Χαριδήμου ν. Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας, Αρ. Αγωγής: 2183/2011, 17/6/2020 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLEF:2020:A293 ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ Ενώπιον: Γ. Πετάση - Κορφιώτη, A.Ε.Δ. Αρ. Αγωγής: 2183/2011 Μεταξύ: XXXXX Χαριδήμου Ενάγοντα -και- Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας Εναγόμενου Ημερομηνία: 17 Ιουνίου 2020 Εμφανίσεις: Για τον Ενάγοντα: κ. Χατζηχριστοφή Για τον Εναγόμενο: κα. Παπαστεφάνου ΑΠΟΦΑΣΗ Οι εκδοχές των δυο πλευρών Με την παρούσα αγωγή ο Ενάγοντας αξιώνει εναντίον της Κυπριακής Δημοκρατίας γενικές αποζημιώσεις για τραυματισμούς που ισχυρίζεται ότι υπέστηκε στις 6.11.2010 συνεπεία πτώσης του σε χώρο εντός του 391 Τάγματος Πεζικού της Εθνικής Φρουράς ενώ ήταν στρατιώτης εκτελώντας την υπό του περί της Εθνικής Φρουράς Νόμου προβλεπόμενη υποχρεωτική στρατιωτική του θητεία. Είναι η θέση του Ενάγοντα ότι η Κυπριακή Δημοκρατία ευθύνεται για τον τραυματισμό του καθότι οι αντιπρόσωποι της, οι οποίοι ήταν υπεύθυνοι για την εξασφάλιση συνθηκών ασφαλούς εκτέλεσης των δραστηριοτήτων που συνεπαγόταν η υπηρεσία του στο τάγμα και ενεργούσαν στα πλαίσια αυτά, παρέλειψαν και/ή αμέλησαν και/ή αδιαφόρησαν να λάβουν τα απαραίτητα μέτρα και/ή να μεριμνήσουν ότι ο ίδιος δεν θα συμμετείχε σε δραστηριότητα της μονάδας του η οποία συνεπαγόταν κινδύνους ή πιθανούς κινδύνους για τη σωματική του ακεραιότητα. Περαιτέρω, ισχυρίζεται ότι οι αντιπρόσωποι της Δημοκρατίας παρέλειψαν και/ή αμέλησαν να λάβουν υπόψη ότι αυτός δεν θα έπρεπε να συμμετέχει σε αθλοπαιδιές λόγω του ότι ήταν βοηθητικός 4ης κατηγορίας και τον διέταξαν να συμμετάσχει σε τέτοιες δραστηριότητες κάνοντας μόνος του γυμναστική σε ξύλινη αποθήκη με γλιστερό μαρμάρινο δάπεδο και δη σε χώρο ο οποίος ήταν ακατάλληλος για τον σκοπό αυτό. Στην υπεράσπισή του ο Εναγόμενος αρνείται τους ισχυρισμούς του Ενάγοντα περί αμέλειας και/ή παράβασης των νόμιμων καθηκόντων των αντιπροσώπων της Κυπριακής Δημοκρατίας και ισχυρίζεται ότι ο Ενάγοντας ουδέποτε απαλλάχθηκε από τις διάφορες αθλοπαιδιές και/ή κανένας λόγος περί τούτου συνέτρεχε. Κατά την επίδικη ημερομηνία το πρόγραμμα ωρών υπηρεσίας - εκπαιδεύσεως στο 391 Τάγμα Πεζικού της Εθνικής Φρουράς προέβλεπε αθλοπαιδιές από τις 9:15 - 10:
- Κατά τις αθλοπαιδιές ο Ενάγοντας επέλεξε να ασκηθεί στο γυμναστήριο η κατάσταση του οποίου ήταν τέτοια που δεν εγκυμονούσε οποιονδήποτε κίνδυνο για αυτόν. Το δάπεδο του χώρου δεν ήταν ολισθηρό, η δε πτώση του Ενάγοντα δεν οφειλόταν στην ολισθηρότητα του δαπέδου αλλά στο ότι ο Ενάγων έχασε την ισορροπία του, χωρίς οποιαδήποτε υπαιτιότητα ή αμέλεια της Κυπριακής Δημοκρατίας. Τέλος, από την υπεράσπιση προβάλλεται ότι ο Ενάγοντας προέβηκε στη διενέργεια ασκήσεων που απαιτούσαν ισορροπία και ενώ είχε γνώση και αντίληψη της κατάστασης των πραγμάτων εκούσια εξέθεσε τον εαυτό του στον κίνδυνο. Μαρτυρία Προς απόδειξη της υπόθεσης του Ενάγοντα κατέθεσαν στο Δικαστήριο τέσσερις μάρτυρες ενώ για σκοπούς υπεράσπισης έδωσαν μαρτυρία τρία πρόσωπα. Δεν θα παραθέσω με λεπτομέρεια τα όσα κατέθεσε ο κάθε μάρτυρας στο Δικαστήριο αφού το σύνολο της μαρτυρίας βρίσκεται καταγεγραμμένο στο πρακτικά της διαδικασίας και το έχω κατά νου. Για σκοπούς πληρότητας της απόφασής μου θα περιοριστώ σε μια συνοπτική αναφορά στη μαρτυρία που παρουσιάστηκε και ειδικότερα στα σημεία που κρίνω σημαντικά για σκοπούς αξιολόγησης της ενώπιον του Δικαστηρίου τεθείσας μαρτυρίας ή για τους σκοπούς έκδοσης της απόφασης επί των επίδικων θεμάτων. Προτού προχωρήσω με τη σύνοψη της μαρτυρίας σημειώνω ότι κάποια γεγονότα που περιβάλλουν την παρούσα υπόθεση είναι παραδεκτά από τα δικόγραφα ενώ άλλα δεν αμφισβητήθηκαν κατά την ακρόαση. Τα γεγονότα αυτά είναι τα ακόλουθα: Κατά το χρόνο του επίδικου περιστατικού ο Ενάγοντας ήταν ηλικίας 22 ετών (γεννηθείς κατά το έτος 1988). Ο Ενάγων κατατάγηκε αρχικά στις 11.7.2006 στο κέντρο εκπαίδευσης νεοσυλλέκτων Πάφου για την εκπλήρωση της στρατιωτικής του θητείας στην Εθνική Φρουρά. Μετά την ολοκλήρωση της βασικής του εκπαίδευσης επιλέγηκε για το σώμα πεζικού και τοποθετήθηκε στο 224 Τάγμα Πεζικού. Ακολούθως έλαβε αναβολή κατάταξης ως σπουδαστής στο Α.Τ.Ι.. Στις 29.6.2009 επανακατατάγηκε στο 224 Τάγμα Πεζικού και έλαβε αναβολές εκπλήρωσης της στρατιωτικής του θητείας για λόγους υγείας. Στις 25.7.2010 εξετάστηκε από την Επιτροπή Εξετάσεως σωματικής ικανότητας και κρίθηκε ικανός Ι4 λόγω ψυχολογικών προβλημάτων. Στις 30.7.2010 ο Ενάγων κατατάγηκε εκ νέου ως οπλίτης Ι4 και τοποθετήθηκε στο 391 Τάγμα Πεζικού (στο εξής «391 ΤΠ»). Με δεδομένη την κατάταξη του Ενάγοντα ως Ι4 αυτός εξαιρείτο από οποιαδήποτε άσκηση που σχετιζόταν με όπλο και εξαρτήσεις. Κατά τον ουσιώδη χρόνο είχαν ανατεθεί στον Ενάγοντα χρέη εστιάτορα στα εστιατόρια της μονάδας και στα πλαίσια αυτά ασχολείτο με την ετοιμασία των γευμάτων και την καθαριότητα του χώρου. Η κατάταξη του Ενάγοντα στην κατηγορία Ι4 κρίθηκε αναγκαία λόγω αγχώδους διαταραχής και ειδικότερα λόγω αισθημάτων ανησυχίας, φόβου και επιθυμίας φυγής από το στράτευμα που τον διακατείχαν. Ο Ενάγοντας δεν λάμβανε οποιαδήποτε φαρμακευτική αγωγή σε σχέση με τα προβλήματα αυτά και δεν αντιμετώπιζε οποιοδήποτε πρόβλημα αστάθειας στα χέρια, στα πόδια ή στην ακοή ή όραση. Ήταν επίσης σε θέση να σηκώνει βάρος ενώ στον ελεύθερο του χρόνο ασχολείτο με taekwondo. Η σωματική ικανότητα του Ενάγοντα και η κατάταξή του ως Ι4 δεν τον απάλλασαν από την συμμετοχή του σε αθλοπαιδίες και τούτο γιατί δεν αντιμετώπιζε οποιαδήποτε προβλήματα σε σχέση με την κινητικότητά του. Παρόλα αυτά, εάν κατά τον χρόνο εκτέλεσης αθλοπαιδιών ο Ενάγοντας θα έπρεπε να απασχολείται στο εστιατόριο, απαλλάσσονταν από την συμμετοχή στις αθλοπαιδιές (σημ.: ο Μ.Υ.1 δεν αντεξετάστηκε σε σχέση με την συγκεκριμένη θέση του). Διοικητής του 391 TΠ ανέλαβε τον Αύγουστο του 2010 ο Ταξίαρχος XXXXX Παντελίδης (ο οποίος στα πλαίσια της ακροαματικής διαδικασίας κατέθεσε ως Μ.Υ.1). Με την ανάληψη της διοίκησης της μονάδας και στα πλαίσια των διοικητικών μέτρων που έλαβε για την βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης και ψυχαγωγίας της μονάδας αποφάσισε να μετατρέψει σε χώρο εκγύμνασης των στρατιωτών ένα δωμάτιο σε κτίριο που αρχικά χρησιμοποιείτο ως παλαιό διοικητήριο της μονάδας το οποίο καταργήθηκε και αργότερα χρησιμοποιείτο περιστασιακά ως θάλαμος για στρατιώτες. Το κτήριο αυτό ήταν ένα παλαιό σπίτι το οποίο ανεγέρθηκε πριν από 30 - 40 έτη και ως χώρος εκγύμνασης χρησιμοποιήθηκε ένα μεγάλο δωμάτιο (στο εξής το «Γυμναστήριο») όπου τοποθετήθηκε ένα πολυμηχάνημα εκγύμνασης (γνωστό ως «Ηρακλής») το οποίο ήταν καινούργιο και είχε παραμείνει σε αχρησία. Το πάτωμα στο Γυμναστήριο ήταν μαρμάρινο. Το εν λόγω κτίριο κατεδαφίστηκε αργότερα γιατί εκεί σχεδιάστηκε και εκτελεστήκε κτηριολογικό πρόγραμμα το οποίο κάλυπτε τις ανάγκες της Εθνικής Φρουράς για συγχώνευση μονάδων και κατ' επέκταση υπηρεσιών σε αυτές προς όφελος του προσωπικού. Κατά την 6.11.2010 και ημέρα Σάββατο αξιωματικός υπηρεσίας του 391 ΤΠ ήταν ο XXXXX Χίππης (ο οποίος στα πλαίσια της ακροαματικής διαδικασίας κατέθεσε ως Μ.Υ.2) ασκώντας καθήκοντα ομαδάρχη ομάδας συντηρήσεως. Στις 09:30 μετά την πρωινή αναφορά οι στρατιώτες ξεκίνησαν να ασχολούνται με αθλοπαιδιές όπως προέβλεπε το πρόγραμμα. Στα πλαίσια αυτά οι στρατιώτες θα έπαιζαν ποδόσφαιρο. Κατά το χρόνο διενέργειας των αθλοπαιδιών ο Ενάγοντας δεν ήταν σε υπηρεσία στα εστιατόρια και δεν εκτελούσε οποιαδήποτε καθήκοντα στα πλαίσια αυτά, αλλά ήταν ορισμένος σε βραδινή περίπολο. Το πρωί της 6.11.2010 επέστρεψε στο 391 ΤΠ αφού την προηγούμενη μέρα απουσίαζε με διανυκτέρευση. Κατόπιν συζήτησης που έγινε μεταξύ του Ενάγοντα και του Μ.Υ.2, ο Ενάγοντας δεν συμμετείχε στο ποδόσφαιρο αλλά επισκέφθηκε το Γυμναστήριο προκειμένου να γυμναστεί εκεί. Αφού εισήλθε στο χώρο ο Ενάγοντας άρχισε να κάνει διατάσεις των χεριών και των ποδιών του και δεν χρησιμοποίησε το πολυμηχάνημα «Ηρακλής». Κατά τον εν λόγω χρόνο φορούσε αθλητικά παπούτσια. Κατά το χρόνο παραμονής του Ενάγοντα στο Γυμναστήριο δεν ήταν παρών οποιοδήποτε στέλεχος της Εθνικής Φρουράς για σκοπούς επίβλεψής του. Παρεμβάλλω στο σημείο αυτό για να σημειώσω ότι ενώ σύμφωνα με τις δικογραφημένες θέσεις του αλλά και τη γραπτή του δήλωση ο Ενάγοντας ισχυρίστηκε ότι ο Μ.Υ.2 τον διέταξε όπως μεταβεί στο Γυμναστήριο ώστε να κάνει εκεί μόνος του γυμναστική, κατά την αντεξέτασή του δέχθηκε πως ο ίδιος επέλεξε, ως θέμα αρεσκείας του και μόνο, να μεταβεί στο Γυμναστήριο αντί να παίξει ποδόσφαιρο όπως όλοι οι υπόλοιποι στρατιώτες. Πέντε λεπτά αργότερα και ενώ βρισκόταν στο Γυμναστήριο, ο Ενάγοντας έπεσε στο έδαφος. Μετά από λίγη ώρα ο στρατιώτης πεζικού Στυλιανού Κλεόβουλος αντιλήφθηκε ότι ο Ενάγοντας είχε κτυπήσει. Ο Μ.Υ.2 ενημερώθηκε σχετικά και μετέβηκε αμέσως στο Γυμναστήριο μαζί με τον λοχαγό πεζικού Ηρακλέους XXXXX και τον υπολοχαγό πεζικού Στόκκο XXXXX ο οποίος ήταν ορισμένος λοχαγός εβδομάδας τάγματος. Ο Ενάγοντας εντοπίστηκε στο πάτωμα του Γυμναστηρίου οπότε και διαπιστώθηκε ότι πονούσε και δεν μπορούσε να μετακινήσει το αριστερό του πόδι. Ο Στόκκος XXXXX τον βοήθησε να επαναφέρει το πόδι του στη θέση του και ακολούθως ο Ενάγοντας μεταφέρθηκε στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας. Σχετικά με τον τραυματισμό του Ενάγοντα ειδοποιήθηκε και ο Μ.Υ.1 σύμφωνα με την προβλεπόμενη διαδικασία. Ο Ενάγοντας μεταφέρθηκε στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας όπου εξετάστηκε από τους επί καθήκοντι ιατρούς. Αφού υποβλήθηκε σε ακτινογραφία, τοποθετήθηκε γύψινος νάρθηκας στο αριστερό του γόνατο και του δόθηκε εξιτήριο προκειμένου να μεταφερθεί στην οικία του με οδηγίες όπως εξεταστεί στο στρατιωτικό νοσοκομείο την Δευτέρα 8.11.
- Σύμφωνα με το Τεκμήριο 6 ο Ενάγοντας υπέστηκε εξάρθρημα αριστερής επιγονατίδας. Την Δευτέρα 8.11.2010 ο Ενάγοντας εξετάστηκε από την αρμόδια επιτροπή και του χορηγήθηκε αναρρωτική άδεια τριάντα ημερών. Μετά το πέρας δεκαπέντε ημερών από την επίσκεψή του στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας επισκέφθηκε εκ νέου το νοσοκομείο οπότε και αφαιρέθηκε ο γύψινος νάρθηκας καθώς επίσης αφαιρέθηκε υγρό από το γόνατο στο οποίο υγρό διαπιστώθηκε ότι υπήρχε αίμα. Ο Ενάγοντας έλαβε αναρρωτική άδεια για την περίοδο 22.11.2010 μέχρι 30.4.
- Στις 20.1.2011 ο Ενάγοντας υποβλήθηκε στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας σε μαγνητική τομογραφία. Σύμφωνα με την έκθεση της ιατρού Ακτινοδιαγνώστη XXXXX Χατζηκωστή (Τεκμήριο 10), παρουσιαζόταν έξω εξάρθρωση της επιγονατίδας καθώς επίσης οστικό οίδημα στο έσω τριτημόριο της επιγονατίδας και στον έξω μηριαίο κόνδυλο. Οι καθεκτικοί σύνδεσμοι ελέγχονταν χωρίς εμφανή εικόνα ρήξης. Οι μηνίσκοι, οι χιαστοί σύνδεσμοι, οι πλάγιοι σύνδεσμοι και ο επιγονατιδικός τένοντας ήταν ακέραιοι. Εντοπίστηκε μικρή ποσότητα υγρού ενδοαρθρικά και κατά μήκος του τένοντα του ιγνυακού μυός. Στις 6.2.2012 ο Ενάγοντας υποβλήθηκε σε νέα μαγνητική τομογραφία όπου παρατηρήθηκε εικόνα ακτινωτής ρήξης του σώματος του έξω μηνίσκου. Στις 31.3.2012 υποβλήθηκε σε αρθροσκόπηση στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας και νοσηλεύτηκε μέχρι 2.4.
- Ακολούθησε φαρμακευτική αγωγή και φυσιοθεραπεία. Μετεγχειρητικά ο Ενάγοντας υπέστηκε εν τω βάθει φλεβοθρόμβωση και στα πλαίσια αυτά νοσηλεύτηκε στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας κατά την περίοδο 25.4.2012 μέχρι 1.5.
- Ο ιατρικός φάκελος του Ενάγοντα που τηρείτο από το Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας κατατέθηκε ως Τεκμήριο
- Οι συνθήκες τραυματισμού του Ενάγοντα διερευνήθηκαν από την Εθνική Φρουρά. Στα πλαίσια της έρευνας λήφθηκε κατάθεση από τον Ενάγοντα στις 13.1.2011 (Τεκμήριο 8). Σήμερα, ο Ενάγοντας ασχολείται με διάφορα είδη γυμναστικής καθώς επίσης με πολεμικές τέχνες. Όλα τα πιο πάνω καθίστανται ευρήματα του Δικαστηρίου. Σε σχέση με την μαρτυρία που τέθηκε ενώπιον του Δικαστηρίου αναφορικά με τα υπόλοιπα ζητήματα παραθέτω πιο κάτω σύνοψη αυτής. Ως Μ.Ε.1 κατέθεσε ο Ενάγοντας XXXXX Χαριδήμου, ο οποίος για τους σκοπούς της κυρίως εξέτασής του υιοθέτησε τη γραπτή του δήλωση (Έγγραφο Α). Περαιτέρω, στα πλαίσια της μαρτυρίας του παρουσίασε στο Δικαστήριο διάφορα έγγραφα τα οποία κατατέθηκαν ως τεκμήρια σε σχέση με την εκπλήρωση της στρατιωτικής του θητείας (Τεκμήρια 1 και 2), ενώ αναφέρθηκε στις συνθήκες του τραυματισμού του. Όπως ισχυρίστηκε, περί ώρα 9:30 π.μ της 6.11.2010 διατάχθηκε από τον Μ.Υ.2 να συμμετέχει στις αθλοπαιδιές και πιο συγκεκριμένα σε ποδόσφαιρο. Τότε, ανέφερε στον Μ.Υ.2 ότι είναι βοηθητικός οπλίτης κατηγορίας Ι4 και δεν υποχρεούται να συμμετέχει στις αθλοπαιδιές της μονάδας σύμφωνα και σχετική εντολή του Διοικητή. Παρόλα αυτά, ο Μ.Υ.2 επέμενε πως ο Ενάγοντας θα έπρεπε να συμμετέχει στις αθλητικές δραστηριότητες και τον διέταξε όπως σε περίπτωση που δεν μπορεί να λάβει μέρος στο ποδόσφαιρο, να κάνει γυμναστική στο Γυμναστήριο. Συμμορφούμενος με την εν λόγω διαταγή, μετέβηκε στο Γυμναστήριο το οποίο δεν πληρούσε τις απαιτούμενες προϋποθέσεις όσον αφορά τη λειτουργία του ως χώρο εκγύμνασης. Και τούτο γιατί επρόκειτο για μια αποθήκη με οροφή από αμίαντο και πάτωμα μαρμάρινο με λεία επιφάνεια. Όπως ισχυρίστηκε, ενώ γυμναζόταν γλίστρησε στο ολισθηρό μαρμάρινο πάτωμα και έπεσε με αποτέλεσμα να κτυπήσει σοβαρά στο αριστερό του γόνατο και να μην είναι σε θέση να σηκωθεί. Στα πλαίσια της μαρτυρίας του ο Ενάγοντας αναφέρθηκε στη θεραπεία στην οποία έτυχε κατόπιν του τραυματισμού, την περίοδο της αναρρωτικής άδειας που έλαβε, καθώς επίσης έκανε αναφορά στην αρθροσκόπηση στην οποία υποβλήθηκε τον Μάρτιο του 2012 και τις μετεγχειρητικές επιπλοκές που είχε. Ήταν η θέση του Ενάγοντα ότι ως αποτέλεσμα των τραυματισμών του που συνίσταντο σε κάκωση αριστερού γόνατος με προς τα έξω εξάρθρωση της επιγονατίδας και ρήξη αμφοτέρων μηνίσκων, ταλαιπωρείτο από αφόρητους πόνους ενώ συνεπεία των περιορισμών και του άλγους που παρατηρείτο στην κίνηση ήταν αναγκασμένος να περιοριστεί σε καθιστική ζωή για μεγάλο χρονικό διάστημα και να βάλει βάρος. Περαιτέρω, απώλεσε την εργασία που είχε σε γραφείο μουσικών παραγωγών ενώ λόγω της κατάστασής του μπορεί να εκτελεί μόνο γραφειακές εργασίες προκειμένου να μην επιδεινωθεί η ήδη άσχημη κατάσταση του γονάτου του. Τέλος, ως αποτέλεσμα του τραυματισμού του απομακρύνθηκε από τον κοινωνικό του κύκλο και σταμάτησε τις πολεμικές τέχνες με τις οποίες ασχολείτο. Ως Μ.Ε.2 κατέθεσε η κα XXXXX Τριλλίδου η οποία είναι υπεύθυνη στο αρχείο του Γενικού Νοσοκομείου Λευκωσίας. Στα πλαίσια αυτά έχει στην κατοχή της τον ιατρικό φάκελο του Ενάγοντα, αντίγραφο του οποίου παρουσίασε στο Δικαστήριο ως Τεκμήριο
- Η εμπλοκή της περιορίζεται στην τήρηση του φακέλου και την φωτοτύπηση του περιεχομένου του για σκοπούς κατάθεσής του στο Δικαστήριο. Ο κος XXXXX Χρυσάνθου ο οποίος είναι αρχιτέκτονας στις Τεχνικές Υπηρεσίες του Υπουργείου Άμυνας κατέθεσε ως Μ.Ε.
- Κατέχει τη συγκεκριμένη θέση εδώ και 25 χρόνια. Κληθείς να τοποθετηθεί ως προς το κατά πόσον το Υπουργείο Άμυνας ή η Εθνική Φρουρά ανέθεσε στο Τμήμα όπου εργάζεται τον σχεδιασμό, κατασκευή ή διαμόρφωση οποιουδήποτε χώρου εκγύμνασης σε στρατόπεδο και ειδικότερα στο 391 ΤΠ, ο μάρτυρας απάντησε αρνητικά, επισημαίνοντας ότι το τμήμα του δεν γνωρίζει την ύπαρξη του Γυμναστηρίου, το οποίο και ουδέποτε έχει επιθεωρηθεί. Ο Δρ. XXXXX Μενελάου ορθοπεδικός χειρούργος τραυματολόγος, κατέθεσε ως Μ.Ε.
- Κατά τον χρόνο του τραυματισμού του Ενάγοντα εργαζόταν στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας οπότε και παρακολουθούσε τον Ενάγοντα, πράγμα το οποίο συνέχισε να πράττει και αφού έχει ιδιωτεύσει. Στα πλαίσια της μαρτυρίας του ο Μ.Ε.4 υιοθέτησε το περιεχόμενο της ιατρικής του έκθεσης ημερομηνίας 20.9.2019 (Τεκμήριο 6) όπου αναφέρεται ότι στις 6.11.2010 ο Ενάγοντας υπέστηκε εξάρθρημα αριστερής επιγονατίδας μετά από άσκηση στο στρατό. Έγινε ανάταξη στο στρατόπεδο και μεταφέρθηκε στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας όπου του παρασχέθηκαν οι πρώτες βοήθειες και τοποθετήθηκε μηροκνημοποδικός γυψονάρθηκας. Ο Ενάγοντας ακολούθησε φυσιοθεραπεία αλλά εξακολουθούσε να παρουσιάζει συμπτώματα άλγους και χωλότητας. Υποβλήθηκε σε δυο MRI όπου διαγνώστηκε με ρήξη μηνίσκου. Ακολούθως, τον Μάρτιο του 2012 υποβλήθηκε σε αρθροσκοπική μηνισκεκτομή και ακολούθησε φαρμακευτική αγωγή και φυσιοθεραπεία. Μετεγχειρητικά ο Ενάγοντας υπέστηκε φλεβοθρόμβωση και στη συνέχεια εισήχθηκε στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας και έλαβε φαρμακευτική αγωγή η οποία συνεχίστηκε για περίοδο έξι μηνών. Σύμφωνα με τον Δρ. Μενελάου, σήμερα ο Ενάγοντας παρουσιάζει άλγος στο αριστερό γόνατο με περιοδική αστάθεια και ύδραρθρον. Ακολουθεί φυσιοθεραπεία και φαρμακευτική αγωγή περιοδικά, με σύσταση για αποφυγή ορθοστασίας, έντονης βάδισης, χρήση σκάλας και βαθύ κάθισμα. Ήταν επίσης η θέση του μάρτυρα ότι δεν αποκλείεται οι κακώσεις οι οποίες υπέστηκε ο Ενάγοντας να τον ταλαιπωρούν στο μέλλον, ενώ θα προκαλέσουν περιορισμό στις εργασίες που θα μπορεί να εκτελεί. Τέλος, ο Μ.Ε.4 υποστήριξε ότι τέτοιοι τραυματισμοί επιτυγχάνουν την εκφυλιστική διεργασία με αποτέλεσμα την εμφάνιση οστεοαρθριτικών αλλοιώσεων σε νεαρότερη ηλικία. Ο πρώτος μάρτυρας υπεράσπισης (Μ.Υ.1) ήταν ο Ταξίαρχος XXXXX Παντελίδης ο οποίος στα πλαίσια της μαρτυρίας του αναφέρθηκε στη δημιουργία του Γυμναστηρίου περί τον Αύγουστο του
- Όπως υποστήριξε, το πάτωμα του χώρου ήταν μεν μαρμάρινο πλην, όμως, με δεδομένη την πολυετή χρήση του από οπλίτες δεν ήταν ολισθηρό. Πρόσθεσε ότι παρά τις επανειλημμένες επισκέψεις του στο χώρο ουδέποτε υπέπεσε στην αντίληψή του ότι το πάτωμα ήταν ολισθηρό. Αναφορικά με τα γεγονότα της παρούσας υπόθεσης ο μάρτυρας ανέφερε ότι σύμφωνα με την κατάσταση ημερησίας υπηρεσίας του λόχου, κατά την ώρα του τραυματισμού του Ενάγοντα μάγειρας ήταν ο στρατιώτης Ηρακλέους και ο Ενάγοντας είχε οριστεί βραδινή περίπολο. Με τούτο ως δεδομένο και δη ότι ο Ενάγοντας δεν εκτελούσε καθήκοντα στο εστιατόριο και λαμβάνοντας υπόψη ότι δεν αντιμετώπιζε οποιοδήποτε πρόβλημα κινητικότητας, δεν δικαιολογείτο η απαλλαγή του από αθλοπαιδιές κατά τον συγκεκριμένο χρόνο. Ως Μ.Υ.2 κατέθεσε ο Επιλοχίας XXXXX Χίππης ο οποίος κατά την επίδικη ημερομηνία ασκούσε τα καθήκοντα του ομαδάρχη ομάδας συντηρήσεως. Ήταν η θέση του μάρτυρα ότι κατά την αναφορά ο Ενάγοντας εξέφρασε την επιθυμία να μην συμμετέχει στις αθλοπαιδιές και δη στο ποδόσφαιρο με το οποίο ασχολούνταν οι υπόλοιποι στρατιώτες αλλά να συνεχίσει να γυμνάζεται στο Γυμναστήριο όπου και επέστρεψε μόνος του. Ουδείς ήταν παρών προκειμένου να επιβλέψει τον Ενάγοντα κατά τη διάρκεια της εκγύμνασής του αφενός γιατί τούτο δεν ήταν εφικτό, αφετέρου λόγω του ότι ο Ενάγοντας γνώριζε τα περί του τρόπου εκγύμνασης ως εκ της ιδιότητάς του ως αθλητής πολεμικών τεχνών. Η δε χρήση του «Ηρακλή» δεν απαιτούσε εξειδικευμένες γνώσεις. Σε σχέση με το δάπεδο του χώρου ο Μ.Υ.2 ήταν κατηγορηματικός ότι αυτό δεν ήταν ολισθηρό. Υπέδειξε, μάλιστα, ότι παρόλο που εισήλθε στο χώρο αυτό πάρα πολλές φορές τόσο με στρατιωτικά άρβυλα όσο και με αθλητικά παπούτσια ουδέποτε γλίστρησε ο ίδιος προσωπικά ούτε αντιλήφθηκε κάτι τέτοιο να έτυχε σε οποιοδήποτε άλλο πρόσωπο. Ως Μ.Υ.3 κατέθεσε στο Δικαστήριο η κα XXXXX Δαλίτου η οποία εργάζεται στο αρχείου του Γενικού Νοσοκομείου Λευκωσίας ως κλητήρας - αχθοφόρος. Μέρος των καθηκόντων της είναι η εύρεση, φύλαξη φακέλων και η ταξινόμησή τους. Όπως αναφέρει στη γραπτή της δήλωση (Έγγραφο Δ), κατόπιν παράκλησης της κας Παπαστεφάνου εντόπισε στο ηλεκτρονικό αρχείο του Ακτινοδιαγνωστικού Τμήματος την Έκθεση/Report της εξέτασης MRI που έγινε στις 20.12.2011, αντίγραφο της οποίας κατατέθηκε ως Τεκμήριο
- Πρόκειται για την ίδια έκθεση η οποία κατατέθηκε ως Τεκμήριο Στ προς αναγνώριση στα πλαίσια της αντεξέτασης του Μ.Ε.
- Αντεξεταζόμενη η μάρτυρας σημείωσε ότι το Τεκμήριο 11 θα έπρεπε να αποτελεί μέρος του ιατρικού φακέλου του Ενάγοντα που κατατέθηκε ως Τεκμήριο
- Παρόλα αυτά, όπως εξήγησε είναι σύνηθες κάποια έγγραφα να μην ταξινομούνται ορθά και πρόσθεσε ότι το συγκεκριμένο έγγραφο εντοπίστηκε στον ηλεκτρονικό υπολογιστή και αφού εκτυπώθηκε υπογράφθηκε από τον διευθυντή του ακτινολογικού τμήματος. Αξιολόγηση Μαρτυρίας Κατά την ακροαματική διαδικασία παρακολούθησα με προσοχή όλους τους μάρτυρες που κατέθεσαν ενώπιον του Δικαστηρίου και εξέτασα τόσο τη στάση και τη συμπεριφορά τους στο εδώλιο του μάρτυρα όσο και το περιεχόμενο της μαρτυρίας τους. Προσεγγίζω το καθήκον αξιολόγησης της μαρτυρίας με γνώμονα το ότι η μαρτυρία που παρουσιάζεται από τον κάθε μάρτυρα θα πρέπει να κρίνεται με βάση το συνολικό πλαίσιο της μαρτυρίας που παρουσιάζεται κατά τη δίκη. Η αξιολόγηση του κάθε μάρτυρα αφορά βεβαίως τον ίδιο και γίνεται με βάση το περιεχόμενο της μαρτυρίας του, την ποιότητά της και την πειστικότητά της πλην όμως τα όσα αναφέρει ο κάθε μάρτυρας θα πρέπει να συναρτώνται, να αντιπαραβάλλονται και να συγκρίνονται με τα λεγόμενα των υπόλοιπων μαρτύρων προκειμένου να εξετάζεται η αντικειμενικότητα των εκατέρωθεν εκδοχών. Έχω επίσης κατά νου ότι τα ουσιώδη πραγματικά γεγονότα που περιβάλλουν τα επίδικα θέματα μπορούν να εξαχθούν από τη σύγκριση και αντιπαραβολή όλου του φάσματος της μαρτυρίας όπως αυτή έχει τεθεί ενώπιον του δικαστηρίου από τη σκοπιά που ο κάθε μάρτυρας έχει αντιληφθεί τα γεγονότα και στο βαθμό που εμπλέκεται σε αυτά (βλέπε μεταξύ άλλων Παύλου ν. Αστυνομίας
(1998)2 Α.Α.Δ. 68, Κουκούνη κ.α. ν. Α.Ν. Stasis Estates Co Ltd
(2006)1 Α.Α.Δ. 489 και Σοφοκλής ν. Τσεσμέλογλου
(2006)1 Α.Α.Δ. 1153). Είναι δε καλά γνωστό ότι η αξιολόγηση της μαρτυρίας δεν γίνεται κατά τρόπο μικροσκοπικό (βλέπε Παρλάτα ν. Δημητρίου, ECLI:CY:AD:2014:A339, Πολιτική Έφεση αρ. 387/09, απόφαση ημερομηνίας 21.5.2014), ούτε και περιορίζεται στην ατομική κρίση της αξιοπιστίας του κάθε μάρτυρα ξεχωριστά, αλλά συσχετίζεται, αντιπαραβάλλεται και διερευνάται με την αντικειμενική υπόσταση των εκατέρωθεν θέσεων (βλέπε Στυλιανίδης ν. Χατζηπιέρα
(1992)1 Α.Α.Δ. 1056) και στο σύνολο της μαρτυρίας που παρουσιάζεται από τις δύο πλευρές (σύγγραμμα Ηλιάδη και Σάντη, Το Δίκαιο της Απόδειξης - Δικονομικές και Ουσιαστικές Πτυχές, στη σελίδα 135). Κάνοντας αρχή με τον Ενάγοντα ο οποίος κατέθεσε ως Μ.Ε.1 κρίνω ορθό να επισημάνω ότι σε αντίθεση με τα όσα δικογραφούνται στις παραγράφους 4 και 5 της Έκθεσης Απαίτησης επί τω ότι ο ίδιος μετέβηκε στο Γυμναστήριο στα πλαίσια συμμόρφωσης του με τη διαταγή που του δόθηκε από τον Μ.Υ.2 (σημ.: χρησιμοποίησε τις φράσεις «διατάχθηκε» και «μη έχοντας επιλογή»), θέση την οποία προώθησε και κατά την κυρίως εξέτασή του, κατά την αντεξέτασή του δέχθηκε ότι η επιλογή της χρήσης του Γυμναστηρίου προς το σκοπό αυτό αντί της συμμετοχής του στο ποδόσφαιρο ήταν καθαρά δική του ως θέμα αρεσκείας και τίποτε περισσότερο. Αξίζει, επίσης, να σημειωθεί ότι ενώ σύμφωνα με την Έκθεση Απαίτησης αποδίδεται στους αντιπροσώπους της Δημοκρατίας ότι διέταξαν τον Ενάγοντα να κάνει γυμναστική μόνος του στον συγκεκριμένο χώρο, κατά την αντεξέταση των Μ.Υ.1 και Μ.