SOCRATOUS & LOUCA SOLUTIONS LTD ν. ΡΙΡΗΣ, Αριθμός αγωγής: 444/2012, 6/4/2020 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLEF:2020:A178 ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ Ενώπιον Γ. Κυθραιώτου-Θεοδώρου Αριθμός αγωγής: 444/2012 Μεταξύ: SOCRATOUS & LOUCA SOLUTIONS LTD Ενάγουσα και ΧΧΧΧΧ ΡΙΡΗΣ Εναγόμενος 6 Απριλίου, 2020 Εμφανίσεις: Για Ενάγουσα: κ. Κουκούνης δια Γιώργος Κουκούνης Για Εναγόμενο: κ. Δημητριάδης δια Κώστας Π. Δημητριάδης Δ.Ε.Π.Ε. ΑΠΟΦΑΣΗ Δικογραφημένες θέσεις. Με την παρούσα αγωγή η Ενάγουσα αξιώνει εναντίον του Εναγόμενου ειδικές αποζημιώσεις για ζημιές που ισχυρίζεται ότι υπέστη το όχημα της με αριθμούς εγγραφής KUD ΧΧΧΧΧ συνεπεία τροχαίου ατυχήματος που συνέβη στις 20.10.
- Ισχυρίζεται ότι το ατύχημα ήταν αποτέλεσμα αμέλειας που επέδειξε ο Εναγόμενος. Ο Εναγόμενος αρνείται ότι το ατύχημα συνέβηκε ένεκα δικής του αποκλειστικής αμέλειας και ισχυρίζεται ότι αυτό οφειλόταν στην αποκλειστική και/ή συντρέχουσα αμέλεια του οδηγού του οχήματος KUD ΧΧΧΧΧ. Μαρτυρία. Προς απόδειξη της υπόθεσης της Ενάγουσας κατέθεσαν στο Δικαστήριο 6 πρόσωπα. Πρώτος μάρτυρας για την πλευρά της Ενάγουσας ήταν ο κ. ΧΧΧΧΧ Τσίγκης, λειτουργός του Επαρχιακού Κτηματολογικού Γραφείου Λευκωσίας (ΜΕ1). Δεύτερος μάρτυρας ήταν ο κ. ΧΧΧΧΧ Γεωργίου, εκτιμητής οχημάτων (ΜΕ2). Τρίτος μάρτυρας ήταν ο κ. ΧΧΧΧΧ Σωκράτους, οδηγός του οχήματος KUD ΧΧΧΧΧ όταν συνέβη το επίδικο ατύχημα και μέτοχος και διευθυντής της Ενάγουσας εταιρείας (ΜΕ3). Τέταρτος μάρτυρας ήταν ο κ. ΧΧΧΧΧ Νουκάκης, αγρονόμος - τοπογράφος (ΜΕ4). Πέμπτη μάρτυρας ήταν η κα ΧΧΧΧΧ Νικολάου, οδηγός οχήματος που ακολουθούσε το όχημα KUD ΧΧΧΧΧ κατά το χρόνο του ατυχήματος (ΜΕ5). Τελευταίος μάρτυρας για την πλερυά της Ενάγουσας ήταν ο εκτιμητής οχημάτων κ. ΧΧΧΧΧ Τελεβάντος (ΜΕ6). Για της πλευρά της υπεράσπισης έδωσε μαρτυρία το Δικαστήριο ο ίδιος ο Εναγόμενος (ΜΥ1). Δεν θα παραθέσω με λεπτομέρεια τα όσα κατέθεσε ο κάθε μάρτυρας στο Δικαστήριο αφού το σύνολο της μαρτυρίας βρίσκεται καταγεγραμμένο στα πρακτικά της διαδικασίας και το έχω κατά νου. Για σκοπούς πληρότητας της απόφασης μου θα περιοριστώ σε μια συνοπτική αναφορά στα κύρια σημεία της μαρτυρίας του καθενός, που έκρινα ως σημαντικά για την απόφαση μου επί των επίδικων θεμάτων ή που έκρινα ως σημαντικά για σκοπούς αξιολόγησης. Πριν προχωρήσω με τη σύνοψη της μαρτυρίας, σημειώνω ότι εγκρίθηκε ως παραδεκτό γεγονός για σκοπούς της υπόθεσης ότι, επί πλήρους ευθύνης, οι ζημιές που υπέστη το όχημα KUD ΧΧΧΧΧ στο επίδικο ατύχημα ανέρχονται στο ποσό των €6800 πλέον €150 εκτιμητικά έξοδα, συμπεριλαμβανομένου Φ.Π.Α. επί των εκτιμητικών εξόδων. Ξεκινώ με τον ΜΕ1 ο οποίος, όπως προανέφερα, είναι λειτουργός στο Επαρχιακό Κτηματολογικό Γραφείο Λευκωσίας. Παρουσίασε στο Δικαστήριο τοπογραφικά σχέδια (Τεκμήριο 1) που αποτυπώνουν την Λεωφόρο Αγλαντζιάς, από το Πανεπιστήμιο Κύπρου μέχρι την Λεωφόρο Λεμεσού, προς τα φώτα Λευκωσίας (Καλησπέρα). Σύμφωνα με τον μάρτυρα, με εξαίρεση κάποια βελτιωτικά έργα που αφορούσαν την ασφαλτόστρωση του δρόμου, δεν υπήρχαν αλλαγές στον δρόμο από το 2010, που να επηρεάζουν την ορθότητα των τοπογραφικών σχεδίων. Ο εκτιμητής οχημάτων ΜΕ2, παρουσίασε εκτίμηση (Τεκμήριο 2) για τις ζημιές που υπέστη το όχημα KUD ΧΧΧΧΧ στο επίδικο ατύχημα. Ο μάρτυρας παρουσίασε και φωτογραφίες του οχήματος μετά το ατύχημα (Τεκμήρια 3, 4 και 6) καθώς και κατάλογο εξαρτημάτων του οχήματος αυτού που διαπίστωσε ότι είχαν υποστεί ζημιά (Τεκμήριο 5). Όπως εξήγησε ο ΜΕ2, κατά την επιθεώρηση του οχήματος διαπίστωσε «κτύπημα στην μπροστινή δεξιά πλευρά του οχήματος και συγκεκριμένα στη γωνιά του προφυλακτήρα, μπροστά δεξιά, φανάρι, το φτερό». Περιγράφοντας το κτύπημα ανέφερε ότι «το συγκεκριμένο χτύπημα φαίνεται ότι είναι γωνιά γωνιά, πλευρική ζημιά, ονομάζεται «γωνιά δεξιάς πλευρικής ζημιάς» δεν είναι κάποια ζημιά η οποία είναι μετωπική». Ο δεξιός μπροστινός τροχός είχε αποσυνδεθεί από το όχημα, η ζάντα «είχε στρεβλώσει και έχει σφηνωθεί», «ο στύλος και το πατίδι δεξιά» είχαν στρεβλώσει ενώ «τα συγκεκριμένα σημεία είναι τόσο σκληρά επειδή είναι το body του οχήματος και θέλει πάρα πολλή δύναμη για να γίνει αυτή η ζημιά». Επόμενος μάρτυρας ήταν ο οδηγός του οχήματος KUD ΧΧΧΧ κατά το χρόνο του επίδικου ατυχήματος (ΜΕ3). Ξεκινώντας τη μαρτυρία του κατέθεσε ότι είναι ένας εκ των μετόχων και διευθυντών της Ενάγουσας εταιρείας (Τεκμήριο 7). Παρουσίασε στο Δικαστήριο αντίγραφο του πιστοποιητικού εγγραφής του οχήματος KUD ΧΧΧΧΧ (Τεκμήριο 8) που καταγράφει την Ενάγουσα ως ιδιοκτήτρια του. Στα πλαίσια της κυρίως εξέτασης του ανέφερε ότι το ατύχημα είχε συμβεί στο δρόμο που οδηγεί από Πανεπιστήμιο Κύπρου στην Αγλαντζιά προς τον αυτοκινητόδρομο Λευκωσίας-Λεμεσού, περίπου 1 χιλιόμετρο μετά το στρατόπεδο του Πυροβολικού. Ανέφερε ότι εκείνη την ημέρα είχε σχολάσει από την εργασία του και επέστρεφε σπίτι. Ήταν απόγευμα αλλά η ορατότητα ήταν καλή και δεν ήταν σκοτεινά. Συνέχισε λέγοντας ότι σε κάποιο σημείο ο δρόμος έχει αριστερή κλήση, ως η πορεία του. Πίσω του ακολουθούσαν ακόμα δύο οχήματα. Όταν ο ίδιος ήταν στο ύψος της αριστερής στροφής αντιλήφθηκε το όχημα που οδηγούσε ο Εναγόμενος με αριθμούς εγγραφής KQB ΧΧΧΧΧ να έρχεται από απέναντι. Μέρος του οχήματος ήταν στη δική του λωρίδα και συγκρούστηκαν. Το όχημα του Εναγόμενου κτύπησε στο δικό του «στο μπροστινό δεξί φανάρι, μπροστινό δεξί φτερό και [στη] δεξιά πόρτα του οδηγού». Μετά τη σύγκρουση, σύμφωνα με τον ΜΕ3, το όχημα που οδηγούσε εκείνος σταμάτησε εντός της λωρίδας του λίγα μέτρα πιο κάτω, είχαν ανοίξει οι αερόσακοι και είχε σπάσει όλο το σύστημα του μπροστινού δεξιού τροχού. Το όχημα του Εναγόμενου μετακινήθηκε δεξιότερα, ως η πορεία του ΜΕ3, βγήκε από το δρόμο και κατέληξε σε χαντάκι στο πλάι του δρόμου. Ο ΜΕ3 τοποθέτησε την ταχύτητα του όταν συνέβη το ατύχημα περί τα 50 χιλ/ώρα. Ο ΜΕ3 παρουσίασε τοπογραφικό σχέδιο της σκηνής του ατυχήματος (Τεκμήριο 9) που ετοίμασε ο τοπογράφος ΜΕ
- Στο τοπογραφικό αυτό σχέδιο, ο ΜΕ3 υπέδειξε την δική του πορεία και πορεία του οχήματος που οδηγούσε ο Εναγόμενος. Υπέδειξε επίσης στο τοπογραφικό σχέδιο το σημείο σύγκρουσης των δύο οχημάτων, το οποίο σημείωσε με το γράμμα «Χ». Τοποθέτησε το «Χ» στη δική του λωρίδα κυκλοφορίας. Σημείωσε με το γράμμα «Ψ» την τελική θέση του δικού του οχήματος και με το γράμμα «Α» την τελική θέση του οχήματος που οδηγούσε ο Εναγόμενος. Ο ΜΕ3 παρουσίασε και αριθμό φωτογραφιών που απεικονίζουν το δρόμο όπου έγινε το επίδικο ατύχημα, Εξήγησε ότι έλαβε τις φωτογραφίες το 2016 (Τεκμήρια 10 και 11). Εξήγησε για την κάθε φωτογραφία τι αυτή αποτυπώνει σε συνάρτηση και με το τοπογραφικό σχέδιο Τεκμήριο
- Ο ΜΕ3 ανέφερε ότι μετά το ατύχημα κατέβηκε από το αυτοκίνητο του, προσέγγισε τον άλλο εμπλεκόμενο οδηγό και όταν είδε ότι ήταν καλά έμειναν στην σκηνή και περίμεναν την αστυνομία, τους εκπροσώπους των ασφαλιστικών εταιρειών και το ρυμουλκό. Σύμφωνα με τον ΜΕ3, δύο οχήματα που ακολουθούσαν το δικό του πριν το ατύχημα σταμάτησαν επίσης. Στο αυτοκίνητο πίσω από το δικό του οδηγός ήταν η κα XXXXX Νικολάου (ΜΕ5) η οποία κατέβηκε και του έδωσε τα στοιχεία επικοινωνίας της. Ο ΜΕ3 παρουσίασε Αστυνομική Έκθεση για το ατύχημα (Τεκμήριο 13) καθώς και την επιταγή με την οποία πληρώθηκε ποσό €85 για την Έκθεση και την απόδειξη πληρωμής (δέσμη, Τεκμήριο 12). Σύμφωνα με σημείωμα του Αστ XXXXX που επισυνάπτεται στην Αστυνομική Έκθεση, «η αστυνομία δεν διερεύνησε το δυστύχημα. Συγκεκριμένα υπήρχε αστυνομικός ο οποίος ρύθμιζε την τροχαία κίνηση και μετακίνησε τα ενεχόμενα οχήματα εκτός δρόμου και τους συμβούλευσε να αποταθούν στις ασφαλιστικές εταιρείες». Στα πλαίσια της αντεξέτασης του ΜΕ3 αυτός διευκρίνισε ότι η αστυνομία στη σκηνή περιορίστηκε στη ρύθμιση της κυκλοφορίας και δεν προέβηκε σε εξέταση του ατυχήματος. Όταν ερωτήθηκε γιατί είχε ζητηθεί και πληρωθεί η αστυνομική έκθεση από τη στιγμή που δεν έγιναν μετρήσεις ή άλλες εξετάσεις στη σκηνή από την αστυνομία, ο ΜΕ3 απάντησε ότι «θέλαμε να επιβεβαιώσουμε ότι δεν είχε κάτι επίσημα καταγεγραμμένο». Σε συνάρτηση με τις φωτογραφίες Τεκμήρια 10 και 11 και το τοπογραφικό της σκηνής Τεκμήριο 9, ο ΜΕ3 αντεξεταζόμενος συμφώνησε με το συνήγορο υπεράσπισης ότι στην εξωτερική δεξιά πλευρά της στροφής, ως ήταν η δική του πορεία, δηλαδή στην αριστερή πλευρά του άλλου εμπλεκόμενου οχήματος, υπήρχαν «στηλλούθκια που δείχνουν στα διερχόμενα οχήματα ότι υπάρχει στροφή». Απαντώντας σε σχετικές ερωτήσεις ο ΜΕ3 ανέφερε ότι δεν διαπιστώνει ουσιαστική αλλαγή στον δρόμο, πλάτος, διαμόρφωση, κλίσεις, όπως αποτυπώνεται στις φωτογραφίες που έλαβε το 2016 (Τεκμήρια 10 και 11) και στο τοπογραφικό σχέδιο (Τεκμήριο 9) σε σύγκριση με την ημέρα του επίδικου ατυχήματος. Όταν αντεξετάστηκε σε σχέση με την ορατότητα, ο ΜΕ3 διευκρίνισε ότι στην αριστερή πλευρά του δρόμου, ως ήταν η πορεία του, υπήρχαν κάποιοι θάμνοι και τα δέντρα που αποτυπώνονται στις φωτογραφίες και το τοπογραφικό. Σύμφωνα με τον ΜΕ3 «είχε θάμνους που αποκρύπταν την ορατότητα, δεν εφαίνετουν το αυτοκίνητο [του Εναγόμενου], μόλις εμφανίστηκε το αυτοκίνητο, φάνηκε μέσα στη λωρίδα μου. Και προσπαθούσε να ευθυγραμμίσει το αυτοκίνητο, προσπάθαν να μπει στη λωρίδα του πίσω, αλλά εχτύπησεν μου.» Όταν ερωτήθηκε για την πρώτη φορά που είχε αντιληφθεί το όχημα που οδηγούσε ο Εναγόμενος, απάντησε «ήταν μπροστά μου το αυτοκίνητο του [Εναγόμενου], ο τρόπος που ήταν τοποθετημένο το αυτοκίνητο του [Εναγόμενου] μέσα στη λωρίδα μου, οι δύο τροχοί ήταν μέσα στη λωρίδα του, το μισό αυτοκίνητο στη δική μου και το άλλο στη δική του. Δεν είχα στρίψει [στη στροφή]. Δεν είχα προλάβει να μπω όταν είδα το αυτοκίνητο του κυρίου Ριρή, δεν ήμουν μέσα στη στροφή, εν εκείνος που εξέρχετουν από τη στροφή. Είναι σχετική ευθεία πριν τη στροφή που ήμουν εγώ. Δεν είχα κάποιο χώρο να πάω, το μόνο που έκανα συγκράτησα το τιμόνι μου και πάτησα τα φρένα μου. επειδή είχε έρθει με μεγάλη ταχύτητα και κρατούσε την πλευρά μου, εμφανίστηκε μπροστά μου. Ήταν κλάσματα δευτερολέπτου που είχα να αντιδράσω. Φαίνεται ο δρόμος πως είναι, αλλά έφκαινε από τη στροφή και κρατούσε την πλευρά μου». Ο ίδιος, ανέφερε, «κρατούσα τη μέση της λωρίδας μου και πήγαινα». Επέμενε για το όχημα του Εναγόμενου ότι «οι δύο τροχοί του ήταν μέσα στην πλευρά μου και οι δύο στην πλευρά του καθώς έρκετουν πάνω μου, ουσιαστικά, έκαμε κίνηση να αποφύγει. Η πορεία του ήταν να μπει στη λωρίδα του, προσπάθησε να ευθυγραμμίσει την πορεία του και γι' αυτό και οι ζημιές είναι αυτές που είναι. Χτύπησε με εκείνο το σημείο του αυτοκινήτου του.» Αρνήθηκε υποβολή που του τέθηκε ότι εκείνος είχε εισέλθει στην λωρίδα κυκλοφορίας του Εναγόμενου υποστηρίζοντας ότι «δεν μπήκα στο ρεύμα του [Εναγόμενου], αν ήταν όντως έτσι τα πράγματα θα ήταν μετωπική η σύγκρουση, όπως την περιγράφετε. Ο [Εναγόμενος] εκρατούσε, όπως είπα, το μισό του αυτοκινήτου του ήταν στην πλευρά μου και το μισό στην πλευρά του και προσπαθούσε να πάει αριστερά, για να διορθώσει την πορεία του, αν είναι τούτο που αναφέρεστε και συγκεκριμένα το αυτοκίνητο του επειδή έφυγε από τον δρόμο χτύπησε στα στυλλούθκια και από την ταχύτητα το αυτοκίνητο του κατέληξε και γύρισε και έβλεπε όπως έβλεπε το δικό μου και γύρισε 180 μοίρες στροφή και κατέληξε όπως ήταν το χαντάτζιη.» Προχωρώ στον επόμενο μάρτυρα ΜΕ4, αγρονόμο-τοπογράφο, αδειούχο από το Ε.Τ.Ε.Κ. (Τεκμήριο 15). Ο ΜΕ4 κατέθεσε ότι ετοίμασε το τοπογραφικό σχέδιο Τεκμήριο 9 αφού μετέβηκε στο σημείο του ατυχήματος με τον ΜΕ3, στις 4.3.
- Εξήγησε με λεπτομέρεια τον τρόπο που διενήργησε τις διάφορες μετρήσεις που καταγράφονται στο Τεκμήριο 9 και τα τοπογραφικά όργανα που χρησιμοποιεί για το σχεδιασμό του. Εξήγησε ότι ταύτισε το Τεκμήριο 9 με επίσημο τοπογραφικό σχέδιο που εξασφάλισε από το Κτηματολόγιο (Τεκμήρια 18 και 19). Παρουσίασε επίσης αεροφωτογραφία του σημείου του δρόμου που λήφθηκε το 2009 (Τεκμήριο 16) καθώς και αεροφωτογραφία του 2014 (Τεκμήριο 17) τις οποίες έλαβε από το αρχείο του Κτηματολογίου για να δείξει ότι από τότε μέχρι τη δική του τοπογραφική εργασία δεν υπάρχουν αλλαγές στον δρόμο. Πέμπτη μάρτυρας ήταν η κα XXXXX Νικολάου (ΜΕ5) η οποία οδηγούσε το όχημα που ακολουθούσε το όχημα KUD XXXXX όταν συνέβη το ατύχημα. Η ΜΕ5 κατέθεσε ότι την επίδικη ημέρα και ώρα είχε σχολάσει από το Πανεπιστήμιο και διερχόταν το δρόμο όπου έγινε το ατύχημα με κατεύθυνση από Αγλαντζιά προς τα φώτα Καλησπέρα. Το όχημα KUD XXXXX προπορευόταν του δικού της, περί τα 5 μέτρα μπροστά της. Η ταχύτητα της ήταν περί τα 50-55 χιλ/ώρα. Περιγράφοντας το ατύχημα ανέφερε ότι « κατευθυνόμασταν κανονικά στην πορεία μας και ξαφνικά το μπροστινό μου αυτοκίνητο ενεπλάκηκε στο δυστύχημα, ο οδηγός ο μπροστινός βρισκόταν στη λωρίδα του και το αυτοκίνητο το οποίο ερχόταν από απέναντι, χτύπησε το αυτοκίνητο που ήταν μπροστά μου και στη συνέχεια το άλλο αυτοκίνητο βρέθηκε εκτός του δρόμου.. μετά το κτύπημα βρέθηκε εκτός δρόμου στην ίδια πλευρά, απλά με τα μούτρα πώς να το πούμε; Το μπροστινό μέρος του αυτοκινήτου ήταν στην αντίθετη από την αρχική πορεία στην οποία πήγαινε. [Το αυτοκίνητο KUD XXXXX] ακινητοποιήθηκε λίγα μέτρα πιο μπροστά, κατέβηκε ο οδηγός, κατέβηκα εγώ, πήγα κοντά του, τον ρώτησα αν ήταν καλά και μου είπε ότι ήταν καλά τζιαι μου είπε ότι θα πάει απένταντι στον άλλλο οδηγό να δει αν είναι εκείνος καλά». Στη συνέχεια, ανέφερε, επειδή άρχισε να δημιουργείται κυκλοφοριακό πρόβλημα, έφυγε και έδωσε το τηλέφωνο επικοινωνίας της στον οδηγό του οχήματος KUD XXXXX. Πριν τη σύγκρουση των δύο οχημάτων, σύμφωνα με την ΜΕ5, το όχημα KUD XXXXX κινείτο «εντός της λωρίδας που κινούμασταν κανονικά στον δρόμο. εμείς ήμασταν στην πορεία μας κανονικά εντός του ορίου ταχύτητας». Το ατύχημα έγινε όταν το όχημα KUD XXXXX προσέγγιζε την στροφή του δρόμου. Από την ημερομηνία του ατυχήματος, πρόσθεσε, δεν είχε οποιαδήποτε επαφή ή επικοινωνία με τον ΜΕ3, τον οποίο δεν γνώριζε προηγουμένως. Όταν κατά την αντεξέταση αμφισβητήθηκε η ορθότητα της μνήμης της για τον τρόπο που έγινε το ατύχημα, ανέφερε «ήταν μπροστά μου, το έβλεπα ξεκάθαρα ότι ο μπροστινός μου δεν βγήκε από τη λωρίδα του και θυμούμαι ότι πηγαίναμε σιγά γιατί υπήρχε κίνηση αρκετή και δεν τρέχαμε, ήταν εντός του ορίου που ήταν το επιτρεπτό». Όταν ο συνήγορος υπεράσπισης εισηγήθηκε ότι με τη μαρτυρία της είχε πρόθεση να βοηθήσει την υπόθεση της Ενάγουσας, η ΜΕ5 αρνήθηκε και συνέχισε λέγοντας «δεν μου υπέδειξε κανένας τι να πω. Λέω αυτό όπως το βίωσα, όπως το έζησα, όπως το θυμούμαι». Πρόσθεσε ότι μετά τη σύγκρουση η ίδια σταμάτησε το δικό της όχημα πίσω από το όχημα του ΜΕ
- Για τον Εναγόμενο, η ΜΕ5 ανέφερε ότι δεν του μίλησε καθόλου μετά το ατύχημα, ούτε τον προσέγγισε «ο άλλος οδηγός δεν κατέβηκε από το αυτοκίνητο, δεν είχα καμιά επαφή μαζί του, δεν τον γνωρίζω τον άνθρωπο». Στα πλαίσια της αντεξέτασης της έλαβε χώρα η εξής στιχομυθία με το συνήγορο υπεράσπισης: «Ε. Δηλαδή είδατε πως κινείτου μέσα στον δρόμο [το όχημα του Εναγόμενου]; Α. Είδα ότι έρχετουν από απέναντι, έστριφε τη στροφή, έγινε το δυστύχημα, το αυτοκίνητο του ανθρώπου βγήκε από τον δρόμο τζιαι γύρισε με το μπροστινό μέρος του αυτοκινήτου στην αντίθετη πορεία απ' ότι πήγαινε κανονικά. Ε. Είδατε τον δηλαδή να μπαίνει στο αντίθετο ρεύμα και να έρχεται κατά πάνω σας; Α. Είδα ότι κτύπησε, δεν είδα να μπαίνει στο αντίθετο ρεύμα, θεωρώ ότι ήταν στην άκρη του αυτοκινήτου που χτύπησε του μπροστινού. Ε. Άρα εσείς δεν τον είδατε να μπαίνει στο αντίθετο ρεύμα; Α. Όχι. Είδα ότι ο μπροστινός μου ότι δεν βγήκε από τη λωρίδα του. ... E. Είδατε τις ζημιές του αυτοκινήτου του άσπρου [KUD XXXXX] που ήταν μπροστά σας; Α. Ναι. Ε. Που ήταν περίπου; Θυμάστε; Α. Ήταν μπροστά που ήταν ο τροχός, φανάρι τζιαι λλίον στο πλευρό. . Ε. Τελειώνοντας, θα σας υποβάλω κυρία μάρτυς ότι εσείς δεν ήσασταν σε θέση να δείτε καθαρά πως έγινε το επίδικο δυστύχημα, καθότι την ορατότητα σας στο σημείο σύγκρουσης περιόριζαν φύλλα και/ή χόρτα που βρίσκονταν αριστερά του δρόμου. Α. Όχι, η ορατότητα μου ήταν ξεκάθαρη. Ε. Ότι σήμερα ήρθατε στο Δικαστήριο και επιλεκτικά αναφέρατε κάποια γεγονότα αναφορικά με τις συνθήκες του δυστυχήματος. Α. Τα γεγονότα που ανέφερα ήταν όπως τα αντιλήφθηκα και όπως τα θυμάμαι και όπως τα βίωσα.» Προχωρώ στον έκτο μάρτυρα της πλευράς της Ενάγουσας. Ο εκτιμητής ΜΕ6 κατέθεσε ότι του είχε ζητηθεί από την ασφαλιστική εταιρεία του Εναγόμενου να εκτιμήσει τις ζημιές του οχήματος KUD XXXXX και παρουσίασε σχετική έκθεση (Τεκμήριο 20). Περιέγραψε και εξήγησε στο Δικαστήριο τις ζημιές που διαπίστωσε στο όχημα από την επιθεώρηση που διενήργησε. Χαρακτήρισε το κτύπημα «σοβαρό» και «βίαιο». Ο ΜΕ6 παρουσίασε επίσης εκτίμηση που διενήργησε στο όχημα του Εναγόμενου KQB XXXXX (Τεκμήριο 21) και εξήγησε επίσης τις ζημιές που είχε διαπιστώσει. Στα πλαίσια της αντεξέτασης του κατέθεσε και αριθμό φωτογραφιών που είχε λάβει από τα δύο οχήματα (δέσμη, Τεκμήρια 22 και 23). Ο ΜΕ6 καταλήγοντας ανέφερε «το μόνο που μπορώ να αναφέρω, επειδή επιθεώρησα και τα 2 οχήματα είναι ότι το KUD XXXXX μάρκας Ford φέρει το κύριο του κτύπημα στο δεξιό μπροστινό μέρος, ενώ το όχημα KQB XXXXX μάρκας Mercedes φέρει το κύριο του κτύπημα στο δεξιό πλευρό και παρόλο την πολύχρονη πείρα μου στις εκτιμήσει, δεν είμαι και ο ειδικός, δεν κάμνω διερεύνηση ατυχημάτων». Αυτή ήταν συνοπτικά η μαρτυρία που παρουσίασε η πλευρά της Ενάγουσας. Ως προανέφερα, για την πλευρά της υπεράσπισης κατέθεσε στο Δικαστήριο μόνο ο Εναγόμενος. Ο Εναγόμενος, ΜΥ1, στα πλαίσια της μαρτυρίας του, ανέφερε ότι την επίδικη ημέρα και ώρα οδηγούσε το όχημα του KQB XXXXX στη Λεωφόρο Αθαλάσσας με κατεύθυνση από τα φώτα Καλησπέρα προς Αγλαντζιά. Πρόσθεσε ότι «σε κάποιο σημείο της Λεωφόρου Αθαλάσσας, ο άλλος οδηγός έχασε τον έλεγχο του αυτοκινήτου του και εισήλθε στο αντίθετο ρεύμα κυκλοφορίας, δηλαδή στην δική μου λωρίδα, και συγκρούστηκε βίαια στην δεξιά πλευρά από τη μέση προς τα πίσω. Εγώ είχα αντιληφθεί ότι ερχόταν κατά πάνω μου με αποτέλεσμα να πάω όσο το δυνατό μπορούσα αριστερότερα αλλά δεν με χωρούσε να πάω εκτός δρόμου αφού υπήρχαν πινακίδες τροχαίας, στην ουσία στυλλούθκια που έδειχναν την κατεύθυνση της στροφής. Παρά την αποφευκτική μου ενέργεια να κρατήσω την άκρα αριστερή λωρίδα κυκλοφορίας για να αποφύγω τη σύγκρουση, ο άλλος οδηγός δεν εισήλθε ξανά στη λωρίδα του με αποτέλεσμα να συγκρουστούμε. Λόγω της σφοδρής σύγκρουσης ο πίσω δεξιός τροχός μου είχε φύγει από πάνω, το αυτοκίνητο μου κτύπησε σε ένα από τα στιλλούθκια και μετά βγήκε έξω από το δρόμο, αφού είχε κάνει 180° στροφή. Ο άλλος οδηγός έχασε τον έλεγχο του αυτοκινήτου του, εισήλθε στο αντίθετο ρεύμα κυκλοφορίας και συγκρούστηκε βίαια με το αυτοκίνητο μου, παρά την αποφευκτική ενέργεια μου. Οδηγούσε στη λανθασμένη πλευρά του δρόμου και παρέλειψε να τηρεί την αριστερή πλευρά του δρόμου ως η πορεία του». Στα πλαίσια της κυρίως εξέτασης του ο ΜΥ1 ανέφερε επίσης ότι στο δρόμο που έγινε το ατύχημα «εκείνη την εποχή είχε πάρα πολλή βλάστηση και η βλάστηση ήταν μέχρι το όριο του δρόμου και ψηλή βλάστηση. Μόλις πλησίασα σε κάποια απόσταση που είχα οπτική επαφή με το άλλο αυτοκίνητο, είχα προσέξει ότι μέρος του αυτοκινήτου ήταν στη μεριά τη δική μου. Το είχα εκλάβει ότι ο οδηγός λόγω και της στροφής και της βλάστησης που υπήρχε στιγμιαία είχε πάρει την άλλη κατεύθυνση για να έχει καλύτερη οπτική επαφή, όμως συνέχισε να διατηρεί τη θέση του στη μεριά τη δική μου. Τα δύο αυτοκίνητα είχαν πλησιάσει. Όταν είδα ότι δεν είχε επανάλθει πίσω στην πορεία του, τότε εγώ έκανα πίσω στα αριστερά για να αποφύγω τη σύγκρουση. Όμως η σύγκρουση δεν αποφεύχθηκε, το αυτοκίνητο μου είχε σύρει προς τα πίσω με το κύριο βάρος της σύγκρουσης να είναι ο πισινός δεξιός τροχός του αυτοκινήτου μου, λόγω του ότι το αυτοκίνητο μου ήταν πολύ κοντά στο στιλλούδι, υπήρχαν διάφορα στιλλούδια τα οποία είχαν πάνω ταμπέλες που έδειχναν την κατεύθυνση της στροφής. Λόγω του ότι ήταν πολύ κοντά με το χτύπημα το πισινό μέρος του αυτοκινήτου είχε κτυπήσει πάνω στο στιλλούδι και ακριβώς αυτό οδήγησε στην στροφή του αυτοκινήτου 180 μοίρες και έπεσε στο χαντάκι, με τη δεξιά πλευρά στο χαντάκι. Δηλαδή είχε γυρίσει το αυτοκίνητο να πηγαίνει προς τον αυτοκινητόδρομο. Κατά την αντεξέταση του, ο ΜΥ1 περιέγραψε την ταχύτητα του ως «πολύ χαμηλή». Στα πλαίσια της μαρτυρίας του, ο ΜΥ1 υποστήριξε επίσης ότι ο ΜΕ3 τον προσέγγισε μετά το ατύχημα και του απολογήθηκε λέγοντας του «δεν βγήκα αρκετά στη δική σου πλευρά, βγήκα λίγο». Ο ΜΥ1 υποστήριξε επίσης ότι μια κοπέλα που ήταν σε όχημα που ακολουθούσε το όχημα του ΜΕ3 είχε κατεβεί μετά το ατύχημα και του ανέφερε ότι δεν είχε δει τίποτε. Όταν κατά την αντεξέταση του τέθηκε ότι αυτό δεν είναι αλήθεια και ότι υπήρχαν δύο κοπέλες στη σκηνή, ο ΜΥ1 απάντησε «εγώ μιαν κοπέλα είδα. Το ξέρω ότι ήταν δύο, μου το είπε ο ίδιος ο μάρτυρας, απλά μιαν είδα εγώ εκεί.» Αυτή είναι συνοπτικά η μαρτυρία που παρουσιάστηκε. Μετά το πέρας της μαρτυρίας οι δικηγόροι της κάθε πλευράς παρουσίασαν γραπτές αγορεύσεις στις οποίες κατέγραψαν τα επιχειρήματα τους. Σημειώνω ότι έχω μελετήσει τις αγορεύσεις τους και τη νομολογία στην οποία παραπέμπουν. Αξιολόγηση. Κατά την ακροαματική διαδικασία, παρακολούθησα με προσοχή όλους τους μάρτυρες που κατέθεσαν ενώπιον μου. Εξέτασα τόσο τη στάση και συμπεριφορά τους στο εδώλιο του μάρτυρα αλλά και το περιεχόμενο της μαρτυρίας τους. Προσεγγίζω το καθήκον αξιολόγησης της μαρτυρίας με γνώμονα ότι η μαρτυρία που παρουσιάζεται πρέπει να κρίνεται με βάση το συνολικό πλαίσιο της μαρτυρίας που παρουσιάζεται κατά τη δίκη. Η αξιολόγηση του κάθε μάρτυρα είναι σαφώς ατομική και γίνεται με βάση το περιεχόμενό της, την ποιότητά της και την πειστικότητά της, όμως τα όσα αναφέρει κάθε μάρτυρας πρέπει να συναρτώνται, να αντιπαραβάλλονται και να συγκρίνονται με τα λεγόμενα των λοιπών μαρτύρων για να διερευνάται η αντικειμενικότητα των εκατέρωθεν εκδοχών[1]. Έχω επίσης κατά νου ότι τα ουσιώδη πραγματικά γεγονότα που περιβάλλουν τα επίδικα θέματα μπορούν να εξαχθούν από την σύγκριση, σύγκλιση και αντιπαραβολή όλου του φάσματος της μαρτυρίας όπως αυτή έχει τεθεί ενώπιον του Δικαστηρίου, από την σκοπιά που ο κάθε μάρτυρας έχει αντιληφθεί τα γεγονότα και στο βαθμό που εμπλέκεται σε αυτά[2]. Θα ξεκινήσω με το λειτουργό του Κτηματολογίου ΜΕ
- Θεωρώ ότι ήταν μάρτυρας ανεξάρτητος, χωρίς καμία εμπλοκή με τα γεγονότα και συμφέρον στην υπόθεση. Δεν έχω διακρίνει οποιαδήποτε ένδειξη στο περιεχόμενο της μαρτυρίας του που να θέτει σε αμφισβήτηση την αλήθεια της. Συνεπώς την αποδέχομαι ως αληθινή. Ακολουθεί ότι δέχομαι ότι το Τεκμήριο 1 που παρουσίασε είναι τα τοπογραφικά σχέδια της περιοχής όπου έγινε το ατύχημα. Προχωρώ στους ΜΕ2 και ΜΕ6, εκτιμητές οχημάτων. Η εμπειρογνωμοσύνη τους σε αυτό τον τομέα δεν αμφισβητήθηκε. Ο ΜΕ2 εξήγησε κατά τη διάρκεια της μαρτυρίας του τα ακαδημαϊκά και επαγγελματικά του προσόντα. Ο ΜΕ6 ήταν ο εκτιμητής οχημάτων στον οποίο η ασφαλιστική εταιρεία του Εναγόμενου είχε αναθέσει την εκτίμηση των ζημιών που υπέστηκαν τα δύο οχήματα. Εξήγησε επίσης την επαγγελματική του εμπειρία στον κλάδο. Τόσο ο ΜΕ2 όσο και ο ΜΕ6, εξήγησαν με λεπτομέρεια και σαφήνεια τις ζημιές που εντόπισαν στα οχήματα που επιθεώρησαν και την αξία των ζημιών αυτών. Θεωρώ ότι πρόκειται για άτομα που διαθέτουν το απαραίτητο υπόβαθρο γνώσεων που να τους καθιστά εμπειρογνώμονες και αποδέχομαι την αλήθεια και ορθότητα των όσων έχουν αναφέρει. Δέχομαι επίσης ότι οι φωτογραφίες που ο καθένας έχει παρουσιάσει είναι οι φωτογραφίες που έλαβε από τα εμπλεκόμενα οχήματα. Προχωρώ στον ΜΕ4, αδειούχο τοπογράφο. Επίσης δέχομαι την εμπειρογνωμοσύνη του στο συγκεκριμένο τομέα. Ούτε αυτού του μάρτυρα αμφισβητήθηκαν τα επαγγελματικά προσόντα από την πλευρά της υπεράσπισης. Εξήγησε με σαφήνεια τον τρόπο με τον οποίο διενήργησε τις μετρήσεις του στο σημείο του ατυχήματος, τη μέθοδο που χρησιμοποίησε για να επιβεβαιώσει την ορθότητα τους και το ότι το σχέδιο που ετοίμασε συνάδει με τα επίσημα τοπογραφικά σχέδια. Σε σχέση με το τοπογραφικό σχέδιο, Τεκμήριο 9, στα πλαίσια της μαρτυρίας του και κατά τη διάρκεια της αντεξέτασης έδωσε με αμεσότητα όλες τις διευκρινίσεις και επιπρόσθετες πληροφορίες που του ζητήθηκαν. Ενόψει αυτών, καταλήγω επομένως ότι αποδέχομαι τη μαρτυρία του καθώς και την ορθότητα του τοπογραφικού σχεδίου Τεκμήριο 9 που ετοίμασε. Δέχομαι επίσης ότι οι αεροφωτογραφίες που παρουσίασε είναι αυτές που έλαβε από το αρχείο του Κτηματολογίου, όπως εξήγησε. Το τοπογραφικό σχέδιο Τεκμήριο 9 και οι διάφορες φωτογραφίες που παρουσίασαν οι πιο πάνω μάρτυρες και οι πληροφορίες που αντλούνται από αυτές συνιστούν πραγματική μαρτυρία, παρέχουν πληροφορίες και μετρήσεις που μπορούν να λειτουργήσουν ως αντικειμενικός δείχτης στην αξιολόγηση της ορθότητας και αλήθειας της υπόλοιπης μαρτυρίας. Υπό αυτό το πρίσμα, επομένως, δηλαδή της εικόνας του χώρου και των εμπλεκόμενων οχημάτων εξετάζω την υπόλοιπη μαρτυρία. Θα προχωρήσω στη μαρτυρία της ΜΕ
- Στα πλαίσια της αντεξέτασης αυτής της μάρτυρας επιχειρήθηκε να αμφισβητηθεί η ποιότητα της μνήμης της σε σχέση με τα γεγονότα. Επιχειρήθηκε επίσης να αμφισβητηθεί η ανεξαρτησία της και της τέθηκε ότι είχε πρόθεση να βοηθήσει την υπόθεση της Ενάγουσας. Η ΜΕ5 δεν δέχτηκε τις δύο αυτές θέσεις. Εξήγησε ότι δεν γνώριζε τον ΜΕ3 προηγουμένως και ότι δεν του είχε μιλήσει έκτοτε. Έχοντας παρακολουθήσει τη μαρτυρία της, τον τρόπο που απαντούσε στο εδώλιο, την αμεσότητα και αυθορμητισμό της, αποδέχομαι τις θέσεις της. Από τις πληροφορίες που έδωσε φάνηκε ότι η μνήμη της για τα γεγονότα ήταν πολύ καλή. Ήταν σε θέση να θυμηθεί λεπτομέρειες και να τις αποδώσει με σαφήνεια. Εάν είχε πρόθεση να βοηθήσει την υπόθεση της Ενάγουσας, κρίνω ότι θα «εμπλούτιζε» τη μαρτυρία της με περισσότερες πληροφορίες που θα ήταν ενδεχομένως «βοηθητικές» για την Ενάγουσα. Όμως κάτι τέτοιο δεν έγινε. Κατέθεσε για τα γεγονότα που θυμόταν και με ευθύτητα εξηγούσε όταν δεν είχε δει ή όταν δεν θυμόταν άλλα γεγονότα και στοιχεία. Έχοντας κατά νου το σύνολο της μαρτυρίας της, θεωρώ ότι είναι πρόσωπο που κατέθεσε στο Δικαστήριο την αλήθεια και είχε πρόθεση να διαφωτίσει για τα γεγονότα που θυμόταν και γνώριζε. Θεωρώ ότι ήταν ανεξάρτητη και δεν διαπίστωσα να έχει οποιοδήποτε συμφέρον στην έκβαση της υπόθεσης. Συνεπώς κρίνω τη μαρτυρία της αληθινή και αποδέχομαι τα όσα κατέθεσε αναφορικά με τα γεγονότα. Προχωρώ στον ΜΕ3, οδηγό του οχήματος KUD XXXXX κατά τον χρόνο του επίδικου ατυχήματος. Ο συγκεκριμένος μάρτυρας ήταν κατά τη διάρκεια της μαρτυρίας του σταθερός στις θέσεις του και δεν περιέπεσε σε αντιφάσεις. Διαφωνώ με την εισήγηση του συνηγόρου υπεράσπισης ότι ο ΜΕ3 αυτοαναιρέθηκε αναφορικά με τον τρόπο που περιέγραψε την πρώτη φορά που είδε το όχημα του Εναγόμενου. Αντίθετα, θεωρώ ότι προσπάθησε να εξηγήσει και να μεταφέρει με πειστότητα τα όσα είχε αντιληφθεί εκείνη την ημέρα. Εξέτασα τη μαρτυρία του και την εκδοχή του και σε συνάρτηση με το τοπογραφικό σχέδιο Τεκμήριο 9 καθώς και σε συνάρτηση με τις διάφορες φωτογραφίες. Η εκδοχή του για τον τρόπο που εξελίχθηκαν τα συμβάντα συνάδει με τα δεδομένα που παρουσιάζουν τα συγκεκριμένα τεκμήρια. Τοποθέτησε στο τοπογραφικό σχέδιο με σαφήνεια το σημείο σύγκρουσης, την τελική θέση του δικού του οχήματος και του οχήματος του Εναγόμενου. Εξήγησε και επέδειξε τα σημεία αυτά και στις φωτογραφίες. Γενικά, η μαρτυρία του χαρακτηριζόταν από συνοχή, αμεσότητα και αυθορμητισμό. Όλα τα πιο πάνω χαρακτηριστικά της μαρτυρίας τους με οδηγούν στο συμπέρασμα ότι ήταν αληθινή και την αποδέχομαι ως τέτοια. Ενόψει της αποδοχής της μαρτυρίας του, δέχομαι ότι το σημείο σύγκρουσης είναι εκεί που το έχει υποδείξει και σημειώσει με «Χ» στο τοπογραφικό σχέδιο Τεκμήριο
- Το ίδιο ισχύει και για την τελική θέση του οχήματος KUD XXXXX μετά το ατύχημα που ο ΜΕ3 σημείωσε με το γράμμα «Ψ» στο σχέδιο και την τελική θέση του οχήματος του Εναγόμενου που σημείωσε με το γράμμα «Α» επί του σχεδίου. Προσθέτω πως τα συγκεκριμένα σημεία δεν αμφισβητήθηκαν κατά την αντεξέταση και ο Εναγόμενος, με τη σειρά του, δεν υπέδειξε άλλα σημεία ή εξέφρασε διαφωνία. Δέχομαι επίσης ότι οι φωτογραφίες που έλαβε αποτυπώνουν το δρόμο στο σημείο του ατυχήματος το 2016 καθώς και τη θέση του ΜΕ3 ότι δεν υπάρχουν διαφορές μεταξύ του 2016 και του 2011 που έγινε το επίδικο ατύχημα. Επί αυτού σημειώνω επίσης ότι δεν υποδείχθηκαν σημεία διαφορών στις φωτογραφίες από την πλευρά της υπεράσπισης. Παραμένει η μαρτυρία του ΜΥ
- Η διαφορετικότητα της εκδοχής του σε σχέση με την εκδοχή του ΜΕ3 έγκειται στο ότι, σύμφωνα με τον ΜΥ1 ο ΜΕ3 είχε εισέλθει με το όχημα του στην αντίθετη λωρίδα στην οποία κινείτο ο ίδιος. Επειδή, συνεχίζει, οι πινακίδες που υπήρχαν στη αριστερή εξωτερική πλευρά της λωρίδας του δεν του επέτρεπαν να ελιχθεί με το όχημα του αριστερότερα για να αποφύγει το όχημα του ΜΕ3, επήλθε η σύγκρουση. Αντίθετα, η εκδοχή του ΜΕ3 είναι ότι ο Εναγόμενος είναι αυτός που είχε εισέλθει με το όχημα του στην αντίθετη λωρίδα. Ο συνήγορος του Εναγόμενου, τόσο κατά την αντεξέταση της ΜΕ5 και στην τελική του αγόρευση εισηγήθηκε πως αυτό που είχε συμβεί ήταν ότι ο ΜΕ3 οδηγούσε το όχημα του με τέτοιο τρόπο ώστε οι δύο πισινοί τροχοί του οχήματος να είναι στη σωστή, αριστερή, λωρίδα του δρόμου, όμως οι δύο μπροστινοί τροχό να είναι στην αντίθετη, δεξιά, λωρίδα. Ο συνήγορος του Εναγόμενου συνδέει αυτό το επιχείρημα με τη μαρτυρία του Εναγόμενου ότι το όχημα KUD 075 είχε εισέλθει στη δική του λωρίδα ενώ ο ίδιος δεν είχε εξέλθει της δικής του λωρίδας. Με αυτό τον συλλογισμό η πλευρά της υπεράσπισης δικαιολογεί και τη μαρτυρία της ΜΕ5 ότι από το δικό της οπτικό πεδίο το όχημα του ΜΕ3 ήταν στην σωστή του πορεία. Εξέτασα κατά πόσο αυτή η εκδοχή του Εναγόμενου μπορεί να υποστηριχθεί από τα αντικειμενικά δεδομένα της σκηνής. Για τους λόγους που θα εξηγήσω, καταλήγω ότι η συγκεκριμένη θέση δεν μπορεί να είναι ορθή. Από το σχεδιάγραμμα Τεκμήριο 9 φαίνεται ότι το συνολικό πλάτος του δρόμου στο σημείο περίπου της σύγκρουσης είναι περί τα 7,65 μέτρα. Αν και πρόκειται για στροφή, η καμπύλη του δρόμου είναι αρκετά «ανοικτή». Σε αρκετές από τις φωτογραφίες του Τεκμηρίου 10, φαίνονται διάφορα οχήματα που τύγχανε να διέρχονταν του συγκεκριμένου σημείου όταν λαμβάνονταν οι φωτογραφίες (φωτογραφίες υπ΄ αριθμούς 1, 3, 4 και 5). Χωρίς καμία πρόθεση να καταστήσω τo Δικαστήριο εμπειρογνώμονα, σαν θέμα κοινής λογικής, κρίνω ότι η εισήγηση της υπεράσπισης για τον τρόπο με τον οποίο έγινε το ατύχημα δεν ευσταθεί. Η καμπύλη της στροφής είναι τόσο «ανοικτή» που δεν γίνεται οι δύο πισινοί τροχοί του οχήματος KUD XXXXX να ήταν στην αριστερή λωρίδα και οι δύο μπροστινοί τροχοί να ήταν στη δεξιά λωρίδα. Αυτό θα σήμαινε ότι το όχημα έπρεπε να ήταν σχεδόν κάθετο στο δρόμο. Ιδιαίτερα βοηθητική για να γίνει αντιληπτό αυτό που εξηγώ είναι η φωτογραφία αρ. 4 του Τεκμηρίου
- Εάν είχε βρεθεί το όχημα KUD 075 σε αυτή τη στάση, αποκλείεται η ΜΕ5 να νόμιζε ότι το όχημα ήταν στην ορθή πορεία του. Η συγκεκριμένη θέση του Εναγόμενου δεν στέκει στη βάσανο της λογικής και δεν μπορώ να την αποδεχτώ. Από το πλάτος του δρόμου και τις φωτογραφίες 4 και 5 του Τεκμηρίου 10 προκύπτει επίσης ότι δεν ήταν δυνατό το όχημα που οδηγούσε ο ΜΕ3 να είχε εισέλθει και να προχωρούσε στην αντίθετη λωρίδα, όπως παρουσίασε τα γεγονότα ο Εναγόμενος. Σαν θέμα κοινής λογικής, εάν αυτό ίσχυε τότε το πλάτος του δρόμου δεν θα επέτρεπε στον Εναγόμενο με ελιγμό στα αριστερά του να περάσει δίπλα από το KUD XXXXX και να υποστούν ζημιά και τα δύο οχήματα στη δεξιά τους πλευρά. Εάν ίσχυε αυτού, ως υποστήριξε ο Εναγόμενος, τότε η σύγκρουση θα ήταν μετωπική γιατί δεν υπήρχε χώρος που να επαρκεί για να περάσει το ένα όχημα δίπλα από το άλλο. Σύμφωνα με τα όσα ο Εναγόμενος ανέφερε, ο ΜΕ3 οδηγούσε το όχημα του στην αντίθετη λωρίδα κυκλοφορίας και δεν προέβη σε οποιαδήποτε διορθωτική κίνηση. Εάν αυτό όμως ίσχυε τότε, κατά λογική προσέγγιση, οι ζημιές του οχήματος KUD XXXXX θα ήταν διαφορετικές. Οι ζημιές που διαπιστώθηκαν από τους ΜΕ2 και ΜΕ6 και που αποτυπώνονται στις διάφορες φωτογραφίες εντοπίζονται στο δεξιό μπροστινό φανάρι και στο δεξιό πλευρό του οχήματος. Δεν υπάρχει ένδειξη για σύγκρουση στο μπροστινό μέρος του οχήματος. Εάν η σύγκρουση συνέβαινε γιατί η πορεία του οχήματος KUD XXXXX ήταν μετωπικά προς το όχημα του Εναγόμενου, ανέμενα ότι θα υπήρχαν ζημιές στο όχημα και στο μπροστινό μέρος αυτού. Επιπρόσθετα, πρέπει να επισημάνω και το εξής. Κατά τη μαρτυρία του ο Εναγόμενος υποστήριξε με επιχειρήματα και επιμονή την ορθότητα της θέσης του. Προσπάθησε να εξηγήσει με αναφορά και σε κανόνες φυσικής τον λόγο για τον οποίο το δικό του όχημα μετά τη σύγκρουση είχε πραγματοποιήσει στροφή 180 μοιρών και ακινητοποιήθηκε τελικά στο αριστερό χαντάκι με αντίθετη φορά από την πορεία του. Υποστήριζε ότι ο λόγος ήταν γιατί στην προσπάθεια του να αποφύγει τη σύγκρουση είχε προσκρούσει σε ένα από τα «στιλλούθκια» βρίσκονταν στην άκρη του δρόμου. Ο Εναγόμενος εξήγησε τα ακαδημαϊκά και επαγγελματικά του προσόντα. Οι σπουδές του ήταν στον τομέα Ηλεκτρονικής-Μηχανικής και Δορυφορικών Τηλεπικοινωνιών. Αφυπηρέτησε το 2015 από τη θέση του Γενικού Διευθυντή της ΑΤΗΚ. Δεν έχει υπόβαθρο γνώσεων που να τον καθιστά ειδικό στην εξέταση ατυχημάτων. Ούτε ασφαλώς το Δικαστήριο διαθέτει τέτοια εμπειρογνωμοσύνη. Συνεπώς, οι συγκεκριμένες απόψεις που εξέφρασε ο Εναγόμενος δεν μπορούν να επηρεάσουν τη διαμόρφωση του αποτελέσματος. Επιπλέον, οι αναφορές του Εναγόμενου περί παραδοχής του ΜΕ3 μετά το ατύχημα ότι είχε εισέλθει στο αντίθετο ρεύμα κυκλοφορίας δεν τέθηκαν στον ΜΕ3 κατά τη δική του μαρτυρία ώστε να έχει την ευκαιρία να τοποθετηθεί και να απαντήσει. Ενόψει αυτής της παράλειψης, δεν μπορώ να αποδώσω ιδιαίτερη σημασία στην ισχυριζόμενη παραδοχή του ΜΕ
- Το ίδιο ισχύει και για το ότι ο Εναγόμενος είχε μιλήσει με γυναίκα οδηγό στη σκηνή (αν και δεν αναφέρει συγκεκριμένα ότι η οδηγός αυτή ήταν η ΜΕ5 ή η οδηγός του τρίτου οχήματος που είχε σταματήσει). Τέλος, πρέπει να επισημάνω ότι η μαρτυρία του Εναγόμενου διακρινόταν από στοιχεία γενικότητας και αοριστίας. Εφόσον είχαν κατατεθεί τόσο το τοπογραφικό σχέδιο όσο και φωτογραφίες της σκηνής, ανέμενα ότι θα επιδίωκε να καταδείξει στα τεκμήρια αυτά με συγκεκριμένο τρόπο το σημείο σύγκρουσης των δύο οχημάτων, όπως ο ίδιος το θυμόταν, καθώς και άλλα στοιχεία τα οποία θα μπορούσαν να βοηθήσουν στην αναζήτηση συμπερασμάτων, όπως πχ το σημείο στο οποίο είχε αντιληφθεί για πρώτη φορά το όχημα που οδηγούσε ο ΜΕ3, την τοποθεσία των θάμνων και φυτών για τα οποία ανέφερε ότι εμπόδιζαν την ορατότητα, την πινακίδα στην οποία προσέκρουσε το όχημα του πριν παρεκτραπεί. Ασφαλώς το γενικό βάρος απόδειξης της υπόθεσης της Ενάγουσας βρίσκεται και παραμένει στους δικούς της ώμους. Παράλληλα όμως, αυτά τα στοιχεία μιας μαρτυρίας είναι χαρακτηριστικά που προσδίδουν πειστικότητα και ενισχύουν την αποδεικτική της αξία. Το γεγονός ότι ο Εναγόμενος δεν ήταν σε θέση να προσφέρει αυτά τα στοιχεία με τη μαρτυρία του είναι ενδείξεις ότι η μνήμη του ίσως έχει ασθενήσει λόγω του χρόνου που παρήλθε από το ατύχημα. Για τους πιο πάνω λόγους, κρίνω ότι θα ήταν ακροσφαλές να αποδεχτώ τη μαρτυρία του Εναγόμενου και να βασιστώ σε αυτή για την εξαγωγή συμπερασμάτων. Ευρήματα. Στη βάση της πιο πάνω αξιολόγησης της μαρτυρίας καταλήγω ότι το επίδικο ατύχημα συνέβη με τον τρόπο που περιέγραψαν και όπως εξήγησαν οι ΜΕ3 και ΜΕ5, η μαρτυρία των οποίων έγινε αποδεκτή στην ολότητα της. Παραπέμπω ανωτέρω στη σύνοψη της μαρτυρίας τους που, για προς αποφυγή επανάληψης δεν θα επαναλάβω. Η σύνοψη που παραθέτω πιο πάνω συνιστά και τα δικά μου σχετικά ευρήματα. Το σχεδιάγραμμα Τεκμήριο 9 και οι διάφορες φωτογραφίες που έχουν παρουσιαστεί από τους μάρτυρες και κατατεθεί ως Τεκμήρια, δείχνουν το σημείο του δρόμου όπου έγινε το ατύχημα και αποτυπώνουν τις ζημιές που είχαν υποστεί τα εμπλεκόμενα οχήματα. H ιδιοκτησία του οχήματος KUD 075 από την Ενάγουσα εταιρεία γίνεται παραδεκτή στα δικόγραφα. Η αξία της ζημιάς που υπέστη το εν λόγω όχημα συνεπεία του ατυχήματος έγινε παραδεκτή κατά την ακρόαση. Στη βάση αυτών των ευρημάτων αναφορικά με τα γεγονότα, παραμένει να εξεταστεί εάν η πλευρά της Ενάγουσας έχει αποδείξει τις αξιώσεις που εγείρει. Ευθύνη. Όπως ανέφερα στην αρχή της απόφασης μου, η πλευρά της Ενάγουσας ισχυρίζεται ότι η ευθύνη για το επίδικο ατύχημα βαραίνει αποκλειστικά τον Εναγόμενο. Η δικογραφημένη θέση του Εναγόμενου είναι ότι το ατύχημα οφειλόταν στην αποκλειστική και/ή συντρέχουσα αμέλεια του ΜΕ
- Το αστικό αδίκημα της αμέλειας αποτυπώνεται στο άρθρο 51
(1)του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου, Κεφ. 148 το οποίο προνοεί τα ακόλουθα: «Αμέλεια συνίσταται: (α) στην τέλεση πράξης την οποία υπό τις περιστάσεις δεν θα τελούσε λογικό συνετό πρόσωπο ή στην παράλειψη τέλεσης πράξης την οποία υπό τις περιστάσεις τέτοιο πρόσωπο θα τελούσε ή (β) στην παράλειψη καταβολής τέτοιας δεξιότητας ή επιμέλειας για την άσκηση επαγγέλματος, επιτηδεύματος ή ασχολίας όπως ένα λογικό συνετό πρόσωπο, που έχει τα προσόντα για την άσκηση του επαγγέλματος αυτού, επιτηδεύματος αυτού ή ασχολίας θα κατέβαλλε υπό τις περιστάσεις, και στην πρόκληση ζημιάς εξαιτίας αυτής: Νοείται ότι για αυτή δύναται να τύχει αποζημίωσης μόνο το πρόσωπο έναντι του οποίου ο υπαίτιος της αμέλειας υπέχει υποχρέωση, υπό τις περιστάσεις, να μην επιδείξει αμέλεια.» Σε σχέση με τα στοιχεία που συνθέτουν το αστικό αδίκημα της αμέλειας, παραπέμπω στην ακόλουθη ανάλυση από την υπόθεση Στρατμάρκο Λτδ ν Πέτρου Μιχαήλ
(1989)1 ΑΑΔ (Ε) 453: «Αμέλεια είναι, κατά το άρθρο 51 του Νόμου Περί Αστικών Αδικημάτων, που στην ουσία κωδικοποιεί τις αρχές του Κοινού Δικαίου στον κλάδο αυτό, παράβαση καθήκοντος επιμέλειας. Το καθήκον τούτο περιλαμβάνει την επιμέλεια που υποθετικά καταβάλλει ο μέσος λογικός άνθρωπος κάτω από τις ίδιες αντικειμενικές συνθήκες και περιστάσεις που ενήργησε ο εναγόμενος. Βασικό χαρακτηριστικό της αμέλειας είναι, καταρχήν, η έλλειψη της προσήκουσας προσοχής την οποία ο δράστης όφειλε και μπορούσε στις δοσμένες περιστάσεις να καταβάλει για να μην προκαλέσει ζημιά στον πλησίον του. Τα στοιχεία του «μέσου συνετού ανθρώπου» και του «πλησίον» διαγράφουν τα όρια της επιμέλειας την οποία όφειλε να καταβάλει ο εναγόμενος. Η έννοια του καθήκοντος επιμέλειας ολοκληρώνεται με το στοιχείο της δυνατότητας πρόβλεψης, ότι, δηλαδή, η ενεργούμενη παρά το καθήκον επιμέλειας πράξη μπορεί να προκαλέσει το συγκεκριμένο ζημιογόνο αποτέλεσμα»[3]. Σε περιπτώσεις τροχαίων ατυχημάτων, η συμπεριφορά των εμπλεκομένων εξετάζεται και κρίνεται με βάση το επίπεδο του μέσου συνετού οδηγού και ο προσδιορισμός του καθήκοντος επιμέλειας εξαρτάται από τα αντικειμενικά δεδομένα που επικρατούσαν στην σκηνή του ατυχήματος κατά τον επίδικο χρόνο[4]. Κάθε πρόσωπο έχει καθήκον να λάβει προστατευτικά μέτρα για αποφυγή ατυχημάτων και το καθήκον αυτό εξετάζεται και κρίνεται με γνώμονα την δυνατότητα λογικής πρόβλεψης[5]. Κατατοπιστικό είναι το ακόλουθο απόσπασμα από την υπόθεση Κυριάκος Αργυρού ν Αστυνομίας
(2002)2 ΑΑΔ 378, σε σχέση με το καθήκον επιμέλειας του οδηγού: «Η αμέλεια ενός οδηγού βασίζεται στην παράλειψη εκπλήρωσης του καθήκοντος εκδήλωσης μέριμνας και φροντίδας για άλλα πρόσωπα που χρησιμοποιούν το δρόμο. Η υποχρέωση αυτή εξετάζεται μέσα στα ιδιαίτερα περιστατικά της κάθε υπόθεσης για να διαπιστωθεί κατά πόσο ο οδηγός τα έχει εκπληρώσει.» Στην υπό κρίση περίπτωση, το Δικαστήριο καλείται να διαπιστώσει ποιο πρόσωπο ή ποια πρόσωπα και σε ποιο βαθμό, βαραίνει η ευθύνη για το επίδικο ατύχημα. Ο μέσος συνετός οδηγός οφείλει κατά την οδήγηση να διατηρεί την αριστερή πλευρά του δρόμου, ιδιαίτερα όταν πλησιάζει καμπή στο δρόμο, ιδιαίτερα όταν υπάρχει περιορισμός στην ορατότητα[6]. ' Σύμφωνα με τα ευρήματα, ο Εναγόμενος ενώ εξέρχετο της στροφής όπου έγινε το επίδικο ατύχημα είχε εισέλθει με το όχημα του στη λωρίδα του ΜΕ
- Ειδικότερα, οι δύο δεξιοί τροχοί του οχήματος του Εναγόμενου ήταν στην αντίθετη λωρίδα ενώ το όχημα του προχωρούσε στο δρόμο. Λόγω της καμπύλης του δρόμου, των θάμνων και των δέντρων, όταν ο ΜΕ3 αντιλήφθηκε για πρώτη φορά το όχημα του Εναγόμενου, αυτό ήταν ήδη εν μέρει εντός της δικής του λωρίδας κυκλοφορίας και του απέκοπτε την ελεύθερη πορεία. Κρίνω ότι η παράληψη του Εναγόμενου να μεριμνήσει ώστε το όχημα του να είναι εντός της δικής του λωρίδας κυκλοφορίας και η ενέργεια του να κινηθεί με τρόπο ώστε εν μέρει να οδηγεί εντός της αντίθετης λωρίδας, συνιστούν αμέλεια. Αποτέλεσμα της αμέλειας αυτής ήταν το όχημα του να ανακόψει την ελεύθερη πορεία του οχήματος που οδηγούσε ο ΜΕ3 και τα δύο οχήματα να συγκρουστούν. Ευθύνεται, συνεπώς, ο Εναγόμενος για το επίδικο ατύχημα. Συνιστά θέση της υπεράσπισης ότι ο ΜΕ3 φέρει μέρος της ευθύνης για το επίδικο ατύχημα. Σχετικές με το θέμα του καταμερισμού της ευθύνης είναι οι πρόνοιες του άρθρου 57 του Κεφ. 148, τις οποίες έχω κατά νου. Όπως διευκρινίζει η νομολογία[7], οι κύριοι παράγοντες που λαμβάνονται υπόψη για τον καταμερισμό της ευθύνης μεταξύ εμπλεκομένων σε ένα τροχαίο ατύχημα είναι η υπαιτιότητα και η αιτιώδης συνάφεια μεταξύ της αμέλειας, του βαθμού που αυτή συνέτεινε στο τροχαίο ατύχημα και της ζημίας που προκλήθηκε από το ατύχημα[8]. Στην υπό κρίση περίπτωση δεν διακρίνω οτιδήποτε στην συμπεριφορά και ενέργειες του ΜΕ3 που να δεικνύουν ότι ενήργησε αμελώς ή παρέλειψε να λάβει οποιαδήποτε ενδεικνυόμενα μέτρα ώστε να συνέτεινε στην πρόκληση του ατυχήματος. Βρέθηκε αντιμέτωπος με τα δεδομένα που δημιούργησε η αμέλεια του Εναγόμενου. Το πλάτος του δρόμου και το γεγονός ότι στην αριστερή πλευρά, ως η πορεία του, υπήρχαν δέντρα και θάμνοι δεν του επέτρεπε να κινηθεί αριστερότερα για να αποφύγει τη σύγκρουση. Κατέθεσε ότι εφάρμοσε τα φρένα και προσπάθησε να συγκρατήσει το τιμόνι του. Με αυτά τα δεδομένα δεν διαπιστώνω συντρέχουσα αμέλεια του ΜΕ
- Δεν διακρίνω τι θα μπορούσε να κάνει ή να μην κάνει ώστε να αποφευχθεί το ατύχημα. Αντίθετα, καταλήγω ότι το ατύχημα οφειλόταν στην αποκλειστική αμέλεια του Εναγόμενου. Πριν ολοκληρώσω αυτή την ενότητα, σημειώνω ότι στην τελική του αγόρευση ο συνήγορος του Εναγόμενου εισηγείται ότι οι λεπτομέρειες αμέλειας που περιλαμβάνονται στην Έκθεση Απαίτησης δεν καλύπτουν την εκδοχή της Ενάγουσας για τον τρόπο με τον οποίο συνέβη το ατύχημα. Διαφωνώ με αυτή τη θέση. Στις Λεπτομέρειες Αμέλειας που δικογραφεί ο Ενάγοντας περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, ισχυρισμοί ότι ο Εναγόμενος «παρέλειψε να οδηγεί το όχημα του στην ορθή λωρίδα κυκλοφορίας ή οδήγησε τούτο εντός της αντίθετης λωρίδας κυκλοφορίας» (παράγραφος 6(β) της Έκθεσης Απαίτησης) καθώς και ότι «παρέλειψε να οδηγεί το [] όχημα στην αριστερή λωρίδα ή πλευρά του δρόμου ως η λωρίδα του, απώλεσε τον έλεγχο του και/ή εισήλθε στο αντίθετο ρεύμα κυκλοφορίας και επέπεσε ή συγκρούστηκε με το ανωτέρω ρηθέν όχημα των εναγόντων» (παράγραφος 6(στ) της Έκθεσης Απαίτησης). Θεωρώ ότι αυτά, μαζί με τις υπόλοιπες Λεπτομέρειες Αμέλειας της Έκθεσης Απαίτησης καλύπτουν επαρκώς τη θέση της Ενάγουσας. Ειδικές ζημιές. Με την αγωγή η Ενάγουσα αξιώνει τα ακόλουθα ποσά ως ειδικές ζημιές: (α) ποσό €6800 που ισχυρίζεται ότι αφορά ζημιές που υπέστη το όχημα KUD XXXXX συνεπεία του ατυχήματος, (β) ποσό €100 που περιγράφει ως «μεταφορικά», (γ) ποσό €150 που αφορά «έξοδα εμπειρογνώμονα εκτιμητή περιλαμβανομένου Φ.Π.Α. και (δ) ποσό €85 που αφορά τα έξοδα της αστυνομικής έκθεσης. Εξ αυτών, κατέστησα παραδεκτά για σκοπούς της υπόθεσης το ποσό των €6.800 ως αξία των ζημιών του οχήματος και το ποσό των €150 ως εκτιμητικά έξοδα. Παραμένουν τα ποσά των €100 και €85 που περιγράφω πιο πάνω. Συνιστά βασική αρχή ότι οι ειδικές αποζημιώσεις πρέπει να δικογραφούνται με λεπτομέρεια και να αποδεικνύονται με αυστηρότητα[9]. Αναφορικά με το ποσό των €100 που περιγράφεται ως «μεταφορικά» σημειώνω ότι δεν δικογραφείται ισχυρισμός στην Έκθεση Απαίτησης ως προς το τι αφορά η συγκεκριμένη αξίωση. Ούτε οι μάρτυρες που παρουσίασε η πλευρά της Ενάγουσας προσέφεραν μαρτυρία σχετικά με αυτό. Συνεπώς, δεν μπορεί να αποδοθεί. Για το ποσό των €85 έχει παρουσιαστεί η Αστυνομική Έκθεση Τεκμήριο
- Στην συνοπτική μου αναφορά πιο πάνω στη μαρτυρία του ΜΕ3, αυτός εξηγεί πως και γιατί είχε ζητηθεί η αστυνομική έκθεση. Από το Τεκμήριο 12 φαίνεται ότι το συγκεκριμένο ποσό έχει πληρωθεί εκ μέρους της Ενάγουσας. Παρά το γεγονός αυτό, κρίνω ότι το συγκεκριμένο ποσό δεν συνιστά ζημιά η οποία να προκλήθηκε από το ατύχημα. Είναι ποσό το οποίο δαπάνησε η Ενάγουσα στην προσπάθεια της να συλλέξει μαρτυρία για να αποδείξει την υπόθεση της στο Δικαστήριο. Ως τέτοιο, δεν μπορεί να αποδοθεί ως ζημιά που να απορρέει και να προκλήθηκε άμεσα από το ατύχημα. Κατάληξη. Ενόψει των πιο πάνω και για τους λόγους που έχω εξηγήσει, καταλήγω ότι η αγωγή επιτυγχάνει μερικώς. Εκδίδεται απόφαση υπέρ της Ενάγουσας και εναντίον του Εναγόμενου, για ποσό €6.950 ως ειδικές αποζημιώσεις. Σε σχέση με τον τόκο που θα πρέπει να επιδικαστεί επί του πιο πάνω ποσού[10], αναφέρω τα εξής. Το επίδικο ατύχημα συνέβη στις 20.10.
- Γενικώς οπισθογραφημένο κλητήριο ένταλμα της αγωγής καταχωρήθηκε στις 20.1.2012 ενώ η Έκθεση Απαίτησης καταχωρήθηκε στις 9.4.
- Δεν διέκρινα να υπήρχε οτιδήποτε που να δικαιολογεί την καθυστέρηση στην καταχώρηση της αγωγής, αρχικά, και την καθυστέρηση στην καταχώρηση της Έκθεσης Απαίτησης στη συνέχεια. Οι μάρτυρες που παρουσίασε η Ενάγουσα δεν ανέφεραν τίποτα που να δικαιολογεί την καθυστέρηση αυτή. Περαιτέρω, ενόψει του ότι οι διεκδικήσεις της Ενάγουσας περιορίζονταν σε ειδικές ζημιές που είχαν αποκρυσταλλωθεί σε σύντομο χρόνο από το ατύχημα, κρίνω ότι η καθυστέρηση ήταν αδικαιολόγητη. Για το λόγο αυτό, θεωρώ ορθό όπως ο τόκος επί του ποσού των ειδικών αποζημιώσεων επιδικαστεί από την καταχώρηση της Έκθεσης Απαίτησης. Συνεπώς, επί του ποσού των €6.950, επιδικάζω νόμιμο τόκο από την καταχώρηση της Έκθεσης Απαίτησης. Ακολουθώντας το αποτέλεσμα, τα έξοδα της αγωγής επιδικάζονται υπέρ της Ενάγουσας και εναντίον του Εναγόμενου, όπως θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και θα εγκριθούν από το Δικαστήριο. (Υπ.) .................... Γ. Κυθραιώτου-Θεοδώρου, Ε.Δ. Πιστό Αντίγραφο Πρωτοκολλητής [1]Μουσταφά ν. Καυκαρή, Πολιτική Έφεση 10705 ημερ. 08.02.2002, Παύλου ν. Αστυνομίας
(1998)2 Α.Α.Δ. 68 καιΟμήρου ν. Δημοκρατίας
(2001)2 Α.Α.Δ. 506 [2]Κουκούνη κ.α. ν A.N. StasisEstatesCoLtd κ.α.
(2006)1 ΑΑΔ 489 και Σοφοκλής ν Τσεσμέλογλου
(2006)1 ΑΑΔ 1153 [3]Σχετική και η Φοινικαρίδης ν Γεωργίου κ.α.
(1991)1 Α.Α.Δ. 475 και ElpinikiPanayiotouvGeorghiosKyriakouMavrou
(1979)1 C.L.R. 215 [4]Μαρκαντώνης ν Δημάκη
(1989)1 C.L.R. 387 [5]Βίκης ν Νεοφύτου
(1990)1 Α.Α.Δ. 345, Αλεξάνδρου ν Λεβέντη
(1996)1 Α.Α.Δ. 420 [6] Αλέξης Χριστοφίνης ν Στέλλα Φραντζή, ECLI:CY:AD:2017:A202, Πολιτική έφεση 328/2011, ημερομηνίας 31.5.2017 [7]Χαραλάμπους ν Στυλιανού
(1991)1(Α) Α.Α.Δ. 284 [8] Κυριάκος Χριστοδούλου ν Γρηγόρης Γρηγορίου
(1989)1(Ε) Α.Α.Δ. 178, Clerk & Lindsell Οn Torts, 16η έκδοση, παράγραφος 10-139, σελ. 97-98 [9] Τηλεμάχου v Παπακυριακού
(1986)1 Α.Α.Δ. 705, Ηρακλέους v Πέτρου
(1994)1 Α.Α.Δ. 239 και Κούνουνα κ.ά. v Κώστας Κυριάκου &Υιός Λτδ κ.ά.
(2001)1 (Γ) Α.Α.Δ. 2126 [10] Άρθρο 58. Κεφ. 148 cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο