ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ν. Cyprus Popular Bank Public Co Ltd κ.α., Αρ. Αίτ.:401/2019, 23/7/2020

(2001)3 Α.Α.Δ. 1060 με την εισήγηση ότι το Δικαστήριο έχει σύμφυτη εξουσία να παραμερίσει το προσωρινό διάταγμα. Παραθέτω το σχετικό απόσπασμα: «Προς υποστήριξη των θέσεών τους, ο κ. Αγγελίδης μας παρέπεμψε σε δύο αποφάσεις του Ανωτάτου Δικαστηρίου, οι οποίες πραγματεύονται το ζήτημα - στην P.S.C. (No. 1) v. Potoudes & Others

(1987)3 C.L.R. 1044 και στην Κρονίδου κ.α. ν. Δημοκρατίας (Αρ.1)

(1994)3 Α.Α.Δ. 33 - και ο κ. Κωνσταντίνου σε τρίτη - στην Τουβλ. Γίγας Λτδ. ν. Ουστά (Αρ.1)

(1994)1 Α.Α.Δ. 109. Στο ακόλουθο απόσπασμα από την P.S.C. (No. 1) v. Potoudes & Others, (ανωτέρω), που δόθηκε από τον Λοΐζου Π., συνοψίζονται οι συνέπειες από την παράλειψη επίδοσης της έφεσης ή νομικού διαβήματος σε διάδικο ή σε πρόσωπο έχον συμφέρον στη διαδικασία:- (σελ. 1045) "The question of service to litigants and interested parties whose position is or may possibly be affected from a judicial process is a matter of substance and the omission to serve is tantamount to a denial of the right to be heard, a situation which renders such omission material and carrying with it the nullity of the process." (Ελληνική μετάφραση ελεύθερη: «Η επίδοση στους διαδίκους και στα ενδιαφερόμενα πρόσωπα, των οποίων η θέση επηρεάζεται ή είναι ενδεχόμενο να επηρεαστεί από τη δικαστική διαδικασία, είναι θέμα ουσίας και η παράλειψη επίδοσης της διαδικασίας σ' αυτούς εξισούται με την άρνηση του δικαιώματος να ακουστούν, κατάσταση η οποία καθιστά την παράλειψη ουσιαστική, εμφέρουσα την ακυρότητα της διαδικασίας.») Η ίδια προσέγγιση υιοθετήθηκε στην αντιμετώπιση ανάλογου ζητήματος και στη μεταγενέστερη απόφασή μας στην Κρονίδου κ.ά. ν. Δημοκρατίας (Αρ.1), (ανωτέρω). Η θέση του Δικαστηρίου επί του θέματος διαγράφεται στο ακόλουθο απόσπασμα:- (σελ. 36) «Η Δ.35 θ.5 επιτάσσει την επίδοση της έφεσης σε κάθε μέρος το οποίο επηρεάζεται άμεσα από την έφεση. Άμεσα επηρεαζόμενο είναι το μέρος του οποίου τα δικαιώματα θα επηρεασθούν δυσμενώς από την αποδοχή της έφεσης. Η υποχρέωση για επίδοση συνιστά συγχρόνως και προσταγή των κανόνων της φυσικής δικαιοσύνης που επιτάσσουν την παροχή εύλογης ευκαιρίας σε κάθε επηρεαζόμενο από διαδικαστική διαδικασία να εμφανιστεί κατά τη δίκη και να προβάλει τις θέσεις του. Οι κανόνες της φυσικής δικαιοσύνης στον τομέα αυτό ενσωματώνονται στο Άρθρο 30.3 του Συντάγματος και καθιερώνονται ως θεμελιώδη δικαιώματα του ατόμου.» ........... Στην Τουβλ. Γίγας Λτδ. ν. Ουστά (Αρ.1), (ανωτέρω), αποφασίστηκε ότι ενυπάρχει δικαιοδοσία επαναφοράς έφεσης, παρά την απουσία* δικονομικού κανόνα που να το επιτρέπει, οποτεδήποτε μη επαναφορά της «... θα ισοδυναμούσε με αποστέρηση του δικαιώματος υποστήριξης της έφεσης ενώπιον του Εφετείου», (σελ. 112). Στην ίδια υπόθεση, το Εφετείο παρέπεμψε σε προγενέστερη απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου - στη Sofocli v. Leonidou

(1988)1 C.L.R. 583 - όπου επισημάνθηκε ότι ενυπάρχει σύμφυτη δικαιοδοσία προς θεραπεία ατέλειας στη δικαστική διαδικασία, οποτεδήποτε τούτο επιβάλλεται από τη διασφάλιση της λειτουργίας του δικαστηρίου ως δικαστηρίου της δικαιοσύνης. Η παροχή ευκαιρίας σε κάθε πρόσωπο να ακουστεί σε υπόθεση που το αφορά αποτελεί αξίωμα της φυσικής δικαιοσύνης, οι ρίζες του οποίου ανάγονται στα πρώτα στάδια διαμόρφωσης των θεσμών της δίκης. Η αρχή της ακροάσεως αμφοτέρων των μερών, πριν το δικαστήριο προέλθει σε κρίση, διακηρύχθηκε από αρχαιοτάτων χρόνων, από τους Έλληνες ποιητές και τραγωδούς, ως ανυπέρβατη αρχή του δικονομικού δικαίου και αναπαλλοτρίωτο δικαίωμα του διαδίκου. Το «μηδενί δίκην δικάσεις πριν αμφοίν μύθον ακούσης» αποδίδεται στον Ησίοδο. Το κωδικοποιεί σε πληρέστερη μορφή ο Ευριπίδης: «Τις αν δίκην κρίνειεν ή γνοίη λόγον, πριν αν παρ' αμφοίν μύθον εκμάθη σαφώς» - («Ηρακλείδες», στίχοι 179-180)*. Μη επίδοση της διαδικασίας στους διαδίκους καθιστούσε, ανέκαθεν στο αγγλικό δίκαιο, άκυρη διαταγή ή απόφαση που εκδιδόταν στο πλαίσιο της. Η θεμελιώδης αυτή αρχή του αγγλικού δικαίου αποτυπώνεται ως ακολούθως στο εισαγωγικό μέρος της Graig v. Kanssen [1943] 1 K.B. 256 (C.A.):- "A person who is affected by an order of the court which can properly be described as a nullity is entitled ex debito justitiae to have it set aside. Failure to serve process where service of process is required renders null and void an order made against the party who should have been served. The court can set aside such an order in its inherent jurisdiction and it is not necessary to appeal from it." (Ελληνική μετάφραση ελεύθερη: «Πρόσωπο, το οποίο επηρεάζεται από διαταγή του δικαστηρίου, η οποία δεόντως μπορεί να χαρακτηριστεί ως άκυρη, μπορεί δικαιωματικά να ζητήσει τον παραμερισμό της, ως οφειλόμενο χρέος προς τη δικαιοσύνη. Παράλειψη επίδοσης της διαδικασίας, όπου η επίδοσή της απαιτείται, καθιστά άκυρη και ανυπόστατη τη διαταγή που εκδόθηκε εναντίον του προσώπου, προς το οποίο έπρεπε να είχε επιδοθεί. Το δικαστήριο δύναται να παραμερίσει τέτοια διαταγή, εν τη ενασκήσει της σύμφυτης δικαιοδοσίας του. Δε χρειάζεται να υποβληθεί έφεση κατ' αυτής.») Δεν απαιτείται προδιαγεγραμμένη ενέργεια ή συγκεκριμένο δικονομικό διάβημα για την κινητοποίηση του δικαστηρίου να εκπληρώσει το οφειλόμενο προς τη δικαιοσύνη χρέος και να παραμερίσει άκυρη απόφαση. Εφόσον τα γεγονότα που εκθέτουν την απόφαση σε ακύρωση περιέλθουν σε γνώση του, το ίδιο το δικαστήριο μπορεί να θέσει το θέμα και να δράσει, αφού ακούσει πάντα ενδιαφερόμενο. Άλλη αντιμετώπιση θα προσέκρουε στις αρχές της φυσικής δικαιοσύνης, όπως υποδεικνύει ο Pennycuick V-C στη Fleet Mortgage v Lower Maisonette [1972] 2 All ER 737. Τα ίδια υιοθετεί και ο Sir Arnold P στην Ebrahim v Ali [1983] 3 All E.R. 615:- (σελ. 616) "It is, in my judgment, quite plain that where there has been no service of process any order made in the litigation in which process should have been served must necessarily be void, unless service has been in some way validly dispensed with." (Ελληνική μετάφραση ελεύθερη: «Σύμφωνα με την απόφασή μου, είναι σαφές ότι, όπου δε γίνεται επίδοση της διαδικασίας, οποιαδήποτε διαταγή εκδίδεται στη δίκη, στην οποία η διαδικασία έπρεπε να είχε επιδοθεί, πρέπει απαρέγκλιτα να θεωρείται ως άκυρη, εκτός εάν εξουσιοδοτήθηκε εγκύρως η μη επίδοσή της.») Διαπιστώνουμε ότι παρέχεται στο δικαστήριο σύμφυτη δικαιοδοσία ακύρωσης διαταγής ή απόφασης, που εκδίδεται σε διαδικασία η οποία δεν επιδίδεται σε ενδιαφερόμενο πρόσωπο. Αυτό ισχύει τόσο στην περίπτωση της έφεσης όσο και της αντέφεσης, που ακούονται χωρίς γνωστοποίηση της διαδικασίας σε κάθε διάδικο ή ενδιαφερόμενο πρόσωπο. Η ακύρωση αποτελεί χρέος προς αποκατάσταση της δικαιοσύνης και το χρέος αυτό μπορεί να πληρωθεί είτε μετά από διάβημα ενδιαφερομένου προσώπου ή με πρωτοβουλία του ιδίου του δικαστηρίου». Το ίδιο ζήτημα εξετάστηκε πολύ πρόσφατα στην απόφαση Cyprus Popular Bank Public Co Limited ν. Πιτσιλλίδης, Πολ. Εφ. 245/18 ημερ. 17.7.2020, όπου αναφέρθηκαν τα εξής: «Έχει κατ΄ επανάληψη λεχθεί και αποτελεί πλήρως αποκρυσταλλωμένη αρχή ότι στην Κύπρο, όπου δεν υπάρχει τρίτος βαθμός δικαιοσύνης, δεν παρέχεται εξουσία αναθεώρησης, επανεκδίκασης ή επανακρόασης, με σκοπό τον παραμερισμό ή τη διόρθωση της, οποιαδήποτε απόφασης του Εφετείου περιλαμβανομένης της απόφασης για την απόρριψη έφεσης, όπως ρητώς ελέχθη στην Ελεγκτική Υπηρεσία Συνεργατικών Εταιρειών ν. Παπαγεωργίου κ.α.

(2000)3 ΑΑΔ 151, 156. Αντίθετα, αναγνωρίστηκε ως θεμελιακή αρχή η ανάγκη για διασφάλιση της τελεσιδικίας (Orphanides v. Michaelides

(1968)1 CLR 295). Ο σεβασμός της τελεσιδικίας εμπεριέχεται στην έννοια του δικαιώματος για δίκαιη δίκη (Kehaya and Others v. Bulgaria, Appl. No. 47797/99 and 68698/2001, 12.4.2006). Έχουν όμως αναγνωριστεί1 περιορισμένα περιθώρια παραμερισμού μιας τελεσίδικης απόφασης στις εξαιρετικές εκείνες περιπτώσεις όπου ενεργοποιούνται οι συμφυείς εξουσίες του δικαστηρίου ως «δικαστηρίου της δικαιοσύνης» (court of law). Τούτο προϋποθέτει πως η διεξαχθείσα δίκη είναι άκυρη λόγω παράβασης των κανόνων της φυσικής δικαιοσύνης. Σε τέτοια περίπτωση το δικαστήριο δεν λειτουργεί προς αναθεώρηση προηγούμενης απόφασης του, αλλά αναγνωρίζει και διακηρύττει ότι η προηγούμενη απόφαση του είναι άκυρη και προχωρεί στην ακύρωση της ως χρέος προς την αποκατάσταση της δικαιοσύνης (ex debito justitiae). Χαρακτηριστικό παράδειγμα παραμερισμού απόφασης ως άκυρης υπ΄ αυτή την έννοια, παρά την τελεσιδικία, παρέχει η υπόθεση Δημοκρατία ν. Πουλλή

(2001)3 ΑΑΔ 1060 στην οποία παραμερίστηκε απόφαση της Ολομέλειας επειδή η αναθεωρητική έφεση δεν είχε επιδοθεί σε ενδιαφερόμενο πρόσωπο, με αποτέλεσμα τούτο να μην ακουστεί στην ακρόαση της. Πρόκειται για εξουσία που ασκείται με φειδώ, όταν η περίπτωση κρίνεται κατάλληλη (appropriate) (Αναφορικά με την Αίτηση Κλεάνθους, Πολ. Αιτ. 145/15, ημερ. 22.12.2016), εφόσον οι εγγενείς εξουσίες του δικαστηρίου δεν διευρύνουν τη δικαιοδοσία του, αλλά εξυπακούονται από τη φύση του ως δικαστήριο της δικαιοσύνης, χάριν της αποτελεσματικής άσκησης των δικαιοδοσιών του και προς αποτροπή κατάχρησης των ενώπιον του διαδικασιών (Χαραλαμπίδης ν. Μελωδία (Χαραλαμπίδου)

(1997)1 ΑΑΔ 724)». Όντως από τα πιο πάνω διαφαίνεται ότι το Δικαστήριο έχει όχι μόνο εξουσία, αλλά υποχρέωση, να εξετάσει το κατά πόσο υπήρξε παράβαση των κανόνων της φυσικής δικαιοσύνης. Προχωρώ κατ' επέκταση να εξετάσω το κατά πόσο η μονομερής αίτηση στο πλαίσιο της οποίας εξεδόθη το προσωρινό διάταγμα θα έπρεπε να είχε επιδοθεί στην Lex Capital Ltd ή στις πραγματικές ιδιοκτήτριες αυτής (όπως ισχυρίζεται ο ίδιος ο ανακριτής) κ.κ. Tsatsina XXXXX και Chaschina XXXXX. Όπως αναφέρεται στο σύγγραμμα Millington and Sutherland Williams on The Proceeds of Crime, 3η έκδοση σελ. 260: «A confiscation order is an in personam order against the defendant requiring him to pay a sum of money and is not an in rem order against the property taken into account by the court in making the order. A confiscation order does not therefore divest the defendant or any interested third party of title to the property and any person who attempts to realise the same in satisfaction of the order will be vulnerable to civil proceedings for conversion if he does so without consent or an appropriate order of the court. This principle must be borne in mind by all those in possession of a defendant's realizable property, particularly officers of prosecuting authorities who may, for example, be in possession of money taken from the defendant on his arrest». Η γενική αρχή, συνεπώς, είναι ότι το διάταγμα δήμευσης δεν αφαιρεί τον τίτλο ιδιοκτησίας της περιουσίας από τον ιδιοκτήτη αυτής. Έπεται πως ο ιδιοκτήτης αυτός παραμένει ενδιαφερόμενος σε οποιαδήποτε περαιτέρω Δικαστική διαδικασία που αφορά στην περιουσία. Η υπό εκδίκαση περίπτωση, όμως, διαφοροποιείται από τον κανόνα. Το Παράρτημα Α που συνοδεύει την Κυρίως Αίτηση είναι το τελικό διάταγμα δήμευσης («Final Order of Forfeiture») από το Δικαστήριο της Νέας Υόρκης. Από αυτό προκύπτει ότι ο εκεί κατηγορούμενος παραδέχτηκε τις κατηγορίες και συμφώνησε να αποποιηθεί όλων των δικαιωμάτων του σε περιουσιακά στοιχεία, περιλαμβανομένων χρημάτων σε λογαριασμούς στην Τράπεζα Κύπρου και στην Marfin Popular Bank of Cyprus[1]. Όπως αναγράφεται ρητά στο Διάταγμα: «Pursuant to 21 U.S.C. § 853(n)

(7), the United States of America shall and is hereby deemed to have clear title to the Subject Property, and the same is hereby forfeited to the United States for disposition according to law». Από το πιο πάνω λεκτικό διαφαίνεται ότι, με την έκδοση του διατάγματος δήμευσης, ο κατηγορούμενος απώλεσε κάθε τίτλο και δικαίωμα στα κατατεθειμένα στις Καθ'ης η Αίτηση αρ. 1 και 2 ποσά, και τέτοιος τίτλος αποκτήθηκε πλέον από τις Η.Π.Α. Το δε διάταγμα κατέστη τελεσίδικο. Κατ' επέκταση, οι όποιες ιδιοκτήτριες της εταιρείας Lex Capital Ltd δεν είναι πλέον ενδιαφερόμενες όσον αφορά στους επίδικους λογαριασμούς. Θα συμφωνήσω με την κα Κυρμίζη ότι το ζήτημα της γνωστοποίησης των διαταγμάτων δέσμευσης και δήμευσης στις ενδιαφερόμενες ιδιοκτήτριες αποτελεί ζήτημα που αποφασίστηκε στο πλαίσιο των αιτήσεων με αρ. XXXXX/11, XXXXX/13 και XXXXX/16 και δεν μπορεί να αποτελέσει επίδικο θέμα στο περιορισμένο πλαίσιο της υπό εκδίκαση Κυρίως Αίτησης. Έπεται πως δεν έχουν επηρεαστεί τα δικαιώματα των κ.κ. Tsatsina XXXXX και Chaschina XXXXX από την εκδίκαση της αίτησης για προσωρινό διάταγμα εφόσον ο κατηγορούμενος αποποιήθηκε οποιωνδήποτε δικαιωμάτων στην επίδικη περιουσία. Συναφώς δεν υπήρχε και υποχρέωση επίδοσης της αίτησης για προσωρινό διάταγμα σε αυτές. Μ. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ, Α.Ε.Δ Πιστόν Αντίγραφον Πρωτοκολλητής [1] «.WHEREAS, ....the defendant pled guilty to Counts One and Two of the Indictment and admitted the forfeiture allegations as to Counts One and Two, pursuant to a plea agreement with the Government wherein the defendant agreed to forfeit, inter alia, all of his right, title and interest in any and all the United States currency, funds or other monetary instruments credited to the following accounts:.» cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο