαίωμα ανάγεται στην ευχέρεια αξιολόγησης της μαρτυρίας και της δυνατότητας ορθής αποτίμησης της μαρτυρίας από το Δικαστήριο (βλ. Andreas Polidorou Georghiades v. The Police

(1985)2 CLR 56, Costas Kades v. Christakis Nicolaou a.a.

(1986)1 CLR 212, Yiannakis Agapiou v. Annetta Panayiotou

(1988)1 CLR 257, Στέλιος Μιχαήλ ν. Αστυνομίας

(1991)2 ΑΑΔ 168, Γενικός Εισαγγελέας της Δημοκρατίας ν. Τάκη Μανώλη

(1995)2 ΑΑΔ 207, Ανθούλα Σταύρου Καρεκλά ν. Σωτήρη Κλεάνθους

(1997)1 ΑΑΔ 1199, Γεώργιος Ιωάννου ν. Γεώργιου Κουννίδη

(1998)1 ΑΑΔ 1215, Mossa (Mussa) Mohammed Mustafa ν. Ανδρέα Κακούρη κ.ά. (ανωτέρω) και Αντώνης Γεωργίου Αντωνίου (Μεσίτης) ν. Πολύκαρπου Χρίστου

(2006)1 ΑΑΔ 888). Στην υπόθεση Γεωργία Ι. Γεωργίου Μοσχάτου ν. Λεόντιου Κ. Μοσχάτου

(1999)1 ΑΑΔ 785, και δη στη σελίδα 791, λέχθηκαν τα ακόλουθα: «Κατά κανόνα ο διάδικος θα πρέπει να θέσει στους μάρτυρες της άλλης πλευράς το μέρος της υπόθεσης του που αφορά το συγκεκριμένο μάρτυρα. Αν κατά την αντεξέταση δεν υποβάλει οποιεσδήποτε ερωτήσεις, γενικά θεωρείται ότι αποδέχεται την εκδοχή που θέτει ο μάρτυρας (Browne v. Dunn

(1894)G.R.6 (H.L.) και R. v. Hart

(1932)23 Cr. APP. R. 202). Στην Αγγλία δεν επιτρέπεται στο διάδικο αυτό να επιτεθεί κατά την τελική του αγόρευση ή να προωθήσει εξηγήσεις, στα σημεία που παρέλειψε να αντεξετάσει σχετικούς μάρτυρες επί του σημείου (βλ. επίσης Phipson on Evidence, 13η έκδοση, παράγραφος 33-69)». Στην υπόθεση Ελληνική Τράπεζα (Χρηματοδοτήσεις) Λτδ ν. Ε.Τ. Autospares Enterprises Ltd κ.ά.

(1998)1 ΑΑΔ 843, αναφέρθηκε ότι ισχυρισμοί στην Έκθεση Απαίτησης οι οποίοι αντικρούονται στην Υπεράσπιση δεν αποδεικνύονται από το γεγονός και μόνο της μη αντεξέτασης μάρτυρα, ο οποίος στη μαρτυρία του δεν αναφέρθηκε σ' αυτούς. Είναι αναγκαία και η θετική μαρτυρία του διάδικου, ο οποίος προέβηκε στους εν λόγω ισχυρισμούς στα δικόγραφα. Στην υπόθεση Philippou General Bonded Warehouse Ltd ν. Κώστα Νικολαϊδη

(2006)1 ΑΑΔ 1057, 1060, 1061, με αναφορά στις υποθέσεις A.C.T. Textiles Ltd v. Georghios Zodhiatis

(1986)1 CLR 89 και Adidas v. The Jonitexo Limited

(1987)1 CLR 383, ειπώθηκε ότι εκεί που ένας μάρτυρας δεν αντεξετάζεται σε ουσιώδες μέρος της μαρτυρίας του, παρέχει στο Δικαστήριο διακριτική ευχέρεια να θεωρήσει την παράλειψη αυτή ως αποδοχή των ισχυρισμών του στο σημείο που δεν αντεξετάστηκε. Όσον αφορά τη μαρτυρία των ΜΕ2, 3, 4 και 5 και των ΜΥ1, 2, 3, 4 και 5 δεν αμφισβητήθηκαν τα προσόντα τους και ότι αυτοί είναι εμπειρογνώμονες στην ειδικότητά τους. Παρόλα αυτά, αφού εξέτασα το επάγγελμα, την εκπαίδευση, τα προσόντα, τις γνώσεις και την πείρα τους και έχοντας κατά νου τις αρχές που καθορίζουν πότε ένας μάρτυρας είναι εμπειρογνώμονας, κρίνω ότι αυτοί είναι εμπειρογνώμονες, στην ειδικότητα που έχει κάθε ένας από αυτούς (βλ. υπόθεση Christakis Evangelou a.a. ν. Stavros G. Ambizas a.a.

(1982)1 CLR 41, Θεοσκέπαστη Φαρμ κ.ά. ν. Κυπριακής Δημοκρατίας

(1990)1 ΑΑΔ 984, R.Κ.Β. Leathergoods Limited ν. Βιργινίας Ευάγγελου Αγγελίδη

(2004)1 ΑΑΔ 1071, Μαρία Στεφάνου Παπαχριστοφόρου ν. Τάκη Κυριάκου Καπνίση κ.ά.

(2005)1 ΑΑΔ 244 και Ελένη Τσαγγάρη Δημητρίου ν. Ανδριανής Κυριάκου Εγγλέζου κ.ά.

(1997)1 ΑΑΔ 1285). Επομένως, η μαρτυρία τους θα τύχει προσέγγισης με βάση τις αρχές προσέγγισης μαρτυρίας εμπειρογνώμονα. Κατ' εξαίρεση προς το γενικό κανόνα που απαγορεύει την έκφραση γνώμης μάρτυρα, μπορεί να εκφράσει τη γνώμη του σε θέματα της ειδικότητας του (βλ. υποθέσεις Vassiliko Cement Works Ltd ν. Christos Stavrou

(1978)1 CLR 389 και Νίκος Νικολάου ν. Κλεάνθη Σταύρου

(1992)1 ΑΑΔ 746). Σ' αυτή την περίπτωση, ο εμπειρογνώμονας εφοδιάζει το Δικαστήριο με τα αναγκαία επιστημονικά κριτήρια για τον έλεγχο της ακρίβειας των συμπερασμάτων του έτσι που να δυνηθεί το Δικαστήριο να διαμορφώσει τη δική του ανεξάρτητη κρίση επί των γεγονότων (βλ. Davie ν. Edinborough Magistrates

(1953)SC 34, Andreas Anastassiades ν. The Republic

(1977)2 CLR 97, Renos Philippou ν. Christoforos Odysseos

(1989)1 CLR 1, Θεοσκέπαστη Φαρμ κ.ά. ν. Δημοκρατίας

(1990)1 ΑΑΔ 984, Yiannis N. Erimoudis Estates Limited κ.ά. ν. Ρίτσας Χριστοδουλίδου κ.ά.

(1995)1 ΑΑΔ 926, Παναγιώτης Νεοφύτου ν. Μαριάννας Ανδρέου κ.ά.

(2005)1 ΑΑΔ 692). Όσο κι αν είναι δυνατό ο εμπειρογνώμονας να αναφερθεί σε μια υποθετική περίπτωση ή σε γεγονότα που δεν έχει προσωπική γνώση για να στηρίξει την άποψη του, αυτή η αναφορά δεν μπορεί να εισαχθεί ως απόδειξη για την ύπαρξή τους (βλ. Νίκος Νικολάου ν. Κλεάνθη Σταύρου

(1992)1 AAΔ 746). Ο ευπαίδευτος δικηγόρος της Ενάγουσας, στην αγόρευσή του, αφού αναφέρθηκε στην Έκθεση Απαίτησης, στη νομική πτυχή της ιατρικής αμέλειας και στις γενικές και ειδικές αποζημιώσεις, στη συνέχεια με αναφορά στη μαρτυρία εισηγήθηκε ότι η ιατρική αμέλεια του εναγόμενου προκύπτει από τη χειρουργική τεχνική που χρησιμοποίησε, από τη μη εξήγηση και λήψη των μέτρων που λήφθηκαν από αυτό, έτσι ώστε να έχει άλλη επιλογή, αλλά ούτε και η χειρουργική επέμβαση να έχει το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα. Περαιτέρω εισηγείται ότι από τη μαρτυρία που τέθηκε ενώπιον του Δικαστηρίου δεν προκύπτει ότι προϋπήρχε μυελοπάθεια, αλλά από τη μαρτυρία του νευροχειρουργού ΜΥ3 και του νευρολόγου ΜΕ5 προκύπτει ότι η μυελοπάθεια επήλθε μετεγχειρητικά. Από την αντίπερα πλευρά, οι δικηγόροι του εναγόμενου, δια της ευπαιδεύτου δικηγόρου που παρουσίασε την υπόθεση της υπεράσπισης ενώπιον του Δικαστηρίου και της πληρέστατης αγόρευσης της, η οποία καταλαμβάνει ενενήντα

(90)σελίδες, αφού καταγράφεται μεγάλο μέρος της προσκομισθείσας μαρτυρίας από τις δύο πλευρές με επισήμανση σχετικών αναφορών από τη μαρτυρία του καθενός μάρτυρα, για τις οποίες παραθέτει την εκτίμηση και αξιολόγηση αυτών, εισηγείται, με αναφορά σε νομολογία, γιατί δεν αποδείχθηκε οιαδήποτε ιατρική αμέλεια προεγχειρητικά, διεγχειρητικά και μετεγχειρητικά από τον εναγόμενο, ενώ δεν παραλείπει να επισημάνει ότι στη συγκεκριμένη περίπτωση δεν εφαρμόζεται η αρχή Res Ipsa Loquitur αφού η ενάγουσα προώθησε την υπόθεση της στη βάση ιατρικής αμέλειας για την οποία παρέθεσε σχετικές λεπτομέρειες στην παράγραφο 23 της Έκθεσης Απαίτησης της. Είχα την ευκαιρία να ακούσω και να παρακολουθήσω όλους τους μάρτυρες κατά τη διάρκεια που έδιναν τη μαρτυρία τους, από το εδώλιο του μάρτυρα, ενώπιον του Δικαστηρίου και είμαι σε θέση να αξιολογήσω τη μαρτυρία τους με δείκτη, μεταξύ άλλων, την ειλικρίνειά τους, την ευθύτητά τους, την ακεραιότητά τους, τη σαφήνειά τους, το συμφέρον τους στην υπόθεση, την εν γένει συμπεριφορά τους στο εδώλιο του μάρτυρα και προέβηκα στη διεργασία αξιολόγησής τους, κοσκινίζοντας τη μαρτυρία τους, συγκρίνοντας, συσχετίζοντας και αντιπαραβάλλοντας τούτη, τόσο με όσα ανέφερε ο κάθε μάρτυρας ξεχωριστά, όσο και στο σύνολο της μαρτυρίας όλων των μαρτύρων. Η μαρτυρία τίθεται ενώπιον του Δικαστηρίου και δεν κρίνω σκόπιμο να καταγραφεί, είτε ως έχει, είτε το ουσιαστικότερο μέρος αυτής, αφού τούτο θα γίνει στα πλαίσια της αξιολόγησης, των ευρημάτων και της κατάληξης του Δικαστηρίου, που θα γίνεται ενιαία και αδιάσπαστα μεταξύ τους, με ευδιάκριτο τρόπο, ποιά μαρτυρία γίνεται αποδεκτή και ποιά όχι, όπως και τα ευρήματα και η κατάληξη του Δικαστηρίου που εξάγονται από τη μαρτυρία που γίνεται αποδεκτή. Συνάμα, μέσα από την απόφαση, θα απαντώνται και οι διάφορες θέσεις και εισηγήσεις των δικηγόρων, που καταγράφονται στις αγορεύσεις τους, χωρίς να γίνεται ειδική αναφορά σε κάθε μια από αυτές. Τα ακόλουθα είναι τα κύρια θέματα που καλείται το Δικαστήριο να εξετάσει για να κρίνει, όπως διαφαίνεται από τους δικογραφημένους ισχυρισμούς, αλλά και από τη μαρτυρία που τέθηκε ενώπιον του Δικαστηρίου, τις εισηγήσεις και τις αγορεύσεις των συνηγόρων, κατά πόσο επιδείχθηκε ή όχι αμέλεια ή παράβαση καθήκοντος από τον εναγόμενο. 1. ΠΡΟΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΑ: Α. Κατά πόσο ήταν αναγκαία οποιαδήποτε χειρουργική επέμβαση. Β. Κατά πόσο η ενάγουσα έτυχε της δέουσας πληροφόρησης και ενημέρωσης για τη χειρουργική επέμβαση, τη φύση της, τις επιπλοκές, τις συνέπειες, τους στόχους, τους κινδύνους και τα αποτελέσματα που μπορεί να έχει αυτή και τις επιλογές που είχε. 2. ΔΙΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΑ: Γ. Ποια ήταν και τι ρόλο έπαιξε η μέθοδος της χειρουργικής επέμβασης που χρησιμοποίησε ο εναγόμενος και η μη αφαίρεση του σκληρού δίσκου λόγω της διακοπής και μη ολοκλήρωσης της χειρουργικής επέμβασης που προέκυψε ένεκα αιμορραγίας και πτώσης της αρτηριακής πίεσης και οξυγόνωσης, στην κατάσταση της υγείας της ενάγουσας. Δ. Αν έπαιξε οιονδήποτε ρόλο η χρήση λούπας και όχι μικροσκοπίου κατά τη χειρουργική επέμβαση από τον εναγόμενο, όπως και η μη χρήση νευροπαρακολούθησης κατά τη διάρκεια της επέμβασης, ή τυχόν οποιαδήποτε έλλειψη εξοπλισμού που εισηγήθηκε ο δικηγόρος της ενάγουσας ότι δεν υπήρχε στην πολυκλινική ΛΗΤΩ. Ε. Αν υπήρξε ελλειμματική ιατρική χειρουργική συμπεριφορά από τον εναγόμενο, υπό την έννοια ότι αυτή απαγορεύεται ή δεν επιτρέπεται ή δεν είναι αποδεκτή ως μέθοδος. Στ. Αν υπήρξε επιπλοκή με γνωστή ή άγνωστη αιτία που προκάλεσε τις ισχυριζόμενες βλάβες στην ενάγουσα, ήτοι

(1)μυελοπάθεια,

(2)αδυναμία αριστερού κάτω άκρου,

(3)διαταραχή αισθητικότητας στο δεξιό κάτω άκρο και αιμωδία αυτού,

(4)διαταραχή σφικτήρα του ορθού και εντέρου

(5)μη αίσθησης πότε η ουροδόχος κύστη είναι πλήρης,

(6)μη αίσθηση του άδειου ορθού,

(7)λίγη ως καθόλου αίσθηση στο περίνεο,

(8)καμία αίσθηση στον κόλπο,

(9)καθόλου αίσθηση της θερμοκρασίας στο κάτω μέρος της κοιλίας και στα πόδια της

(10)μεγάλη δυσκολία στην αποβολή ούρων,

(11)πτώση της libido και καμίας επιθυμίας για σεξ και

(12)ανικανότητα για οποιαδήποτε εργασία. 3. ΜΕΤΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΑ Ζ. Η λήψη ή μη της δέουσας ιατρικής αγωγής ή αναγκαίων διορθωτικών μέτρων για αντιμετώπιση της ισχυριζόμενης επιπλοκής. Η. Ορθών ή μη οδηγιών ή άλλως πως. Βέβαια, μαζί με αυτά τα θέματα, θα εξεταστούν και άλλα παρεμφερή θέματα, αν προκύπτουν, που τυχόν σχετίζονται με τα πιο πάνω κύρια θέματα. Το αστικό αδίκημα της αμέλειας εμπεριέχεται στο άρθρο 51 εδάφιο 1 του Περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου, Κεφ. 148, το οποίο έχει ως ακολούθως: «Αμέλεια συνίσταται- (α) στην τέλεση πράξης την οποία υπό τις περιστάσεις δεν θα τελούσε λογικό συνετό πρόσωπο ή στην παράλειψη τέλεσης πράξης την οποία υπό τις περιστάσεις τέτοιο πρόσωπο θα τελούσε ή (β) στην παράλειψη καταβολής τέτοιας δεξιότητας ή επιμέλειας για την άσκηση επαγγέλματος, επιτηδεύματος ή ασχολίας όπως ένα λογικό συνετό πρόσωπο, που έχει τα προσόντα για την άσκηση του επαγγέλματος αυτού, επιτηδεύματος ή ασχολίας θα κατέβαλλε υπό τις περιστάσεις, και στην πρόκληση ζημιάς εξαιτίας αυτής: Νοείται ότι για αυτή δύναται να τύχει αποζημίωσης μόνο το πρόσωπο έναντι του οποίου ο υπαίτιος της αμέλειας υπείχε υποχρέωση, υπό τις περιστάσεις, να μην επιδείξει αμέλεια». Τα ουσιαστικά στοιχεία που πρέπει να αποδειχθούν σε κάθε αγωγή για αμέλεια είναι τα ακόλουθα τρία:

(1)αμελής πράξη ή παράλειψη,

(2)υποχρέωση επιμέλειας προς το ζημιωθέν πρόσωπο και

(3)πρόκληση ζημιάς. Ο εναγόμενος για να υπέχει ευθύνη πληρωμής αποζημιώσεων για το αστικό αδίκημα της αμέλειας πρέπει να αποδειχθεί ότι: (α) απέτυχε να επιδείξει επιμέλεια, (β) υπείχε υποχρέωση επιμέλειας προς το ζημιωθέν πρόσωπο και (γ) η αποτυχία του να επιδείξει επιμέλεια ήταν η αιτία που προκάλεσε τη ζημιά. Η ιατρική αμέλεια αποτελεί μια έκφανση της γενικότερης επαγγελματικής αμέλειας. Στην υπόθεση Χρίστος Αγγελή v. Ανδρέα Βορκά

(2007)1 ΑΑΔ 761, λέχθηκαν τα εξής για το θέμα της ιατρικής αμέλειας: «Ο ασθενής ο οποίος επιζητά αποζημιώσεις λόγω ιατρικής αμέλειας, θα πρέπει να αποδείξει: (

1. i)Την ύπαρξη υποχρέωσης επιμέλειας προς τον ασθενή. Προς τούτο ο ασθενής θα πρέπει να αποδείξει την ύπαρξη της σχέσης γιατρού - ασθενή. Ο γιατρός έχει τη νομική υποχρέωση να περιθάλψει ένα ασθενή στο νοσοκομείο ή στην κλινική όπου εργάζεται, αλλά δεν έχει καμιά νομική υποχρέωση να ενεργήσει ως σωτήρας για ένα ξένο που χάνει τις αισθήσεις του σε μια δεξίωση ή τραυματίζεται σε ένα τροχαίο ατύχημα. Εδώ σημειώνεται η νομική υποχρέωση σε αντίθεση με την ηθική. (
2. ii)Αμελή πράξη ή παράλειψη εκ μέρους του γιατρού. Ο ασθενής θα πρέπει να αποδείξει ότι ο γιατρός έχει παραβιάσει το καθήκον του να είναι επιμελής, παρουσιάζοντας μαρτυρία ότι οι ενέργειες του γιατρού ήταν κατώτερες από ό,τι θεωρούνται ως ικανοποιητικές από τα δικαστήρια. (iii) Την πρόκληση ζημιάς. Ο ασθενής θα πρέπει να αποδείξει ότι λόγω των ενεργειών του γιατρού η υγεία του έχει χειροτερεύσει ή ότι έχει υποστεί κάποια άλλη συγκεκριμένη ζημιά.» Στην υπόθεση Κυριακή Σ. Αθανασίου κ.ά. v. Αντώνη Κουνούνη

(1997)1 ΑΑΔ 614, λέχθηκαν τα ακόλουθα σε σχέση με το επίπεδο δεξιότητας που πρέπει να επιδεικνύει σε πρόσωπα που τίθενται υπό την φροντίδα του: «Το καθήκον ιατρού, όπως και κάθε ειδικευμένου επαγγελματία (πρακτήρα), προς πρόσωπο, το οποίο βασιζόμενο στην δεξιότητα του περιέρχεται υπό την φροντίδα του, προσδιορίζεται περιεκτικά στην απόφαση Ashcroft v. Mersey Regional Health Authority

(1983)2 All E.R. 245. Συνίσταται, στην στράτευση της γνώσης και την επίδειξη της επιμελείας που αναμένεται από πρόσωπο το οποίο κατέχει και διακηρύττει ότι κατέχει τη συγκεκριμένη δεξιότητα, καθήκον το οποίο στην περίπτωση του ωτορινολαρυγγολόγου προσλαμβάνει τη μορφή της δεξιότητας που αναμένεται από Ιατρό της ειδικότητας του. Η προσέγγιση του Δικαστή Kilner Brown, J., στην πιο πάνω υπόθεση, έτυχε της έγκρισης του Αγγλικού Εφετείου (βλ, Note Ashcroft v. Mersey Regioanl Health Authority

(1985)2 All E.R. 96). Το επίπεδο δεξιότητας, το οποίο αναμένεται από επαγγελματία ιατρό (medical practitioner), τέθηκε με την ίδια σαφήνεια από τον McNair, J. στην Bolam v. Friern Hospital Management Committee

(1957)1 W.L.R. 582. Είναι εκείνο της συνήθους δεξιότητας την οποίαν αναμένεται να έχει πρόσωπο το οποίο επαγγέλλεται και ασκεί τη συγκεκριμένη ειδικότητα. Η ορθότητα της προσέγγισης αυτής επιβεβαιώθηκε σε σειρά μεταγενέστερων αποφάσεων, που επίσης επεξηγούν το πρακτικό πεδίο εφαρμογής της. (βλ. μεταξύ άλλων, Sideway v. Gov. Of Bethlem Roval Hospital

(1985)A.C. 871, 893 -894; Wilsher v. Essex A.H.A.

(1987)Q.Β. 730).» Η εξέλιξη και η σημερινή κατάληξη αντίκρισης της ιατρικής αμέλειας καταγράφεται στην υπόθεση Χρίστος Αγγελή v. Ανδρέα Βορκά, ανωτέρω, από τη σελίδα 770-777 αλλά δεν χρειάζεται να καταγραφούν όλες αυτές οι σελίδες. Είναι αρκετό να παρατεθεί το ακόλουθο απόσπασμα από αυτές: «Η ανακούφιση που πρόσφερε η απόφαση Bolam στον ιατρικό κόσμο δεν διάρκεσε πολύ, αφού η αρχή που διατυπώθηκε διαφοροποιήθηκε λίγο αργότερα με την απόφαση Bolitho and Others v. City and Hackney Health Authority [1993] 4 Med. L. R. 381, σύμφωνα με το σκεπτικό της οποίας το ερώτημα αν ένας γιατρός έχει ενεργήσει αμελώς ή όχι κρίνεται από το Δικαστήριο και όχι με βάση την πρακτική που υιοθετείται από ένα εξειδικευμένο ιατρικό σώμα.» Στην υπόθεση Bolitho a.o. v. City and Hackney Health Authority

(1993)4 Med. L.R. 381, το Δεκέμβριο του 1983 ο ενάγων, ηλικίας 2 χρόνων, χειρουργήθηκε για το κλείσιμο του βατού βοτάλιου πόρου (persistent ductusarteriosus). Το Γενάρη του 1984 εισάχθηκε ξανά στο νοσοκομείο όπου διαπιστώθηκε ότι έπασχε από οξεία λαρυγγίτιδα. Γύρω στις 12:40μμ της 17.01.1984 η νοσοκόμος παρατήρησε ότι το χρώμα του ανήλικου ήταν άσπρο και δεν μπορούσε να αναπνεύσει. Τηλεφώνησε αμέσως στην επί καθήκοντι γιατρό Dr Horn η οποία την πληροφόρησε ότι θα ερχόταν όσο πιο γρήγορα μπορούσε. Η κατάσταση του ανήλικου καλυτέρευσε αλλά γύρω στις 2:00μμ, όταν η κατάστασή του χειροτέρευσε, η νοσοκόμος τηλεφώνησε ξανά στην Dr Horn η οποία δεν είχε πάει ακόμα στο νοσοκομείο. H τελευταία δοκίμασε να επικοινωνήσει με την ανώτερη λειτουργό του νοσοκομείου για να της ζητήσει να την αντικαταστήσει, αλλά η λειτουργός ουδέποτε πήρε το μήνυμα (bleep) αφού οι συσσωρευτές της δεν είχαν αποθέματα ενέργειας (flat batteries). Γύρω στις 2:35μμ ο ανήλικος κατέρρευσε αφού δεν μπορούσε να αναπνεύσει και υπέστη καρδιακή ανακοπή με αποτέλεσμα να υποστεί σοβαρή εγκεφαλική βλάβη. H παράλειψη της Dr Horn να πάει στο νοσοκομείο συνιστούσε αμέλεια. Οι νοσοκομειακές αρχές παραδέχθηκαν ότι αν ο ασθενής ετοποθετείτο σε διασωλήνωση (intubation) πριν από το καρδιακό επεισόδιο στις 2:35, δεν θα επερχόταν η κατάρρευση και το σοβαρό εγκεφαλικό επεισόδιο που επακολούθησε. Το ερώτημα ήταν τι είδους θεραπεία θα προσφερόταν από την Dr Horn αν μετέβαινε στο νοσοκομείο. Υποβλήθηκε εκ μέρους του ανήλικου ότι θα έπρεπε να διασωληνωθεί αμέσως. Όμως ο πραγματογνώμονας της νοσοκομειακής αρχής, που κλήθηκε να καταθέσει τη δική του επιστημονική άποψη, υποστήριξε ότι ο ίδιος θα είχε τον ανήλικο υπό παρατήρηση αλλά δεν θα τον τοποθετούσε σε διασωλήνωση. Την ίδια άποψη διατύπωσε και η Dr Horn που κατέθεσε ότι αν μετέβαινε έγκαιρα στο νοσοκομείο, έχοντας υπόψη το ιστορικό και την κατάσταση του ανήλικου, δεν θα τον τοποθετούσε σε διασωλήνωση. Για να επιτύχει στην αγωγή του ο ενάγων θα έπρεπε να αποδείξει ότι η διασωλήνωση ήταν επιτακτική, όμως η μαρτυρία που παρουσιάστηκε από τη νοσοκομειακή αρχή ήταν αντίθετη. Έτσι η αγωγή απορρίφθηκε αφού δεν αποδείχθηκε ότι εφόσον ο ανήλικος δεν θα ετοποθετείτο σε διασωλήνωση, το τραύμα που επακολούθησε δεν μπορούσε να αποφευχθεί. Ο κανόνας ο οποίος προκύπτει από την απόφαση Bolitho a.o. v. City and Hackney Health Authority, ανωτέρω, που αποτελεί σήμερα τη νομική θέση που εφαρμόζεται είναι ότι ένας γιατρός δεν μπορεί να αποφύγει την ευθύνη για ιατρική αμέλεια αν αποδείξει ότι ακολούθησε μια καθιερωμένη πρακτική που είχε υιοθετηθεί από ένα υπεύθυνο σώμα εξειδικευμένων ιατρικών λειτουργών. Σήμερα το ερώτημα αν ένας γιατρός είναι ένοχος αμέλειας πρέπει να απαντάται από το Δικαστήριο μέσα στα πλαίσια του συνόλου της μαρτυρίας που παρουσιάζεται. Όπως έχει τονιστεί χαρακτηριστικά στην υπόθεση Bolitho a.o. v. City and Hackney Health Authority, ανωτέρω: «It is not enough for the defendant to call a number of doctors to say that what he had done or not was in accord with accepted clinical practice. It is necessary for the judge to consider that evidence and decide whether that clinical practice puts the patient unnecessarily at risk.» Σε ελεύθερη μετάφραση: «Δεν είναι αρκετό για τον εναγόμενο να καλέσει ένα αριθμό γιατρών για να πουν ότι αυτό που έκαμε ή αυτό που δεν έκαμε συνάδει με αποδεκτή ιατρική πρακτική. Είναι αναγκαίο για το Δικαστήριο να αξιολογήσει αυτή τη μαρτυρία και να αποφασίσει αν αυτή η ιατρική πρακτική θέτει τον ασθενή σε περιττό κίνδυνο.» Τα πιο πάνω αναφέρθηκαν σε σωρεία υποθέσεων, μεταξύ των οποίων η Πέτρου κ.ά. ν. Θεμιστοκλέους

(2003)1 ΑΑΔ 1426, Γιάλλουρος ν. Ψύλλου

(2009)1 ΑΑΔ 1552, Πολυκλινική Υγεία ΛΤδ ν. Λάμπρου, Πολ. Εφέσεις 114 και 115/2011 ημερομηνίας 26.11.2016, Μιχαήλ ν. Λαπίθη κ.ά. Πολ. Έφεση 336/2011, ημερομηνίας 12.1.2018, Ελευθέριου ν. Γενικός Εισαγγελέας, ECLI:CY:AD:2018:A58, Πολ. Έφεση 292/2012, ημερομηνίας 5.2.2018 και Αλέκου ν. Γενικός Εισαγγελέας, ECLI:CY:AD:2018:A168, Πολ. Έφεση 98/2014, ημερομηνίας 4.4.2018. Η αρχή Res Ipsa Loquitur, που επικαλέστηκε η Ενάγουσα και καθορίζεται στο άρθρο 55 του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου, ΚΕΦ.148, η οποία δεν συνιστά τίποτα παραπάνω από έναν κανόνα απόδειξης, που δίνει βασικά έμφαση στην κοινή λογική και αυστηρά ομιλούντες δεν χρειάζεται να δικογραφηθεί, βλ. υπόθεση Αντώνης Παπαλλής κ.ά. ν. Σίμου Κυριακίδη

(2008)1 ΑΑΔ 83, 92-93, εφαρμόζεται στην περίπτωση που ο Ενάγων αδυνατεί να προσκομίσει μαρτυρία για τις πράξεις ή παραλείψεις του Εναγόμενου για να αποδείξει την αμέλεια του τελευταίου, βλ. Αντώνης Παπαλλής κ.ά. ν. Σίμου Κυριακίδη (ανωτέρω), και Κυριακή Σ. Αθανασίου κ.ά. ν. Αντώνη Κουνούνη

(1997)1 ΑΑΔ 614. Στην υπόθεση Πέτρου κ.ά. ν. Θεμιστοκλέους

(2003)1 ΑΑΔ 1426, αναφέρθηκε ότι η αρχή Res Ipsa Loquitur δεν τυγχάνει εφαρμογής όπου ο ενάγων επιχειρεί με την προσαγωγή μαρτυρίας εμπειρογνωμόνων να αποδείξει ιατρική αμέλεια. Στην υπό κρίση υπόθεση η ενάγουσα στην Έκθεση Απαίτησης παρέθεσε λεπτομέρειες αμέλειας του εναγόμενου και κάλεσε μάρτυρες-εμπειρογνώμονες, για να αποδείξει την αμέλεια και την παράβαση καθήκοντος του εναγομένου. Ως εκ τούτου δεν μπορεί η ενάγουσα να επικαλείται την αρχή αυτή, η οποία εφαρμόζεται όπως αναφέρθηκε, ως άνω, στην περίπτωση κατά την οποία δεν γνωρίζει ο ενάγων την αιτία της ζημιάς. Επομένως, το βάρος απόδειξης αμέλειας παραμένει στους ώμους της ενάγουσας. Η ενάγουσα γεννήθηκε στις 18.2.1971, διαμένει στην XXXXX και όταν έδιδε τη μαρτυρία της ενώπιον του Δικαστηρίου ήταν 48 ετών, μητέρα 4 παιδιών ηλικίας 18, 23, 26 και 27, ενώ στις 5.2.2010 που υποβλήθηκε στη χειρουργική επέμβαση από τον εναγόμενο ήταν ηλικίας 39 ετών. Πριν την ημερομηνία 5.2.2010 που υποβλήθηκε σε χειρουργική επέμβαση από τον εναγόμενο, κατ΄ αυτή, ήταν καθόλα ένα υγιές άτομο, εργατικό και δραστήριο. Είχε κοινωνική ζωή, με πολλά ενδιαφέροντα, γυμναζόταν καθημερινά, απολάμβανε το κολύμπι και γενικά τις χαρές της ζωής, ενώ είχε την αποκλειστική φροντίδα των τεσσάρων παιδιών της. Κατά το έτος 2009 παρατήρησε ότι άρχισε να έχει βραχνή φωνή και παρουσιάστηκαν μικρά κουβαράκια στο λαιμό της. Ανήσυχη αποτάθηκε και επισκέφθηκε τον ιατρό παθολόγο Ιωάννου στο νοσοκομείο Αραδίππου. Αυτός αφού την εξέτασε της συνέστησε να προβεί σε εξέταση μαγνητικής τομογραφίας (MRI). Σημειώνεται ότι ο ιατρός Ιωάννου δεν έδωσε μαρτυρία ενώπιον του Δικαστηρίου και ούτε δόθηκε εξήγηση για τούτο. Μαρτυρία δεν έδωσε ούτε ο κ. Διόφαντος, ο οποίος, όπως εξάγεται από τη μαρτυρία της ενάγουσας, είναι, ίσως, ιατρός ακτινολόγος. Έτσι στις 21.9.2009 διενεργήθηκε σε αυτή, στο ιατρικό διαγνωστικό κέντρο «Άγιος Θέρισσος» στην Αραδίππου, μαγνητική τομογραφία, Τεκμήριο

1. Γι΄ αυτή τη μαγνητική τομογραφία κατατέθηκε ως Τεκμήριο 1, αντίγραφο της γραπτής αναφοράς της ακτινολόγου Ελένης Ηρακλέους, η οποία δεν κατέθεσε ενώπιο του Δικαστηρίου, ούτε δόθηκε εξήγηση για τούτο, ενώ την αναφορά της αυτή σχολίασαν και εξέφρασαν άποψη άλλοι μάρτυρες εμπειρογνώμονες των οποίων η μαρτυρία θα σχολιαστεί στη συνέχεια σε άλλο μέρος της απόφασης. Διαπιστώθηκε από τη μαγνητική τομογραφία, Τεκμήριο 61, ότι υπήρχε, κατ΄ αυτή, οπίσθια προβολή σκληρού δίσκου στο ύψος Θ.7-8, η οποία προκαλούσε στένωση του σπονδυλικού σωλήνα και συμπίεση του νωτιαίου μυελού. Σημειώνεται ότι, όπως ανέφερε η ενάγουσα, πέραν των πιο πάνω παρατηρήσεων που έκανε η ίδια, δεν είχε οιαδήποτε άλλα συμπτώματα. Ένεκα των πιο πάνω ευρημάτων που προέκυψαν από την μαγνητική τομογραφία, Τεκμήριο 61, επισκέφθηκε τη νευρολόγο XXXXX Γιασουμή στη Λάρνακα, η οποία αφού είδε το Τεκμήριο 1, και όπως είπε κατά την αντεξέταση της «είδε τα προβλήματα», της συνέστησε όπως επισκεφθεί νευροχειρούργο και δη τον εναγόμενο. Σημειώνεται ότι η νευρολόγος Γιασουμή δεν έδωσε μαρτυρία ενώπιον του Δικαστηρίου ούτε και δόθηκε κάποια δικαιολογία για τούτο. Πράγματι ακολουθώντας τη συμβουλή της νευρολόγου επισκέφθηκε τον εναγόμενο στο ιατρείο του στην Λάρνακα τον Σεπτέμβριο του
2. Σημειώνεται ότι ο εναγόμενος καθορίζει αυτή στις 24.9.
3. Αφού ο εναγόμενος την εξέτασε και είδε και τη μαγνητική τομογραφία ημερομηνίας 21.9.2009, Τεκμήριο 61, της ανέφερε, κατ΄ αυτή, ότι ήταν άμεση η ανάγκη να υποβληθεί σε χειρουργική επέμβαση διότι σε αντίθετη περίπτωση υπήρχε κίνδυνος να μείνει παράλυτη. Η γνωμάτευση αυτή του εναγόμενου την ανησύχησε πάρα πολύ, αφού η κατάστασης της υγείας της ήταν πολύ καλή και αποφάσισε να λάβει και δεύτερη ιατρική γνώμη σε σχέση με όσα εμφαίνονταν στο Τεκμήριο
4. Κατά τον εναγόμενο, η ενάγουσα, όπως ήδη λέχθηκε, τον επισκέφθηκε στο ιατρείο του στη Λάρνακα στις 24.9.2009, ότε και του παραπονέθηκε ότι αισθανόταν καθημερινά αιμωδίες, δηλαδή μουδιάσματα στα κάτω άκρα, αμφοτερόπλευρα. Βλέποντας τη μαγνητική τομογραφία ημερομηνίας 21.9.2009, Τεκμήριο 61, την οποία της είχε συστήσει να προβεί ο νευρολόγος Ιωάννου, διαπίστωσε οπίσθια προβολή μεσοσπονδυλίου δίσκου στο επίπεδο Θ.7-8 αποτελούμενη από μεικτής υφής υλικό, δηλαδή κεντρικό μαλακό δίσκο και σκληρό (αποσβεστωμένο στην περιφέρεια η οποία προκαλούσε στένωση του μεσοσπονδυλικού σωλήνα και πίεση του νωτιαίου μυελού. Επίσης διαπίστωσε υψηλής έντασης σήμα αριστερά, εντός του νωτιαίου μυελού, συμβατό με πιεστικού τύπου μυελοπάθεια. Κατά την κλινική της εξέταση διαπίστωσε υπαισθησία στα κάτω άκρα, αμφοτερόπλευρα και ανυψωμένα αντανακλαστικά. Ένεκα τούτων των στοιχείων ,αυτά οδήγησαν σε κλινική μυελοπάθεια. Μετά την ολοκλήρωση της κλινικής εξέτασης την ενημέρωσε για το πρόβλημα που είχε ενδελεχώς και της είπε ότι ο σκληρός δίσκος κατά την άποψη της ήταν ασυμπτωματικός και ότι τα συμπτώματα της οφείλονταν στη παρουσία του μαλακού μέρους του δίσκου. Της είπε ότι με βάση τα συμπτώματα που είχε δεν αποτελούσαν απόλυτη ένδειξη για χειρουργική επέμβαση και της είπε ότι θα έπρεπε να εξετάζεται σε τακτά διαστήματα για να διαπιστώνεται η κατάσταση της και αναλόγως να πράξουν και ότι τον επισκέφθηκε και στις 2.10.2009, οπότε διαπίστωσε ότι η κατάσταση της ήταν η ίδια, όπως βέβαια την εξηγεί αυτός. Έτσι αφού η ενάγουσα αποτάθηκε στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας (στο εξής Γ.Ν.Λ.), στις 9.10.2009 την εξέτασε ο ιατρός Αναγνωστόπουλος, ο οποίος, κατ΄ αυτή, τη συμβούλευσε ότι δεν ήταν επείγουσα ανάγκη να υποβληθεί σε χειρουργική επέμβαση, αλλά να επανεξετάζετο σε τακτά χρονικά διαστήματα ώστε να ελέγχει την κατάσταση της υγείας της. Κατά την αντεξέταση της ανέφερε ότι ο Αναγνωστόπουλος της είπε ότι είναι δύσκολη επέμβαση και αν ήταν αυτός στη θέση της και είχε αυτό το θέμα που έχει αυτή θα το σκεφτόταν να χειρουργηθεί. Σημειώνεται ότι ο ιατρός Αναγνωστόπουλος δεν έδωσε μαρτυρία ενώπιον του Δικαστηρίου, ούτε δόθηκε κάποια δικαιολογία γι΄ αυτό. Από αυτά όμως που η ίδια είπε εξάγεται ότε, έστω και αν δεν θυμόταν να αναφερθεί στις ημερομηνίες που την είδε ο Αναγνωστόπουλος, (α) πριν τις 28.1.2010 που την είδε ο εναγόμενος αυτή γνώριζε ότι είχε πρόβλημα και (β) η χειρουργική επέμβαση ήταν δύσκολη. Ακολουθώντας τις οδηγίες του, επανεξετάστηκε στο Γ.Ν.Λ. στις 20.11.2009 και στις 18.12.2009, χωρίς να διαπιστωθεί καμία μεταβολή στην κατάσταση υγείας της και/ή επιδείνωση των συμπτωμάτων της. Άρα γνώριζε για το πρόβλημα της όχι μόνο πριν τις 28.1.2010 αλλά και πριν τις 20.11.2009 και βάση τα δικά της λεχθέντα, αφού της είπε να την βλέπει σε τακτά χρονικά διαστήματα και αυτό έκανε περίπου σε ένα μήνα, τότε το πρόβλημα της το γνώριζε από τον Αναγνωστόπουλο από τον Οκτώβριο του 2009 και δη από τις 9.10.
5. Στις αρχές του 2010, που κατά την αντεξέταση της ανέφερε ότι μπορεί να ήταν 8.1.2010, ως εισηγήθηκε η υπεράσπιση, λόγω απουσίας του Αναγνωστόπουλου, εξετάστηκε στο Γ.Ν.Λ. από τον νευροχειρούργο Συμεωνίδη, ο οποίος, κατ΄ αυτή, αφού είδε τη μαγνητική τομογραφία ημερομηνίας 21.9.2009, Τεκμήριο 61 και έλαβε και τον ιατρικό της φάκελο, της ανέφερε ότι θα μιλούσε με τους άλλους ιατρούς για να την καλέσουν σε εξέταση και να ετοιμάσουν τελικό πόρισμα αναφορικά με το κατά πόσο θα έπρεπε να υποβληθεί σε χειρουργική επέμβαση. Άρα από τα λεγόμενα της ίδιας εξετάζετο από τους νευροχειρουργούς του Γ.Ν.Λ. κατά πόσο θα προέβαιναν σε χειρουργική επέμβαση. Τελικά δεν κατέστη δυνατή η ετοιμασία του πορίσματος καθότι ο Συμεωνίδης υπέστη έμφραγμα και αναγκάσθηκε να απουσιάζει από την εργασία του για μεγάλο χρονικό διάστημα. Σημειώνεται ότι ούτε ο Συμεωνίδης έδωσε μαρτυρία ενώπιον του Δικαστηρίου, αλλά ούτε και δόθηκε κάποια εξήγηση γι΄ αυτό. Ενόψει αυτού του γεγονότος, επειδή κατ΄ αυτή θα έπαιρνε χρόνο για να ξανακλείσει ραντεβού στο Γ.Ν.Λ., απελπισμένη και χωρίς άλλη επιλογή, κατά ή περί τα τέλη Ιανουαρίου του 2010 επισκέφθηκε τον εναγόμενο, ο οποίος καθορίζει την ημέρα επίσκεψης της στις 28.1.
6. Όμως από την αντεξέταση της εξάγεται αβίαστα ότι στο Γ.Ν.Λ. πήγε λόγω οικονομικών και επίσης για να πάρει δεύτερη γνώμη. Κατά την επίσκεψη της στον εναγόμενο τον Ιανουάριο του 2010, αυτός της ζήτησε όπως προβεί σε νέα μαγνητική τομογραφία, ώστε να διαφανεί αν η κατάσταση της υγείας της παρέμενε στάσιμη, όπως και έπραξε στις 28.1.2010, Τεκμήριο 62, για την οποία κατατέθηκε αντίγραφο ιατρικής αναφοράς αυτής Τεκμήριο 2, η οποία, κατ΄ αυτή, έδειξε ότι δεν είχε οποιαδήποτε σημαντική αλλαγή σε σχέση με την προηγούμενη μαγνητική τομογραφία, ημερομηνίας 21.9.2009, Τεκμήρια
7. Τη μαγνητική τομογραφία ημερομηνίας 28.1.2010, Τεκμήριο 62 και αντίγραφο ιατρικής αναφοράς, Τεκμήριο 2, τα προσκόμισε στον εναγόμενο ο οποίος της ανέφερε ότι η κατάσταση της χειροτέρεψε, αναληθώς κατ΄ αυτή όπως διαπίστωσε μεταγενέστερα, και ότι έπρεπε να υποβληθεί άμεσα σε χειρουργική επέμβαση, τονίζοντας της ότι αυτή τη φορά δεν θα έπρεπε να τον αγνοήσει γιατί ο κίνδυνος παράλυσης της ήταν πλέον ορατός. Ο ισχυρισμός της αυτός, που σκοπό έχει να καταδείξει ότι δεν χρειαζόταν να γίνει χειρουργική επέμβαση, ελέγχεται ως προς την αλήθεια του, αφού ήδη, όπως ανέφερε η ίδια και καταγράφηκε προηγουμένως, από τις 8.1.2010, οι νευροχειρουργοί του Γ.Ν.Λ. θα συσκέπτονταν και θα αποφάσιζαν κατά πόσο θα προέβαιναν σε εγχείριση, αλλά δεν το έπραξαν ή δεν το έμαθε λόγω του προβλήματος υγείας του Συμεωνίδη και για να μη χρονοτριβεί επέστρεψε απελπισμένη, προφανώς από τις χρονοβόρες διαδικασίες του Γ.Ν.Λ., στον εναγόμενο. Όπως δε, κατ΄ αυτή, της ανέφερε η εγχείρηση ήταν επέμβαση ρουτίνας, η οποία θα διαρκούσε περίπου μία

(1)ώρα και δεν της ανέφερε ότι υπήρχαν οποιοιδήποτε κίνδυνοι. Συγκεκριμένα της ανέφερε εν συντομία ότι θα αφαιρείτο ο σκληρός δίσκος που είχε μετακινηθεί. Σε καμία περίπτωση δεν της ανέφερε ούτε αυτός, ούτε άλλος ιατρός ότι είχε μυελοπάθεια ή ότι υπήρχαν ενδείξεις για αρχόμενη μυελοπάθεια. Όμως και πάλι δεν λέει την αλήθεια ότι δήθεν ο εναγόμενος της είπε ότι ήταν επέμβαση ρουτίνας και ως αφήνει να νοηθεί τον πίστεψε, γιατί ήδη όπως η ίδια είπε ο Αναγνωστόπουλος της ανέφερε ότι ήταν δύσκολη επέμβαση και αν ήταν αυτός στη θέση της θα το σκεφτόταν να χειρουργηθεί. Από μόνη της δε αυτή η αναφορά καταδεικνύει, αφού ήταν δύσκολη η επέμβαση, ότ εμπεριέχει και κινδύνους. Ως προς το ότι κανείς δεν της είπε για μυελοπάθεια ή ότι υπήρξαν ενδείξεις για αρχόμενη μυελοπάθεια αυτό θα καταδειχθεί από το σχολιασμό της μαρτυρίας των εμπειρογνωμόνων που θα ακολουθήσει στη συνέχεια και δη από την αναφορά τους στις μαγνητικές τομογραφίες ημερομηνίας 21.9.2009 και 28.1.2010, Τεκμήρια 61 και 62, αντίστοιχα. Ενόψει των πιο πάνω αναφορών του εναγόμενου και δίνοντας πίστη σε αυτό συγκατατέθηκε να υποβληθεί στην χειρουργική επέμβαση αυτή. Έτσι, αφού στις 4.2.2010 η ενάγουσα υπέγραψε και παρέδωσε στον εναγόμενο επιταγή εκ €5.000, Τεκμήριο 3, ο εναγόμενος υπό γενική αναισθησία, στην πολυκλινική «ΛΗΤΩ» στο Παραλίμνι προέβη, κατά την ενάγουσα, σε χειρουργική επέμβαση πεταλεκτομής Θ.7-8 με οπίσθια πρόσβαση προς τον σκληρό δίσκο. Ενώ σύμφωνα με τον εναγόμενο αφού εξήγησε στην ενάγουσα στις 28.1.2010 με απλά λόγια σε τι είδους επέμβαση θα προέβαινε και τους κινδύνους αυτής και όλα τα σχετικά, όταν τον επισκέφθηκε στο ιατρείο του σε άσχημη κατάσταση και αφού είδε τη μαγνητική τομογραφία ίδιας ημερομηνίας, Τεκμήριο 62, στην οποία παρουσιάζετο οπίσθια προβολή του μεσοσπονδύλιου δίσκου στο επίπεδο θ.7-8 της θωρακικής μοίρας, η οποία ήταν μεικτής υφής, δηλαδή αποτελούμενη από σκληρό και μαλακό δίσκο, ως επίσης και το σήμα μυελοπάθειας εντός του νωτιαίου μυελού που είχε διαφανεί και στη μαγνητική τομογραφία στις 21.9.2009, Τεκμήριο 61, αφού είχε εξηγήσει ξανά την 1.2.2010 σε αυτή και το σύζυγο της όλα όσα σχετίζονται με αυτή τη χειρουργική επέμβαση, στις 5.2.2010, ως είχε συμφωνηθεί μεταξύ τους και προγραμματιστεί η χειρουργική επέμβαση, κατόπιν που είδε την ακτινογραφία θώρακα, καρδιογράφημα και γενικές αναλύσεις αίματος, αφού η ενάγουσα υπέγραψε έντυπο συγκατάθεσης στην υποβολή της σε χειρουργική επέμβαση, Τεκμήριο 37, η ενάγουσα μεταφέρθηκε στην χειρουργική αίθουσα στην οποία παρών ήταν και ο χειρουργός XXXXX Σιαηλής, η αναισθησιολόγος και μία νοσοκόμος, αφού προέβη πρώτα σε ακτινολογικό έλεγχο για εντοπισμό του ύψους που θα έπρεπε να γίνει η τομή, στη συνέχεια έκανε μία κεντρική τομή στο ύψος θ.6-9 της θωρακικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης και ακολούθως έλαβε χώρα διάσπαση του υποδρόμιου, τομής της απονεύρωσης παρακάνθια και αποκόλληση των μυών αμφοτερόπλευρα για να αποκτήσει πρόσβαση στο ύψος θ.7-8 της σπονδυλικής στήλης και εν συνεχεία μετά από νέο ακτινολογικό έλεγχο αφαιρέθηκε η ακανθώδης απόφυσης θ.8 και στη συνέχεια διαδοχικά η αφαίρεση πετάλου στο ύψος θ.7-8 με διαδοχική επέκταση της αφαίρεσης οστού προς τα άνω, κάτω και τελικά προσεκτικά προς τα πλάγια. Ακολούθως διεξήγαγε τρημματεκτομή, δηλαδή διαδοχικό άνοιγμα των νευρικών καναλιών των θωρακικών ριζών αμφοτερόπλευρα λόγω της συμπίεσης των θωρακικών ριζών. Λόγω του ότι υπήρχε αιμορραγία από επισκληρίδιες φλέβες αυτή αντιμετωπίσθηκε με τη χρήση αιμοστατικών, ενώ παράλληλα έγινε μετάγγιση αίματος για να καλυφθεί η απώλεια αίματος και να ισορροπηθεί το αιμοστατικό σύστημα. Εν συνεχεία προχώρησε και αφαίρεσε επιπρόσθετο οστό από την υποφυσιακή άρθρωση στο ύψος θ.7-8 αριστερά πλάγια δημιουργώντας έτσι χώρο για οπισθοπλάγια πρόσβαση προς το δίσκο. Κατά τη διάρκεια που αφαιρέθηκε το μαλακό μέρος του δίσκου και πριν προσεγγίσει το σκληρό μέρος του δίσκου ειδοποιήθηκε από την αναισθησιολόγο ότι υπήρχε πτώση της αρτηριακής πίεσης και της οξυγόνωσης της ενάγουσας με συνέπεια να αναγκαστεί να σταματήσει τη χειρουργική επέμβαση σε αυτό το σημείο. Είχε όμως καταφέρει να πετύχει επαρκή αποσυμπίεση της περιοχής καταφέρνοντας να αποσυμπιέσει το μυελικό σάκο. Η διάρκεια όλης της διαδικασίας από την έναρξη της αναισθησίας μέχρι το ξύπνημα της ενάγουσας διήρκησε 4 ώρες και 15 λεπτά. Για όλα τα πιο πάνω είχε κάνει χειρόγραφες σημειώσεις οι οποίες κατατέθηκαν ως Τεκμήριο 59 και όταν του ζητήθηκε από την ενάγουσα συνέταξε ιατρικό πιστοποιητικό, Τεκμήριο 7, το οποίο είναι οι σημειώσεις του, Τεκμήριο 59, δακτυλογραφημένες. Η πορεία της χειρουργικής προσπέλασης φαίνεται στη μαγνητική τομογραφία ημερομηνίας 22.5.2010, Τεκμήριο 62. Εξάγεται εκ των πιο πάνω ισχυρισμών της ενάγουσας και του εναγόμενου ότι υπάρχει διαφορά ως προς το ποια ήταν η χειρουργική επέμβαση στην οποία προέβη ο εναγόμενος, αφού η ενάγουσα προβάλλει ότι έγινε πρόσβαση με οπίσθια πεταλεκτομή, για την οποία επικαλείται τη μαρτυρία του ΜΕ3, ενώ ο εναγόμενος ισχυρίζεται ότι προέβη σε οπισθοπλάγια πρόσβαση, για την οποία επικαλείται η συνήγορος του τη μαρτυρία των ΜΥ3, 4, του ιδίου του εναγόμενου αλλά και του ΜΕ2, θέμα το ποίο θα εξεταστεί στη συνέχεια από το Δικαστήριο με το σχολιασμό της μαρτυρίας των εμπειρογνωμόνων που κατέθεσαν ενώπιο του Δικαστηρίου και εξέφρασαν άποψη περί τούτου. Μετά την επέμβαση, κατά την ενάγουσα, όταν ξύπνησε ούρλιαζε από έντονους και φρικτούς πόνους και παρουσίασε πρόβλημα στα κάτω άκρα. Συγκεκριμένα δεν είχε καθόλου αίσθηση και στα δύο κάτω άκρα της και ήταν αδύνατο να σταθεί στα πόδια της. Επίσης δεν είχε καμία αίσθηση από την κοιλιά της και κάτω. Ένιωθε ότι είχε παραλύσει. Απελπισμένη ζήτησε να δει τον εναγόμενο, ο οποίος την επισκέφθηκε την επόμενη ημέρα το απόγευμα και την διαβεβαίωσε ότι όλα πήγαν καλά και ότι οι πόνοι ήταν φυσιολογικοί και θα υποχωρήσουν σύντομα. Λόγω των έντονων πόνων της χορηγούνταν συνεχώς παυσίπονα και αντιφλεγμονώδη φάρμακα χωρίς όμως να υπάρχει καμία διαφορά της κλινικής της κατάστασης και χωρίς να υποχωρούν οι πόνοι. Σημειώνεται όμως, κατά την εκδοχή του εναγόμενου, ότι, ο εναγόμενος, που περίμενε να ξυπνήσει η ενάγουσα, μετά τη χειρουργική επέμβαση, όταν συνήλθε η ενάγουσα από τη νάρκωση, ανέφερε ότι ήταν ιδιαίτερα ανήσυχη και είχε παραπονεθεί για πόνο στη χειρουργική πληγή και έντονο πόνο στα κάτω άκρα. Τότε της εξήγησε ότι ήταν φυσιολογικό να αισθάνεται πόνο στην πληγή λόγω της επέμβασης. Από την εξέταση που της έκανε είχε φυσιολογικό μυϊκό τόνο αμφοτερόπλευρα και τα γνωστά ανυψωμένα αντανακλαστικά. Επίσης είχαν χορηγηθεί στην ενάγουσα μετά την επέμβαση, όπως σε όλους τους ασθενείς που υποβάλλονται σε τέτοιου είδους επεμβάσεις, αναλγητικά, αντιφλεγμονώδη και κορτιζονούχα φάρμακα. Βεβαιώνει ότι η ενάγουσα του ανέφερε ότι αισθανόταν αιμωδία στο δεξί κάτω άκρο και έντονο βάρος στο αριστερό κάτω άκρο, το οποίο όμως μπορούσε να κάμψει και να τεντώσει. Διαπίστωσε ότι δεν υπήρχαν σημεία παραπάρεσης των κάτω άκρων και κατέληξε ότι η ενάγουσα παρουσίασε μια νευροαπραξία, η οποία είναι προσωρινή και πάντοτε αναστρέψιμη διαταραχή των νευρικών λειτουργιών. Όταν έφυγε από την κλινική είχε ζητήσει από τις νοσηλεύτριες που είχαν βάρδια να τον ενημερώνουν ανά πάσα στιγμή για την κατάσταση της υγείας της ενάγουσας. Όταν επέστρεψε στην Λάρνακα τηλεφωνούσε και ζητούσε συνεχή ενημέρωση από την υπεύθυνη νοσοκόμα και τον ιατρό υπηρεσίας οι οποίοι τον διαβεβαίωναν ότι η κατάσταση της ήταν σταθερή. Σε αυτό το σημείο το Δικαστήριο, κρίνει ότι θα πρέπει να σχολιασθεί ο ισχυρισμός της ενάγουσας ότι όταν ξύπνησε και ούρλιαζε από τους πόνους ζήτησε να δει τον εναγόμενο αλλά αυτός την είδε την επόμενη ημέρα το απόγευμα. Ως θέμα λογικής κανείς ιατρός που χειρουργεί δεν αφήνει τον ασθενή του και να φύγει, αν δεν διαπιστώσει ότι ξύπνησε και συνομιλήσει μαζί του. Ο ισχυρισμός του εναγόμενου περί τούτου είναι λογικός και αναμενόμενος. Η ενάγουσα κρίνεται αναξιόπιστη ως προς τούτο και ο εναγόμενος αξιόπιστος. Συνεχίζοντας με την εκδοχή της ενάγουσας, όπως την ενημέρωσε ο εναγόμενος μετά την επέμβαση και δη την επόμενη ημέρα από την χειρουργική επέμβαση υπήρξε αιμορραγία και έγινε μετάγγιση αίματος. Αυτό επιβεβαιώνεται και από τον εναγόμενο, ο οποίος ανέφερε ότι, την επόμενη ημέρα η ώρα 7 το πρωί επισκέφθηκε την ενάγουσα η οποία είχε ήδη συνέλθει καλά από τη νάρκωση και την ενημέρωσε ενδελεχώς για την πορεία της χειρουργικής επέμβασης. Πιο συγκεκριμένα, ανέφερε στην ενάγουσα ότι είχε πραγματοποιηθεί επαρκής αποσυμπίεση του νωτιαίου μυελού αφού είχε διανοιχθεί ο σπονδυλικός σωλήνας και επίσης αφαιρέθηκε το μαλακό μέρος του δίσκου, πλην όμως της εξήγησε ότι κατά τη χειρουργική επέμβαση είχε παρουσιάσει πτώση της αρτηριακής πίεσης και της οξυγόνωσης με συνέπεια να καταστεί αναγκαία και επιτακτική η διακοπή της επέμβασης, αφού σε διαφορετική περίπτωση θα έθετε σε κίνδυνο τη ζωή της. Της εξήγησε επίσης ότι κατά τη διάρκεια της επέμβασης χρειάστηκε να γίνει μετάγγιση αίματος με την οποία τακτοποιήθηκε η απώλεια αίματος που είχε παρουσιαστεί. Περαιτέρω, της εξήγησε ότι εξαιτίας του γεγονότος ότι χρειάστηκε να διακοπεί η επέμβαση δεν κατέστη δυνατό να αφαιρεθεί το σκληρό μέρος της δισκοκήλης. Της είχε αναφέρει ότι εάν για οποιοδήποτε λόγο διαπιστώνετο στο μέλλον επιδείνωση της νευρολογικής της κατάστασης, τότε μόνο θα χρειαστεί να εξετάσει το ενδεχόμενο να υποβληθεί σε μια δεύτερη επέμβαση για αφαίρεση του σκληρού μέρους. Στη συνέχεια, εξέτασε εκ νέου την ενάγουσα για να ελέγξει τη νευροαπραξία που είχε διαπιστώσει την προηγούμενη ημέρα και είχε διαπιστώσει ότι είχε υποχώρησε σημαντικά. Επίσης, ήλεγξε τη χειρουργική πληγή και ζήτησε από τις νοσηλεύτριες να σηκώσουν την ενάγουσα από το κρεβάτι για να περπατήσει. Λίγο αργότερα, οι νοσηλεύτριες τον ενημέρωσαν ότι η ενάγουσα είχε σηκωθεί με τη βοήθεια τους και ότι είχε περπατήσει λίγο. Εκείνη την ημέρα θυμάται ότι η ενάγουσα του είχε παραπονεθεί για αίσθημα διαταραχής της ισορροπίας της και της εξήγησε ότι ήταν πολύ φυσιολογικό μετά από μία τέτοια επέμβαση και ότι θα χρειαζόταν κάποιο χρονικό διάστημα μέχρι να αναρρώσει και της εξήγησε ταυτόχρονα ότι ήταν πολύ σημαντικό το γεγονός ότι ήδη από την πρώτη μετεγχειρητική ημέρα μπορούσε να σταθεί στα πόδια της και να περπατήσει. Η πορεία της νοσηλείας της ενάγουσας, προκύπτει από το έντυπο νοσηλευτικής αναφοράς της κλινικής Λητώ, στο οποίο καταγραφόταν από τις νοσηλεύτριες η μετεγχειρητική πορεία της ενάγουσας κατά τη διάρκεια της νοσηλείας της στη κλινική Λητώ. Είχε στην κατοχή του και κατέθεσε ως Τεκμήριο 85 αντίγραφο του εντύπου νοσηλευτικής αναφοράς της κλινικής Λητώ. Καθ΄ όλη τη διάρκεια της νοσηλείας της στη κλινική Λητώ η ενάγουσα παρακολουθείτο καθημερινά από αυτό και από τις νοσηλεύτριες, οι οποίες τον ενημέρωναν συνεχώς σε σχέση με την κατάσταση της υγείας της. Όπως προκύπτει από το έντυπο νοσηλευτικής αναφοράς, η ενάγουσα σηκωνόταν από το κρεβάτι και περπατούσε με τη βοήθεια των νοσηλευτριών από την 1η μετεγχειρητική ημέρα μέχρι και τις 9 Φεβρουαρίου 2010 που πήρε εξιτήριο. Στις 9 Φεβρουαρίου 2010 και προτού δώσει εξιτήριο στην ενάγουσα, κατέγραψε σε ιατρική συνταγή τα φάρμακα που θα έπρεπε να συνεχίσει να λαμβάνει η ενάγουσα για 8 επιπρόσθετες ημέρες, όπως αντιβιοτικό, μυοχαλαρωτικό, παυσίπονα, αντιφλεγμονώδη και κορτιζόνη. Στη συνέχεια, επισκέφτηκε την ενάγουσα στο δωμάτιο της και της εξήγησε ότι θα χρειαστεί κάποιο χρονικό διάστημα για να αναρρώσει και ότι θα πρέπει να έχει υπομονή. Επίσης, της εξήγησε ότι θα έπρεπε να είναι ξαπλωμένη στο κρεβάτι της για περίοδο 15 ημερών και ότι μετά την πάροδο 15 ημερών θα έπρεπε να αρχίσει σιγά - σιγά και προσεχτικά την κινητοποίηση της αποφεύγοντας το σήκωμα βάρους αλλά και οποιεσδήποτε οικιακές δραστηριότητες για περίοδο 1 μηνός τουλάχιστον. Επίσης την ενημέρωσε ότι θα προέβαινε σε καθημερινές κατ΄ οίκον επισκέψεις για να την παρακολουθεί και να αλλάζει τον επίδεσμο της πληγής. Στις 10.2.20010, κατά την ενάγουσα, έλαβε εξιτήριο από την κλινική με τη γνωμάτευση του εναγόμενου ότι η κατάσταση της με την πάροδο κάποιων ημερών θα καλυτέρευε. Όταν μεταφέρθηκε στην οικία της συνέχιζε να έχει έντονους πόνους στα άκρα και ήταν ξαπλωμένη πέραν των τριών

(3)μηνών, ανίκανη να κάνει οτιδήποτε και ανίκανη να περπατήσει κανονικά. Κατά τη διάρκεια δε που ήταν στο κρεβάτι την φρόντιζαν οι γονείς της και τα παιδιά της. Όταν είχαν περάσει κάποιες ημέρες από την ημέρα που έλαβε εξιτήριο παρατήρησε ότι έβγαιναν υγρά από το σημείο της επέμβασης. Τηλεφώνησε στον εναγόμενο και αυτός την επισκέφθηκε στην οικία της οπότε όταν την είδε της είπε ότι χρειάζεται καθημερινά καθαρισμός γιατί υπήρχε κίνδυνος μόλυνσης και σε περίπτωση που συνέχιζε να χάνει υγρά από το σημείο αυτό τότε θα ήταν ανάγκη να υποβληθεί σε νέα εγχείρηση. Στη συνέχεια παρόλο που ζήτησε από τον εναγόμενο όταν πονούσε να μετέβαινε στην οικία της για να την εξετάσει αυτός αρνείτο και έστελλε τη σύζυγο του η οποία δεν έχει σχέση με την ιατρική ή τη νοσηλευτική. Κατά την αντεξέταση της όμως ανέφερε ότι όταν τον χρειαζόταν του τηλεφωνούσε και πήγαινε σπίτι της και την εξέταζε. Ένα μήνα μετά την επέμβαση, ήτοι περί τον Μάρτιο του 2010 μετά από πολλή φροντίδα από την οικογένεια της η ροή υγρών σταμάτησε, όμως η κατάσταση της στα κάτω άκρα συνέχιζε να είναι η ίδια, με τη μόνη βελτίωση να είχε αρχίσει να έχει κάποια αίσθηση στο αριστερό κάτω άκρο της. Και εδώ, όπως εξάγεται από την αντεξέταση της, σε αντίθεση με την εξέταση της που ανέφερε ότι δεν της έκοψε τις ραφές την 11η ημέρα ο εναγόμενος, παραδέχεται ότι της έκοψε τις ραφές την 11η ημέρα. Σημειώνεται ότι ο εναγόμενος δεν ανέφερε ότι κατ΄ αυτή την ημέρα υπήρχε ροή υγρών. Περαιτέρω, δεν μπορούσε να αφοδεύσει φυσιολογικά και αναγκαζόταν να λαμβάνει φάρμακα, φαινόμενο το οποίο ουδέποτε είχε προηγουμένως. Προβληματισμένη από τη μετεγχειρητική της κατάσταση ζητούσε σε κάθε τηλεφωνική επικοινωνία μαζί του να την ενημερώσει γιατί βρίσκετο σε αυτή την άσχημη κατάσταση αφού όπως τη διαβεβαίωνε σε κάθε συνάντηση ή επικοινωνία η εγχείρηση είχε πετύχει. Σύμφωνα με την εκδοχή του εναγόμενου η ενάγουσα πήρε εξιτήριο χωρίς ουροκαθετήρα. Την αμέσως επόμενη ημέρα, δηλαδή στις 10 Φεβρουαρίου 2010 επισκέφθηκε την ενάγουσα στο σπίτι της στην Αραδίππου για να την εξετάσει αλλά και για να της αλλάξει την πληγή. Η ίδια του είχε αναφέρει ότι ήταν καλύτερα και ότι το μούδιασμα που ένιωθε στο δεξί πόδι είχε βελτιωθεί σημαντικά όπως επίσης είχε βελτιωθεί και το βάρος που ένιωθε στο αριστερό κάτω άκρο. Η επίσκεψη του αυτή συνεχίστηκε σε καθημερινή βάση στην οικία της ενάγουσας μέχρι και την 11η μετεγχειρητική ημέρα όπου την επισκέφθηκε εκ νέου για να της αφαιρέσει τις ραφές. Θυμάται πολύ χαρακτηριστικά ότι κατά την εν λόγω ημέρα που την επισκέφθηκε τη συνάντησε να κάθεται σε μια καρέκλα στο σαλόνι του σπιτιού της και να είναι γελαστή και σε καλή διάθεση και να της χτενίζει τα μαλλιά της μια κουμπάρα της. Της έκανε παρατήρηση και της είπε ότι δεν θα έπρεπε να κάθεται στην καρέκλα αλλά να είναι ξαπλωμένη και του είπε ότι ένιωθε καλά γι΄ αυτό σηκώθηκε. Στη συνέχεια, της ζήτησε να βαδίσει πάνω στις μύτες και τις φτέρνες των ποδιών της, έλεγξε την πληγή της η οποία έδειχνε φυσιολογική επούλωση και έκοψε τα ράμματα. Του ανέφερε επίσης ότι αισθανόταν βελτίωση της αίσθησης του μουδιάσματος στο δεξί κάτω άκρο και περαιτέρω υποχώρηση του βάρους του αριστερού κάτω άκρου. Από την κλινική της εξέταση είχε διαπιστώσει ότι η μυϊκή ισχύς των κάτω άκρων ήταν 5/5, δηλαδή φυσιολογική. Σημειώνεται ότι αν και κατ΄ αρχάς η ενάγουσα έδειξε να μην αποδέχεται το γεγονός ότι την κτένιζε κάποιο πρόσωπο, στη συνέχεια αποδέχθηκε τούτο λέγοντας ότι καθόταν σε καναπέ. Το χρονικό διάστημα Μαρτίου - Απριλίου 2010 της χορήγησε μία σειρά ενδομυϊκών ενέσεων (Methylcobal = Βιταμίνη Β12) για να την βοηθήσει στην περαιτέρω βελτίωση της αίσθησης του μουδιάσματος που του είχε αναφέρει στο δεξί κάτω άκρο. Συνολικά χορηγήθηκαν 10 ενέσεις στην ενάγουσα και μάλιστα ερχόταν η ίδια στην οικία του στην Αραδίππου όπου και της χορηγούσε τις σχετικές ενέσεις. Ήταν επιλογή της ίδιας να τον επισκέπτεται στο σπίτι του καθότι διέμενε και η ίδια στην Αραδίππου και όπως του είχε πει την βόλευε καλύτερα. Όταν ερχόταν ήταν σε θέση να ανεβαίνει άνετα μόνη της τα σκαλιά της οικίας του για να εισέλθει στην οικία του και της χορηγούσε τις εν λόγω ενέσεις. Επίσης κάθε φορά που ερχόταν για τις ενέσεις την εξέταζε. Κατά την ενάγουσα όμως, τρεις μήνες μετά, αφού δεν μπορούσε να σταθεί στα πόδια της, ζήτησε από τον εναγόμενο να την επισκεφθεί στην οικία της. Αφού την επισκέφθηκε της είπε και πάλιν ότι είναι ζήτημα χρόνου να αναρρώσει και τη διαβεβαίωσε ότι το πρόβλημα με τα κάτω άκρα της θα ξεπεραστεί εντελώς. Κατά την αντεξέταση και πάλι αποδέχθηκε το γεγονός ότι επισκεπτόταν τον εναγόμενο στην οικία του λέγοντας ότι την έβλεπε στη κουζίνα. Επειδή η κατάσταση της παρέμενε η ίδια, στις 22.5.2010 προέβη σε μαγνητική τομογραφία στο διαγνωστικό κέντρο «Άγιος Θέρισσος», Τεκμήριο 62, για την οποία συνέταξε ιατρικό πιστοποιητικό, Τεκμήριο 4, η ΜΕ4, στην οποία διαφάνηκε ότι ο σκληρός δίσκος πίεζε τον μυελό «προφανώς εννοεί τον νωτιαίο μυελό» και ότι υπήρχαν ενδείξεις μυελοπάθειας, ένδειξη η οποία, κατά την ενάγουσα, δεν υπήρχε στην προηγούμενη μαγνητική τομογραφία. Για αυτή τη μαγνητική τομογραφία ο εναγόμενος της είπε ότι όλα ήταν φυσιολογικά. Στη συνέχεια, κατά τον εναγόμενο, μετά την ολοκλήρωση των 10 ενέσεων που χορήγησε στην ενάγουσα, η αμέσως επόμενη φορά που επικοινώνησε μαζί του για να του αναφέρει κάποιο σύμπτωμα, ήταν, όπως θυμάται, περί τα τέλη Μαΐου

1. Του ανέφερε ότι ένιωθε πόνο στην περιοχή της λεκάνης και πιο συγκεκριμένα στο ισχίο της. Από τα συμπτώματα που του περιέγραψε υποψιάστηκε ότι επρόκειτο για κάποια αρθρίτιδα της κατ΄ ισχίον άρθρωσης και της εισηγήθηκε να επισκεφτεί ορθοπεδικό και να πραγματοποιήσει μία μαγνητική τομογραφία. Στις 22 Μαΐου 2010 η ενάγουσα υποβλήθηκε σε μαγνητική τομογραφία στον Άγιο Θέρισσο, Τεκμήριο
2. Στη συνέχεια, τον επισκέφτηκε εκ νέου η ενάγουσα στο ιατρείο του και του έδειξε τα αποτελέσματα της μαγνητικής τομογραφίας. Επίσης, την εξέτασε κλινικά και διαπίστωσε ότι η ενάγουσα δεν παρουσίαζε οποιαδήποτε διαταραχή ισορροπίας, βάδιζε φυσιολογικά και το μόνο που διαπίστωσε ότι παρουσίαζε η ενάγουσα ήταν μια υπαισθησία στο δεξί κάτω άκρο, την οποία παρουσίαζε και προ εγχειρητικά. Επίσης, κατά την εν λόγω επίσκεψη, είχε επαναλάβει στην ενάγουσα ότι το σκληρό μέρος του δίσκου εξακολουθούσε να υπάρχει, πλην όμως ότι ήταν ασυμπτωματικό κατά τη γνώμη του. Της είχε επισημάνει πως εάν για οποιοδήποτε λόγο αισθανόταν οποτεδήποτε οποιαδήποτε αλλαγή στη νευρολογική της κατάσταση, θα έπρεπε να τον επισκεφτεί ή να μεταβεί σε οποιοδήποτε άλλο νευροχειρουργό επιθυμούσε για να την εξετάσει αφού σε μια τέτοια περίπτωση ενδεχομένως να ήταν αναγκαία η υποβολή της σε μια δεύτερη επέμβαση. Ωστόσο, τη δεδομένη στιγμή της είχε αναφέρει ότι κατά τη γνώμη του δεν ήταν επιβεβλημένη μια δεύτερη επέμβαση αφού τα συμπτώματα της ήταν εμφανώς βελτιωμένα και είχαν σταθεροποιηθεί σε σύγκριση με τα συμπτώματα που παρουσίαζε προεγχειρητικά και της είχε παράλληλα εισηγηθεί νε συνεχίσει να επανεξετάζεται ανά τακτά χρονικά διαστήματα. Τελικά, η ενάγουσα αποφάσισε και στις 23.6.2010 επισκέφθηκε τη νευρολόγο δρ. XXXXX Γιασουμή, η οποία αφού την εξέτασε διαπίστωσε ότι παρουσίαζε αδυναμία αριστερού κάτω άκρου με διαταραχή αισθητικότητας στο δεξιό κάτω άκρο, συμπτώματα τα οποία, όπως της είχε αναφέρει, εμφάνισε μετεγχειρητικά και τη συμβούλευσε να δει νευροχειρουργό. Προς τούτο κατέθεσε ως Τεκμήριο 5, ιατρικό πιστοποιητικό της Γιασουμή ημερομηνίας 5.11.
3. Όπως λέχθηκε η Γιασουμή δεν έδωσε μαρτυρία ενώπιο του Δικαστηρίου. Έτσι, κατόπιν της συμβουλής της Γιασουμή, στις 28.6.2010 επισκέφθηκε τον ΜΕ2, ο οποίος αφού την εξέτασε εξέδωσε ιατρικό πιστοποιητικό, Τεκμήριο 6, για το οποίο κατέβαλε το ποσό των €200, Τεκμήριο
4. Για αυτό τον ιατρό και όσους άλλους επισκέφθηκε και κατέθεσαν ενώπιο του Δικαστηρίου, θα γίνε αναφορά και σχολιασμός για τον κάθε ένα από αυτούς για κάθε σημείο που υπάρχει διαφορετικός ισχυρισμός από τον εναγόμενο από τους ισχυρισμούς της ενάγουσας. Κατά την επίσκεψη της στον ΜΕ2, ο τελευταίος πήρε τηλέφωνο τον εναγόμενο που αν και μιλούσαν αγγλικά αντιλήφθηκε ότι ήταν έντονος, και μετά της εξήγησε τι συνέβαινε. Κατά την αντεξέταση το έντονος το αναβάθμισε σε έξαλλος. Κατά την εξέταση και την αντεξέταση του ΜΕ2 τίποτε δεν λέχθηκε που να φανερώνει μία τέτοια αντίδραση, ως τον περιέγραψε η ενάγουσα. Κατά την ενάγουσα, μετά από την επίσκεψη της στον ΜΕ2, στις 29.6.2010 επισκέφθηκε τον εναγόμενο στο ιατρείο του στη Λάρνακα, συνοδευομένη από τον πατέρα της και το θείο της, οπότε ο εναγόμενος της είπε να υποβληθεί σε νέα χειρουργική επέμβαση και καλύτερα θα ήταν στη Γερμανία αλλά η επέμβαση θα ήταν πολυδάπανη και με ποσοστό επιτυχίας 50%. Υπό αυτές τις συνθήκες ζήτησε και της εξέδωσε ο εναγόμενος δακτυλογραφημένο ιατρικό πιστοποιητικό, Τεκμήριο 7, το οποίο αποτελεί τις χειρόγραφες σημειώσεις του εναγόμενου, οι οποίες κατατέθηκαν ως Τεκμήριο
5. Κατά τον εναγόμενο θυμάται ότι είχε επικοινωνήσει τηλεφωνικά μαζί του ο ΜΕ2 περί τα τέλη Ιουνίου 2010, ο οποίος τον είχε πληροφορήσει ότι τον είχε επισκεφτεί η ενάγουσα μαζί με τον πρώην σύζυγο της και του είχε ζητήσει να τον ενημερώσει σε σχέση με τη χειρουργική επέμβαση στην οποία είχε υποβληθεί η ενάγουσα, όπως και έκανε. Επίσης περί τα τέλη Ιουνίου τον επισκέφθηκε εκ νέου η ενάγουσα στο ιατρείο του όπου του ζήτησε να της δώσει μία γραπτή αναφορά σε σχέση με την επέμβαση την οποία είχε διεξάγει στην ενάγουσα και πράγματι της παρέδωσε τις σημειώσεις που είχε κρατήσει μετά τη διεξαγωγή της επέμβασης, σε δακτυλογραφημένο κείμενο, Τεκμήριο
6. Η τελευταία φορά που εξέτασε την ενάγουσα ήταν περί τις αρχές Ιουλίου 2010 όπου τα ευρήματα της κλινικής εξέτασης της ενάγουσας ήταν τα ίδια με αυτά που είχε διαπιστώσει κατά την προηγούμενη κλινική εξέταση που είχε πραγματοποιήσει περί τα τέλη Μαΐου
7. Η κλινική της κατάσταση έδειξε σταδιακά σημαντική βελτίωση σε σχέση με τα προεγχειρητικά της συμπτώματα. Νευρολογικά είχε 5/5 δύναμη, δηλαδή φυσιολογική μυϊκή ισχύ, φυσιολογική εν τω βάθει αισθητικότητα, δηλαδή φυσιολογική ισορροπία και ήταν σε θέση να βαδίζει άνετα, πάνω στις μύτες και τις φτέρνες των ποδιών της, χωρίς σπαστικότητα. Επίσης για άλλη μία φορά της επανέλαβε όλα όσα ανέφερε ανωτέρω σε σχέση με τυχόν αλλαγή στη νευρολογική της κατάσταση. Κατά την ενάγουσα, όταν πλέον μπορούσε να σταθεί και να περπατήσει, έστω με δυσκολία και όχι για πολύ χρονικό διάστημα αφού ένιωθε κούραση και έντονο πόνο, στην προσπάθεια της να εξακριβώσει τι συνέβηκε κατά τη χειρουργική επέμβαση, στις 12.8.2010 επισκέφθηκε το Γενικό Νοσοκομείο Αθηνών «Γιώργος Γεννηματάς» τον Δρ. XXXXX Ορφανίδη, ο οποίος αφού την εξέτασε, προέβη σε διαπιστώσεις για τις οποίες ξέδωσε ιατρικό πιστοποιητικό ημερομηνίας 5.10.2010, Τεκμήριο
8. Σημειώνεται ότι ο Δρ. XXXXX Ορφανίδης δεν κατέθεσε ενώπιον του Δικαστηρίου και ούτε δόθηκε κάποια εξήγηση για τούτο. Ακολούθως, έξι μήνες αργότερα, στις 20.2.2011 επισκέφθηκε τον Δρ. XXXXX Israel στο Ισραήλ, ο οποίος αφού την εξέτασε προέβη σε διαπιστώσεις για τις οποίες εξέδωσε ιατρικό πιστοποιητικό ημερομηνίας 24.2.2011, Τεκμήριο
9. Γι΄ αυτή την επίσκεψη της τη χρέωσε €430, Τεκμήριο
10. Ούτε αυτός ο ιατρός κατέθεσε ενώπιον του Δικαστηρίου και ούτε δόθηκε κάποια δικαιολογία για τούτο. Στη συνέχεια στις 15.6.2011 επισκέφθηκε τον νευρολόγο Δρ. Πρωτοπαπά ο οποίος την υπέβαλε σε ηλεκτρομυογράφημα. Για τη διάγνωση του εξέδωσε ιατρική βεβαίωση ημερομηνίας 29.6.2011, Τεκμήριο
11. Παρατηρείται και πάλι ότι δεν κατέθεσε ούτε αυτός ενώπιον του Δικαστηρίου και ούτε δόθηκε κάποια εξήγηση για τούτο. Κατόπιν παραπομπής της από το Γ.Ν.Λ. στο Ινστιτούτο Γενετικής και Νευρολογίας υπεβλήθηκε σε αυτό το κέντρο στις 29.6.2011 σε ηλεκτρομυογράφημα το οποίο κατατέθηκε ως Τεκμήριο 13, για το οποίο δεν έδωσαν μαρτυρία τα πρόσωπα που προέβησαν σε αυτό, ή που υπογράφουν αυτό, Δρ. XXXXX Παπακώστας, νευρολόγος και XXXXX Μυριαθόπουλου νευροφυσιολόγος. Στις 5.7.2011 υποβλήθηκε και πάλι σε ηλεκτρομυογράφημα από τον νευρολόγο Μηχαηλίδη, ΜΕ5, μετά από παραπομπή της από το Γ.Ν.Λ., το οποίο κατατέθηκε ως Τεκμήριο
12. Για αυτή την ιατρική υπηρεσία κατέβαλε το ποσό των €150, Τεκμήριο
13. Μετέπειτα στις 10.11.2011 υποβλήθηκε στο Γ.Ν. Λ. σε μαγνητική τομογραφία για την οποία κατατέθηκε ιατρικό πιστοποιητικό, Τεκμήριο 15, το οποίο υπογράφει κάποιος Δρ. XXXXX Νικολάου ιατρός ακτινοδιαγνώστης, ο οποίος δεν κατέθεσε ενώπιον του Δικαστηρίου. Την 3.3.2015 προέβη σε μαγνητική τομογραφία στο Γ.Ν.Λ., για την οποία συντάχθηκε ιατρική αναφορά, Τεκμήριο 16, ως ήδη αναφέρθηκε ανωτέρω, όπως και μία άλλη στο Γ.Ν.Λ. στις 7.7.2016, Τεκμήριο 17, για τη οποία επίσης αναφορά έγινε πιο πάνω. Επειδή, κατ΄ αυτή, εξακολουθούσε να παρουσιάζει τα ίδια προβλήματα καθώς και έντονους και συνεχείς πόνους, τους οποίους ένιωθε ιδιαίτερα κατά την ορθοστασία και το περπάτημα, επισκέφθηκε τη νευρολογική κλινική του Γ.Ν.Λ., (δεν αναφέρεται πότε), όπου κατά την τελευταία της επίσκεψη (δεν αναφέρεται πότε) ο Δρ. Χριστόπουλος, διευθυντής, τότε, της εν λόγω κλινικής, αφού την εξέτασε διαπίστωσε ότι παρουσίαζε (α) ευαισθησία άνωθεν της θωρακικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης, (β) μυϊκή αδυναμία αριστερού κάτω άκρου, (γ) υπαισθησία δεξιά περιφερειακά του 8ου θωρακικού δερμοτομίου, (δ) έκπτωση της αίσθησης της θερμοκρασίας και (ε) περιπρωκτική υπαισθησία δεξιά. Την συμβούλεψε όπως παρακολουθείται από ειδικό ιατρό σε τακτά χρονικά διαστήματα, πράγμα που έπραξε μεταβαίνοντας στο Γ.Ν.Λ. σε τακτά χρονικά διαστήματα, αρχικά κάθε 3 μήνες για 1 χρόνο, έπειτα κάθε 6 μήνες και μετέπειτα κάθε 8 μήνες, χωρίς όμως να υπάρξει πρόοδος των βλαβών που υπέστη. Ούτε αυτός ο ιατρός έδωσε μαρτυρία ενώπιον του Δικαστηρίου και ούτε δόθηκε εξήγηση για τούτο. Κατά ή περί το 2016 όταν μετέβη στο Γ.Ν.Λ. για εξετάσεις διαπιστώθηκε ότι ο ιατρικός φάκελος της είχε απωλεσθεί, οπότε γι΄ αυτό το γεγονός, ο τότε δικηγόρος της απέστειλε επιστολή ημερομηνίας 10.3.2017, Τεκμήριο 18, στον Επίτροπο Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, ο οποίος απέστειλε την επιστολή ημερομηνίας 15.3.2017, Τεκμήριο 12, στο διευθυντή του Γενικού Νοσοκομείου Λευκωσίας, όπως και υπενθυμητική επιστολή ημερομηνίας 2.5.2017, Τεκμήριο
14. Μετά από συνεχείς οχλήσεις, περί τον Ιούλιο του 2017 την ενημέρωσαν ότι ανευρέθη ο ιατρικός της φάκελος. Κατόπιν παρότρυνσης της από το σύντροφο της, στις 12.1.2017 μετέβη στη Γερμανία και επισκέφθηκε τον ιατρό XXXXX Λάσο, ειδικός ιατρός νευροχειρουργικής, στο ακαδημαϊκό νοσοκομείο του πανεπιστημίου ULM, στο επαρχιακό νοσοκομείο Gunzburg, ο οποίος μετά που την εξέτασε προέβη σε διαπιστώσεις οι οποίες καταγράφονται στη γερμανική γλώσσα στο ιατρικό πιστοποιητικό Τεκμήριο 21(Α), και σε ελληνική μετάφραση στο Τεκμήριο 21(Β). για αυτή την επίσκεψη κατέβαλε το ποσό των €300, Τεκμήριο
15. Ούτε αυτός ο ιατρός έδωσε μαρτυρία ενώπιον του Δικαστηρίου και ούτε δόθηκε κάποια δικαιολογία για τούτο. Περαιτέρω, 8 περίπου μήνες μετά την πιο πάνω εξέταση της, λόγω, κατ΄ αυτή, των προβλημάτων και διαταραχών που αναφέρονται στα Τεκμήριο 21(Α) και (Β), τον Σεπτέμβρη του 2017 επισκέφθηκε στο Medical Center Institute / Medical Heart στη Λευκωσία τον Δρ. XXXXX Πετρίδη, ΜΕ3, με ειδίκευση την νευροχειρουργική και χειρουργική της σπονδυλικής στήλης, ο οποίος, αφού την εξέτασε όπως και όσα στοιχεία του προσκόμισε, όπως μαγνητικές τομογραφίες και ιατρικά πιστοποιητικά, εξέδωσε ιατρική γνωμάτευση, ημερομηνίας 22.9.2017, Τεκμήριο 22, το οποίο ο τελευταίος υιοθέτησε όταν έδινε τη μαρτυρία του. Για την επίσκεψη της σε αυτό και για την έκδοση του ιατρικού πιστοποιητικού, Τεκμήριο 22, κατέβαλε το ποσό των €300, Τεκμήριο
16. Αφού επαναλαμβάνει όσα αποδίδει στον εναγόμενο στους ισχυρισμούς της που προβάλλονται στην Έκθεση Απαίτησης και αφορούν όσα σχετίζονται με τις προ της εγχείρισης, διεγχειρητικές και μετεγχειρητικές, παραλείψεις και λανθασμένες ενέργειες του εναγόμενου οι οποίες συνίστανται στα όσα το Δικαστήριο περιέγραψε ανωτέρω, καταλήγει με την αξίωση της για ειδικές αποζημιώσεις που υπέστη, για τις οποίες προσκόμισε τα Τεκμήρια 23 - 36, όπως και την απώλεια απολαβών από 5.2.2010 μέχρι τις 5.9.2011 (15 μήνες Χ €400 = €600), μελλοντικές απώλειες απολαβών καθώς και τις άλλες αποζημιώσεις που αξιώνει με την αγωγή της. Μεταξύ των εξόδων της περιλαμβάνονται η χρέωση για την μαγνητική τομογραφία ημερομηνίας 28.1.2010, Τεκμήριο 23, για το ποσό των €290 προς το ιατροδιαγνωστικό κέντρο Άγιος Θέρισσος και το ποσό των €350 στο ίδιο κέντρο για τη μαγνητική τομογραφία ημερομηνίας 22.5.2010, Τεκμήριο 24, το ποσό των €1250 στο Xenios Travel για τη μετάβαση της στην Αθήνα, Τεκμήριο 25, το ποσό των €75 για την εξέταση από τον Ορφανίδη στο αναφερθέν πιο πάνω νοσοκομείο στην Αθήνα, Τεκμήριο 26, το ποσό των €855,45 στην εταιρεία Pantours Travel Ltd, Τεκμήριο 27, το ποσό των €420 για τη μετάβαση της στο Ισραήλ, στην εταιρεία Fanti Travel Aradippou, Τεκμήριο 28, το ποσό των €18,79 στο Γ.Ν.Λ., Τεκμήριο 29, το ποσό των €47,84, Τεκμήριο 33, και το ποσό των €66,80, Τεκμήριο
17. Σε ότι αφορά τον ισχυρισμό της για απώλεια απολαβών, σε σχετική ερώτηση κατά την αντεξέταση ανέφερε ότι λόγω του ότι είχε 4 παιδιά εργάζετο μέχρι το μεσημέρι στο εργοστάσιο Leiser και ζήτησε από τον εργοδότη της όπως μη της καταβάλλει Κοινωνικές Ασφαλίσεις. Δεν παρουσίασε όμως καμιά μαρτυρία, όπως π.χ. από τον εργοδότη της ή από το λογιστήριο αυτού, ή οιονδήποτε στοιχείο, όπως π.χ. μηνιαία κατάσταση πληρωμής. Επίσης δεν παρουσίασε οποιαδήποτε βεβαίωση από τις Κοινωνικές Ασφαλίσεις ότι εργαζόταν, πριν την ανάγκη που ισχυρίζεται ότι προέκυψε για να εργάζεται μερική απασχόληση. Ως εκ τούτου ο ισχυρισμός της αυτός δεν μπορεί να γίνει πιστευτός και απορρίπτεται. Κατά συνέπεια δεν μπορεί να διεκδικεί ειδικές αποζημιώσεις για απώλεια απολαβών για την περίοδο 5.2.2010 - 5.9.2011, όπως και μελλοντικές αποζημιώσεις από απώλεια απολαβών. Κατά τον εναγόμενο τόσο προεγχειρητικά, όσο διεγχειρητικά αλλά και μετεγχειρητικά έπραξε το καθήκον του. Πρωταρχικό του μέλημα πριν την επέμβαση, κατά την επέμβαση αλλά και μετά την επέμβαση ήταν η φροντίδα της ενάγουσας και ειλικρινά υπέδειξε τη δέουσα επιμέλεια και προσοχή. Απορρίπτει όλους τους ισχυρισμούς της ενάγουσας περί δήθεν πρόκλησης ζημιάς στην υγεία της ως αποτέλεσμα της χειρουργικής επέμβασης που έτυχε από αυτό. Πιο συγκεκριμένα: Η ενάγουσα, όπως ήδη λέχθηκε, σύμφωνα με τις μαγνητικές τομογραφίες ημερομηνίας 21.9.2009, Τεκμήριο 61 και 28.1.2010, Τεκμήριο 62, παρουσίαζε οπίσθια προβολή μεσοσπονδυλίου δίσκου στο επίπεδο Θ7-Θ8., αποτελούμενη από μεικτής υφής υλικό με κεντρικό μαλακό δίσκο και παρουσία σκληρού (επασβεστωμένου) δισκικού υλικού στη περιφέρεια η οποία προκαλούσε στένωση του σπονδυλικού σωλήνα και πίεση του νωτιαίου μυελού σε εκείνο το ύψος. Κατά την δική του εκτίμηση το σκληρό μέρους του δίσκου ήταν κλινικά βουβό δηλαδή ασυμπτωματικό και η αιτία των συμπτωμάτων της ήταν η παρουσία του μαλακού μέρους του δίσκου η οποία κατά τη δική του εκτίμηση ήταν πολύ πρόσφατη και φρέσκια εξ΄ ου και η παρουσίαση των συμπτωμάτων. Οι προεγχειρητικές μαγνητικές τομογραφίες έδειξαν υψηλής έντασης σήμα εντός του νωτιαίου μυελού αριστερά, συμβατό με πιεστικού τύπου μυελοπάθεια. Προεγχειρητικά, η ενάγουσα παρουσίαζε συμπτώματα κλινικής μυελοπάθειας, με κινητικές, αισθητικές διαταραχές και ανυψωμένα αντανακλαστικά, κάτι το οποίο επιβεβαιώνεται επίσης από το περιεχόμενο του ιατρικού φακέλου του Γ.Ν.Λ., Τεκμήριο 84, από τις δικές του χειρόγραφες σημειώσεις, Τεκμήριο 59, αλλά κυρίως από τη δική του κλινική εξέταση της ενάγουσας. Η επιδείνωση της κλινικής συμπτωματολογίας που παρουσίαζε η ενάγουσα στις 28.1.2010 σε συνδυασμό με τα απεικονιστικά ευρήματα των μαγνητικών τομογραφιών, Τεκμήριο 61 και 62, συνιστούσαν δεδομένη ένδειξη για υποβολή της ενάγουσας σε χειρουργική επέμβαση. Η ενάγουσα είχε ενημερωθεί λεπτομερέστατα τόσο το Σεπτέμβριο και τον Οκτώβριο του 2009, όσο και τον Ιανουάριο και Φεβρουάριο 2010, για το πρόβλημα που είχε, το είδος και το σκοπό της χειρουργικής επέμβασης της αποσυμπίεσης, τους πιθανούς κινδύνους υποβολής ή μη υποβολής της σε επέμβαση καθώς και τις πιθανές επιπλοκές από την επέμβαση. Της είχε επανειλημμένα επισημάνει ότι ο σκοπός της επέμβασης ήταν να σταματήσει η μυελοπάθεια να καλπάζει. Της εξήγησε δηλαδή, ότι ο σκοπός της επέμβασης ήταν να σταματήσει η περαιτέρω επιδείνωση της νευρολογικής της κατάστασης με εμφάνιση και εγκατάσταση νέων και εντονότερων συμπτωμάτων. Της ανέφερε ότι υπήρξαν και περιπτώσεις ασθενών που είχαν παρουσιάσει κλινική βελτίωση μετά από μια χειρουργική επέμβαση αποσυμπίεσης. Μετά τη χειρουργική επέμβαση, η κλινική συμπτωματολογία της ενάγουσας ήταν εμφανώς βελτιωμένη. Ειδικότερα, ενώ μέχρι τις 28 Ιανουαρίου 2010 η ενάγουσα παρουσίαζε έντονες αιμωδίες, συνεχείς παραισθησίες των κάτω άκρων αμφοτερόπλευρα, μυϊκή αδυναμία στα κάτω άκρα, περί τις αρχές Ιουλίου 2010 παρουσίαζε μόνο μια υπαισθησία στο δεξί κάτω άκρο. Καθ΄ όλη τη διάρκεια που η ενάγουσα βρισκόταν υπό τη δική του παρακολούθηση επέδειξε τη δέουσα επιμέλεια προς το πρόσωπο της και για όλους τους πιο πάνω λόγους, απορρίπτει και αρνείται τις προβαλλόμενες με την αγωγή αξιώσεις της ενάγουσας και ζητεί την απόρριψη της αγωγής. Αφού παρατέθησαν οι δύο εκδοχές και για κάποια ή κάποιες θέσεις ή ισχυρισμούς το Δικαστήριο προέβη σε εύρημα ή ευρήματα και κατάληξη προχωρεί να εξετάσει και να κρίνει τα κύρια θέματα και ζητήματα που καλείται να αποφασίσει. Έτσι ακολουθείται η σειρά και πορεία των πραγμάτων όπως αυτά εξελίχθηκαν και στην αρχή της απόφασης ταξινομήθηκαν. Η μαρτυρία περί τούτων ήταν μακρά και καταλαμβάνει 3-4 εκατοντάδες σελίδες. Η ουσία όμως της μαρτυρίας που είναι καθοριστική για την απάντηση τούτων είναι πολύ μικρότερη σε έκταση και αυτή το Δικαστήριο θα παραθέσει, όμως όπου κρίνει σκόπιμο θα παρατεθούν αποσπάσματα από τη μαρτυρία των εμπειρογνωμόνων για να διαφανεί γιατί το Δικαστήριο δέχεται τη μία γνώμη και δεν δέχεται την άλλη, έχοντας όμως πάντα υπόψη το σύνολο της μαρτυρίας χωρίς να του διαφεύγει τίποτε απ΄ αυτή.
18. ΠΡΟΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΑ (Α) Το πρώτο ερώτημα που καλείται το Δικαστήριο είναι κατά πόσο ήταν αναγκαία οποιαδήποτε χειρουργική επέμβαση. Η μαρτυρία που είναι άμεσα σχετική προέρχεται κυρίως από τους ΜΕ2, 3, 4 και 5 όσον αφορά την Ενάγουσα και τους ΜΥ2, 3,4 και φυσικά τον ΜΥ5, ο οποίος είναι ο εναγόμενος που προέβη στη χειρουργική επέμβαση. Είναι κοινή η διαπίστωση όλων ότι η ενάγουσα είχε κήλη μεσοσπονδυλίου δίσκου στο επίπεδο Θ7-8, όπως και ότι πίεζε το νωτιαίο μυελό. Ως εκ τούτου δεν χρειάζεται να λεχθεί οτιδήποτε περισσότερο. Διαφωνία υπάρχει για το κατά πόσο υπήρχε σήμα μυελοπάθειας στις 21.9.2009 και 28.1.2010, Τεκμήρια 61 και 62, αντίστοιχα. Η ακτινολόγος ΜΕ4 η οποία εξέτασε την ενάγουσα και συνέταξε και εξέδωσε την ιατρική αναφορά ημερομηνίας 22.5.2010, την οποία κατέθεσε η ενάγουσα ως Τεκμήριο 4, για την μαγνητική τομογραφία ημερομηνίας 28.1.2010, την οποία αναγνώρισε ως δική της, κατά την ενώπιον του Δικαστηρίου μαρτυρία όχι μόνο ανέτρεψε αυτή, λέγοντας ότι όταν είδε σε μεταγενέστερο στάδιο τη μαγνητική τομογραφία ημερομηνίας 28.1.2010, Τεκμήριο 4, εντόπισε και αναγνώρισε σε αυτή σήμα μυελοπάθειας, εξηγώντας αυτή τη διαπίστωση της, αλλά εξετάζοντας και τη μαγνητική τομογραφία ημερομηνίας 21.9.2009, Τεκμήριο 61, υπέδειξε ότι και σε αυτή εντοπίζεται σήμα μυελοπάθειας. Η μαρτυρία αυτή προσφέρθηκε στο Δικαστήριο από την ενάγουσα που κάλεσε ως μάρτυρα της την ΜΕ
19. Ως εκ τούτου αποτελεί μέρος της εκδοχής της ενάγουσας. Ο νευροχειρουργός ΜΕ2, ο οποίος συνέταξε και εξέδωσε την ιατρική αναφορά ημερομηνίας 3.7.2012, την οποία κατέθεσε ως Τεκμήριο 6 η ενάγουσα, αφού εξέτασε την ενάγουσα στις 28.6.2010, δεν ανέφερε σε αυτή οτιδήποτε με αυτό το θέμα. Κατά την ενώπιο του Δικαστηρίου μαρτυρία του και δη κατά την κυρίως εξέταση σχολίασε τα Τεκμήρια 1, 2 και 4, εκ των οποίων το πρώτο αποτελεί ιατρική αναφορά της ακτινολόγου Ηρακλέους για μαγνητική τομογραφία ημερομηνίας 21.9.2009, Τεκμήριο 61, το δεύτερο αφορά ιατρική αναφορά της ίδιας ακτινολόγου για μαγνητική τομογραφία ημερομηνίας 28.1.2010, Τεκμήριο 62 και το τρίτο, ιατρική αναφορά της ΜΕ4 για μαγνητική τομογραφία ημερομηνίας 28.1.2010, Τεκμήριο 62, η οποία εργάζεται στο Συνέσιο ιατρικό κέντρο Λάρνακας. Επομένως χρήζει πρώτα εξέτασης κατά πόσο το Δικαστήριο θα δώσει οιανδήποτε αξία στα Τεκμήρια 1 και 2 σύμφωνα με το άρθρο 27

(1)και

(2)του περί Αποδείξεως Νόμου ΚΕΦ.9, αφού πρόκειται για εξ΄ ακοής μαρτυρία, εξ αιτίας του γεγονότος ότι η συντάκτρια του κα Ηρακλέους δεν κατέθεσε ενώπιον του Δικαστηρίου ως μάρτυρας. Έχοντας υπόψη τις πρόνοιες του αναφερθέντος άρθρου και του γεγονότος ότι δεν δόθηκε καμία εξήγηση και δικαιολογία γιατί δεν κλήθηκε και δεν έδωσε μαρτυρία ενώπιον του Δικαστηρίου, η οποία θα ήταν η καλύτερη δυνατή μαρτυρία, όχι μόνο να εξηγήσει τα Τεκμήρια 1 και 2 αλλά και τις ίδιες τις μαγνητικές τομογραφίες Τεκμήρια 61 και 62, αποτελεί κατάληξη του Δικαστηρίου ότι δεν θα ληφθεί και δεν λαμβάνεται υπόψη και ως εκ τούτου καμία αποδεικτική αξία έχει. Ως εκ τούτου θα ήταν σχήμα οξύμωρο να μη λαμβάνονται υπόψη από το Δικαστήριο τα Τεκμήρια 1 και 2 και να μην προσδίδεται καμία αξία σε αυτά και από την άλλη να προχωρεί το Δικαστήριο να εξετάσει και κρίνει τα σχόλια του ΜΕ2 επί αυτών. Συνεπώς οτιδήποτε λέχθηκε και σχολιάστηκε από τον ΜΕ2 όπως και από οιονδήποτε άλλο μάρτυρα για τα Τεκμήρια 1 και 2 δεν λαμβάνεται υπόψη και είναι άνευ σημασίας και αξίας. Θεωρητικά, εξηγώντας, ανέφερε ότι μπορεί κάποιος να έχει μυελοπάθεια και να μη δείξει τούτη η μαγνητική τομογραφία. Τούτο ανέφερε τόσο ο νευροχειρουργός ΜΕ3, όσο και ο νευροχειρουργός ΜΥ4 και ο εναγόμενος, αλλά και οι ακτινολόγοι ΜΕ4 και ΜΥ

1. Μάλιστα ο ΜΕ2 ανέφερε ότι κάποιοι ανεβάζουν τα ποσοστά μη ένδειξης υψηλού σήματος ενδομυελικώς σε περιπτώσεις μυελοπάθειας μέχρι τα 30%. Δηλαδή κάποιος να έχει κλινικά μυελοπάθεια αλλά η μαγνητική τομογραφία να μη το δείχνει. Σημειώνεται ότι δεν υποδείχθηκαν οι μαγνητικές τομογραφίες ημερομηνίας 21.9.2009 και 28.1.2010, Τεκμήρια 61 και 62, αντίστοιχα, στον ΜΕ2 για να εξετάσει ο ίδιος αυτές και να προβεί στα δικά του ευρήματα και διαπιστώσεις. Στην ερώτηση αν θεωρεί ότι με βάση τα Τεκμήρια 1 και 2 η ενάγουσα έπρεπε να υποβληθεί στην επίδικη επέμβαση που διενήργησε ο εναγόμενος, απάντησε «Εφόσον υπήρχαν συμπτώματα έπρεπε να χειρουργηθεί. Εφόσον υπήρχαν αντίστοιχα συμπτώματα μυελοπάθειας, τα οποία αν δεν τα χειρουργήσεις τότε είναι που έχεις μεγάλο λάθος και αμέλεια να μην χειρουργήσεις διότι θα καταλήξει ο άρρωστος σε παραπληγία σε κάποιο στάδιο, άρα ένδειξη υπήρχε οπωσδήποτε εφόσον υπήρχαν και τα συμπτώματα που εγώ προσωπικά δεν γνωρίζω, αλλά διαβάζοντας τα αναγραφόμενα εις το φάκελο του νοσοκομείου, φαίνεται ότι υπήρχαν τα ανάλογα συμπτώματα». Σημειώνεται ότι προηγουμένως είχε αναφέρει ότι στάλθηκαν έγγραφα (προφανώς από την ενάγουσα) τα οποία αφορούσαν νευρολογική εξέταση στο νευροχειρουργικό τμήμα του Γ.Ν.Λ. στα οποία καταγράφεται από τον ιατρό Συμεωνίδη ότι διαπίστωσε μουδιάσματα στα κάτω άκρα, τα οποία αποτελούν κλινικά συμπτώματα τα οποία μπορούν να είναι κλινικά σύμπτωμα μυελοπάθειας. Τα ίδια ανέφερε και στη συνέχεια, μετά που ανέφερε αυτά που πιο πάνω καταγράφονται σε εισαγωγικά, συμπληρώνοντας ότι μαζί με τα αυξημένα τενόντια αντανακλαστικά και σε συνδυασμό με τη μεγάλη κήλη και τη μεγάλη πίεση του νωτιαίου μυελού καταλήγει κάποιος ότι είναι συμπτώματα μυελοπάθειας. Σημειώνεται ότι, αυτά τα ανέφερε και στην αντεξέταση όπου σε σχετική ερώτηση στην αρχή της απάντησης του είπε ότι με βάση αυτά που του ανέφερε η ενάγουσα έχρηζε εγχείρησης. Διευκρινίζεται ότι οι αναφορές του Συμεωνίδη δεν λαμβάνονται υπόψη, ούτε και ο σχολιασμός επί αυτών. Η αναφορά γίνεται μόνο για το τι του μετέφερε η ενάγουσα. Εξήγησε ότι όταν είναι μαύρο το σήμα είναι σκληρός δίσκος, ενώ τόνισε από την εμπειρία του ότι όσες φορές χειρούργησε δεν ήταν μόνο σκληρός δίσκος. Η μαρτυρία αυτή, επίσης αποτελεί μέρος της εκδοχής της ενάγουσας. Ο ΜΕ3, ο οποίος δεν θυμόταν αν είδε τα Τεκμήρια 1, 2 και 4 αλλά ταίριαζαν με αυτά που είχε ο ίδιος υπόψη του, δηλαδή τις διαπιστώσεις του, επειδή είδε τις μαγνητικές τομογραφίες που πιθανότατα έφερε σε αυτό cd η ενάγουσα, ανέφερε ότι δεν υπήρχε σήμα μυελοπάθειας στις μαγνητικές τομογραφίες ημερομηνίας 21.9.2009 και 28.1.2010, Τεκμήρια 61 και 62, αντίστοιχα, όμως, ανέφερε, ότι με βάση τα κλινικά συμπτώματα πιθανότατα, λόγω και του νεαρού της ηλικίας της ενάγουσας να πρότεινε και αυτός να χειρουργηθεί η ενάγουσα. Όμως όπως ανέφερε στην αντεξέταση δεν μπορούσε να έχει ακριβές συμπέρασμα για την προεγχειρητική της κατάσταση. Ουσιαστικά δηλαδή δεν έχει, αλλά ούτε και τεκμηριώνει, αντίθετη άποψη σχετικά με το αναγκαίο της επέμβασης. Όμως σε ότι αφορά τις μαγνητικές τομογραφίες ημερομηνίας 21.9.2009 και 28.1.2010, Τεκμήρια 61 και 62, αντίστοιχα, είναι αντίθετη με τη μαρτυρία της ΜΕ
2. Συνεπώς η ενάγουσα παρουσιάζει μία διιστάμενη και μάλιστα αντίθετη εκδοχή αφού η μαρτυρία της μιας μάρτυρας, της ΜΕ4, αντικρούεται από τη μαρτυρία ενός άλλου μάρτυρα, του ΜΕ
3. Αυτή η σύγκρουση διαπιστώσεων των ΜΕ3 και 4 καταστρέφει τη γραμμή παρουσίασης και εκδοχής της υπόθεσης της όπως αυτή δικογραφείται στην έκθεση απαίτησης. Ως πιο ειδική δε η ΜΕ4, ως ακτινολόγος, αποδέχομαι τη μαρτυρία της η οποία συνάδει με τη μαρτυρία του ΜΥ3, ακτινολόγου, του ΜΥ4, νευροχειρουργού, τον οποίο ο δικηγόρος της ενάγουσας κατέταξε στους λίγους καλύτερους νευροχειρουργούς της Κύπρου και της ΜΥ2, νευρολόγου. Επομένως από τη μαρτυρία που πρόσφερε η ίδια η ενάγουσα εξάγεται αβίαστα το συμπέρασμα ότι η ενάγουσα έχρηζε χειρουργικής επέμβασης. Προχωρώντας δε στη μαρτυρία που πρόσφερε ό εναγόμενος, πέραν της δικής του απολύτως τεκμηριωμένης άποψης ότι κατέληξε να εισηγηθεί στην ενάγουσα όπως διενεργηθεί χειρουργική επέμβαση αφού είδε τις μαγνητικές τομογραφίες ημερομηνίας 21.9.2009 και 28.1.2010, Τεκμήρια 61 και 62, αντίστοιχα και προέβη σε κλινική εξέταση της και έλαβε υπόψη τα συμπτώματα που του ανέφερε η ίδια και καταγράφονται στα Τεκμήρια 7 και 59, τα οποία τεκμήρια είναι τα ίδια, αυτά που διαπίστωσε υποστηρίζονται και επιβεβαιώνονται από τη μαρτυρία της νευρολόγου ΜΥ2, η οποία με κάθε λεπτομέρεια και στοιχείο τεκμηρίωσε την άποψη της γι΄ αυτό το θέμα, του ακτινολόγου και με ειδίκευση στη μαγνητική τομογραφία ΜΥ3, ο οποίος ενώπιον του Δικαστηρίου εξετάζοντας τις μαγνητικές τομογραφίες, ημερομηνίας 21.9.2009 και 28.1.2010, Τεκμήρια 61 και 62, αντίστοιχα, με πλήρη επάρκεια, τεκμηριωμένα και με συγκεκριμένες υποδείξεις επί αυτών, κατέδειξε τόσο την ύπαρξη μεικτής υφής του δίσκου τόσο από σκληρό όσο και από μαλακό μέρος αυτού και πού και πώς και τι χρώμα είχε το κάθε ένα από αυτά τα δύο μέρη του δίσκου, όσο και το σήμα μυελοπάθειας που και πάλι εξήγησε το χρώμα του και σε ποιο σημείο εμφαίνεται αυτό στα Τεκμήρια 61 και 62 και τέλος από τη μαρτυρία του νευροχειρουργού ΜΥ4, ο οποίος ανέφερε ξεκάθαρα τόσο για το σήμα μυελοπάθεας στα Τεκμήρια 61 και 62 που εντόπισε, όπως και τη δισκοκήλη στο επίπεδο Θ.7-8 και τη πίεση εξ΄ αυτού του νωτιαίου μυελού, καθώς και των κλινικών συμπτωμάτων τα οποία υποδείκνυαν ότι η ενάγουσα έχρηζε χειρουργικής επέμβασης. Κατά συνέπεια αποτελεί εύρημα του Δικαστηρίου ότι ήταν αναγκαία η χειρουργική επέμβαση της δισκοκήλης στο επίπεδο Θ7-8 που πίεζε το νωτιαίο μυελό. (Β) Σε ότι αφορά το δεύτερο ερώτημα κατά πόσο η ενάγουσα έτυχε της δέουσας πληροφόρησης και ενημέρωσης για τη χειρουργική επέμβαση από τον εναγόμενο, τούτο διέρχεται δια μέσου του νομοθετικού πλαισίου του περί Κατοχύρωσης και της Προστασίας των Δικαιωμάτων των Ασθενών Νόμου 1(Ι)/2005 και δη υπό το φως των προνοιών των άρθρων 10, 11 και
4. Στο άρθρο 10

(2)αναφέρεται ότι ο ασθενής έχει δικαίωμα ολοκληρωμένης ιατρικής πληροφόρησης, ενώ στο άρθρο 10

(3)καθιερώνεται το δικαίωμα του, αν το επιθυμεί, να λάβει και δεύτερη ιατρική γνώμη, οπότε δικαιούται, τηρουμένων των διατάξεων του άρθρου 18, που δεν ισχύει στην υπό εξέταση περίπτωση, να εφοδιάζεται με το ιατρικό αρχείο, ιατρική έκθεση και να του παρέχεται οιαδήποτε άλλη βοήθεια για το σκοπό αυτό. Στο άρθρο 11

(1)προβλέπεται ότι προϋπόθεση για την παροχή φροντίδας υγείας είναι η συγκατάθεση του ασθενή που δίδεται ύστερα από ολοκληρωμένη ιατρική πληροφόρηση κατά τρόπο καταληπτό έτσι ώστε ο ασθενής να μπορεί να αντιλαμβάνεται τις πληροφορίες που του παρέχονται και να αποφασίζει ελεύθερα και ανεπηρέαστα. Τέλος στο άρθρο 12 προνοούνται τα ακόλουθα: «Ιατρική πληροφόρηση.

1. Για τους σκοπούς των άρθρων 10 και 11, «ιατρική πληροφόρηση» περιλαμβάνει τα ακόλουθα: (α) διάγνωση της ιατρικής κατάστασης του ασθενούς και πρόγνωση αυτής, εάν τούτο είναι εφικτό· (β) περιγραφή του σκοπού, του επιδιωκόμενου οφέλους και της πιθανότητας επιτυχίας της προτεινόμενης θεραπείας· (γ) τους κινδύνους που εμπεριέχονται στην προτεινόμενη θεραπεία, συμπεριλαμβανομένων των παρενεργειών, του πόνου και της δυσφορίας· (δ) την πιθανότητα επιτυχίας και τους κινδύνους των διαφόρων μορφών θεραπείας ή μη θεραπείας.» Η ενάγουσα ισχυρίζεται ότι ο εναγόμενος της ανέφερε ότι είναι εγχείρηση ρουτίνας η οποία θα διαρκούσε περίπου μία ώρα, χωρίς να της αναφέρει ότι υπήρχαν οποιοιδήποτε κίνδυνοι. Συγκεκριμένα της ανέφερε εν συντομία ότι η εγχείρηση αφορούσε την αφαίρεση του σκληρού δίσκου που είχε μετακινηθεί, ενώ ούτε αυτός ούτε κανένας άλλος ιατρός της ανέφερε ότι είχε μυελοπάθεια ή ότι υπήρχαν ενδείξεις αρχομένης μυελοπάθειας. Επιπλέον, προκειμένου να προβεί σε άμεση επέμβαση, ο εναγόμενος της είχε αναφέρει ότι υπήρξε ορατός κίνδυνος να παραλύσει. Κατά την αντεξέταση ανέφερε ότι καταλάβαινε από το MRI ότι «στένευε» ο νωτιαίος μυελός αλλά δεν της εξήγησε ο εναγόμενος τι θα αφαιρούσε. Η ίδια δεν τον ρώτησε αν υπήρχε κάποιος κίνδυνος από τη χειρουργική επέμβαση. Όμως συμφώνησε ότι πριν την επέμβαση πήγε με τον πρώην σύζυγο της να της εξηγήσει τι είχε. Επίσης συμφώνησε ότι υπέγραψε το έγγραφο συγκατάθεσης εγχείρησης, ημερομηνίας 5.2.2010, Τεκμήριο 37, αλλά ισχυρίστηκε ότι αυτό το υπέγραψε 5-10 λεπτά πριν εισαχθεί στη χειρουργική αίθουσα όταν της το παρέδωσε η γραμματείας στη «Λητώ». Στην υπόδειξη ότι με την υπογραφή του Τεκμήριο 37 δήλωνε ότι ο εναγόμενος της εξήγησε το είδος της επέμβασης, τους ενδεχόμενους κινδύνους, τα ωφελήματα, τις υπαλλακτικές λύσεις κ.λ.π., απάντησε αρνητικά, ενώ στην ερώτηση αν συνηθίζει να υπογράφει κάτι χωρίς να το διαβάζει, απάντησε όχι, όμως δεν το διάβασε γιατί της το έδωσε η γραμματέας 5 λεπτά πριν εισέλθει στο χειρουργείο, χωρίς όμως να την πιέσει. Από την άλλη ο εναγόμενος ισχυρίστηκε ότι της εξήγησε με απλά λόγια τόσο στις 28.1.2010 όσο και στις 2.2.2010 που πήγε μαζί με τον πρώην σύζυγο της το είδος της χειρουργικής επέμβασης που θα προέβαινε, τι θα αφαιρούσε, το σκοπό της εγχείρησης και τους ενδεχόμενους κινδύνους και τους πιθανούς κινδύνους σε περίπτωση μη υποβολής της σε χειρουργική επέμβαση, αφού προηγουμένως με βάση τα συμπτώματα που είχε, όπως η ίδια του τα ανέφερε και ο ίδιος διαπίστωσε από την κλινική εξέταση, καθώς και από το σήμα μυελοπάθειας που είδε στις μαγνητικές τομογραφίες ημερομηνίας 21.9.2009 και 28.1.2010, Τεκμήρια 61 και 62, αντίστοιχα, της εξήγησε τι είχε. Η λογική οδηγεί στο συμπέρασμα ότι δεν θα ήταν δυνατό να προβεί κάποιος σε οποιαδήποτε χειρουργική επέμβαση χωρίς να γνωρίζει τι έχει και ποιος ο σκοπός της χειρουργικής επέμβασης και τι αναμένεται από αυτή, αφού ο κάθε ένας που έχει οιονδήποτε ιατρικό πρόβλημα υπό το φως του άγχους και της ανησυχίας που τον καταλαμβάνει για την κατάσταση της υγείας του θέλει να γνωρίζει τι του συμβαίνει και πώς μπορεί να απαλλαγεί, αν αυτό είναι δυνατό, από το ιατρικό πρόβλημα της υγείας του. Δεν μπορεί να γίνει πιστευτή η ενάγουσα ότι τίποτε δεν της ανέφερε ο εναγόμενος, ενώ κατά τα άλλα ανησύχησε και θέλησε να έχει δεύτερη γνώμη και γι΄ αυτό αποτάθηκε στο Γ.Ν.Λ.. Για το τι της είπαν οι ιατροί του νοσοκομείου η ίδια το ανέφερε στο Δικαστήριο και οτιδήποτε της ανέφεραν έχει ήδη καταγραφεί προηγουμένως. Αξίζει όμως να επαναληφθεί ότι της αναφέρθηκε ότι θα συσκέπτονταν για να αποφασίσουν αν θα προέβαιναν σε χειρουργική επέμβαση και αυτό που η ίδια είπε ότι της είπε ο Αναγνωστόπουλος ότι αν ήταν στη θέση της θα σκεφτόταν να χειρουργηθεί. Θα πρέπει να λεχθεί ότι η υπογραφή σε ένα έγγραφο υποδηλώνει ότι πρώτα ότι το έχει διαβάσει κάποιος και δεύτερο ότι συμφωνεί με αυτά που καταγράφονται σε αυτό. Σημειώνεται ότι κάτω από τη λέξη «ΑΣΘΕΝΗΣ» που καταγράφεται με κεφαλαία και σχετικά μεγάλα γράμματα παροτρύνεται ο ασθενής να το διαβάσει και αν κάτι δεν το κατάλαβε να ρωτήσει τον ιατρό να του το εξηγήσει. Επίσης κάτω από τη λέξη «Δηλώνω» είναι ξεκάθαρο ότι ο γιατρός της έχει εξηγήσει το είδος της επέμβασης, τους κινδύνους κ.λ.π. και ότι κατανόησε τις εξηγήσεις που της δόθηκαν σχετικές με τη χειρουργική επέμβαση, ενώ κάτω από τη λέξη «Συμφωνώ» καταγράφεται Α «Στο ότι μου πρότεινε, το οποίο μου έχει επεξηγηθεί από τον ιατρό που αναγράφεται σ΄ αυτό το δελτίο», όπως και κάτω από τη λέξη «Αντιλαμβάνομαι» ότι αντιλαμβάνεται ότι (Α) κατά τη διάρκεια της επέμβασης δυνατόν να προκύψουν απρόβλεπτες καταστάσεις, (Β) δεν προσφέρεται απόλυτη εγγύηση όσον αφορά το αποτέλεσμα και (Γ) ...... Δεν διαφεύγει βέβαια της προσοχής του Δικαστηρίου ότι ο ισχυρισμός της ότι υπέγραψε το Τεκμήριο 37, 5-10 λεπτά πριν εισέλθει στο χειρουργείο, όταν της το ζήτησε μία γραμματέας ,δεν αντικρούστηκε από το πρόσωπο αυτό και ότι επιβεβαιώνει ο εναγόμενος ότι δεν ήταν αυτός που της έδωσε το Τεκμήριο 37 για να το υπογράψει. Όμως το Τεκμήριο 37 δεν έχει την έννοια ότι ο ασθενής ενημερώθηκε εκείνη τη στιγμή που το υπογράφει από τον ιατρό, αλλά ότι ενημερώθηκε από τον ιατρό ανεξαρτήτως χρόνου που έγινε αυτό. Η ενάγουσα ως προς τον ισχυρισμό της ότι τίποτε δεν της ανέφερε ο εναγόμενος κρίνεται αναξιόπιστη, ενώ ο εναγόμενος ότι της εξήγησε με απλά λόγια τα σχετικά με την εγχείριση, αξιόπιστος και αποτελεί εύρημα του Δικαστηρίου ότι έτυχε της δέουσας πλήρης πληροφόρησης και ενημέρωσης για τη χειρουργική επέμβαση, ως προς τις επιπλοκές, κινδύνους και τα αποτελέσματα που μπορεί να έχει αυτή, όπως προβλέπεται στο άρθρο 12(α)(β)(γ) και (δ) του Ν.1(Ι)/2005, όχι όμως ως προς τα υπαλλακτικά είδη χειρουργικής επέμβασης, όπως, π.χ. η απ΄ ευθείας και εξ΄ αρχής πλάγια επέμβαση και η πρόσθια διαθωρακική επέμβαση, με βάση τη μαρτυρία που ο ίδιος πρόσφερε ενώπιον του Δικαστηρίου, αφού δεν ανέφερε οτιδήποτε που εξάγεται ότι ενημέρωσε την ενάγουσα περί αυτών των άλλων συγκεκριμένων χειρουργικών επεμβάσεων. Ως εκ των πιο πάνω, ο εναγόμενος δεν παρέβη το καθήκον του που πηγάζει από το άρθρο 12(α)(β)(γ) και (δ) του Ν.1(Ι)/2005, όσον αφορά τα θέματα που αναφέρονται πιο πάνω, καθότι πληροφόρησε με όσα προβλέπονται από το άρθρο αυτό, και καταγράφεται πιο πάνω, την ενάγουσα και επομένως είχε την ευκαιρία να πληροφορηθεί ορθά σε όλη την έκταση και θέματα που σχετίζονται με τη χειρουργική επέμβαση που προέβη ο εναγόμενος, όχι όμως και με τις εναλλακτικές χειρουργικές επεμβάσεις, θέμα για το οποίο ελέγχεται ως ελλιπής η πληροφόρηση της ενάγουσας από τον εναγόμενο για τις επιλογές της. Επίσης θα πρέπει να σημειωθεί ότι ο εναγόμενος πριν προχωρήσει να προβεί στην εγχείρηση της ενάγουσας είδε τις αιματολογικές εξετάσεις, το καρδιογράφημα και την ακτινογραφία θώρακα που υποβλήθηκε η ενάγουσα πριν την εγχείρηση και ήταν εντάξει.
2. ΔΙΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΑ (Γ) Το τρίτο ερώτημα, ποια ήταν και τι ρόλο έπαιξε η μέθοδος, ή τεχνική ή είδος της χειρουργικής επέμβασης που χρησιμοποίησε ο εναγόμενος και η μη αφαίρεση του σκληρού μέρους του δίσκου λόγω της διακοπής και μη ολοκλήρωση της χειρουργικής επέμβασης που προέκυψε ένεκα αιμορραγίας και πτώσης της αρτηριακής πίεσης και οξυγόνωσης στην κατάσταση της υγείας της ενάγουσας, αφού αποτελεί κοινή διαπίστωση τόσων των ακτινολόγων ΜΕ4 και ΜΥ3, όσων και των νευροχειρουργών ΜΕ2, και 3 και ΜΥ4 και 5 ότι ο δίσκος ήταν μεικτής υφής, δηλαδή αποτελείτο από σκληρό και μαλακό μέρος, άσχετα αν οι ΜΕ2 και 3 βρίσκουν ότι το σκληρό μέρος ήταν μεγαλύτερο του μαλακού μέρους του δίσκου, θα απαντηθεί από τη κρίση του Δικαστηρίου επί των θέσεων που εξέθεσαν και ανάπτυξαν οι νευροχειρουργοί ΜΕ2 και 3 και ΜΥ4 και
3. Ο ΜΕ2 στην ιατρική του έκθεση ημερομηνίας 3.7.2012, Τεκμήριο 6, ανέφερε ότι ο εναγόμενος, ΜΥ5, βάση της αξονικής τομογραφίας της θωρακικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης που συνέστησε και έκανε η ενάγουσα (η οποία αξονική τομογραφία δεν κατατέθηκε στο Δικαστήριο ως τεκμήριο) διεφάνη πεταλεκτομή Θ.7-8 και μερική εκτομή αριστερής αποφυσιακής άρθρωσης καθώς επίσης και οπίσθια δίσκο-οστεόφυτα Θ.7-
4. Στη συνέχεια της κυρίως εξέτασης του μεταξύ άλλων, σε σχετικές ερωτήσεις, ανέφερε τα ακόλουθα: «Με την άρρωστη αυτή, με τα συμπτώματα και την κήλη δίσκου που φαίνονται στη μαγνητική τομογραφία, θα ξεκινούσα όπως ο συνάδελφος, αλλά με στόχο όμως στο σκληρό μέρος του δίσκου να πάω σιγά από πλάγια, αν δεν μπορούσα να το αφαιρέσω από την κεντρική ή ελαφρά οπισθοπλάγια πρόσβαση. Η προσπάθεια να αφαιρέσεις δίσκο ή το μέρος του σκληρού δίσκου από οπίσθια πρόσβαση είναι αδύνατο. Μπορείς να κάνεις πεταλεκτομή με την οποία διευρύνεις τον σπονδυλικό σωλήνα ούτως ώστε να δώσεις χώρο στον νωτιαίο μυελό να φεύγει και την πίεση που έχει από μπροστά, διότι η πεταλεκτομή είναι από πίσω. Γιατί διανοίγουμε τον σπονδυλικό σωλήνα και αυτό είναι ένας μέρος της εγχείρησης για να δώσουμε χώρο στον νωτιαίο μυελό στον σπονδυλικό σωλήνα. Η αφαίρεση του δίσκου δεν μπορεί να γίνει από πίσω, διότι μπροστά μας έχουμε τον νωτιαίο μυελό. Πρέπει να πάμε από πλάγια. Πλάγια αφαιρώντας την αποφυσιακή άρθρωση και στην ανάγκη και την πλευρά, ονομάζεται costotransversectomy, δηλαδή αφαίρεση μέρους της εγκάρσιας απόφυσης του σπονδύλου και μέρους της πλευράς. Έτσι βρίσκουμε χώρο για να πάμε μπροστά από τον νωτιαίο μυελό χωρίς να έχουμε επαφή με τον νωτιαίο μυελό για να αφαιρέσουμε τον δίσκο χωρίς πίεση του νωτιαίου μυελού. Αυτή είναι η πρόσβασης η σωστή κατά την άποψη μου. Υπάρχουν και άλλες προσβάσεις ενδοσκοπικές με μικρές τομές. Υπάρχουν διαθωρακικές από μπροστά. Ο κάθε γιατρός κάνει αυτό που ξέρει καλύτερα. Εδώ όπως αντιλαμβάνομαι έγινε η laminectomy και έγινε προσπάθεια απ' ό,τι φάνηκε και από την αξονική τομογραφία αφαίρεσης της αποφυσιακής άρθρωσης προς την πλευρά εκείνη που χειρουργούσε. Όπως αντιλαμβάνομαι από την έκθεση του γιατρού του Κωνσταντινίδη, αναφέρεται ότι υπήρξε μεγάλη αιμορραγία. Με δεδομένη τη μεγάλη αιμορραγία, ούτε εγώ θα προχωρούσα γιατί θα έχανα τον άρρωστο. Θα έκλεινα τον άρρωστο εκεί όπως ήταν και έλεγα στον άρρωστη μετά που θα ξυπνούσε ότι σε δύο εβδομάδες ‑ έναν μήνα, ανάλογα, να επιχειρήσουμε ξανά. Διότι η αιμορραγία θα έχει κλείσει, για να χειρουργηθεί και να αφαιρεθεί το υπόλοιπο μέρος του δίσκου.» Σε σχετική ερώτηση απάντησε ως εξής: «Οπίσθια από μόνη της όχι. Πρέπει να προχωρήσει και στην πλάγια οπισθοπλάγια. Και αντιλαμβάνομαι αυτό γράφει τουλάχιστον ότι προσπάθησε να κάνει. Μετά σταμάτησε λόγω της αιμορραγίας. Αυτό αναφέρει τουλάχιστον στην έκθεση του μέχρι το τέλος. Ναι, προς το τέλος αναφέρει επιπλέον οστούν από την αποφυσιακή άρθρωση αριστερά πλάγια ώστε να δημιουργηθεί χώρος για οπισθοπλάγια πρόσβαση προς τον δίσκο. Αυτό αναφέρει.» Ενώ σε άλλη ερώτηση ανέφερε τα πιο κάτω: «Όλες οι προσβάσεις έχουν τις δυσκολίες τους και τις ευκολίες τους. Ο γιατρός χρησιμοποιεί εκείνη τη μέθοδο που ξέρει καλύτερα, που γνωρίζει καλύτερα, που έχει μάθει καλύτερα. Η οπισθοπλάγια πρόσβαση, προσωπικά χειρουργώ πάντοτε σε οπισθοπλάγια σε μαλακούς δίσκους. Αν είναι και σκληρό μέρος του δίσκου, θα πάω με την ίδια τομή και αν δω ότι δεν μπορώ να αφαιρέσω τον δίσκο ολόκληρο με την οπισθοπλάγια, πάω πιο πλάγια κάνοντας την όπως ανάφερα προηγουμένως την costotransversectomy.» Σε ερώτηση που ακολούθησε είπε: «Αυτό θα έκανα. Θα πήγαινα πιο πλάγια. Θα είχα σκοπό, ανάλογα με που χειρουργείς βλέποντας ότι ο δίσκος δεν μπορεί να αφαιρεθεί από την καθαρά οπισθοπλάγια πρόσβαση, αν διαπίστωνα ότι δεν μπορώ να αφαιρέσω όλο τον δίσκο από οπισθοπλάγια πρόσβαση, με την ίδια τομή θα πήγαινα και πιο πλάγια όπως ανάφερα τον τρόπο για να αφαιρέσω και το υπόλοιπο μέρος του δίσκου. Χειρουργείς και βλέπεις και ανάλογα προχωράς.» Ενώ σε σχετική ερώτηση εξήγησε ως κατωτέρω: «Όχι. Η πεταλεκτομή θα γίνεται ούτως ή άλλως. Θα μπορούσε να κάνει κάποιος από την αρχή πλάγια πρόσβαση χωρίς πεταλεκτομή. Αλλά αν ο γιατρός θεωρεί ότι θα μπορέσω και από οπισθοπλάγια να αφαιρέσω τον δίσκο αυτό, κάνεις και πεταλεκτομή και αν θεωρείς ότι κατά την επέμβαση δεν μπορώ να αφαιρέσω τον δίσκο, προχωρώ και κάνω την πλάγια πρόσβαση.» Σε ερώτηση κατά πόσο υπάρχουν περισσότερες επιπλοκές με τη διενέργεια πεταλεκτομής σε μία επέμβαση ανέφερε τα ακόλουθα: «Η πεταλεκτομή από μόνη της σε φυσιολογικές καταστάσεις δεν προκαλεί ζημιά. Αν όμως, έχουν περιγραφεί περιστατικά στη βιβλιογραφία, κατά την επέμβαση κατά την πεταλεκτομή, ακόμα και χωρίς αιμορραγία διότι αφαιρώντας στο πέταλο του σπονδύλου αιμορραγεί πάντοτε. Εάν η αρτηριακή πίεση υποχωρήσει ξαφνικά, ειδικά στον θώρακα όπου η αιμάτωση του νωτιαίου μυελού είναι πάρα πολύ οριακή σε σύγκριση με την αυχενική μοίρα ή τη θωρακική μοίρα, στον θώρακα τα αγγεία τα οποία τροφοδοτούν τον νωτιαίο μυελό με οξυγόνο και αίμα είναι πολύ μικρά και η αιμάτωση είναι οριακή. Αν ξαφνικά μειωθεί η αιμάτωση είτε λόγω πεταλεκτομής απλής, επειδή στην πεταλεκτομή τα οστά που αφαιρούνται πάντοτε αιμορραγούν, αν κατά τη στιγμή εκείνη αιμορραγήσει σε τέτοιο σημείο, σε τέτοιο μέγεθος που στον νωτιαίο μυελό μειωθεί η αιμάτωσης, έχει περιγραφεί και παραπληγία, δηλαδή να παραλύσουν τα κάτω άκρα από το σημείο της επέμβασης και κάτω, αυτή είναι η πραγματικότητα σε κάθε εγχείρηση πεταλεκτομής. Είναι σπάνιο μεν, αλλά συμβαίνει.» Ακολούθως ειπώθηκαν και τα πιο κάτω ως προς το θέμα κατά πόσο η «Λητώ» διέθετε μονάδα εντατικής θεραπείας και τι εργαλεία χρησιμοποιούνται κατά τη διάρκεια τέτοιας χειρουργικής επέμβασης. «Είναι μια επέμβασης σίγουρα η οποία μπορεί να έχει περισσότερες επιπλοκές και κινδύνους παρά μια απλή δισκεκτομή στην κήλη της σπονδυλικής στήλης. Αλλά δεν φαντάζομαι ότι μια θωρακική δισκοκήλη θα χρειαστεί μετά την εγχείρηση, τουλάχιστον αυτή είναι η εμπειρία μου, μονάδα εντατικής θεραπείας και εντατικολόγος και για να έχει και αυτήν τη λεπτομέρεια. Δεν γνωρίζω αν η Πολυκλινική Λητώ έχει και την εντατική, δεν ξέρω. Η διαφορά μιας πολύπλοκης επέμβασης με μεγάλους κινδύνους όσον αφορά τη ζωή του άρρωστου, είναι να έχεις μια εντατική θεραπεία για να παρακολουθείς τον άρρωστο μετά την επέμβαση. Δεν έχω προσωπικά ζήσει θωρακική κήλη που να χρειάζεται εντατική μετά την επέμβαση. Έστω και αν είναι παραπληγικός ο άρρωστος μετά μπορεί ναι να μείνει για μερικές μέρες σε κανονική κλινική και μετά να μεταφερθεί σε κέντρο αποκατάστασης αν χρειαστεί.» «Όπως είπα και προηγουμένως, κάθε γιατρός χρησιμοποιεί τα εργαλεία με τα οποία μπορεί να χειρουργήσει με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Το kerrison του ενός μιλιμέτρου και δύο μιλιμέτρων είναι εργαλεία τα οποία χρησιμοποιούμε όλοι μας στις πεταλεκτομές, τρηματεκτομές, διότι είναι πολύ λεπτά εργαλεία και o κίνδυνος να βλάψεις τον νωτιαίο μυελό είναι ελάχιστος διότι δεν αγγίζεις καν με τέτοια εργαλεία τον νωτιαίο μυελό με τέτοιου είδους λεπτά εργαλεία. Κάποιοι και εγώ έχω τη δυνατότητα να χρησιμοποιώ το drill, είναι τρυπάνι με φρέζες μπροστά όπου εκεί μπορείς να αποσυμπιέσεις και να θέσεις το κόκαλο με μεγαλύτερη λεπτομέρεια χωρίς να έρθεις σε επαφή με τον μήνιγγα του νωτιαίου μυελού. Δεν είναι λάθος όμως να χρησιμοποιείς μόνο kerrison αν προσέχεις κατά την επέμβαση να μην βλάψεις και να μην πιέσεις και να τραυματίσεις τον νωτιαίο μυελό. E. Η αιμορραγία που έχει υποστεί η ενάγουσα κατά τη διάρκεια της επέμβασης μπορεί να οφείλεται και σε τραυματισμό της μήνιγγας; A. Όχι. Αν τραυματιζόταν η μήνιγγα θα είχαμε εκροή εγκεφαλονωτιαίου υγρού και όχι αίματος. Εδώ βλέπω ότι είχε αιμορραγία. Η αιμορραγία προήλθε από ρήξη φλεβών, όχι αρτηριακή. Φλεβική αιμορραγία και είναι γνωστό ότι όταν υπάρχει σοβαρή πίεση και στένωση του σπονδυλικού σωλήνος, οι επισκληρίδιες φλέβες πάνω και κάτω από την πίεση, επειδή δεν ρέει το αίμα κανονικά, υπάρχει μια πίεση, φουσκώνουν και είναι σαν κιρσοί εντός του σπονδυλικού σωλήνος και αυτές από μόνες τους, αυτές οι φλέβες, πιέζουν τον νωτιαίο μυελό διότι φουσκώνουν λόγω της απόφραξης τους. Αν στην προσπάθεια να αφαιρέσεις τον δίσκο, ο δίσκος είναι κολλημένος πάνω στις φλέβες, πολλές φορές είναι φυσικό να έχεις και αιμορραγία από τις φλέβες αυτές. Η αιμορραγία σταματά όταν αφαιρέσεις τον δίσκο. Αποσυμπιέζονται και ομαλοποιείται η ροή του αίματος εντός των φλεβών και προσπαθείς με διάφορα μέτρα να σταματήσεις την αιμορραγία με αιμοστατικά, με την αιμολυτική υποθερμία και πολλή υπομονή. Ο ΜΕ3, ο οποίος αναγνώρισε το Τεκμήριο 22, το οποίο είναι ίδιο με το Τεκμήριο 54, ως την ιατρική του έκθεση για την ενάγουσα ημερομηνίας 22.9.2017, αναφέρει σε αυτή ότι ο εναγόμενος χρησιμοποίησε την τεχνική της οπίσθιας προσπέλασης δια πεταλεκτομής. Στην κυρίως εξέταση του μεταξύ άλλων κατόπιν σχετικών ερωτήσεων ανέφερε τα εξής: «.επεμβάσεις διενεργείς στη σπονδυλική στήλη και ειδικά στην περιοχή όπου υπάρχει ο νωτιαίος μυελός τόσο μεγαλύτερη είναι και η εμπειρία που αποκτάς. Το θέμα δεν είναι πόσα χειρουργεία κάνεις αλλά πόσα χειρουργεία κάνουμε σωστά, δηλαδή είναι προτιμότερο να κάνεις λιγότερα χειρουργεία αλλά να τα κάνεις σωστά παρά να κάνεις χιλιάδες χειρουργεία τα οποία είναι όλα λάθος. Άρα η εμπειρία είναι κάτι σχετικό. Το σίγουρο είναι ότι καλό και προτιμότερο για ένα ασθενή με αυτού του τύπου προβλήματα να επικεντρώνει τα περιστατικά σε 1 ή 2 τόπους ώστε να υπάρχει μια πραγματική σε εισαγωγικά εμπειρία για τις κεντρικές θωρακικές δισκοκήλες. Είναι σημαντικό η λέξη "κεντρική".» «Δεν αναφέρομαι μόνο στην προσωπική μου φυσικά εμπειρία αλλά αναφέρομαι σε αυτό που εκπαιδευόμαστε και διενεργείται διεθνώς. Η πεταλεκτομή σε συγκεκριμένη περιοχή της σπονδυλικής στήλης όπου υπήρχε το πρόβλημα είχε φέρει πολύ φτωχά αποτελέσματα και ήδη από τη δεκαετία του '70 μετά από παρέμβαση των American guidelines, οδηγιών από την Αμερική και μετά από μεγάλες μελέτες υπήρχε η σύσταση να μην διενεργείται και όντως οι μελέτες έδειξαν ότι οι νευρολογικές επιπλοκές και ακόμη και η θνησιμότητα γιατί είχαμε θανάτους λόγω των επιπλοκών μειώθηκαν από ένα σύνολο περίπου 25% στο 2% τα επόμενα 30 χρόνια. Είχαμε μια μεγάλη μελέτη του '69 και η επόμενη μεγάλη μελέτη το '
5. Τα έχω εδώ μαζί μου. Βάσει αυτής της σύστασης και η εκπαίδευση των νευροχειρούργων όπως και η δικιά μου έλεγε ότι δεν πρέπει να διενεργούμε πεταλεκτομή στις κεντρικές θωρακικές αποτιτανωμένες δισκοκήλες και όντως δεν τις διενεργούμε τουλάχιστον ως ιατρική ομάδα εμείς. Στο μεγαλύτερο μέρος των κέντρων που διενεργούνται επεμβάσεις σπονδυλικής στήλης, προσέξετε, δεν απαγορεύτηκε αλλά δεν την διενεργούμε διότι οι επιπλοκές είναι πολύ υψηλές. Το ποσοστό επιπλοκών είναι ψηλό, αυτό καταγράφω εδώ. Στις κεντρικές θωρακικές αποτιτανωμένες δισκοκήλες εφαρμόζουμε είτε την ενδοσκοπική μέθοδο που θέλει ιδιαίτερη εκπαίδευση είτε τη διαθωρακική προσπέλαση, προσπέλαση δηλαδή από μπροστά η οποία μας εξασφαλίζει ότι δεν θα έρθουμε σε επαφή με τον νωτιαίο μυελό και δεν θα επηρεάσουμε την αιμάτωση αυτού που στην περιοχή την οποία είχε τη δισκοκήλη η κυρία Δημητρίου είναι πολύ φτωχή η αιμάτωση, το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι η φτωχή αιμάτωση, δεν παίρνει αίμα ο νωτιαίος μυελός από παράπλευρο δίκτυο, άρα μόνο από την πρόσθια νωτιαία αρτηρία που είναι πάρα πολύ λεπτή και ήδη ασκείται μεγάλη πίεση σε αυτή από τη δισκοκήλη, πόσο μάλλον αν πάμε εμείς και σπρώχνουμε άθελα μας τον νωτιαίο μυελό. Αυτό ήταν το μεγάλο πρόβλημα και άλλαξε η οδηγία, φυσικά οι νευροχειρούργοι προτιμούμε οπίσθιες προσπελάσεις, από την πλάτη. Εκεί λοιπόν δόθηκε οδηγία να πηγαίνουμε από το πλάι, να διαβάζουμε την πλευρά που έρχεται σε σύνδεση με τη σπονδυλική στήλη και ένα μέρος αυτής και της άρθρωσης που συνδέει 2 σπονδύλους, ώστε να μην έρθουμε σε επαφή με τον νωτιαίο μυελό για μεγαλύτερη ασφάλεια της ασθενούς. Αυτό είναι το νόημα του νούμερο 4, σελίδα 3 που κατέγραψα.» «Η καταγραφή που είχα εγώ στα χέρια μου είναι ότι διενεργήθηκε μια κλασική οπίσθια προσπέλαση διά πεταλεκτομής, αυτό βρήκα γραμμένο.» «Είχαμε 4‑5 διαφορετικές τεχνικές που θα μπορούσαμε για μεγαλύτερη ασφάλεια να εφαρμόσουμε. Είπα τις πρόσθιες τις 2 και τις οπισθοπλάγιες τεχνικές.» «Αναφέρεται πεταλεκτομή στα έγγραφα που διάβασα, για να είμαστε όλοι όπως πρέπει, πεταλεκτομή είναι ενδεχόμενο να διενεργηθεί ακόμη και στις οπισθοπλάγιες προσπελάσεις και γίνεται περισσότερες φορές όμως έχουμε πλέον οπτική του νωτιαίου μυελού μέσα από το μικροσκόπιο ή τα loupes και μπορούμε να έχουμε αίσθηση του ποσό πολύ πιέζουμε ή αγγίζουμε τον μυελό, άρα η λέξη πεταλεκτομή αν αναφέρεται σε ένα έγγραφο δεν αποτελεί αυτόματα και ένδειξη ότι έγινε μόνο πεταλεκτομή.» «Ανέφερα, υπάρχουν διάφορες μέθοδοι, εγώ προσωπικά χρησιμοποιώ το ενδοσκόπιο αλλά αν ψάξετε στην Κύπρο δεν θα βρείτε ενδοσκόπιο, υπάρχει όμως βοήθεια από τον θωρακικό χειρούργο που προσφέρει πρόσθια προσπέλαση και υπάρχουν και οπίσθιες που πας πιο πλάι από τον νωτιαίο μυελό.» «Όπως ανέφερα και πριν δεν απαγορεύεται, δεν έχουν απαγορεύσει σε κανένα νευροχειρούργο οι οδηγίες να διενεργήσουν πεταλεκτομή, το συνιστά γιατί οι επιπλοκές είναι πολύ ψηλές να μην διενεργηθεί και όπως είπα μπορεί να διενεργηθεί πεταλεκτομή στην πορεία μιας άλλης που έχεις οπτικής νωτιαίου μυελού. Σε αυτές τις περιπτώσεις προσπαθούμε να χρησιμοποιήσουμε ένα εργαλείο το οποίο ξύνει το οστό και το λεπταίνει και όχι να βάλουμε οστεοτόμους. Θα έπρεπε να έχουμε εργαλείο να το δούμε για να μπορέσει να κόψει το οστό και να αποσυμπιέσουμε τον νωτιαίο μυελό, αναγκαστικά θα έρθει σε επαφή με ένα πιεσμένο νωτιαίο μυελό που έχει έρθει προς τα πάνω, αποφεύγουμε τη χρήση οστεοτόμων και τους χρησιμοποιούμε παρά μόνο όταν έχει μείνει ένας λεπτός υμένας οστού πίσω για να μην πιέσουμε τον νωτιαίο μυελό και να μην έχουμε αγγειακή βλάβη που θα φέρει δυσάρεστα αποτελέσματα. Προσπαθώ να το εξηγήσω όσο πιο απλά γίνεται αλλά δεν ξέρω πόσο πιο απλά μπορεί να γίνει σε εσάς. Είναι μια οδηγία και μια εκπαιδευτική σύσταση που έχουμε για να αποφεύγουμε τις επιπλοκές.» Όσον αφορά τα εργαλεία που χρησιμοποιήθηκαν από τον εναγόμενο κατά τη χειρουργική επέμβαση μεταξύ άλλων ανέφερε και τα κατωτέρω: «Δεν αναφέρεται η χρήση high speed drill, αναφέρεται όμως η χρήση οστεοτόμων Kerisson έως και 2 χιλιοστών με μικρό προφίλ, δηλαδή δεν αναφέρεται η χρήση high speed drill.» «Δεν δίνω πολύ μεγάλη σημασία ή μάλλον δεν δίνω μεγαλύτερη σημασία στη χρήση high speed drill απ' όσο στην απόφαση της τεχνικής. Δηλαδή αν τελικά διενεργήθηκε πεταλεκτομή και μόνο οπίσθια προσπέλαση, είχε από την αρχή την απόφαση αυτή, μαθηματικά υψηλότερες πιθανότητες επιπλοκών βάσει αυτού και αν τελικά αποφασίστηκε να γίνει μόνο μια οπίσθια προσπέλαση διά πεταλεκτομής θα ήταν καλύτερο να χρησιμοποιήσουμε το high speed drill ώστε να μειώσουμε τις πιθανότητες αυτών των υψηλών ποσοστών επιπλοκών στη συγκεκριμένη περιοχή της θωρακικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης και της κεντρικής αποτιτανωμένης δισκοκήλης που υπήρχε εκεί.» Όσον αφορά το κατά πόσο βελτιώθηκε η κατάσταση της υγείας της ενάγουσας ανέφερε ότι αυτό που του ανέφερε η ασθενής, ήταν επιδείνωση της συμπτωματολογίας, ή εγκατάσταση νέων συμπτωμάτων τα οποία δεν υπήρχαν πριν την επέμβαση αλλά αυτή είναι αναφορά της ασθενούς. Συγκεκριμένα του ανέφερε και επιβεβαίωσε διαταραχές στην αισθητικότητα στην περιγεννητική και περιπρωκτική περιοχή, υπήρξαν δυσκολίες στην εκκένωση εντέρου, χωρίς όμως κινητικές διαταραχές, τη διαφορά αισθητικότητας στις 2 πλευρές του νωτιαίου μυελού και αίσθηση ψυχρού ανέμου κλπ. Ανέφερε δε και τα πιο κάτω: «Δεν νομίζω ότι το πρόβλημα της ασθενούς ήταν ένα τμήμα αν θέλετε μαλακού υλικού στην περιοχή, αν η ασθενής είχε πρόβλημα το πρόβλημα της ήταν η αποτιτανωμένη κεντρική δισκοκήλη, είναι ξεκάθαρο αυτό.» «Μαζί με τον σκληρό δίσκο θα αφαιρεθεί και ο μαλακός δίσκος. Δεν υπάρχει λάθος ή σωστό, αυτό που βλέπεις πρέπει να το αφαιρέσεις. Το θέμα είναι να βρεις τον σωστό τρόπο να το δεις με ασφάλεια.» «Αυτό καταγράφεται στην περιγραφή της επέμβασης, πιθανό να ήταν αυτός ο λόγος. Είπα και εγώ ότι αν υπήρχε αιμορραγία και εγώ θα διέκοπτα την επέμβαση, δεν ξέρω όμως αν ήταν αυτός ο λόγος, αυτό συμπεραίνω από αυτό που διαβάζω.» «Αν υπήρχε μυελοπάθεια, καταρχάς είναι βέβαιο ότι η ασθενής είχε ένδειξη να χειρουργηθεί, απόλυτη ένδειξη. Αν δεν υπήρχε μυελοπάθεια ήταν θέμα συζήτησης με την ασθενή και απόφασης και των δύο. Ας υποθέσουμε λοιπόν ότι υπήρχε μυελοπάθεια και γιατί να μην υπήρχε, είναι αρκετά πιθανό, ήταν ένας λόγος παραπάνω να έχουμε την προσοχή μας διότι η περιοχή είπα και πριν είναι πολύ ευαίσθητη αγγειακά, δεν αιματώνεται σπουδαία, δεν προστάτευσε αν θέλετε η φύση να έχουμε καλή αιμάτωση στην περιοχή, άρα η βλάβη στη συγκεκριμένη περιοχή και η ανάπτυξη μυελοπάθειας θα έπρεπε να μας κάνει να δημιουργήσουμε τις ιδανικές συνθήκες επέμβασης στην περιοχή.» «Όσον αφορά τις ιδανικές συνθήκες διενέργειας χειρουργικής επέμβασης ανέφερε ότι ο θεράπων θα αποφασίσει τις συνθήκες αυτές, βάσει των δικών του αν θέλετε δυνατοτήτων, εμπειριών, παροχών κλπ. Είναι προτιμότερο να χρησιμοποιείται ένα μικροσκόπιο, είναι πολύ φρόνιμο να τοποθετηθεί ένα σύστημα νευροπαρακολούθησης, είναι πολύ σωστό πλέον να ακολουθείται μια προσπέλαση που δεν θα αγγίξει τον νωτιαίο μυελό, όλα αυτά μαζί κάνουν πιο ιδανικές τις συνθήκες επέμβασης. Δεν εξασφαλίζουν το αποτέλεσμα, (εννοείται που επιθυμείται) αλλά κάνουν πιο ασφαλές μια τέτοια επέμβαση.» Σε ερώτηση πάλι σχετική με τα εργαλεία που χρησιμοποίησε ο εναγόμενος είπε: «Χρησιμοποιούμε και αυτά όπως σωστά καταγράφεται και εδώ στο μέγεθος που έχει χρησιμοποιήσει ο συνάδελφος, τη βοήθεια του high speed drill στην αρχή ώστε να λεπτύνει είπαμε το οστό και να χρησιμοποιηθούν με ελάχιστο πίεση αυτά τα εργαλεία.» Ενώ σε άλλη ερώτηση σχετική με αυτό το θέμα απάντησε ότι είναι πολύ πιθανό αν δεν χρησιμοποιηθεί το high speed drill ότι η πίεση που θα ασκηθεί θα είναι μεγαλύτερη. Στην επόμενη δικάσιμο ανέφερε τα ακόλουθα κατά την αντεξέταση. «.να αφαιρέσουμε την ακανθώδη απόφυση, αν δεν προχωρήσουμε άμεσα σε επεμβατική πράξη, να συνεχίσουμε σε πεταλεκτομή. Αν πηγαίναμε εξ' αρχής με πλάγια μέθοδο ή δεν υπήρχε κανένας λόγος να αφαιρέσουμε να ξεκινήσουμε με την αφαίρεση της ακανθώδους απόφυσης. Μετά αναφέρει διαδοχική αφαίρεση μέχρι 2 χιλιοστών πεταλεκτομή.» Ενώ μετά ανέφερε τα εξής: Ο θεράπων χειρούργος γράφει τα βήματα τα χειρουργικά τα οποία κάνει. Τα πρώτα βήματα που φαίνεται ότι ο ίδιος γράφει και κάνει είναι βήματα πεταλεκτομή. Αυτά είναι ικανά να δημιουργήσουν το πρόβλημα. Θα έπρεπε από την αρχή να πάει να αφαιρέσει το οστό από την αποφυσιακή άρθρωση. Εννοώ τεχνικά και βάσει της εκπαίδευσης που έχει ο καθένας και τις σκέψεις που έχει η χειρουργική στην αρχή. Θέλω να είμαι ξεκάθαρος σε αυτό. Προφανώς ξεκίνησε να κάνει μια πεταλεκτομή και στη συνέχεια του χειρουργείου, λόγω και της πίεσης που ασκείται από την κήλη στον νωτιαίο μυελό, πήγε πιο πλάι. Η δικιά μου η άποψη και η γνώμη και η οποία βρίσκεται σε όλα τα βιβλία τα οποία διαβάζουμε και σε όλη την εκπαίδευση την οποία κάνουμε, είναι ότι δεν υπάρχει κανένας λόγος για πεταλεκτομή στις συγκεκριμένες περιπτώσεις. Αν διενεργηθεί ανεξαρτήτως το πώς θα συνεχίσεις, υπάρχει υψηλό ποσοστό επιπλοκών. Δεν εξετάζω το πώς συνεχίστηκε το χειρουργείο. Εξετάζω το τι έγινε στο χειρουργείο, βάσει αυτού. Ο θεράπων ξέρει σίγουρα πολύ καλύτερα από εμάς.» «Δεν είναι κάτι διαφορετικό. Εγώ καταγράφω την τεχνική την οποία ακολουθήθηκε στην προσπάθεια να αφαιρεθεί ο δίσκος. Στη συνέχεια της τεχνικής αυτής, περιγράφετε ότι πήγε και από την αποφυσιακή άρθρωση αριστερά, πλάγια, ώστε να δημιουργηθεί χώρος. Μια χαρά πολύ ωραία. Δεν έχει κανένα λόγο όμως να το καταγράψω αυτό, διότι δεν εξετάζω αυτό. Δεν εξετάζω το αποτέλεσμα της αφαίρεσης της δισκοκήλης. Εξετάζω το τεχνικό κομμάτι από το οποίο πιθανόν να προήλθε το πρόβλημα.» Περαιτέρω αναφέρθηκαν και τα πιο κάτω: «Αυτό το οποίο μας λέτε, είναι ότι η πεταλεκτομή δεν μπορεί να συνδυαστεί με κάποια άλλη μέθοδο για αφαίρεση δίσκου. Για τη συγκεκριμένη περίπτωση, δεν υπάρχει κανένας λόγος. Συμφωνείτε μαζί μου ότι είναι ένα πράγμα η οπίσθια προσπέλαση με πεταλεκτομή για αφαίρεση δίσκου, από εκείνο το σημείο και κάτι άλλο να γίνεται σε πρώτη φάση πεταλεκτομή, για διάνοιξη του σπονδυλικού σωλήνα και στη συνέχεια να προχωρούμε αριστερά πλάγια, αφαιρώντας οστό της αποφυσιακής άρθρωσης, για οπισθοπλάγια πρόσβαση προς τον δίσκο, από εκείνο το σημείο και όχι από πίσω. Συμφωνείτε ότι εν κάτι διαφορετικό τούτο που σας περιέγραψα; Αυτό που μου περιγράψετε, είναι κάτι το οποίο δεν συμβουλεύεται να γίνεται κάτι. Το αντίστροφο, ναι. Να πας από το πλάι, να αποσυμπιέσεις τον δίσκο και μετά αν θέλεις να κάνει και μια οπίσθια αποσυμπίεση που έχει ο νωτιαίος μυελός, να κάνεις και την πεταλεκτομή σου. Από πού αφαιρέθηκε ο δίσκος εν προκειμένω; Έχετε αντιληφθεί από ποιο σημείο; Δεν εξετάζω αυτό, από πού αφαιρέθηκε ο δίσκος και αν αφαιρέθηκε δίσκος. Το αν αφαιρέθηκε ο δίσκος, το ξέρει ο χειρούργος. Δεν μπορώ να το πω εγώ. Εγώ βλέποντας τις μαγνητικές τομογραφίες, βλέπω ένα μεγάλο κομμάτι δίσκου να είναι εκεί, ακόμα και σήμερα. Άλλο σας ρωτώ. Η πρόσβαση προς τον δίσκο από πού έγινε; Από πίσω ή πλάγια; Το ξέρει ο χειρούργος. Μπορεί να προσπάθησε να το κάνει από πίσω. Πήγε από το πλάι, δεν το ξέρω. Εγώ διαβάζω το χαρτί αυτό. Τίποτε άλλο. Εγώ σας λέω κύριε Πετρίδη, ότι ο Εναγόμενος σε πρώτη φάση, διενήργησε πεταλεκτομή για διάνοιξη σπονδυλικού σωλήνα και στη συνέχεια προχώρησε πλάγια αριστερά, αφαιρώντας οστό της αποφυσιακής άρθρωσης και δημιούργησε έτσι χώρο για οπισθοπλάγια πρόσβαση προς τον δίσκο και είναι από εκεί που αφαίρεσε μέρος του δίσκου. Τι έχετε να μου πείτε; Εσείς μου το λέτε αυτό. Εγώ δεν έχω να πω κάτι. Το αμφισβητείτε ότι έτσι έγινε; Δεν αμφισβητώ τίποτε. Έκανα ερμηνεία της περιγραφής της χειρουργικής επέμβασης. Συμφωνείτε επίσης μαζί μου ότι οι αναφορές σας στο πιστοποιητικό σας για οπίσθια προσπέλαση διά πεταλεκτομή, για αφαίρεση κεντρικής θωρακικής δισκοκήλης, αφορά τις περιπτώσεις που η προσπάθεια αφαίρεσης γίνεται μόνο από πίσω; Δεν καταλαβαίνω το ερώτημα. Να το ξαναπώ. Συμφωνείτε ότι αυτά τα οποία έχετε γράψει στο πιστοποιητικό, σας αφορούν την περίπτωση που γίνεται οπίσθια προσπέλαση με πεταλεκτομή και αφαιρείται κεντρική θωρακική δισκοκήλη από εκείνο το σημείο. Μόνο πίσω δηλαδή. Είναι αυτή η περίπτωση που καταγράφετε στο πιστοποιητικό σας; Αυτή την τεχνική καταγράφετε; Γράφω ένα μέρος της επέμβασης, η οποία διενεργήθηκε βάσει του report και του Τεκμηρίου
6. Με άλλα λόγια αναφέρεστε μόνο σε πεταλεκτομή και από την πεταλεκτομή, αφαίρεση σωστά; Τίποτε άλλο, χωρίς οποιονδήποτε άλλο συνδυασμό; Αναφέρεται σε δισκεκτομή, χωρίς να ασχολούμαι με αφαίρεση. Το πρόβλημα δεν είναι η αφαίρεση δίσκου, το πρόβλημα είναι η πίεση που ασκείται στον νωτιαίο μυελό, με τον δίσκο να πιέζει κατά τη διάρκεια της πεταλεκτομής. Επίσης συμφωνείτε μαζί μου ότι τα άρθρα που έχετε παρουσιάσει στο Δικαστήριο ως Τεκμήρια 57 και 58, αφορούν εξακριβώσεις, όπου η αφαίρεση δίσκου, γίνηκε μόνο από οπίσθια πρόσβαση με πεταλεκτομή και όχι τις περιπτώσεις, όπου η πεταλεκτομή συνδυάστηκε με πλάγια πρόσβαση; Το Άρθρο που κατάθεσα του 69, είναι ένα Άρθρο σταθμός στη νευροχειρουργική. Με αυτό έχουν ως παράδειγμα αλλαγής της τεχνικής, οι νευροχειρουργικές εταιρείες σε όλο τον Δεν προτείνεται και δεν συνίσταται να προσπαθούμε με την πεταλεκτομή να κάνουμε χώρο στον νωτιαίο μυελό, για να αφαιρέσουμε μια σκληρή δισκοκήλη κεντρική, όπως αυτή της κυρίας Δημητρίου. Ό, τι και να κάνουμε, όσο και να δουλέψουμε στον χώρο εκείνο, δεν θα κάνουμε ποτέ χώρο για να έχουμε πρόσβαση στον δίσκο και όσο ταλαιπωρούμε τον νωτιαίο μυελό με αυτήν την τεχνική, τόσο του δημιουργούμε στρες και διαταραχές στην αιμάτωση του. Δεν φτάνουμε στον δίσκο, διότι ο ίδιος ο δίσκος δεν σου επιτρέπει να φτάσεις εκεί από αυτήν την οδό. Δεν είναι λοιπόν το θέμα μας, το αν πάμε να αφαιρέσουμε τον δίσκο αυτόν με πεταλεκτομή. Το θέμα μας είναι ότι δεν θα φτάσουμε ποτέ στον δίσκο αυτόν με πεταλεκτομή και γι' αυτό η πεταλεκτομή, δεν χρειάζεται να γίνει, διότι τον ταλαιπωρούμε για να έχουμε πρόσβαση στον νωτιαίο μυελό. Να σας δείξω και ένα άρθρο το οποίο έχει δημοσιευτεί το '18, όπου έχει γίνει στην Αμερική μια μελέτη όπου είχαν εξεταστεί 388 ασθενείς και μάλιστα οι 199 από αυτούς, η κλινική μελέτη, αφορά περίοδο μεταξύ '12 μέχρι '15 και οι 199 από τους 400, είχαν χειρουργηθεί με πεταλεκτομή. Μάλιστα. Και μάλιστα σε αυτό το Άρθρο, γίνεται αναφορά στο οποίο εσείς παρουσιάσετε του '69 και λέει αυτό το άρθρο, ότι εκείνο το άρθρο είχε βασιστεί σε παλαιότερες μελέτες, όπου οι χειρούργοι ήταν πολύ πιο επιθετικοί στις πεταλλεκτομές και αφαιρούσαν εκτεταμένα και πολύ επιθετικά κομμάτια της σπονδυλικής στήλης, προκαλώντας αποσταθεροποίηση της σπονδυλικής στήλης και καταλήγει ότι οι 199 ασθενείς που είχαν χειρουργηθεί από το '12 μέχρι το '15 με πεταλεκτομή, είχαν μάλιστα πολύ καλύτερη μετεγχειρητική εικόνα, συγκριτικά με αυτούς που είχαν χειρουργηθεί με άλλες μεθόδους και δη, διαθωρακικά. Μάλιστα. Το γνωρίζετε; Είναι ένα άρθρο το οποίο είναι γραμμένο σε ένα περιοδικό Clinical Neurology and Neurosurgery. Δεν έχω κανέναν λόγο να το αμφισβητήσω. Ενστάσεις για τα αποτελέσματα τους μπορώ να κάνω.» Στη συνέχεια για αυτό το άρθρο ανέφερε: «Η μελέτη αυτή δεν ξεκαθαρίζει πουθενά αν πρόκειται και σε τι αριθμό για πλάγιες δισκοκήλες ή για κεντρικές δισκοκήλες, για μαλακές κήλες ή για σκληρές κήλες. Δεν είπε κανείς ότι δεν κάνουμε πεταλεκτομή ή θυριδοποίηση αν θέλετε, αφαίρεση ενός μικρού τμήματος του πετάλλου, για να αφαιρέσουμε μια πλάγια δισκοκήλη στη θωρακική μοίρα, ειδικά αυτή αν είναι μαλακή που συμβαίνει στις πλάγιες δισκοκήλες. Οι πεταλλεκτομές, υπάρχει ρητή συνισταμένη, ρητή recommendation, να μην διενεργείται σε περίπτωση κεντρικής θωρακικής δισκοκήλης. Δεν θα μπορούσε ποτέ να υπάρχει ένα τόσο μεγάλο νούμερο ασθενών με κεντρικές αποτετανωμένες θωρακικές δισκοκήλες. Εδώ λοιπόν έχει και 2 πολύ ωραία παραδείγματα με εικόνες και στο 1 στη σελίδα 21 (Α), δείχνει μια κεντρική θωρακική δισκοκήλη αποτετανωμένη, την οποία την αφαιρεί διαθωρακικά. Είναι 2 παραδείγματα και δείχνει και στη φιγούρα 2 μια μικρή δισκοκήλη, η οποία δεν βλέπουμε καν πόσο πλάγια είναι, η οποία αφαιρέθηκε διά πεταλεκτομή. Προφανώς και ο ίδιος ο χειρούργος ξεκαθαρίζει με αυτόν τον τρόπο, πότε πρέπει να ακολουθούμε την πρόσθια προσπέλαση και πότε την οπίσθια. Είναι τελείως διαφορετικές οι επιπλοκές για 2 διαφορετικά πράγματα. Δηλαδή φυσικά και το να πας διαθωρακικά και να ανοίξεις τον θώρακα που δεν είναι η μόνη τεχνική που κάνουμε, επειδή σε αυτό αναφέρεται όσο διάβασα, έχει επιπλοκές γιατί είναι μια μεγάλη επέμβαση, δεν είναι μια μικρή επέμβαση, όμως οι επιπλοκές αυτές είναι αντιμέτωπες σε σχέση με τις νευρολογικές επιπλοκές που μπορεί να φέρει η αφαίρεση από πίσω μιας κεντρικής δισκοκήλης. Αν τώρα εξετάζουμε τι επιπλοκές θα φέρει μια διαθωρακική προσπέλαση με μια πεταλεκτομή για μια πλάγια δισκοκήλη, τότε φυσικά το αποτέλεσμα είναι υπέρ της πεταλεκτομής. Όσον αφορά τη νοσηρότητα, μετά από το χειρουργείο. Δεν εξετάζουμε με αυτήν τη μελέτη μόνο τις κεντρικές δισκοκήλες, εξετάζονται όλες οι δισκοκήλες.» Σε άλλη δε σχετική ερώτηση ανέφερε τα ακόλουθα: «Δεν υπάρχει συνδυαστικά, υπάρχει μια επέμβαση. Ξεκινάς την επέμβαση και ξέρεις τι θα κάνεις. Αν έχεις μια κεντρική δισκοκήλη, μπορεί να αποφασίσεις να κάνεις πεταλεκτομή. Δεν απαγορεύεται, δεν είπε κανείς ότι απαγορεύεται. Το είπα και την προηγούμενη φορά που ήμουν εδώ. Αναλαμβάνεις όμως το ρίσκο ότι έχουμε πιθανότητες νευρολογικής βλάβης υψηλότερες. Όταν ξεκινάς να πας οπισθοπλάγια, πας οπισθοπλάγια.» Σε άλλη δε ερώτηση απάντησε ως πιο κάτω: «Ο σκοπός της επέμβασης, το άρθρο είναι αυτό το παλιό άρθρο. Είναι να αναδείξει τι πρέπει να αποφεύγουμε όταν έχουμε έναν ασθενή με κεντρική σκληρή θωρακική δισκοκήλη. Αυτή είναι η έννοια και ο λόγος για τον οποίο κατάθεσα το άρθρο. Υπάρχουνε και πρέπει να κατατεθούν και ένα σωρό τέτοιες αναφορές και από βασικά βιβλία το είπα νομίζω σήμερα το πρωί της νευροχειρουργικής. Ο λόγος που κατέφυγα σε αυτό το άρθρο, είναι ότι τον Οκτώβρη του '18, κάναμε ένα μεγάλο σεμινάριο μέσω διαδικτύου, με διάφορες ομάδες στην Aospine, είναι μια μεγάλη εταιρεία σπονδυλικής στήλης ευρωπαϊκή, στην οποία αναφέρθηκε εκτεταμένα αυτό το άρθρο και τους λόγους για τους οποίους πρέπει να καταφύγουμε στην εκπαίδευση και άλλων τεχνικών με λιγότερες επιπλοκές, όπως η πρόσθια παραδείγματος χάρη, για την αφαίρεση τέτοιων δισκοκήλων, όπως και το επόμενο, το Τεκμήριο 58.» «Μπορείτε να πείτε πώς είναι δυνατό να μιλάτε για νευρολογική βλάβη, η οποία κατά τη θέση σας προήλθε από την επίδικη επέμβαση, τη στιγμή που εσείς ο ίδιος μας είπατε ότι δεν έχετε ιδίαν γνώση για προεγχειρητική της κατάσταση, την είδατε 5 χρόνια μετά και όπως φάνηκε σήμερα, δεν είχατε ούτε υπόψιν σας το σύνολο όλων αυτών των εξετάσεων που έγιναν όλα αυτά τα χρόνια στην ενάγουσα. Πώς είναι δυνατόν; Δεν έχω αναφέρει πουθενά, ούτε έχω καταγράψει ποτέ ότι οι βλάβες αυτές προήλθαν από την επέμβαση ρητά. Εγώ ανέφερα τα γεγονότα, βάσει των γραπτών. Τίποτε άλλο.» Τέλος ανέφερε και τα ακόλουθα: «Δεν αμφισβητώ καθόλου τη χειρουργική ικανότητα του συναδέλφου. Ποτέ. Ούτε αμφισβητώ την τεχνική και το χειρουργείο το οποίο έκανε. Ο συνάδελφος έκανε αυτό που πίστευε για τον ασθενή το καλύτερο δυνατό. Εγώ καταγράφω τι θα μπορούσε να γίνει καλύτερα.» Ο ΜΥ4 ο οποίος ετοίμασε την ιατρική έκθεση, Τεκμήριο 80 για την ενάγουσα, αφού την εξέτασε, ανέφερε σε αυτή ότι ο εναγόμενος διενήργησε πεταλεκτομή του Θ.8 σπονδύλου, την οποία επέκτεινε προς τα πλάγια με αφαίρεση μέρους της αριστερής αποφυσιακής άρθρωσης ούτως ώστε να έχει οπισθοπλάγια πρόσβαση στο μεσοσπόνδυλο δίσκο. Αυτή είναι πλήρως αποδεκτή προσπέλαση για αφαίρεση κήλης μεσοσπονδυλίου δίσκου της θωρακικής μοίρας, παραπέμπονται σε συγκεκριμένο απόσπασμα από το εγχειρίδιο χειρουργική της σπονδυλικής στήλης του Edward C. Benzel, Spine surgery, Τεκμήριο
7. Συμπληρώνει ότι ουδεμία ένδειξη τραυματισμού της μήνιγγας υπάρχει ενώ όσον αφορά τα περί τραυματισμού του νεύρου που δίνει την αίσθηση στο πόδι σύμφωνα με τα σωματοαισθητικά πρόκλητα δυναμικά που διενεργήθηκαν στο Ινστιτούτο νευρολογίας και Γενετικής Κύπρου στις 26.6.2011 ήταν φυσιολογικά. Τονίζεται ότι σύμφωνα με τη μετεγχειρητική απεικόνιση αναδεικνύεται αποσυμπίεση του νωτιαίου σωλήνα και η αφαίρεση του μαλακού τμήματος της κήλης δίσκου. Αξίζει να λεχθεί ότι τον ΜΥ4 επισκέφθηκε από μόνη της η ενάγουσα και την εξέτασε στις 18.6.
8. Κατά την κυρίως εξέταση του ανέφερε ότι σύμφωνα με τη μαγνητική τομογραφία, Τεκμήριο 62 και το χειρουργικό πρωτόκολλο έγινε οπισθοπλάγια προσπέλαση για την αφαίρεση της κήλης του θωρακικού δίσκου η οποία συνίσταται στην αφαίρεση μέρους του πετάλου και μέρους της αποφυσιακής