Υ.2 η θέση αυτή μεταβλήθηκε με τρόπο ώστε να αποδίδεται σε αυτούς ότι δεν θα έπρεπε να επιτρέψουν στον Ενάγοντα τη μετάβασή του στο χώρο αυτό, ο οποίος (σύμφωνα με τον ίδιο) ήταν ακατάλληλος. Παρατηρείται επίσης ότι στα πλαίσια της προσπάθειας του να παρουσιάσει τον επίδικο χώρο ως ακατάλληλο, ο Ενάγοντας προέβηκε σε αναφορές οι οποίες δεν σχετίζονται με οποιοδήποτε τρόπο με τα επίδικα θέματα. Τούτο αφορά ειδικότερα στον ισχυρισμό του Ενάγοντα επί τω ότι η οροφή του κτηρίου ήταν φτιαγμένη από αμίαντο, ενώ το στοιχείο αυτό ουδεμία σχέση έχει με τον τραυματισμό του. Το ίδιο ισχύει και σε σχέση με τη διαμόρφωση του χώρου από τον Διοικητή της Μονάδας και εάν τούτη έγινε υπό την επίβλεψη της Τεχνικής Υπηρεσίας του Υπουργείου Άμυνας. Και τούτο γιατί ως μοναδικός λόγος πρόκλησης του τραυματισμού του Ενάγοντα προβάλλεται στην Έκθεση Απαίτησης η ακαταλληλότητα του χώρου σε σχέση μόνο με την ολισθηρότητα του δαπέδου αυτού. Σε σχέση με τον λόγο που προκάλεσε την πτώση του ενώ γυμναζόταν ο Ενάγοντας προέβαλε διάφορες εκδοχές. Αρχικά υποστήριξε ότι γλίστρησε λόγω του ότι το δάπεδο ήταν ολισθηρό, ενώ κατά την αντεξέτασή του στα πλαίσια ερώτησης που δέχθηκε από την κα Παπαστεφάνου εάν έπεσε γιατί έχασε την ισορροπία του ο ίδιος απάντησε θετικά. Συναφώς σημειώνεται ότι δεν διαφεύγει της προσοχής του Δικαστηρίου ότι ενώ σε κάποιο στάδιο της αντεξέτασης ο Ενάγοντας απέδωσε την πτώση του στην απώλεια της ισορροπίας του, ακολούθως δεν έκανε δεκτή υποβολή που του ζητούσε στην ουσία να επαναεπιβεβαιώσει αυτή του τη θέση. Ανεξαρτήτως, όμως, των διαφόρων τοποθετήσεων του ως προς την πτώση του, επισημαίνω ότι καμία από πλευράς του πληροφόρηση δόθηκε ως προς την αιτία που προκάλεσε τούτη. Και εξηγώ: Ενώ κατά μία εκδοχή του ο λόγος που κτύπησε ήταν γιατί γλίστρησε λόγω ολισθηρότητας του δαπέδου, εντούτοις οι όποιες σχετικές με την εκδοχή του αυτή αναφορές του ήταν γενικές, αόριστες και καθόλου προσδιοριστικές της επικαλούμενης ολισθηρότητας. Επίσης, δεν συμβάδιζαν με την μέχρι της πτώσης του πορεία των πραγμάτων, που τον ήθελαν να προβαίνει σε διατάσεις και τεντώματα χωρίς να παρατηρείται οποιαδήποτε ολισθηρότητα στο δάπεδο. Άξιον επίσης να σημειωθεί είναι πως από την πλευρά του Ενάγοντα δεν προβλήθηκε ισχυρισμός επί τω ότι η επικαλούμενη ολισθηρότητα οφειλόταν στην παρουσία κάποιου άλλου υλικού στο σημείο (π.χ. νερού, λαδιού, γράσου, σαπουνιού από σφουγγάρισμα, ακαθαρσιών κλπ) ή ότι το ατύχημα προκλήθηκε λόγω του υλικού από το οποίο ήταν φτιαγμένο το κάτω μέρος των παπουτσιών του ή και για τους δυο λόγους. Στην ουσία ο Ενάγοντας περιορίστηκε να αποδώσει την πτώση του σε επικαλούμενη ολισθηρότητα του δαπέδου χωρίς, ωστόσο, να δώσει στο Δικαστήριο όλες εκείνες τις απαραίτητες πληροφορίες που θα του επέτρεπαν να εξετάσει την ορθότητα ή μη της θέσης του περί τέτοιας ολισθηρότητας. Αν στα πιο πάνω προστεθούν και οι κατά άλλη εκδοχή του τοποθετήσεις του, που τον θέλουν στην ουσία να πέφτει λόγω απώλειας της ισορροπίας του και μόνο, προκύπτει με κάθε σαφήνεια η αδιαμφισβήτητη αδυναμία που παρατηρείται στην εν προκειμένω μαρτυρία του Ενάγοντα. Και τούτα χωρίς να αντιπαραβάλω την μαρτυρία του Ενάγοντα με την λοιπή σχετική με το υπό συζήτηση θέμα ενώπιον του Δικαστηρίου μαρτυρία, την οποία, ως θα διαφανεί πιο κάτω αποδέχομαι και η οποία θέτει εκ βάθρων κάθε σχετικό ισχυρισμό του Ενάγοντα περί ολισθηρότητας (βλέπε μαρτυρία Μ.Υ.1 και Μ.Υ.2). Ενδεικτικό της ανακολουθίας που παρατηρείται στις θέσεις του Ενάγοντα αναφορικά με τις συνθήκες κάτω από τις οποίες προκλήθηκε η πτώση του στο έδαφος είναι το γεγονός ότι στην κατάθεση του ημερομηνίας 13.1.2011 (Τεκμήριο 8) στα πλαίσια της ανάκρισης που διενεργήθηκε, ο Ενάγοντας δεν ανέφερε ότι γλίστρησε, όπως ούτε ότι το έδαφος ήταν ολισθηρό, αλλά απλά ότι «καθώς γυμναζόταν έπεσε στο έδαφος και είδε την επιγονατίδα του εξαρθρωμένη». Η δε δικαιολογία που προέβαλε περί τούτου, ήτοι ότι ήταν ένας απλός στρατιώτης και δεν προώθησε την πραγματική του θέση, δεν ικανοποιεί το Δικαστήριο. Ερχόμενη, τέλος, στα όσα ο μάρτυρας υποστήριξε αναφορικά με το είδος, την έκταση και το εύρος των τραυμάτων που υπέστηκε σημειώνω εξαρχής ότι η θέση του κ. Χατζηχριστοφή στη σελίδα 10 της γραπτής του αγόρευσης επί τω ότι ο Μ.Ε.1 δεν αντεξετάστηκε στο μέρος αυτός της μαρτυρίας του δεν με βρίσκει σύμφωνη. Αντίθετα, ο μάρτυρας αντεξετάστηκε επί αυτού του μέρους και ειδικότερα σε σχέση με τη σημερινή του κατάσταση. Το μέρος επί του οποίου δεν ερωτήθηκε αφορούσε το είδος των τραυμάτων που υπέστηκε, θέμα το οποίο αποτελεί καθαρά ιατρικό ζήτημα και αποτέλεσε αντικείμενο αντεξέτασης του Μ.Ε.4. Σε σχέση, λοιπόν, με τα τραύματα που υπέστηκε ο Ενάγοντας, αποδέχομαι μόνο το μέρος της μαρτυρίας του που συνάδει με τον ιατρικό φάκελο (Τεκμήριο 9). Τονίζω ότι παρά τις αναφορές του μάρτυρα ως προς την διενέργεια φυσιοθεραπείας ο αριθμός αυτός ουδέποτε συγκεκριμενοποιήθηκε, όπως ούτε και παρουσιάστηκε οποιοδήποτε στοιχείο ή έκθεση από όπου να προκύπτει η διενέργεια φυσιοθεραπείας και η συχνότητα αυτής. Περαιτέρω, οι ισχυρισμοί του Ενάγοντα επί τω ότι συνεπεία του τραυματισμού του απώλεσε την εργασία του παρέμειναν στη σφαίρα της αοριστίας και της γενικότητας ιδιαίτερα έχοντας υπόψη ότι ο ίδιος δεν ανέφερε τα καθήκοντά του και πως αυτά επηρεάστηκαν όπως ούτε έδωσε στοιχεία του εργοδότη του. Παρομοίως, ο Ενάγοντας δεν ανέφερε εάν εργάζεται σήμερα και εάν ναι, τι είδους εργασία διεκπεραιώνει, ούτε ποια είναι τα καθήκοντά του, ενώ σε αντίθεση με τα όσα αναφέρει στην παράγραφο 22 της γραπτής του δήλωσης, αντεξεταζόμενος κατέθεσε ότι εξακολουθεί να ασχολείται με τις πολεμικές τέχνες και ειδικά με το taekwondo. Η μαρτυρία της Μ.Ε.2 ήταν καθαρά τυπικού χαρακτήρα και μη αμφισβητούμενη. Η δε εμπλοκή της πολύ περιορισμένη. Η μαρτυρία του Μ.Ε.3 γίνεται αποδεκτή χωρίς, ωστόσο, να κρίνεται βοηθητική για την υπόθεση του Ενάγοντα εφόσον δεν πρόσθεσε οτιδήποτε σε αυτήν. Η διαμόρφωση του χώρου από τον Διοικητή της μονάδας χωρίς την εμπλοκή των Τεχνικών Υπηρεσιών του Υπουργείου Άμυνας δεν σχετίζεται με τα επίδικα ζητήματα και δη τον ισχυρισμό του Ενάγοντα για τραυματισμό του λόγω της ολισθηρότητας του δαπέδου. Ως έχω ήδη αναφέρει ο Μ.Ε.4 είναι ιατρός και κλήθηκε στο Δικαστήριο υπό την ιδιότητα του εμπειρογνώμονα. Σύμφωνα με τη νομολογία, η αξιολόγηση μαρτυρίας εμπειρογνωμόνων δεν διαφέρει από την αξιολόγηση της συνήθους μαρτυρίας, εκτός από το ότι η συμπεριφορά ενός εμπειρογνώμονα μάρτυρα στο εδώλιο δεν έχει τόση σπουδαιότητα για τη διαπίστωση της αξιοπιστίας του, παρόλο που παραμένει ένα από τα στοιχεία για να κριθεί η αξία της γνώμης του (βλέπε Vassiliko Cement Works Ltd v. Stavrou
(1978)1 C.L.R. 389, Νικολάου v. Σταύρου
(1992)1 Α.Α.Δ. 746, Star Fiber Glass Ltd v. Elneda Trading Ltd
(1992)1 Α.Α.Δ. 875 και Χαραλάμπους v. Αβραάμ κ.α.
(1999)1 Α.Α.Δ. 1441). Οι εμπειρογνώμονες οφείλουν να παρουσιάσουν στο Δικαστήριο όλα εκείνα τα επιστημονικά κριτήρια με βάση τα οποία κατέληξαν στα συμπεράσματα τους ώστε το Δικαστήριο να μπορέσει να ελέγξει την ορθότητα των ευρημάτων τους (βλέπε επίσης Σύγγραμμα Το Δίκαιο της Απόδειξης, Τάκης Ηλιάδης, 1994, σελίδες 138-146) και το Δίκαιο της Απόδειξης: Δικονομικές και Ουσιαστικές Πτυχές των Ηλιάδη και Σάντη στις σελίδες 580-586). Με βάση καλά καθιερωμένες αρχές, το Δικαστήριο θα πρέπει πρώτα να πεισθεί ότι ο μάρτυρας είναι εμπειρογνώμονας στον τομέα που καταθέτει. Στη συνέχεια εξετάζει εάν με τη μαρτυρία του έχει δώσει τα αναγκαία επιστημονικά κριτήρια για τον έλεγχο της ακρίβειας των συμπερασμάτων του. Με τον τρόπο αυτό, το Δικαστήριο διαμορφώνει την δική του ανεξάρτητη κρίση με την εφαρμογή των κριτηρίων αυτών, πάνω στα γεγονότα που αποδεικνύει η μαρτυρία. Στην υπόθεση Θεοσκέπαστη Φαρμ. ν. Δημοκρατίας
(1990)1 Α.Α.Δ. 984, λέχθηκε ότι το κατά πόσον ένας μάρτυρας έχει τα απαιτούμενα προσόντα να κριθεί εμπειρογνώμονας, είναι ζήτημα που εμπίπτει στη σφαίρα της αρμοδιότητας του Δικαστηρίου. Το Δικαστήριο στα πλαίσια άσκησης της διακριτικής του ευχέρειας, εξετάζει τις γνώσεις και την εμπειρία του μάρτυρα, στα θέματα που καλείται να καταθέσει (βλέπε Σιακόλα ν. Αστυνομίας, Πολιτική Έφεση 53/11, απόφαση ημερομηνίας 24.1.2013). Έτσι κάποιος μπορεί να θεωρηθεί ως πραγματογνώμονας, όχι μόνο λόγω ακαδημαϊκών προσόντων αλλά λόγω απόκτησης της αναγκαίας πείρας από την εργασία του (σχετική η Κυριάκου ν. Γρίβα
(2002)1 Α.Α.Δ 825). Προτού προχωρήσω στην αξιολόγηση της μαρτυρίας του Μ.Ε.4 στη βάση των αρχών που έχω παραθέσει πιο πάνω, κρίνω ορθό να σημειώσω ότι από την πλευρά της υπεράσπισης δεν αμφισβητείται ότι συνεπεία του τραυματισμού του ο Ενάγοντας υπέστηκε εξάρθρημα της αριστερής επιγονατίδας προς τα έξω. Παρομοίως, δεν αμφισβητείται το περιεχόμενο του ιατρικού του φακέλου που κατατέθηκε ως Τεκμήριο 9 και όσα προκύπτουν από αυτό. Εκείνο που αμφισβητείται (και τούτο μέσω της αντεξέτασης του Μ.Ε.4) είναι πως συνεπεία του τραυματισμού του ο Ενάγοντας υπέστηκε ρήξη μηνίσκου ώστε να καθίσταται αναγκαία η διενέργεια αρθροσκόπησης. Επί του συγκεκριμένου θέματος ο μάρτυρας δεν έχει ικανοποιήσει το Δικαστήριο. Και τούτο γιατί: Όπως προκύπτει από την έκθεση της ιατρού ακτινοδιαγνώστη XXXXX Χατζηκωστή (Τεκμήριο 10), κατά την πρώτη εξέταση MRI του Ενάγοντα στις 20.1.2011 είχε διαπιστωθεί ότι οι μηνίσκοι, οι χιαστοί συνδέσμοι, οι πλάγιοι συνδέσμοι και ο επιγονατιδικός τένοντας του αριστερού γόνατος ήταν ακέραιοι. Το γεγονός αυτό δεν αμφισβητήθηκε από τον Μ.Ε.4 όταν του υποδείχθηκε το Τεκμήριο
- Παρόλα αυτά, ο ίδιος στην έκθεσή του (Τεκμήριο 6) αναφέρει ότι και στα δυο MRI στα οποία υποβλήθηκε ο Ενάγοντας είχε διαπιστωθεί ρήξη μηνίσκου. Κληθείς να τοποθετηθεί σε σχέση με το συγκεκριμένο θέμα κατά την αντεξέτασή του, ο μάρτυρας δεν ήταν σε θέση να δώσει κάποια ικανοποιητική εξήγηση ενώ αναφέρθηκε στην πιθανότητα διαπίστωσης ρήξης μηνίσκου σε στάδιο προγενέστερο του Μαρτίου του 2012 μέσω υπέρηχου, η διενέργεια του οποίου δεν προκύπτει από οποιοδήποτε έγγραφο και τα αποτελέσματα του οποίου (σε περίπτωση που τέτοια εξέταση διενεργήθηκε) δεν παρουσιάστηκαν στο Δικαστήριο. Σε ότι αφορά στη βασικότερη του θέση περί σύνδεσης του τραυματισμού του Ενάγοντα με τη ρήξη μηνίσκου που διαπιστώνεται για πρώτη φορά (όπως τελικά δέχθηκε ο Μ.Ε.4) τον Μάρτιο του 2012, οι θέσεις που προέβαλε στο Δικαστήριο παρέμειναν εντελώς ατεκμηρίωτες και αόριστες με τον ίδιο να προβάλει, και τούτο χωρίς να παρουσιάζει οτιδήποτε που να επιβεβαιώνει τη θέση του, ότι κατά τη διενέργεια εξέτασης MRI υπάρχει ένα ποσοστό της τάξης του 10% - 20% ψευδώς θετικών ή ψευδών αρνητικών αποτελεσμάτων. Πρόσθεσε, μάλιστα, ότι ο μοναδικός τρόπος προκειμένου ένας ορθοπεδικός να είναι απόλυτα βέβαιος για την κατάστασης μιας άρθρωσης είναι η διενέργεια αρθροσκοπηκής εξέτασης, την οποία, όμως, ο ίδιος στην περίπτωση του Ενάγοντα διενήργησε όχι προς τον σκοπό διερεύνησης της κατάστασης αλλά διόρθωσης της ήδη διαπιστωθείσας ρήξης μηνίσκου. Και όλα αυτά υπό το φως της δήλωσης του μάρτυρα ότι η ρήξη μηνίσκου έχει αμέσως συμπτώματα Σχετικό είναι το ακόλουθο απόσπασμα από την αντεξέτασή του: «E. Και η διαφορά είναι ότι επιτέλους σε αυτό το ΜRI (Τεκμήριο Στ προς αναγνώριση), παρατηρείται ρήξη μηνίσκου; A. Και έσω καθεκτικού συνδέσμου αν μπορώ να προσθέσω. Στο ΜRI υπάρχει ένα ποσοστό 10 έως 20% ψευδώς θετικών ή ψευδώς αρνητικών αποτελεσμάτων. Ο μόνος τρόπος για να είμαστε απόλυτα βέβαιοι για το αποτέλεσμα μιας άρθρωσης, είναι να μπούμε με το αρθροσκόπιο και να το ελέγξουμε, γι' αυτό υπάρχουν οι διαγνωστικές αρθροσκοπικές εξετάσεις, επεμβάσεις μάλλον. Δικαστήριο: Όμως εσείς δεν εκάμετε τούτο το πράγμα. Εσείς στηριχθήκατε σε τούτο. Μάρτυρας: Αυτό θεώρησα ότι είναι ικανό για να γίνει, μια αρθροσκόπηση. Κα Παπαστεφάνου: Και το πρώτο που είδετε το MRI, θεωρήσετε ότι ήταν ικανό για να μην προχωρήσετε σε αρθροσκόπηση; A. Σε θεραπευτική αρθροσκόπηση, αλλά συμβαίνει στην ιατρική πράξη ένας ασθενής που πονά και δεν έχουμε ευρήματα ακτινολογικά, να μπούμε διαγνωστικά για να κάνουμε μια αρθροσκόπηση. Είναι μέρος της διάγνωσης δηλαδή. E. Η ερώτηση μου είναι απλή. Το ΜRI που είδετε και αναγνωρίζετε, το αποδεχτήκατε ως ορθό εσείς ως ορθοπεδικός και είναι γι' αυτό που δεν προχωρήσετε σε αρθροσκοπήσεις τότε; A. Το πρώτο; E. Ναι. A. Προφανώς. Δώσαμε περισσότερο χρόνο για φυσιοθεραπεία, μήπως επανέλθει. E. Πείτε μου σε οποιοδήποτε ιατρικό πιστοποιητικό που έχετε εκδώσει σε σχέση με τον Ενάγοντα, πού αναγράφεται ρήξη μηνίσκου πριν τις 20/12 του 2011, που είδαμε εκείνο το ΜRI, Τεκμήριο προς αναγνώριση ΣΤ; A. Επαναλάβετε την ερώτηση. E. Η πρώτη φορά που βλέπουμε ρήξη μηνίσκου Δρ. Μενελάου, είναι στην επέμβαση που εκάμετε στις 31/03 του
- Εκεί αναφέρετε και με βάση το Τεκμήριο 6 που έχετε εκδώσει, ρήξη μηνίσκου. Σωστά; A. Ναι, εκτός αν είχε κάνει κάποιο υπέρηχο προηγουμένως, που δεν τον θυμάμαι πάλι. E. Επειδή όμως στο Δικαστήριο δεν ερχόμαστε για να κάνουμε εικασίες, αλλά για να κατατοπίζουμε με βάση έγγραφα. Συμφωνούμε ότι με βάση το Τεκμήριο 6 που έχετε εκδώσει, η πρώτη φορά που αναγράφετε ρήξη μηνίσκου, είναι στις 31/03 του 2012; A. Δεν το θυμάμαι, προφανώς. E. Να σας το δώσω να το δείτε, διότι δεν θέλω να ταλαιπωρώ το Δικαστήριο. (Υποδεικνύεται στον μάρτυρα, το Τεκμήριο 6) E. Δείτε το, το οποίο η πλευρά του Ενάγοντα το έχει καταχωρήσει. Το βλέπετε υπεβλήθη σε 2 ΜRI. Το ένα το έχουμε αναγνωρίσει. A. Ναι. E. Όπου διεγνώσθη με ρήξη μηνίσκου, συμφωνούμε ότι το ένα το οποίο έχετε αναγνωρίσει, δεν υπήρξε ρήξη μηνίσκου; A. Μάλιστα. E. Το δεύτερο για να πάμε λίγο, είναι αυτό το οποίο σας έδειξα προηγουμένως και έγραφε ρήξη μηνίσκου; A. Ναι. E. Άρα αν σας ξαναδώσω το δεύτερο, θα το αναγνωρίσετε κύριε Δρ. Μενελάου; Κος Χ'' Χριστοφή: Προσπαθεί να παραπλανήσει τον μάρτυρα. Κα Παπαστεφάνου: Συμφωνούμε ότι στο ένα δεν υπάρχει ρήξη μηνίσκου, σωστά; Μάρτυρας: Ναι. E. Πότε διαγνώσετε τούτην τη ρήξη μηνίσκου που λέτε στην 8η γραμμή του Τεκμηρίου 6; A. Προφανώς το δεύτερο, αφού μόνο στο δεύτερο γράφει. E. Μάλιστα. Το δεύτερο ΜRI, πότε έγινε; A. Δεν θυμάμαι. Η ημερομηνία που γράφει προφανώς. E. Αν σας έλεγα 20/12 του 2011; A. Αν το λέτε εσείς ‑‑ E. Εσείς τα ξέρετε Δρ. Μενελάου. Εσείς εκάμετε την επέμβαση. A. Το ΜRI, δεν το έκανα εγώ. E. Άρα συμφωνούμε ότι η πρώτη φορά που φαίνεται ρήξη μηνίσκου στο ιατρικό σας πιστοποιητικό, είναι τέλη του 2012, αρχές του
- Σωστά; A. Ναι. E. Δεν θα ήμουν σωστή Δρ. Μενελάου, αν σας έλεγα ότι κανονικά αν ο μηνίσκος ήταν συνεπεία της πτώσης, θα έπρεπε ήδη να φανεί από το πρώτο ΜRI, ημερομηνίας 20/01 του 2011; A. Όχι. E. Γιατί; A. Γιατί σας είπα προηγουμένως, υπάρχουν ψευδώς θετικά και ψευδώς αρνητικά αποτελέσματα στα ΜRI. E. Γιατί τότε δεν το αναφέρετε ρήξη μηνίσκου από τον 1ο του 2011; A. Τι εννοείτε; E. Γιατί δεν αναφέρετε ότι υπεβλήθη σε 2 ΜRI όπου διεγνώσθη με ρήξη μηνίσκου τον 1ο του 2011; ..................... A. Απλά μπορεί να είναι λάθος η διατύπωση. E. Αυτό είναι δικό σας το πιστοποιητικό ασθενείας 15/03 του 2011; A. Μάλιστα. E. Πού αναφέρετε; (Υποδεικνύεται στον μάρτυρα) E. Εντιμοτάτη το έχω υποδείξει από το Τεκμήριο 3, το πιστοποιητικό ασθενείας, 19/03 του 2011, πού αναφέρεται κάκωση αριστερού γόνατος, ρήξη μηνίσκου, συμφωνούμε ότι δεν αναφέρετε πουθενά ρήξη μηνίσκου; A. Μάλιστα. E. Άδεια ασθενείας, πιστοποιητικό ασθενείας 15/03 του 2011, είναι μέρος του Τεκμηρίου 3 Εντιμοτάτη. Γιατί δεν αναφέρετε εδώ, ρήξη μηνίσκου Δρ. Μενελάου; A. Γράφουμε συνήθως κάκωση γόνατος, όταν υπάρχει μια γενικευμένη εικόνα, κάκωση ανεξαρτήτως της πάθησης. E. Δεν θα ήταν σωστότερο αφού τέθηκε κατά την άποψη σας και το θέμα της ρήξης μηνίσκου, να το αναφέρετε; A. Ενδεχομένως. E. Δεν το αναφέρετε όμως; A. Όχι. Δικαστήριο (προς μάρτυρα): Ένα λεπτό για να ξεκαθαρίσω κάτι. Εσείς λέτε ότι στο πρώτο ΜRI τον Γενάρη του 2011, δεν διαπιστώσετε ρήξη μηνίσκου; Μάρτυρας: Μάλιστα. ............... Μάρτυρας: Εμείς γράφουμε γενικά κάκωση γόνατος. Από τη στιγμή που ο ασθενής πονά το γόνατό του. Τώρα αν είναι ρήξη χιαστού, μηνίσκου, ρήξη έσω καθεκτικού, ρήξη χόνδρου, υπάρχουν πολλές παθήσεις στο γόνατο, μέχρι να μπει μια τελική διάγνωση, γράφουμε κάκωση γόνατος ή κάκωση ισχίου ή κάκωση ώμου. Κα Παπαστεφάνου: Άρα εσείς δεν είχατε και δεδομένου του ΜRI που έγινε τον 1ο του 2011, δεν είχατε ένδειξη για ρήξη μηνίσκου; A. Όχι». Άξιον επίσης απορίας είναι το γεγονός ότι στις άδειες ασθενείας που ο ίδιος κατά καιρούς χορηγούσε στον Ενάγοντα (Τεκμήριο 3) δεν γίνεται αναφορά σε ρήξη μηνίσκου (ενώ κάτι τέτοιο θα ήταν αναμενόμενο και επιβεβλημένο θα έλεγα) αλλά σε κάκωση αριστερού γόνατος και/ή σε εξάρθρημα επιγονατίδας. Ερχόμενη στις θέσεις που ο μάρτυρας προβάλλει στην ιατρική του έκθεση (Τεκμήριο 6) αναφορικά με τον περιορισμό των εργασιών τις οποίες ο Ενάγοντας θα μπορεί να εκτελέσει λόγω του τραυματισμού του και την επιτάχυνση της εκφυλιστικής διεργασίας παρατηρώ και πάλι ότι πρόκειται για αόριστες και ατεκμηρίωτες αναφορές οι οποίες και δεν μπορούν να γίνουν αποδεκτές από το Δικαστήριο. Σημειώνω, τέλος, ότι η μη προσκόμιση ιατρικής μαρτυρίας από την πλευρά της υπεράσπισης σε σχέση με τα τραύματα που υπέστηκε ο Ενάγοντας δεν οδηγεί άνευ ετέρου σε αποδοχή της μαρτυρίας του Μ.Ε.
- Αντίθετα, για τους λόγους που έχω επεξηγήσει ο μάρτυρας δεν έχει ικανοποιήσει το Δικαστήριο ως προς το ότι η ρήξη μηνίσκου ήταν απότοκο του επίδικου τραυματισμού του Ενάγοντα. Οι Μ.Υ.1 και Μ.Υ.2 μου έκαναν θετική εντύπωση ως μάρτυρες και δεν έχω καμία απολύτως αμφιβολία ότι στο Δικαστήριο ανέφεραν όλη την αλήθεια σε σχέση με τα γεγονότα που ήρθαν στην γνώση τους. Η μαρτυρία και των δυο προσώπων ήταν σταθερή και χαρακτηριζόταν από αμεσότητα και σαφήνεια ενώ βρισκόταν σε πλήρη αρμονία με τις δικογραφημένες θέσεις της υπεράσπισης. Επισημαίνω ότι και οι δυο μάρτυρες, οι οποίοι είναι πρόσωπα που επισκέφθηκαν τον συγκεκριμένο χώρο πάρα πολλές φορές, δήλωσαν κατηγορηματικά ότι το δάπεδο του Γυμναστηρίου δεν ήταν ολισθηρό και δεν έπεσαν σε οποιαδήποτε αντίφαση επί τούτου. Ως εκ τούτου, αποδέχομαι τις θέσεις τους στην ολότητά τους. Η μαρτυρία της Μ.Υ.3 ήταν τυπικού χαρακτήρα και η εμπλοκή της περιορισμένη. Έχει δε ικανοποιήσει το Δικαστήριο ότι το Τεκμήριο 11 αποτελεί την έκθεση που ετοιμάστηκε σε σχέση με την εξέταση MRI του Ενάγοντα στις 20.12.2011 που για άγνωστους λόγους δεν καταχωρήθηκε στον ιατρικό του φάκελο (Τεκμήριο 9). Ευρήματα Με δεδομένη την αξιολόγηση της μαρτυρίας σύμφωνα με τα όσα παρατίθενται πιο πάνω το Δικαστήριο εξάγει ανάλογα ευρήματα. Ειδικότερα, και χωρίς περιορισμό και επιπροσθέτως των μη αμφισβητούμενων γεγονότων που παρατίθενται στις σελίδες 3 - 6 πιο πάνω, αποτελεί εύρημα του Δικαστηρίου ότι κατά την επίδικη ημερομηνία ο Ενάγοντας επέλεξε να χρησιμοποιήσει το Γυμναστήριο με δική του πρωτοβουλία και χωρίς να διαταχθεί να πράξει τούτο από οποιονδήποτε ανώτερό του. Κατά την παραμονή του στο χώρο ο Ενάγοντας δεν χρησιμοποίησε το πολυμηχάνημα «Ηρακλής» και δεν έτυχε επίβλεψης από οποιοδήποτε πρόσωπο. Το πάτωμα του Γυμναστηρίου δεν ήταν ολισθηρό. Οι συνθήκες κάτω από τις οποίες ο Ενάγοντας έπεσε στο έδαφος και τραυματίστηκε παρέμειναν άγνωστες στο Δικαστήριο και τούτο γιατί η μοναδική μαρτυρία που προσκομίστηκε προς το σκοπό αυτό ήταν η μαρτυρία του Ενάγοντα η οποία και δεν μπορεί, για τους λόγους που επεξηγούνται αμέσως πιο πάνω, να αποτελέσει ασφαλές υπόβαθρο για την εξαγωγή οποιουδήποτε ευρήματος. Συνεπεία της πτώσης του ο Ενάγοντας τραυματίστηκε και υπέστηκε κάκωση αριστερού γόνατος με εξάρθρωση της επιγονατίδας προς τα έξω. Περαιτέρω, κάποιες μέρες αργότερα εντοπίστηκε οίδημα στην επιγονατίδα το οποίο και αφαιρέθηκε. Έχοντας υπόψη την απόρριψη της μαρτυρίας του Μ.Ε.4 το Δικαστήριο αδυνατεί να καταλήξει σε εύρημα επί τω ότι η ρήξη μηνίσκου που διαπιστώθηκε στο αριστερό γόνατο του Ενάγοντα για πρώτη φορά τον Μάρτιο του 2012 ήταν αποτέλεσμα του επίδικου τραυματισμού. Προς τον σκοπό βελτίωσης της κατάστασής του ο Ενάγοντας παρακολούθησε αριθμό φυσιοθεραπειών. Συμπεράσματα του Δικαστηρίου Όπως είναι καλά γνωστό στις πολιτικές υποθέσεις, η επιτυχία της αγωγής εξαρτάται από το εάν ο Ενάγοντας θα παρουσιάσει επαρκή και αξιόπιστη μαρτυρία με την αναγκαία αποδεικτική βαρύτητα ώστε να ικανοποιήσει το βάρος απόδειξης, που είναι αυτό του ισοζυγίου των πιθανοτήτων. Το κριτήριο δεν είναι εάν η θέση ή εκδοχή του διαδίκου που φέρει το βάρος απόδειξης είναι η πιο πιθανή από εκείνη του αντιδίκου του αλλά κατά πόσον ο διάδικος που φέρει το βάρος απόδειξης ικανοποίησε το Δικαστήριο με επαρκή αποδεικτικά στοιχεία ότι η θέση ή η εκδοχή του είναι πιο πιθανή παρά όχι. Αν ο διάδικος που φέρει το βάρος απόδειξης αποτύχει να αποδείξει τη θέση ή την εκδοχή του σε αυτό το επίπεδο, τότε θεωρείται ότι δεν το απέσεισε έστω και αν η θέση ή η εκδοχή του είναι πιο πιθανή από εκείνη του αντίδικού του (βλέπε μεταξύ άλλων Σοφοκλέους ν. Κυριάκου
(2010)1 Α.Α.Δ. 665 και Μαρσέλ και Άλλων ν. Λαϊκής Τράπεζας Λτδ
(2001)1 Α.Α.Δ. 1858, Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος (Κύπρου) Λτδ ν. Παναγιώτου, ECLI:CY:AD:2018:A71, Πολιτική Έφεση 398/2011, απόφαση ημερομηνίας 12.2.2018 και Δίκαιο της Απόδειξης: Δικονομικές και Ουσιαστικές Πτυχές των Ηλιάδη και Σάντη στη σελίδα 196). Το θέμα της ευθύνης Μελετώντας την Έκθεση Απαίτησης του Ενάγοντα προκύπτει καθαρά ότι η βάση αγωγής του είναι η αμέλεια. Το αστικό αδίκημα της αμέλειας οριοθετείται στο Κυπριακό σύστημα δικαίου από το άρθρο 51 του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου, Κεφ.148[1], το οποίο και κωδικοποίησε τις αρχές του κοινοδικαίου αναφορικά με την αμέλεια. Συγκεκριμένα, το εν λόγω άρθρο καθορίζει την αμέλεια ως την τέλεση πράξης την οποία υπό τις περιστάσεις δεν θα τελούσε λογικό πρόσωπο ή την παράλειψη τέλεσης πράξης την οποία τέτοιο πρόσωπο θα τελούσε. Αμέλεια ακόμη μπορεί να είναι η παράλειψη καταβολής τέτοιας δεξιότητας ή επιμέλειας για την άσκηση επαγγέλματος, επιτηδεύματος ή ασχολίας όπως ένα λογικό συνετό πρόσωπο που έχει τα προσόντα για την άσκηση του επαγγέλματος αυτού, επιτηδεύματος ή ασχολίας θα κατέβαλλε υπό τις περιστάσεις. Το εν λόγω άρθρο προνοεί αποζημίωση στην πρόκληση ζημιάς ως αποτέλεσμα αμελούς πράξης ή παράλειψης μόνο στο πρόσωπο έναντι του οποίου ο υπαίτιος της αμέλειας υπείχε υποχρέωση, υπό τις περιστάσεις, να μην επιδείξει αμέλεια. Τα συστατικά στοιχεία που πρέπει να αποδειχθούν σε κάθε αγωγή αμέλειας είναι η ύπαρξη καθήκοντος επιμέλειας, η έλλειψη της προσήκουσας προσοχής (δηλαδή η τέλεση αμελούς πράξης ή παράλειψης) από μέρους ενός μέσου συνετού ανθρώπου, η πρόκληση ζημιάς ως αποτέλεσμα της τέλεσης αμελούς πράξης ή παράλειψης (αιτιώδης συνάφεια) και η δυνατότητα πρόβλεψης ότι η τέλεση της εν λόγω πράξης ή παράλειψης μπορεί να προκαλέσει το συγκεκριμένο ζημιογόνο αποτέλεσμα (βλέπε μεταξύ άλλων Παπακώστας ν. Κοινοτικό Συμβούλιο Χλώρακας, ECLI:CY:AD:2019:A238, Πολ. Εφ. 214/2013, απόφαση ημερομηνίας 24.6.2019 και Ξενοφώντος ν. Κ.Ν. Zoo Bar Restaurant Ltd, Πολιτική Έφεση αρ. 447/2011, απόφαση (πλειοψηφίας) ημερομηνίας 15.12.2016). Στην προκειμένη περίπτωση με δεδομένες τις δικογραφημένες θέσεις του Ενάγοντα και την μαρτυρία που παρουσίασε στο Δικαστήριο η αμέλεια που αποδίδεται στην Κυπριακή Δημοκρατία συνίσταται αφενός στην παράλειψή της να παρέχει στον Ενάγοντα ένα ασφαλές σύστημα εργασίας αφετέρου στην ευθύνη που έχει ως κάτοχος του επίδικου υποστατικού. Πλήρως κατατοπιστικά των όσων τυγχάνουν εφαρμογής εκεί που ο Ενάγοντας επικαλείται αμέλεια του Εναγομένου ή παράβαση νομικού καθήκοντος από πλευράς του σε σχέση με εργατικό ατύχημα, είναι τα όσα αναφέρθηκαν στην υπόθεση Αρχή Ηλεκτρισμού Κύπρου ν. Χριστόφορου Χριστοφόρου, Πολ. Εφ. 82/2010 και 82Α/2010, απόφαση ημερομηνίας 5 Φεβρουαρίου 2015, τα οποία επιδοκιμάστηκαν και επαναλήφθηκαν στην Άριστος Κυμίσης ν. Ανδρέα Χρυσοστόμου, Πολ. Εφ. 361/2011, απόφαση ημερομηνίας 24, Μαρτίου 2017, αλλά και στην Ελένη Κατσουράνη ν. Κυπριακής Δημοκρατίας, Πολ. Εφ. 57/2012, απόφαση ημερομηνίας 27, Φεβρουαρίου 2018). Έχουν ως ακολούθως: «Τα συστατικά στοιχεία του αστικού αδικήματος της αμέλειας, οι συσχετισμοί τους με τα εργατικά ατυχήματα, η ευθύνη εργοδότη προς τους εργοδοτούμενούς του, το εύρος του καθήκοντος επιμέλειας που υπέχει ο εργοδότης, η υποχρέωσή του να μην εκθέτει τον εργοδοτούμενό του σε «περιττό κίνδυνο» και να παρέχει και διατηρεί ασφαλή χώρο εργασίας, το καθήκον του για παροχή ασφαλούς συστήματος διεξαγωγής εργασίας και η υποχρέωση του να καθοδηγεί τους εργοδοτούμενούς του ως προς τα μέτρα που πρέπει να λαμβάνουν για αποφυγή ατυχημάτων, έχουν γίνει αντικείμενο εκτενούς ανάλυσης σε σειρά αποφάσεων του Ανωτάτου Δικαστηρίου. (Δήμος Λεμεσού ν. Χαραλάμπους
(1989)1 ΑΑΔ (Ε) 423, Στρατμάρκ Λτδ ν. Μιχαήλ
(1989)1 ΑΑΔ (Ε) 453, Metalco Heaters Ltd v. Νεοφύτου κ.ά.
(1997)1 ΑΑΔ 21, Αλεξάνδρου ν. Θεόδωρος Κυριάκου & Υιοί Λτδ
(1997)1 Α.Α.Δ. 506, Μεταφορική Εταιρεία Γ. και Μ. Περικλέους Λτδ ν. Μιχαήλ κ.ά.
(2000)1 ΑΑΔ 1661, Σκυροποιία Λεωνίκ Λτδ ν. Παπαδόπουλου
(2000)1 ΑΑΔ 1855, Κυριάκου ν. Caramondani Bros Limited
(2001)1 ΑΑΔ 219, Ευαγγελίδης ν. Aegeas Navigation Ltd κ.ά.
(2002)1 ΑΑΔ 709, Ανάγνου ν. Alco Filters (Cyprus) Ltd
(2002)1 ΑΑΔ 918, Ράλλης Μακρίδης και Υιοί Λτδ ν. Λουκά
(2003)1 ΑΑΔ 447, Λαμπής ν. Shiptrans Ship. And Trad. Agency Ltd
(2004)1 ΑΑΔ 370, Χριστοδουλίδης ν. Laser Plastics Industry Ltd
(2005)1 ΑΑΔ 556, L.P. Transbeton Ltd v. Σταύρου κ.ά.
(2009)1 ΑΑΔ 304, Iacovou Brothers (Constructions) Ltd v. Μιχαήλ
(2009)1 ΑΑΔ 113, Ευθυμίου ν. Αρτοποιεία Δημήτρη Γεωργίου & Υιών Λτδ
(2012)1 ΑΑΔ 206). Αναφέρονται τα ακόλουθα στην απόφαση Κυριάκου (ανωτέρω): «Ένα από τα πιο σημαντικά καθήκοντα του εργοδότη, που είναι απόλυτο, απέναντι στους υπαλλήλους του, είναι να τους παρέχει ασφαλή τόπο ή ασφαλές σύστημα εργασίας. Η τάση της νομολογίας τα τελευταία χρόνια ήταν η πλήρης εμπέδωση αυτής της προστασίας των εργαζομένων. Άλλωστε όπως τόνισε ο Πικής, Δ., στην υπόθεση United Brick Works Ltd v. Ευαγγέλου
(1992)1 Α.Α.Δ. 123: "Στην Κύπρο η προστασία των εργαζομένων αποτελεί διακηρυγμένο συνταγματικό στόχο (Άρθρο 9) στο πλαίσιο εξασφάλισης των θεμελιωδών δικαιωμάτων του ανθρώπου που αναμφίβολα περιλαμβάνουν και την ασφάλειά του στον τόπο της εργασίας του." Στην Αγγλία, όπου επικρατεί η ίδια τάση, ερμηνεύοντας σχετική νομοθετική πρόνοια στην υπόθεση Larner v. British Steel plc
(1993)ICR 551, το δικαστήριο έκρινε ότι το καθήκον του εργοδότη, που επέβαλλε η παραπάνω πρόνοια, ήταν να προσφέρει και διατηρεί ασφαλή χώρο εργασίας από κινδύνους, ανεξάρτητα αν αυτοί μπορούσαν να προβλεφθούν ή όχι. Η απόφαση επικροτήθηκε στην υπόθεση Mains ν. Uniroyal Englebert Tyres Ltd, ημερ. 1/6/95, από το Court of Session (Εφετείο Σκωτίας). Έτσι η προβλεπτικότητα δε θεωρήθηκε απαραίτητο κριτήριο.» Είναι καθήκον του εργοδότη να επινοήσει και να υποδείξει ένα κατάλληλο και ασφαλές σύστημα εργασίας. Η έννοια του όρου «σύστημα εργασίας» δίδεται στην απόφαση Αλέξάνδρου (ανωτέρω), στη σελίδα 512. Περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, την παροχή οδηγιών, την οργάνωση της εργασίας, την λήψη προφυλάξεων για την ασφάλεια των εργατών και άλλα. Παρατίθεται ακολούθως το εξής απόσπασμα από το σύγγραμμα Charlesworth & Percy on Negligence, 8η έκδοση, παρa. 10-59 και 10-60: «Meaning of system of work. A system of work is the term used to describe: (
- i)the organization of the work; (
- ii)the way in which it is intended the work shall be carried out; (iii) the sequence of instructions (especially to inexperienced workers); (
- iv)the sequence of events; (
- v)the taking of precautions for the safety of the workers and at what stages; (
- vi)the number of such persons required to do the job; (vii) the part to be taken by each of the various persons employed; and (viii) the moment at which they shall perform their respective tasks. Duty to prescribe a safe system of work. It is a question of fact whether or not there is need for a system of work to be prescribed in any given circumstances. In deciding it, regard ought to be had to the nature of the work, i.e. whether properly it requires careful organization and supervision, in the interests of safety of all those persons carrying it out, or it can be left by a prudent employer confidently to the care of the particular man on the spot to do it reasonably safely. It follows that an employer is under a duty to prescribe a system of work, even where the operation is a single one, if it is necessary in the interests of safety.» Σε ελληνική μετάφραση: «Έννοια του συστήματος εργασίας. Ένα σύστημα εργασίας είναι ο όρος που χρησιμοποιείται για την περιγραφή: (
- i)της οργάνωσης της εργασίας, (
- ii)του τρόπου με τον οποίο σκοπείται η εκτέλεση της εργασίας, (iii) της σειράς παροχής οδηγιών (ειδικώς σε άπειρους εργάτες), (
- iv)της σειράς των γεγονότων, (
- v)της λήψης προφυλάξεων για την ασφάλεια των εργατών και σε ποια στάδια, (
- vi)του αριθμού των προσώπων που χρειάζονται για την εκτέλεση της εργασίας, (vii) του ρόλου που θα αναλάβει ο καθένας από τους εργοδοτουμένους, (viii) και της στιγμής κατά την οποία θα εκτελέσουν τους αντίστοιχους ρόλους τους. Καθήκον υπόδειξης ασφαλούς συστήματος εργασίας. Αποτελεί ζήτημα πραγματικό το κατά πόσο είναι απαραίτητο να προδιαγραφεί σύστημα εργασίας, κάτω από οποιεσδήποτε δοσμένες περιστάσεις. Όταν εξετάζεται ένα τέτοιο ζήτημα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η φύση της εργασίας, δηλαδή το κατά πόσο αυτή χρειάζεται προσεκτική οργάνωση και επίβλεψη, προς το συμφέρον της ασφάλειας εκείνων που την εκτελούν, ή μπορεί να αφεθεί πειστικά από ένα συνετό εργοδότη στην φροντίδα των επί τόπου υπαλλήλων να την εκτελέσουν με τρόπο λογικά ασφαλή. Ακολουθεί ότι ένας εργοδότης υπέχει καθήκον να υποδείξει σύστημα εργασίας έστω και εάν πρόκειται για ένα και μόνο εγχείρημα, εάν κάτι τέτοιο είναι αναγκαίο προς το συμφέρον της ασφάλειας.» Το καθήκον παροχής ασφαλούς συστήματος εργασίας εκ μέρους του εργοδότη συμπεριλαμβάνει, λοιπόν, και τη λήψη εύλογων μέτρων προς διασφάλιση της επιτήρησης εφαρμογής του όλου συστήματος, μεταξύ των οποίων της επιτήρησης του χώρου και της εποπτείας του όλου συστήματος εργασίας. Στην απόφαση Χριστοδουλίδης (ανωτέρω) επιβεβαιώθηκε ότι η παράλειψη του εργοδότη για επιτήρηση του χώρου στον οποίο ο εργοδοτούμενος έθεσε σε λειτουργία μηχανή χωρίς οδηγίες συνιστούσε παράλειψη εκπλήρωσης καθήκοντος εκ μέρους του. Ανάλογα λέχθηκαν τα ακόλουθα στην απόφαση Transbeton (ανωτέρω), το σχετικό απόσπασμα στη σελίδα 313: «Η υποχρέωση επιμέλειας ενός εργοδότη προς τους εργοδοτουμένους του πηγάζει από το Άρθρο 51 του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου, Κεφ. 148, το οποίο βασίζεται στις αρχές του κοινού δικαίου. Ο εργοδότης έχει βασική υποχρέωση να μην εκθέτει τους εργοδοτούμενους του σε περιττούς ή μη αναγκαίους κινδύνους, να εργοδοτεί ικανό προσωπικό, να παρέχει ασφαλή εξοπλισμό, ασφαλές σύστημα εργασίας και ασφαλή χώρο εργασίας (Δέστε: Χριστοφή κ.ά. v. Θεοδούλου κ.ά.
(2007)1 Α.Α.Δ. 512). Η φύση του καθήκοντος επιμέλειας του εργοδότη προς τους εργοδοτούμενους του αναλύεται και στο σύγγραμμα Clerk & Lindsell on Torts, 14η έκδοση, παράγραφοι 965-971, σελ. 578-592. Το καθήκον του εργοδότη να παρέχει ασφαλές σύστημα εργασίας στους εργοδοτούμενους του εξυπακούει ότι η οργάνωση της εργασίας, η διαδικασία που ακολουθείται κατά την εκτέλεση της εργασίας, τα μέτρα ασφάλειας που λαμβάνονται, ο αριθμός των υπαλλήλων που εργοδοτούνται αλλά και η επίβλεψη που γίνεται, είναι τέτοια που παρέχουν εύλογη προστασία στους εργοδοτούμενους. Η υποχρέωση του εργοδότη επιβάλλει τη λήψη εύλογων μέτρων παροχής συστήματος εργασίας, το οποίο να είναι εύλογα ασφαλές, λαμβανομένων υπόψιν των κινδύνων που είναι κατ' ανάγκην εγγενείς στο όλο εγχείρημα(Δέστε:General Cleaning Contractors Ltd v. Christmas [1953] A.C. 180). Όταν υπάρχει καθήκον παροχής ασφαλούς συστήματος εργασίας, εκ μέρους του εργοδότη, αυτός δεν επιτελεί το καθήκον του απλά και μόνον παρέχοντας ασφαλές σύστημα εργασίας, αλλά επιπρόσθετα πρέπει να λάβει και εύλογα μέτρα για να διασφαλίσει ότι το σύστημα επιτηρείται και εφαρμόζεται. Αυτό εξυπακούει την παροχή οδηγιών προς τους εργοδοτούμενους και επίσης κάποιας μορφής εποπτεία και επίβλεψη του συστήματος εργασίας.»» Σε ό,τι τώρα αφορά στην ευθύνη κατόχου υποστατικού και την όποια διαφορά αυτής της νομικής βάσης από την ευθύνη εργοδότη, απόλυτα σχετικά είναι τα όσα επισημάνθηκαν από το Ανώτατο Δικαστήριο στην απόφαση ημερομηνίας 27.02.2018 στην Πολιτική Έφεση 57/2012, Ελένης Κατσουράνη ν. Γεν. Εισαγγελέα, και έχουν ως εξής: «Στην υπόθεση Δήμος Λεμεσού ν. Χαραλάμπους
(1989)1 (Ε) ΑΑΔ 423 στη σελ. 442 αναφέρθηκαν τα εξής ως προς την εμβέλεια του άρθρου: «Η υποχρέωση του κατόχου ακίνητης ιδιοκτησίας όπως καθορίζεται στην πιο πάνω επιφύλαξη ισχύει μόνο στις περιπτώσεις που αφορούν είτε την κατάσταση είτε τη συντήρηση είτε την επισκευή της ακίνητης ιδιοκτησίας και είναι τελείως διάφορη της υποχρέωσης του εργοδότη να διεξάγει τις εργασίες της επιχείρησής του με τρόπο που να μην εκθέτει τα πρόσωπα που εργοδοτεί σε κινδύνους που μπορούν να προβλεφτούν και αποφευχθούν. Το εδάφιο 2(β) του άρθρου 51 του Κεφ. 148 δεν έχει εφαρμογή στην υπό κρίση υπόθεση παρά το γεγονός ότι ο εφεσείων είναι "κάτοχος" του σφαγείου με την έννοια που αποδίδει στον όρο αυτό ο περί Αστικών Αδικημάτων Νόμος. Κεφ. 148.» Στην πρόσφατη υπόθεση Σχολική Εφορεία Στροβόλου ν. Μαρίνας Στεργίδου κ.α., Πολ. Εφ. 8/11, ημερ. 4/3/16, στην οποία αντικείμενο εξέτασης υπήρξε το άρθρο 51
(2)(β) αναφέρθηκε ότι: «Ο κάτοχος έχει δυο καθήκοντα: για τη στατική κατάσταση των πραγμάτων (κατάσταση, συντήρηση και επιδιόρθωση του ακινήτου) και για τη λειτουργία της δραστηριότητας ή της επιχείρησης του. Η διαφοροποίηση αυτή έχει σημασία για τη ρύθμιση του κοινοδικαίου η οποία κωδικοποιήθηκε στο άρθρο 51
(2)(β), με βάση την οποία, η ευθύνη του κατόχου διαφοροποιείται αναλόγως του κατά πόσο το πρόσωπο που βρίσκεται στο υποστατικό είναι «προσκεκλημένος» («invitee») ή «απλός δικαιούχος» («bare licensee»). «Προσκεκλημένος» είναι το πρόσωπο που βρίσκεται στη ιδιοκτησία με πρόσκληση του κατόχου, ρητή ή εξυπακουόμενη, για τους σκοπούς της επιχείρησης ή της δραστηριότητας του κατόχου, υπό την έννοια ότι ο κάτοχος έχει κάποιο χρηματικό ή υλικό συμφέρον, όπως συμφέρον έχει και ο προσκεκλημένος. Με άλλα λόγια, ο προσκεκλημένος είναι το πρόσωπο που εισέρχεται στην ιδιοκτησία με τη συγκατάθεση του κατόχου για σκοπούς κάποιας εργασίας αναφορικά με την οποία ο κάτοχος και ο προσκεκλημένος έχουν κοινό συμφέρον (βλ. Λέσχη Ιπποδρομιών Λευκωσίας ν. Νικήτα
(2000)1 ΑΑΔ 1712). «Απλός δικαιούχος» είναι το πρόσωπο που εισέρχεται στην ιδιοκτησία νόμιμα, όχι όμως σε σχέση με εργασία στην οποία έχει συμφέρον ο κάτοχος, ούτε κατά τη νόμιμη εκτέλεση δημοσίου καθήκοντος, όπως ρητώς εξηγείται στο άρθρο 51
(2)(β). Σε ότι αφορά τις «δραστηριότητες» στα υποστατικά του κατόχου, το καθήκον έναντι «προσκεκλημένου» και «απλού δικαιούχου» είναι ταυτόσημο και έγκειται σε υποχρέωση λήψης λογικών μέτρων ώστε το υποστατικό να είναι ασφαλές από κινδύνους την ύπαρξη των οποίων ο κάτοχος γνωρίζει ή θα όφειλε, ως λογικός άνθρωπος, να γνωρίζει. Σε ότι όμως αφορά την στατική κατάσταση του ακινήτου, το καθήκον επιμέλειας του κατόχου έναντι «απλού δικαιούχου» περιορίζεται σε προειδοποίηση για κρυμμένο ή λανθάνοντα κίνδυνο τον οποίο γνωρίζει ή πρέπει να θεωρηθεί ότι γνωρίζει (βλ. Α.Π. Φραγκεσκίδης & Σία Λτδ, ανωτέρω, Κυριακίδης Tenekedzian
(1994)1 ΑΑΔ 504).» Στην προκειμένη περίπτωση ενόψει της μαρτυρίας που αποδέχθηκε το πρωτόδικο Δικαστήριο και ευρημάτων του, δεν έχει αποδειχθεί ότι η κατάσταση του χώρου με την παρουσία των δύο σκαλοπατιών συνιστούσε συγκεκριμένο ασυνήθη κίνδυνο που μπορούσε λογικά να προβλεφθεί. Συνεπώς η σχετική εισήγηση περί εφαρμογής των προνοιών του άρθρου 51
(2)(β) θα πρέπει να απορριφθεί.» Αιτιώδης συνάφεια Όποια, όμως, και να είναι η αμέλεια και/ή η παράβαση καθήκοντος από πλευράς του Εναγομένου, για σκοπούς επιτυχίας της αγωγής, τούτη (η αμέλεια ή παράλειψη) είναι αναγκαίο να συνδεθεί με το ζημιογόνο αποτέλεσμα, δηλαδή να διαπιστωθεί αιτιώδης συνάφεια της πράξης ή παράλειψης με τον επίδικο τραυματισμό. Σχετική με το θέμα αυτό είναι η υπόθεση Ζωή Κωνσταντίνου ν. The Cyprus Phassouri Plantations Co. Ltd
(1992)1 Α.Α.Δ. 720, αναφέρθηκαν τα εξής σχετικά: «Είναι νομολογημένο πως, η αιτιώδης συνάφεια πρέπει να συνδέεται με το ζημιογόνο αποτέλεσμα. Για να αποδειχθεί ευθύνη για αστικό αδίκημα θα πρέπει να αποδεικνύεται αμέλεια ή παράβαση νομικού καθήκοντος, καθώς επίσης και ότι η παράβαση αυτή επέφερε το ζημιογόνο αποτέλεσμα. Το βάρος της απόδειξης και των δυο αυτών στοιχείων βαρύνει τον ενάγοντα και δεν μετατοπίζεται κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες. Κάποια νομολογία δημιούργησε κάποια διαφοροποίηση στον κανόνα αυτό, που όμως δεν χρειάζεται να αναλύσουμε, γιατί το όλο θέμα το ξεκαθάρισε από πιθανές παρερμηνείες η υπόθεση Wilsher v. Essex Area Health Authority [1988] 1 All E.R. 871, την οποία υιοθετούμε και στην οποία αποφασίστηκαν τα ακόλουθα: "Where a plaintiff's injury was attributable to a number of possible causes, one of which was the defendant's negligence, the combination of the defendant's breach of duty and the plaintiff's injury did not give rise to a presumption that the defendant had caused the injury. Instead the burden remained on the plaintiff to prove the causative link between the defendant's negligence and his injury, although that link could legitimately be inferred from the evidence." Επίσης, στην υπόθεση Golfar v. Coggjns & Griffith (Liverpool) Ltd [1943] 76 Ll. L.Rep.1, 4· A.C. 197,203, που αναφέρθηκε στην υπόθεση Stavrou (ανωτέρω), στη σελ. 672, αναφέρονται τα εξής ως προς το τι πρέπει ο ενάγων να αποδείξει σχετικά με το ελαττωματικό σύστημα εργασίας για το οποίο παραπονείται. "... the plaintiff must allege and prove specifically what is the defect in the system of which he complains. In other words, it is not sufficient that the system adopted was in fact unsafe, he must show something which could reasonably have been done or omitted which would have made the system reasonably safe and that this failure was the cause of his accident.[3]" Η εφεσείουσα δεν απέδειξε, όπως είπαμε, ότι το σύστημα εργασίας ήταν ελαττωματικό, ούτε την αιτία της πτώσης. Ο δικηγόρος της εφεσείουσας, αναπτύσσοντας την επιχειρηματολογία του, εισηγήθηκε πως η αιτία της πτώσης οφειλόταν στο γεγονός ότι η σκάλα "έγειρε" επειδή βούλιαξε στο έδαφος που ήταν βρεγμένο και λασπωμένο από τη βροχή. Η εισήγηση αυτή μας προβλημάτισε. Όμως, από την όλη μαρτυρία, δεν προκύπτει κάτι τέτοιο. Τουναντίον, το μόνο παράπονο που διατυπώθηκε ήταν ότι το βούλιαγμα δημιουργούσε πρόβλημα, γιατί η σκάλα γινόταν πιο βαριά και σε ορισμένες περιπτώσεις χρειαζόταν και η βοήθεια άλλης εργάτριας για τη μετακίνησή της. Δεν υπήρξε καμιά μαρτυρία ότι η σκάλα "έγειρε" επειδή βούλιαξε στο έδαφος ή επειδή γλίστρησε στη λάσπη». Εξετάζοντας τα ευρήματα του Δικαστηρίου και έχοντας κατά νου τη νομική πτυχή που διέπει τα γεγονότα της παρούσας υπόθεσης, κρίνω ότι η αγωγή δεν μπορεί να επιτύχει. Και τούτο γιατί το Δικαστήριο δεν μπορεί, για τους λόγους που έχουν επεξηγηθεί πιο πάνω, να καταλήξει σε εύρημα ή έστω κάποιο συμπέρασμα ως προς την αιτία πτώσης του Ενάγοντα. Προκειμένου το Δικαστήριο να είναι σε θέση να κρίνει την Κυπριακή Δημοκρατία υπεύθυνη για την πτώση του Ενάγοντα και τον επακόλουθο τραυματισμό του είτε στην βάση της ευθύνης της ως εργοδότη είτε ως κατόχου του υποστατικού, ήταν αναγκαίο όπως από την πλευρά του Ενάγοντα προσκομιστεί μαρτυρία με την οποία η πτώση (η οποία επέφερε τον τραυματισμό) να συνδέεται με την όποια ισχυριζόμενη αμέλεια και/ή παράβαση νόμιμου καθήκοντος από πλευράς της Δημοκρατίας. Με δεδομένη τη μαρτυρία που προσκόμισε ο Ενάγοντας επί τούτου, δεν έχει πετύχει κάτι τέτοιο. Σε κάθε περίπτωση, και επιπροσθέτως των όσων αναφέρονται αμέσως πιο πάνω, το εύρημα του Δικαστηρίου αναφορικά με την μη ολισθηρότητα του πατώματος θέτει εκ βάθρων την όποια συζήτηση για ευθύνη της Δημοκρατίας ως κατόχου του υποστατικού, ενώ με δεδομένη την απόρριψη της μαρτυρίας του Ενάγοντα σε σχέση με τις συνθήκες πτώσης του καθίσταται αδύνατος και ο έλεγχος ως προς το κατά πόσον οι περιστάσεις υπό τις οποίες ενεργούσε ο Ενάγοντας ήταν τέτοιες που καθιστούσαν αναγκαία την εκτίμηση κινδύνου από πλευράς του εργοδότη του. Στην ουσία ο Ενάγοντας απέτυχε να αποδείξει τι ήταν εκείνο που θα έπρεπε ο Εναγόμενος να πράξει ή που παρέλειψε να πράξει και συνεπεία τούτου προκλήθηκε ο τραυματισμός του (σχετική η Colfar v. Coggins & Griffith (Liverpool) Ltd. [1945] A.C. 197). Επομένως, η αγωγή είναι καταδικασμένη σε αποτυχία. Θέμα γενικών αποζημιώσεων Παρά το ότι η πιο πάνω κατάληξη του Δικαστηρίου σφραγίζει την τύχη της αγωγής, για σκοπούς πληρότητας θα προχωρήσω να αποφασίσω το ζήτημα των γενικών αποζημιώσεων στις οποίες θα δικαιούτο ο Ενάγοντας επί πλήρους ευθύνης του Εναγόμενου. Σε σχέση με τις γενικές αποζημιώσεις και έχοντας κατά νου ότι οι αποζημιώσεις είναι το μέσο, με το οποίο εκτιμάται ο πόνος και η ταλαιπωρία του θύματος, χωρίς να αποσκοπούν στην τιμωρία του αδικοπραγήσαντος καθώς και ότι το ύψος των αποζημιώσεων πρέπει να αντανακλά στη φύση και την έκταση των τραυμάτων, καθώς και στον πόνο του θύματος (βλέπε Μαυροπετρή ν. Λουκά
(1995)1 Α.Α.Δ. 66, Ανδρέας Καΐλας ν. Ανδρέα Παπαχαραλάμπους ως Διαχειριστή της περιουσίας του αποβιώσαντα Κώστα Σαϊττη, Πολ.Εφ. 248/2006, απόφαση ημερ. 29.5.2009, Γεώργιος Ταμπουράς v. Κυριακής Κολάνη
(2008)1 Α.Α.Δ. 384) σημειώνω τα εξής: Στα πλαίσια αυτά λαμβάνονται υπόψη τα όσα τυγχάνουν καταγραφής στον ιατρικό φάκελο του Ενάγοντα που κατατέθηκε ως Τεκμήριο 9 καθώς επίσης η φύση, έκταση και εύρος του τραυματισμού του Ενάγοντα ως προκύπτει από τα ευρήματα του Δικαστηρίου, η εκ μέρους του παρακολούθηση άγνωστου αριθμού φυσιοθεραπειών και το γεγονός ότι σήμερα ο ίδιος μπορεί να γυμνάζεται και να ασχολείται με τις πολεμικές τέχνες. Επαναλαμβάνω ότι με τη μαρτυρία που παρουσίασε ο Ενάγοντας δεν κατάφερε να αποδείξει ότι η ρήξη μηνίσκου προκλήθηκε από τον επίδικο τραυματισμό και κατ' επέκταση ούτε η αναγκαιότητα υποβολής του σε αρθροσκόπηση. Στη βάση των πιο πάνω και καθοδηγούμενη από τη νομολογία αναφορικά με αποζημιώσεις που επιδικάσθηκαν για παρόμοια, πλην, όμως, σοβαρότερα τραύματα (βλέπε Χαριλάου ν. Νικολάου
(2003)1 Α.Α.Δ. 1460 και Τιτώνη ν. Χαρ. Πηλακούτας Λτδ
(2001)1 Α.Α.Δ. 479) και έχοντας υπόψη τη γενικότερη τάση για μεγαλύτερη ευαισθησία στον ανθρώπινο πόνο και τη σταθερή άνοδο του επιπέδου των γενικών αποζημιώσεων (βλέπε Παναγή ν. Θεοδώρου κ.α.
(1992)1 Α.Α.Δ. 1303 και Κωνσταντίνου ν. Ιωάννου
(1993)1 Α.Α.Δ. 669), επί πλήρους ευθύνης θα επιδίκαζα στον Ενάγοντα το ποσό των €6,000 ως γενικές αποζημιώσεις. Τελική Κατάληξη Συνεπώς για όλους τους πιο πάνω λόγους η αγωγή απορρίπτεται με έξοδα υπέρ του Εναγόμενου και εναντίον του Ενάγοντα όπως θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και εγκριθούν από το Δικαστήριο. (Υπ.)............... Γ. Πετάση-Κορφιώτη, A.Ε.Δ Πιστό αντίγραφο Πρωτοκολλητής [1] «51. Αμέλεια συvίσταται (α) στηv τέλεση πράξης τηv oπoία υπό τις περιστάσεις δεv θα τελoύσε λoγικό συvετό πρόσωπo ή στηv παράλειψη τέλεσης πράξης τηv oπoία υπό τις περιστάσεις τέτoιo πρόσωπo θα τελoύσε͘ ή (β) στηv παράλειψη καταβoλής τέτoιας δεξιότητας ή επιμέλειας για τηv άσκηση επαγγέλματoς, επιτηδεύματoς ή ασχoλίας όπως έvα λoγικό συvετό πρόσωπo, πoυ έχει τα πρoσόvτα για τηv άσκηση τoυ επαγγέλματoς αυτoύ, επιτηδεύματoς ή ασχoλίας θα κατέβαλλε υπό τις περιστάσεις, και στηv πρόκληση ζημιάς εξαιτίας αυτής: Νoείται ότι για αυτή δύvαται vα τύχει απoζημίωσης μόvo τo πρόσωπo έvαvτι τoυ oπoίoυ o υπαίτιoς της αμέλειας υπείχε υπoχρέωση, υπό τις περιστάσεις, vα μηv επιδείξει αμέλεια». cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο