ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ ν. ΦΟΡΑΔΑΡΗ, Αρ. Αγωγής: 452/2018, 30/11/2020 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLEF:2020:A651 ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΕΝΩΠΙΟΝ: Μ. Λ. ΛΟΪΖΟΥ, Ε.Δ. Αρ. Αγωγής: 452/2018 Μεταξύ: XXXXX ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ Eνάγουσα και XXXXX ΦΟΡΑΔΑΡΗ Eναγόμενη Ημερομηνία: 30 Νοεμβρίου 2020 Εμφανίσεις Για την Ενάγουσα: κα Παύλου για Α. & Α. Κ. Αιμιλιανίδης, Κ. Κατσαρός & Συνεργάτες Δ.Ε.Π.Ε. Για την Εναγόμενη: καμία Εμφάνιση ΑΠΟΦΑΣΗ Εισαγωγή: Με την παρούσα αγωγή η Ενάγουσα αξιώνει γενικές και ειδικές αποζημιώσεις για σωματικές βλάβες και άλλες ζημιές και απώλειες που ισχυρίζεται ότι υπέστη συνεπεία τροχαίου ατυχήματος, το οποίο συνέβη την 21/2/2015 στην Λεωφόρο Κυριάκου Μάτση στην Έγκωμη. Ισχυρίζεται ότι την ευθύνη πρόκλησης του επίδικου τροχαίου ατυχήματος φέρει η Εναγομένη. Η Ενάγουσα καταχώρησε γενικώς οπισθογραφημένο κλητήριο ένταλμα στις 20/2/
- Όπως προκύπτει από τον φάκελο της δικογραφίας, το γενικώς οπισθογραφημένο κλητήριο ένταλμα επιδόθηκε στην Εναγόμενη στις 18/2/
- Επιδόθηκε επίσης στην Παγκυπριακή Ασφαλιστική Λτδ στις 22/2/
- Η Εναγόμενη δεν καταχώρησε σημείωμα εμφάνισης. Η Ενάγουσα καταχώρησε στις 10/3/2020 Έκθεση Απαίτησης και στις 19/6/2020 τροποποιημένη Έκθεση Απαίτησης. Στις 23/6/2020 ακολούθησε η καταχώρηση μονομερούς αίτησης με την οποία αξιώνεται η έκδοση απόφασης εναντίον της Εναγόμενης λόγω παράλειψης καταχώρησης εμφάνισης εκ μέρους της. Δικογραφημένοι Ισχυρισμοί: Είναι καλά θεμελιωμένη αρχή ότι τα δικόγραφα περιορίζουν τα επίδικα θέματα σε εκείνα τα οποία προσδιορίζονται από τη δικογραφία, δηλαδή την απαίτηση, την υπεράσπιση και την απάντηση, όπου υπάρχει.[1] Η Ενάγουσα στην Έκθεση Απαίτησής της ισχυρίζεται ότι την 21/02/2015 οδηγούσε το όχημά της νόμιμα και κανονικά κατά μήκος της Λεωφόρου Κυριάκου Μάτση, στον Άγιο Δομέτιο με κατεύθυνση προς τον κυκλικό κόμβο Κολοκαδίση όπου συγκρούστηκε πλαγιομετωπικά με το όχημα της Εναγόμενης με αριθμό εγγραφής XXXXX54 το οποίο εισήλθε στην αντίθετη λωρίδα κυκλοφορίας ενώ μιλούσε στο κινητό της τηλέφωνο. Ισχυρίζεται περαιτέρω, ότι η Εναγόμενη παραδέχθηκε την ευθύνη της καταβάλλοντας μέσω της ασφαλιστικής της εταιρείας τα έξοδα επιδιόρθωσης του οχήματος της Ενάγουσας. Περαιτέρω ισχυρίστηκε ότι συνεπεία του επίδικου ατυχήματος υπέστη τις ακόλουθες σωματικές βλάβες για τις οποίες αξιώνει γενικές αποζημιώσεις: (α) Κάκωση του αυχένα τύπου Whiplash (β) Σοβαρή θλάση οσφύος (γ) Εγκεφαλική διάσειση (δ) Ευθειασμός λόγω μυϊκού σπασμού των αυχενικών μυών (ε) Αιμωδία δεξιού άνω άκρου Περαιτέρω ισχυρίστηκε ότι συνεπεία του επίδικου ατυχήματος υπέστη ειδικές ζημιές ύψους €1,948.50 την επιδίκαση των οποίων αξιώνει από την Εναγόμενη. Μαρτυρία: Προς απόδειξη της υπόθεσής της η Ενάγουσα καταχώρησε στις 9/9/2020 ένορκη δήλωση στην οποία επισύναψε 11 Τεκμήρια. Η Ενάγουσα ισχυρίστηκε ότι την 21/02/2015 οδηγούσε το όχημά της με αριθμό εγγραφής XXXXX14, νόμιμα και κανονικά κατά μήκος της Λεωφόρου Κυριάκου Μάτση, στον Άγιο Δομέτιο με κατεύθυνση προς τον κυκλικό κόμβο Κολοκασίδη όπου συγκρούστηκε πλαγιομετωπικά με το όχημα της Εναγόμενης το οποίο εισήλθε στην αντίθετη λωρίδα κυκλοφορίας ενώ μιλούσε στο κινητό της τηλέφωνο. Ισχυρίζεται περαιτέρω, ότι το ατύχημα επήλθε λόγω της αποκλειστικής αμέλειας της Εναγόμενης η οποία, κατά τη θέση της Ενάγουσας, παραδέχθηκε την ευθύνη καταβάλλοντας μέσω της ασφαλιστικής της εταιρείας τα έξοδα επιδιόρθωσης του οχήματος της Ενάγουσας. Σύμφωνα με την Ενάγουσα, συνεπεία του ατυχήματος υπέστη σοβαρές σωματικές βλάβες, ταλαιπωρία και έχει υποβληθεί σε διάφορα ιατρικά και άλλα έξοδα. Αναφέρει ότι υπέστη κάκωση του αυχένα τύπου Whiplash, σοβαρή θλάση οσφύος, εγκεφαλική διάσειση, ευθειασμό λόγω μυϊκού σπασμού των αυχενικών μυών και αιμωδία δεξιού άνω άκρου. Παραθέτει ως Τεκμήριο 2 ιατρικό πιστοποιητικό από την Δρ. Ευγενία Χριστοδούλου του Τμήματος Πρώτων Βοηθειών του Γενικού Νοσοκομείου Λευκωσίας στο οποίο αναφέρεται ότι η Ενάγουσα προσήλθε στο Τμήμα Ατυχημάτων και Επειγόντων Περιστατικών του Γενικού Νοσοκομείου Λευκωσίας την 24/2/2015 και αιτιάτο άλγος δεξιάς πλάγιας αυχενικής χώρας, αιμωδίας δεξιού αντιβραχίου, οσφυαλγίας δεξιά με επέκταση στο δεξιό ισχίο. Αναφέρεται στο εν λόγω πιστοποιητικό ότι έγινε ακτινολογικός έλεγχος από τον οποίο δεν διαπιστώθηκαν κατάγματα. Διαπιστώθηκαν ήπιες οστεοαρθριτικές αλλοιώσεις και μικρή στένωση Α5-Α6 διαστήματος. Δόθηκε φαρμακευτική αγωγή, οδηγία για μαλακό αυχενικό κολλάρο και άδεια ανάπαυσης από 25/2-3/3/
- Η Ενάγουσα, αναφέρει επίσης ότι στις 25/3/2015 υπεβλήθη σε αξονική τομογραφία αυχενικής και οσφυϊκής μοίρας της σπονδυλικής στήλης η οποία σύμφωνα με την Ενάγουσα κατέδειξε κήλη στο επίπεδο Ο5/Ι1 της οσφύος και κήλες στα επίπεδα Α4/5 και Α5/6 του αυχένα με ευθειασμό της αυχενικής σπονδυλικής στήλης. Στις 16/4/2015 αναφέρει ότι υπεβλήθη σε μαγνητική τομογραφία αυχενικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης η οποία έδειξε προβολές δίσκου στα επίπεδα Α4/5 και Α5/6 με στένωση του νωτιαίου σωλήνα και ήπια πίεση του νωτιαίου μυελού. Παρουσιάζει ως Τεκμήριο 4 πόρισμα που υπογράφεται από την Δρ. XXXXX Σκουλαρίκη, Ακτινοδιαγνώστη σε σχέση με τη μαγνητική τομογραφία της αυχενικής και οσφυϊκής μοίρας της σπονδυλικής στήλης. Στο πόρισμα που αφορά την αυχενική μοίρα της σπονδυλικής στήλης γίνεται αναφορά σε ευθειασμό, σε ήπια προβολή δισκοστεοφυτικού υλικού με ήπια πιεστικά φαινόμενα στον πρόσθιο υπαραχνοειδή χώρο στο επίπεδο Α4-Α5, και στο επίπεδο Α5-Α6 σε ευρείας βάσης οπίσθια προβολή δισκοστεοφυτικού υλικού η οποία προκαλεί μείωση του εύρους του πρόσθιου υπαραχνοειδούς χώρου, χωρίς αξιόλογα πιεστικά φαινόμενα στο νωτιαίο μυελό. Καταγράφεται επίσης ότι δεν αναδεικνύεται παθολογικό σήμα στο νωτιαίο μυελό ή ενδοοστικά. Στο πόρισμα που αφορά την οσφυϊκή μοίρα της σπονδυλικής στήλης γίνεται αναφορά στο επίπεδο Ο5-Ι1 σε μόλις υποσημαινόμενη οπίσθια κεντρική προβολή του δίσκου με ήπια πιεστικά φαινόμενα στο μηνιγγικό σάκο. Στις 22/5/2015 αναφέρει η Ενάγουσα ότι εξετάστηκε από τον Δρ. XXXXX Βιολάρη, νευροχειρουργό ο οποίος ετοίμασε Ιατρικό Πιστοποιητικό το οποίο παρουσίασε η Ενάγουσα ως Τεκμήριο 5 και το οποίο φέρει ημερομηνία 26/5/
- Σύμφωνα με τον Δρ. Βιολάρη, μετά την κλινική εξέταση και τη μελέτη των εξετάσεων που διενεργήθηκαν πιστεύει ότι ο τραυματισμός της προκάλεσε εγκεφαλική διάσειση, σοβαρή θλάση της οσφύος και κάκωση του αυχένα τύπου Whiplash. Ο Δρ. Βιολάρης καταγράφει επίσης στο Τεκμήριο 5 ότι έχοντας υπόψη ότι η Ενάγουσα δεν παρουσίαζε προβλήματα με τη σπονδυλική στήλη πριν το ατύχημα ο ίδιος θεωρεί ότι ο τραυματισμός της προκάλεσε την νευρολογική σημειολογία που εμφάνισε. Καταγράφει επίσης ότι επί του παρόντος δεν είναι σε θέση η Ενάγουσα να υποβάλλεται σε κόπωση και άρση βάρους και δεν δύναται να παραμένει για πολλή ώρα σε όρθια ή καθιστική θέση. Αναφέρει επίσης ότι η κόπωση της προκαλεί αυχεναλγία και κεφαλαλγία ενώ έχει δυσκολία στην εκτέλεση λεπτών κινήσεων του δεξιού χεριού. Καταγράφει επίσης ότι υπάρχουν σοβαρές δυσκολίες στην εκτέλεση της εργασίας της και ότι χρειάζεται να υποβάλλεται συστηματικά σε φυσικοθεραπεία. Καταλήγει ότι η κατάσταση της θα πρέπει να επανεκτιμηθεί. Η Ενάγουσα αναφέρει επίσης ότι η φύση της εργασίας της ως λογοθεραπεύτριας απαιτεί όπως παραμένει σε στατική όρθια ή καθιστική θέση για πολλή ώρα και λόγω των τραυματισμών παρουσίαζε σοβαρές δυσκολίες και ταλαιπωρία κατά την ενάσκηση των καθηκόντων της. Την 21/10/2016 εξετάστηκε επίσης από τον Δρ. XXXXX Παπαγιάννη, Ορθοπαιδικό Χειρουργό - Τραυματολόγο ο οποίος ετοίμασε ιατρικό πιστοποιητικό το οποίο η Ενάγουσα παρουσίασε στο Δικαστήριο ως Τεκμήριο
- Ο Δρ. Παπαγιάννης αναφέρει στο πιστοποιητικό του ότι η Ενάγουσα συνεπεία του ατυχήματος υπέστη διάστρεμμα αυχενικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης τύπου «Whiplash Injury» χωρίς νευρολογική σημειολογία ή οστική κάκωση, με ευθειασμό λόγω μυϊκού σπασμού των αυχενικών μυών και αιμωδία δεξιού άνω άκρου και θλάση οσφυϊκής μοίρας της σπονδυλικής στήλης χωρίς κάταγμα. Η Ενάγουσα ένεκα του τραυματισμού της επωμίστηκε έξοδα ιατρικής και φαρμακευτικής περίθαλψης, φυσικοθεραπείες καθώς και μεταφορικά έξοδα μέχρι την επισκευή του οχήματος της τα οποία ανέρχονται στο ποσό των €1,948.50 για τα οποία παρουσιάζει αποδείξεις ως Τεκμήρια 7 μέχρι
- Αναφέρει ότι δικαιούται σε αποζημίωση για τον πόνο, ταλαιπωρία, δυσκολίες και δυσχέρειες που αντιμετώπισε στην καθημερινότητα της για 7 και πλέον μήνες. Αξιολόγηση Μαρτυρίας: Επισημαίνεται στο σημείο αυτό ότι στην παρούσα υπόθεση δεν παρουσιάστηκε άλλη εκδοχή πλην της εκδοχής της Ενάγουσας, ώστε να απαιτείται από το δικαστήριο να αξιολογήσει επί διιστάμενων εκδοχών. Σχετικά παραπέμπω στην απόφαση Wynne Barry ν. David Costaki Mavronicola, ως διαχειριστή της περιουσίας του Kωστάκη Δαυίδ Mαυρονικόλα (ανίκανου προσώπου),
(2009)1 Α.Α.Δ. 1138, όπου λέχθηκαν τα ακόλουθα : «Όταν υπάρχει μια μόνο εκδοχή ως προς τα γεγονότα, τότε συνήθως αυτό που απομένει να εξεταστεί, εκτός και αν υπάρχουν εγγενείς δυσκολίες σε σχέση με το μάρτυρα και την αξιοπιστία του, είναι αν τα γεγονότα όπως βρίσκονται ενώπιον του Δικαστηρίου είναι αρκετά για να αποδείξουν την υπόθεση στο αναγκαίο επίπεδο» Σχετικές επίσης είναι και οι αποφάσεις στις υποθέσεις R.C.K. Sports Ltd. v. Personal Advertising Ltd.
(1996)1 Α.Α.Δ. 1074 και Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος (Κύπρου) Λτδ ν. Γιώργου Οικονόμου, ECLI:CY:AD:2014:A786, ECLI:CY:AD:2014:A786, Π. Ε. 335/2009, ημερ. 17/10/
- Συνεπώς, αυτό που πρέπει να εξετασθεί στην παρούσα είναι το εάν υπάρχουν εγγενείς δυσκολίες σε σχέση με τη μαρτυρία της Ενάγουσας και εάν όχι, τότε θα εξεταστεί εάν η μαρτυρία που προσκομίστηκε μπορεί να αποδείξει την υπόθεση στο αναγκαίο επίπεδο. Η Ενάγουσα κατέθεσε ενώπιον του Δικαστηρίου υποστηρίζοντας τη δικογραφημένη της εκδοχή. Η μαρτυρία της συνάδει με την έγγραφη μαρτυρία που κατέθεσε ενώπιον του Δικαστηρίου και δεν έχει παρουσιαστεί οτιδήποτε που να εγείρει οποιαδήποτε δυσκολία ως προς την αξιοπιστία της Ενάγουσας. Ευρήματα: Στη βάση των δικογραφημένων ισχυρισμών και της πιο πάνω αξιολόγησης, προχωρώ στη διατύπωση ευρημάτων ως προς τα γεγονότα της παρούσας υπόθεσης. Αποτελεί εύρημα του Δικαστηρίου ότι η Ενάγουσα ενεπλάκη σε τροχαίο ατύχημα στις 21/2/
- Η Ενάγουσα την εν λόγω ημερομηνία οδηγούσε το όχημά της με αριθμούς εγγραφής XXXXX14 κανονικά και νομότυπα κατά μήκος της Λεωφόρου Κυριάκου Μάτση, στον Άγιο Δομέτιο με κατεύθυνση προς τον κυκλικό κόμβο Κολοκαδίση όπου συγκρούστηκε πλαγιομετωπικά με το όχημα της Εναγόμενης με αριθμό εγγραφής HYB 54 το οποίο εισήλθε στην αντίθετη λωρίδα κυκλοφορίας ενώ η Εναγόμενη μιλούσε στο κινητό της τηλέφωνο. Συνεπεία του ατυχήματος η Ενάγουσα υπέστη εγκεφαλική διάσειση, διάστρεμμα αυχενικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης τύπου «Whiplash Injury» χωρίς νευρολογική σημειολογία ή οστική κάκωση, με ευθειασμό λόγω μυϊκού σπασμού των αυχενικών μυών, αιμωδία δεξιού άνω άκρου και θλάση οσφυϊκής μοίρας της σπονδυλικής στήλης χωρίς κάταγμα. Συνεπεία του ατυχήματος η Ενάγουσα επωμίστηκε έξοδα ιατρικής και φαρμακευτικής περίθαλψης καθώς και μεταφορικά έξοδα μέχρι την επισκευή του οχήματος της. Νομική Πτυχή Όπως είναι καλά θεμελιωμένο το βάρος απόδειξης βρίσκεται στους ώμους της Ενάγουσας, η οποία οφείλει να αποδείξει τους ισχυρισμούς της στο επίπεδο του ισοζυγίου των πιθανοτήτων. Η έννοια του ισοζυγίου των πιθανοτήτων έχει ερμηνευθεί νομολογιακά σε πολλές υποθέσεις. Σχετική είναι η απόφαση Μαρσέλ ν. Λαϊκής
(2001)1 Α.Α.Δ. 1858, όπου, με αναφορά στις σχετικές αυθεντίες επί του θέματος, αναφέρθηκαν τα ακόλουθα : «Το κριτήριο δεν είναι αν η θέση ή η εκδοχή του διαδίκου που φέρει το βάρος της απόδειξης (onus of proof) είναι «πιο πιθανή παρά η αντίθετη», εκείνη, δηλαδή, του αντιδίκου του. Το κριτήριο είναι κατά πόσο ο διάδικος που φέρει το βάρος της απόδειξης ικανοποίησε το Δικαστήριο, με επαρκή αποδεικτικά στοιχεία, ότι η θέση ή η εκδοχή του είναι πιο πιθανή παρά όχι (is more probable than not). Αν απέτυχε να αποδείξει τη θέση ή την εκδοχή του σε αυτό το επίπεδο (standard of proof), ο διάδικος που φέρει το βάρος της απόδειξης δεν θεωρείται ότι το απέσεισε, έστω και αν η θέση ή η εκδοχή του είναι «πιο πιθανή παρά η αντίθετη», εκείνη, δηλαδή, του αντιδίκου του. (Βλέπε, μεταξύ άλλων, Phipson on Evidence, 14th Edition, para 4-38 και Αθανασίου κ.ά. ν. Κουνούνη
(1997)1(Β) Α.Α.Δ 614, όπου γίνεται και εκτενής ανασκόπηση της νομολογίας».[2] Προκύπτει από τα ανωτέρω ότι η Ενάγουσα όφειλε να αποδείξει με αξιόπιστη μαρτυρία ότι το επίδικο ατύχημα οφείλεται στην αμέλεια της Εναγόμενης και ότι ένεκα του πιο πάνω ατυχήματος υπέστη τις ισχυριζόμενες σωματικές βλάβες και ζημιές. Όπως έχει νομολογηθεί στην υπόθεση Αθανασίου κ.ά. ν. Κουνούνη
(1997)1 Α.Α.Δ. 614, μόνο αξιόπιστη μαρτυρία μπορεί να βαρύνει την πλάστιγγα των πιθανοτήτων. Στη Συκοπετρίτης ν. Χριστοδούλου
(2004)1 (Α) Α.Α.Δ. 218, αναφέρθηκε ότι το καθήκον επιμέλειας οδηγού οχήματος «προσδιορίζεται αντικειμενικά, είναι απρόσωπο και καθολικό, οφειλόμενο σε κάθε τρίτο, που, κατά λογική πρόβλεψη μπορεί να επηρεαστεί από τις πράξεις του.» Οι παράμετροι του αντικειμενικού κριτηρίου της αμέλειας οριοθετούνται από τη συμπεριφορά του μέσου συνετού και όχι του τέλειου οδηγού. Σχετικές είναι οι αποφάσεις Παναγιώτου ν. Αστυνομίας
(1982)1 Α.Α.Δ. 585, Σωκράτους ν. Αστυνομίας
(1989)2 Α.Α.Δ. 1 και Βασιλείου ν. Αστυνομίας
(1994)2 Α.Α.Δ. 202, Ξιπτέρα ν. Κυπριανού
(1997)1(Γ) Α.Α.Δ. 1696, και Κουμής ν. Χίνη
(2000)1 Α.Α.Δ. 383 Το καθήκον επιμέλειας κάθε οδηγού συναρτάται προς τη δυνατότητα πρόβλεψης κινδύνου. Όταν η πιθανότητα δημιουργίας κινδύνου στον δρόμο είναι ευλόγως εμφανής, τότε η παράλειψη λήψης μέτρου προφύλαξης συνιστά αμέλεια. Σχετική είναι η απόφαση στην υπόθεση Μιχαήλ Φοινικαρίδης κ.ά. ν. Γεωργίου Λάμπρου Γεωργίου κ.ά.
(1991)1 Α.Α.Δ. 475. Η πρόβλεψη συναρτάται με τις κοινές εμπειρίες και τη λογική. Σχετική είναι η απόφαση Σωκράτους (ανωτέρω). Ένας οδηγός έχει καθήκον τήρησης της δέουσας παρατηρητικότητας πάντοτε και κάτω από όλες τις περιστάσεις. Σχετική είναι η απόφαση Κωνσταντίνου ν. Κατσούρη
(1975)1 C.L.R. 188. Η αμέλεια είναι συνυφασμένη με τον χρόνο, τόπο και άλλες συνθήκες και παράλειψη να δει κανείς ό,τι είναι απλά ορατό συνιστά αμέλεια. Σχετική είναι η απόφαση Νικολαΐδης ν. Οικονομίδης
(1963)2 C.L.R. 78. Στην υπό κρίση υπόθεση προκύπτει από την αναντίλεκτη ενώπιόν μου μαρτυρία ότι το ατύχημα οφείλεται στην αποκλειστική αμέλεια της Εναγόμενης. Η αποτίμηση του ύψους των γενικών αποζημιώσεων θα κριθεί επί τη βάσει των σωματικών βλαβών και συνεπειών στην κατάσταση υγείας της Ενάγουσας, οι οποίες έχει αποδειχθεί ότι έχουν προέλθει από το επίδικο ατύχημα, ως έχει εξηγηθεί ανωτέρω, και καταγράφονται στα ευρήματα του Δικαστηρίου. Γενικές Αποζημιώσεις Το Δικαστήριο είναι επιφορτισμένο με το καθήκον υπολογισμού των γενικών αποζημιώσεων του φυσικού πόνου, της ταλαιπωρίας, της απώλειας των ανέσεων και απολαύσεων της ζωής που υπέστη ο Ενάγων σαν συνέπεια του τραυματισμού του. Οι αποζημιώσεις που επιδικάζονται από τα Δικαστήρια πρέπει να είναι δίκαιες και λογικές. Στόχος είναι να αποδοθεί δικαιοσύνη στην απώλεια και στη ζημιά χωρίς να τίθεται υπέρμετρο βάρος στον αδικοπραγούντα. Όπως τονίζεται στην κλασσική πλέον πάνω στο ζήτημα απόφαση Paraskevaides (Overseas) Ltd v. Christofi
(1982)1 C.L.R. 789: «To ποσό που επιδικάζεται πρέπει να είναι κοινωνικά αποδεκτό. Συνεπώς, η κοινωνική δεοντολογία κατά τον ουσιώδη χρόνο είναι σε κάθε περίπτωση παράγοντας σχετικός προς το έργο μας, ειδικά σε σχέση με μη χρηματική απώλεια. Η χρηματική ζημιά, ως περισσότερο επιδεκτική μαθηματικού υπολογισμού εξαρτάται λιγότερο από κοινωνικά κριτήρια. Στόχος του εγχειρήματος είναι η κατάληξη, στο τέλος της πορείας σε αριθμό που είναι δίκαιος και εύλογος κάτω από τις περιστάσεις της υπόθεσης.». Είναι σταθερή η τάση για ελευθεροποίηση των ποσών που επιδικάζονται ως γενικές αποζημιώσεις, η οποία καταλήγει σε αύξηση τους σε σύγκριση με εκείνο που θεωρείτο το μέτρο στο παρελθόν, έτσι που να τοποθετείται μεγαλύτερη αξία στον ανθρώπινο πόνο και την αγωνία της ανικανότητας (Μαυροπετρή ν. Γεωργίου Λουκά
(1995)1 Α.Α.Δ. 66, 74 - 75). Σε κάθε περίπτωση πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι πραγματικότητες, όπως μπορούν να εξακριβωθούν, με γνώμονα και την αγοραστική αξία του χρήματος κατά το χρόνο της επιδίκασης των αποζημιώσεων ως αυτοτελή παράγοντα, αλλά και ως συγκριτικό όταν το Δικαστήριο ανατρέχει σε υποθέσεις του παρελθόντος στο βαθμό που αυτές σε περιπτώσεις αυτής της φύσεως θα μπορούσε να είναι βοηθητικές (Fysko v. Γεωργίου
(1991)1 Α.Α.Δ. 1014, 1029). Αποτελεί θεμελιακή αρχή ότι η αποζημίωση για αστικά αδικήματα δεν έχει σκοπό την τιμωρία αλλά την αποκατάσταση (βλ. Μαυροπετρή ν. Λουκά
(1995)1 Α.Α.Δ. 66, 74). Στην υπόθεση Lankuntis v. Νικόλα
(2002)1Β Α.Α.Δ 1128, έχουν λεχθεί τα ακόλουθα αναφορικά με τον σκοπό των γενικών αποζημιώσεων: «Οι αποζημιώσεις, που εκφράζονται σε χρήμα, αποσκοπούν όσο είναι δυνατό με το υλικό τους στοιχείο να προσφέρουν κάποια ποιότητα ζωής στο θύμα, επαναφέροντας την, όσο είναι δυνατό, στην προ του δυστυχήματος κατάσταση. Γι΄ αυτό και οι αποζημιώσεις πρέπει να αντικατοπτρίζουν την αγοραστική αξία του χρήματος ώστε να προσεγγίζεται η εύλογη αποκατάσταση της ζημιάς.» Στην Jamal Ismail v. Μιχαήλ Αντωνίου κ.ά., ECLI:CY:AD:2014:A107, Πολιτική Έφεση Αρ. 333/2009, ημερομηνίας 12.2.2014, το Εφετείο, συγκεφαλαιώνοντας τις αρχές που διέπουν την επιδίκαση γενικών αποζημιώσεων, ανέφερε τα ακόλουθα: "Σύμφωνα με τη νομολογία ο «Στόχος των αποζημιώσεων που επιδικάζονται είναι να αποδοθεί δικαιοσύνη στην απώλεια και στη ζημιά του διαδίκου που τραυματίστηκε χωρίς να εναποτίθεται υπέρμετρο βάρος πάνω στον αδικοπραγούντα. (Βλ. Fletcher v. Autocar Transporters Ltd
(1968)1 All E.R. 726, Constantinou v. Slahouris
(1969)1 C.L.R. 416). Με άλλες λέξεις, το ποσό που επιδικάζεται πρέπει να είναι κοινωνικά αποδεκτό. Συνεπώς, η κοινωνική δεοντολογία κατά τον ουσιώδη χρόνο είναι σε κάθε περίπτωση παράγοντας σχετικός προς το έργο μας ειδικά σε σχέση με μη χρηματική απώλεια. Η χρηματική ζημιά, ως περισσότερο επιδεκτική μαθηματικού υπολογισμού εξαρτάται λιγότερο από κοινωνικά κριτήρια. Στόχος του εγχειρήματος είναι η κατάληξη, στο τέλος της πορείας, σε αριθμό που είναι δίκαιος και εύλογος κάτω από τις περιστάσεις της υπόθεσης.» (Βλ. Fysco Constructing Co. Ltd v. Γεωργίου
(1991)1 Α.Α.Δ. 1014, 1028 και Μιχαήλ κ.α. ν. Φίλιος Γ. Συκοπετρίτης Λτδ. κ.α.
(2000)1 Α.Α.Δ. 1049). Η αποζημίωση για αστικά αδικήματα δεν έχει σκοπό την τιμωρία αλλά την αποκατάσταση. Αυτή τούτη η ατέλεια του χρήματος ως μέσου για αποκατάσταση, δεν πρέπει να επενεργεί προς επαύξηση των αποζημιώσεων (Βλ. Μαυροπετρή ν. Λουκά
(1995)1 Α.Α.Δ. 66, 74)." Ασφαλώς, όπως έχει λεχθεί στην υπόθεση Σπύρος Μελάς και Ελένη Λτδ ν. Πολίτη
(2003)1 Α.Α.Δ. 590, η αυξητική τάση στις αποζημιώσεις δεν αποτελεί οδικό χάρτη για αιτιολόγηση παροχής αυξανόμενων ποσών σε κάθε περίπτωση. Αποτελεί περαιτέρω καλά εμπεδωμένη αρχή ότι οι προηγούμενες επί του θέματος αποφάσεις δεν αποτελούν δεσμευτικό προηγούμενο, υπό την έννοια της αρχής του stare decisis, αλλά παρέχουν καθοδήγηση, γιατί κάθε περίπτωση διαφέρει ανάλογα με το είδος και την έκταση του τραυματισμού, καθώς και τις ιδιαίτερες συνθήκες κάθε υπόθεσης. Σχετική είναι η απόφαση Γιαννάκης Ερωτοκρίτου κ.ά. v. Καραολή
(1998)1 Α.Α.Δ. 445. Υπό το πρίσμα των πιο πάνω θα εξετάσω το ζήτημα της απόδοσης γενικών αποζημιώσεων προς την Ενάγουσα, αντλώντας καθοδήγηση, στο βαθμό και υπό την έννοια που περιγράφεται ανωτέρω, από προηγούμενες αποφάσεις που αφορούν παρόμοιους τραυματισμούς. Η υπόθεση Αρετούλα Μερακλή κ.ά. v. Α. Ταλιώτη
(1997)1 Α.Α.Δ. 1148, αφορούσε θλάση του αυχένα και μωλώπισμα δεξιού ώμου, όμως λόγω προϋπάρχοντων εκφυλιστικών οστεοαρθρωτικών αλλοιώσεων, επιδεινώθηκαν οι επώδυνες κακώσεις των μαλακών μορίων. Το Εφετείο, αποδεχόμενο την έφεση, έκρινε τις Λ.Κ.3.500 ως υπερβολικές αποζημιώσεις και μείωσε τις αποζημιώσεις σε Λ.Κ.1.500. Η υπόθεση Χαραλάμπους Κασιάνα ν. Γιαννάκη Αναστασιάδη
(2003)1 ΑΑΔ 1709 αφορούσε σοβαρή κάκωση και θλαστικό τραύμα της ινιακής χώρας του κρανίου, εγκεφαλική διάσειση, σοβαρά διαστρέμματα και θλάσεις αυχένος, θώρακα, ράχεως και οσφύος. Από τους εν λόγω τραυματισμούς, η ενάγουσα υπέφερε για αρκετό χρόνο από έντονο πόνο, χρησιμοποιούσε κολλάρο και λάμβανε ισχυρά παυσίπονα και ένα χρόνο μετά το ατύχημα, συνέχιζε να υποφέρει από αυχεναλγίες και μυαλγία της ράχεως, κυρίως μετά από χειρονακτική εργασία καθώς και με την αλλαγή του καιρού. Οι αποζημιώσεις που επιδικάστηκαν ύψους £3.500, κρίθηκαν ικανοποιητικές. Στην υπόθεση Κωνσταντινίδης v. Δ. Ζαχαρίου
(2007)1(Β) Α.Α.Δ. 733, επιδικάστηκε πρωτόδικα το ποσό των Λ.Κ.1.000 ως γενικές αποζημιώσεις για πόνο στον αυχένα, κεφαλαλγία και ζάλη για τα οποία ο Ενάγων έπαιρνε αρκετό καιρό φάρμακα. Το πιο πάνω ποσό επικυρώθηκε κατ' έφεση. Στην Κεζαρίδης ν. Κωνσταντινου
(2007)1 (Β) ΑΑΔ 1373, το Εφετείο αν και έκρινε ότι οι επιδικασθείσες πρωτόδικα γενικές αποζημιώσεις εκ Λ.Κ.6.000 για σοβαρό διάστρεμμα της αυχενικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης, κακώσεις στην κεφαλή και εγκεφαλική διάσειση πλησιάζουν στο ανώτατο όριο, επικύρωσε την πρωτόδικη απόφαση εφόσον θεώρησε ότι οι αποζημιώσεις δεν ήταν σε εκείνο το βαθμό που καθιστούσε την περίπτωση κατάλληλη για μείωση τους. Η υπόθεση Pούμπας Γεώργιος ν. Nάσου Mακρυγιάννη και Άλλης
(2011)1 Α.Α.Δ. 1129, αφορούσε τραυματισμούς από σοβαρό διάστρεμμα, ύπαρξη αυχενικού ραιβόκρανου και έντονη μυϊκή σύσπαση του αυχένα, εγκεφαλική διάσειση, πόνο στον αυχένα, κολλάρο και φυσιοθεραπείες. Επιδικάσθηκαν γενικές αποζημιώσεις ύψους £4.000. Στην Χριστίνα Ιωαννίδου ν. Τάσος Αναστασίου, ECLI:CY:AD:2017:A288, Πολιτική Έφεση Αρ. 15/2011, 11/9/2017, τα τραύματα συνίσταντο σε κάκωση θωρακοοσφυϊκής μοίρας σπονδυλικής στήλης, η οποία προκάλεσε άλγος και περιορισμό των κινήσεων της συγκεκριμένης μοίρας. Ο ενάγοντας χρειάστηκε να μείνει δύο μέρες στο Νοσοκομείο και όταν εξήλθε, έφερε ειδική ζώνη, υποβλήθηκε σε φυσιοθεραπεία και αξονική τομογραφία και του δόθηκαν αντιφλεγμονώδη και αναλγητικά. Δεν διαπιστώθηκε να του είχε μείνει κατάλοιπο. Επικυρώθηκε από το Εφετείο το πρωτόδικα επιδικασθέν ποσό των €5.500 ως γενικές αποζημιώσεις, ποσό όμως το οποίο χαρακτηρίστηκε, «...γενναιόδωρο και υψηλό, όμως όχι έκδηλα υπερβολικό...» Στην Αλέξης Χριστοφίνης ν. Στέλλας Φραντζή, ECLI:CY:AD:2017:A202, Πολιτική Έφεση ΑΡ. 328/2011, 31/5/2017 κρίθηκε κατ' έφεση ότι ποσό €7000 ήταν δίκαιο και εύλογο σε σχέση με διάστρεμμα αυχενικής μοίρας, αιμωδίες, θλάση θωρακικού τοιχώματος και μώλωπες, για την θεραπεία των οποίων χρειάστηκε να τοποθετηθεί κολάρο για 15 ημέρες, φαρμακευτική αγωγή και φυσιοθεραπεία ενώ παρέμειναν ως κατάλοιπα περί τα εφτά χρόνια αργότερα, άλγος, δυσκαμψία και αιμωδίες. Στην πρόσφατη απόφαση Δέσποινα Χριστοδούλου ν. Rudolf Hoffer, Πολιτική Έφεση 263/12 ημερομηνίας 11.1.2018, όπου η Ενάγουσα διαγνώστηκε με κάκωση του αυχένα, τραυματισμό στην περιοχή του θώρακα και φούσκωμα στο πηγούνι, ενώ παραπονείτο για πόνο στον αυχένα, κεφαλαλγία και ζάλη για περίπου δύο με τρεις μήνες μετά το ατύχημα και της συστήθηκε να φέρει κολλάρο, το ποσό των €4.500 κρίθηκε εντός λογικών πλαισίων. Στην Στεφάνου v. Αντωνίου, Πολιτική Έφεση Αρ. 508/12, ημερομηνίας 17 Δεκεμβρίου, 2018 ο Ενάγνων διαγνώσθηκε με εγκεφαλική διάσειση, διάστρεμμα αυχενικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης πρώτου βαθμού, θλάση θώρακος και θωρακικής μοίρας και θλάση δεξιού μηρού με μελλοντική πιθανότητα δημιουργίας οστεοαθρίτιδας, το Εφετείο έκρινε ότι δικαιολογείτο η επιδίκαση ποσού ύψους €6000 αναφέροντας ότι: «Η σοβαρότητα των τραυματισμών της εφεσίβλητης, ο πόνος, η οδύνη και η ταλαιπωρία, η διάρκεια της δυσχέρειας, τα κατάλοιπα και οι μελλοντικές συνέπειες του τραυματισμού της: ενοχλήσεις στις αλλαγές του καιρού, λήψη αναλγητικών φαρμάκων, ότι σε κάποιο βαθμό περιορίστηκαν οι δραστηριότητες της προ του ατυχήματος, τρέξιμο, δρόμο, ποδήλατο, περπάτημα και κολύμβηση, δικαιολογούσαν την επιδίκαση του ποσού των €6.000 ως γενικές αποζημιώσεις». Εισηγήσεις συνηγόρου Ενάγουσας Η συνήγορος της Ενάγουσας αγορεύοντας σε σχέση με το ποσό των γενικών αποζημιώσεων εισηγήθηκε το ποσό των €9,000 αποτελεί εύλογη και δίκαιη υπό τις περιστάσεις αποζημίωση για την ενάγουσα. Καθορισμός ποσού γενικών αποζημιώσεων στην παρούσα υπόθεση: Έχοντας υπόψη το πλαίσιο που σκιαγραφούν οι πιο πάνω αποφάσεις σε παρόμοιας φύσης τραυματισμούς, τη φύση του υπό κρίση τραυματισμού και τις συνέπειές του στην Ενάγουσα, κρίνω ότι το ποσό των €5.000 είναι εύλογο και δίκαιο, ως αποζημιώσεις για τον πόνο και την ταλαιπωρία που υπέστη η Ενάγουσα. Στον καθορισμό του εν λόγω ποσού έλαβα επίσης υπόψη μου το γεγονός ότι δεν παρουσιάστηκε μαρτυρία εκ μέρους της Ενάγουσας για ύπαρξη οποιοδήποτε κατάλοιπου συνεπεία των τραυματισμών της ή οποιουδήποτε περιορισμού στις δραστηριότητές της. Έλαβα επίσης υπόψη μου και το γεγονός ότι η ίδια καθόρισε τη διάρκεια του πόνου και της ταλαιπωρίας ένεκα των σωματικών βλαβών που είχε υποστεί από το ατύχημα σε 7 μήνες από τον χρόνο του ατυχήματος χωρίς όμως να παραθέσει οποιαδήποτε μαρτυρία για την ένταση του πόνου κατά τη διάρκεια του χρονικού αυτού διαστήματος. Έλαβα επίσης υπόψη μου και το γεγονός ότι δεν παρουσιάστηκε μαρτυρία ως προς το για πόσο χρονικό διάστημα λάμβανε η Ενάγουσα φαρμακευτική αγωγή καθώς και ως προς το για πόσο χρονικό διάστημα υποβαλλόταν η Ενάγουσα σε φυσικοθεραπείες. Ειδικές αποζημιώσεις: Αποτελεί καλά θεμελιωμένη αρχή ότι οι ειδικές αποζημιώσεις θα πρέπει όχι μόνο να εξειδικεύονται στα δικόγραφα, αλλά και να αποδεικνύονται με αυστηρότητα. Σχετικές είναι οι αποφάσεις Σπύρου ν. Χ"Χαραλάμπους
(1989)1(Ε) Α.Α.Δ. 298, Ηρακλέους ν. Σκάφους Νίκη, Αγωγή Ναυτοδικείου 92182
(1994)1 Α.Α.Δ. 510, Ηρακλέους ν. Πέτρου
(1994)1 Α.Α.Δ. 239 και Παναγιώτου ν. Φραγκέσκου
(1999)1 Α.Α.Δ. 687. Περαιτέρω, στην απόφαση Ζήνων Μερκής Λτδ ν. Ελληνικής Τράπεζας Λτδ
(1999)1(Γ) Α.Α.Δ. 1923, λέχθηκαν τα ακόλουθα : «ο Ενάγοντας βαρύνεται με την υποχρέωση να αποδείξει με καθαρή μαρτυρία τα κονδύλια που διεκδικεί ως ειδική ζημία.» Στην υπό κρίση υπόθεση η Ενάγουσα αξιώνει ως ειδικές ζημιές κονδύλια που αφορούν ιατρικά έξοδα, έξοδα φυσιοθεραπείας καθώς και έξοδα μεταφοράς της μέχρι την επισκευή του οχήματος της. Ως προς τα έξοδα που δικογράφησε η Ενάγουσα πέτυχε να αποδείξει έξοδα συνολικού ύψους €1.948,
- Συνεπώς, η Ενάγουσα απέδειξε ειδικές ζημίες ύψους €1.948,
- Επιδίκαση Τόκου Στο άρθρο 58(α) του Περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου, Κεφ. 148, όπως τροποποιήθηκε, προβλέπεται η επιδίκαση του τόκου επί ολοκλήρου ή μέρους των επιδικασθεισών αποζημιώσεων για ολόκληρη ή μέρος της περιόδου μεταξύ της ημερομηνίας γένεσης του αγώγιμου δικαιώματος και της ημερομηνίας έκδοσης της απόφασης. Το θέμα του καθορισμού του τόκου επί των αποζημιώσεων εμπίπτει στη διακριτική ευχέρεια του Δικαστηρίου και σύμφωνα με τη νομολογία υπάρχει διάκριση αναφορικά με τον χρόνο που ξεκινά η επιδίκασή του ανάμεσα στις γενικές και ειδικές αποζημιώσεις. Ενδελεχής ανάλυση ως προς τις αρχές που διέπουν την επιδίκαση τόκου περιέχεται στην απόφαση Φοινικαρίδης ν. Γεωργίου
(1991)1 Α.Α.Δ
- Σύμφωνα με την πιο πάνω απόφαση ως προς τις ειδικές ζημίες, προκρίνεται η προσέγγιση, όπως αυτές φέρουν τόκο από την ημερομηνία γένεσης του αγώγιμου δικαιώματος μειωμένου, όμως, κατά το ήμισυ, χωρίς να αποκλείεται και διαφορετική προσέγγιση. Ως προς την επιδίκαση τόκου σε σχέση με τις γενικές αποζημιώσεις, αναφέρθηκε ότι λαμβάνεται υπόψη ο τρόπος με τον οποίο προωθείται η αγωγή προς εκδίκαση, αφού μια αδικαιολόγητη καθυστέρηση στην προώθησή της μπορεί να έχει ως επακόλουθο τον περιορισμό της χρονικής έκτασης καθορισμού του τόκου. Στην υπό κρίση υπόθεση το αγώγιμο δικαίωμα γεννήθηκε την 21/2/2015, ενώ το γενικώς οπισθογραφημένο κλητήριο ένταλμα καταχωρήθηκε την 20/2/
- Περαιτέρω, η Έκθεση Απαίτησης καταχωρήθηκε στις 10/3/2020 και στις 19/6/2020 τροποποιημένη Έκθεση Απαίτησης. Δεν τέθηκε τίποτα ενώπιον του Δικαστηρίου που να εξηγεί τον λόγο της καθυστέρησης αφενός, στην καταχώριση του κλητηρίου εντάλματος σε συνάρτηση με τον χρόνο γένεσης του αγώγιμου δικαιώματος και αφετέρου, στην προώθηση της παρούσας υπόθεσης μετά την καταχώριση του γενικώς οπισθογραφημένου κλητηρίου εντάλματος. Συνεπώς υπό το πρίσμα των γεγονότων της υπό κρίση υπόθεσης κρίνω ορθότερο όπως τόσο οι γενικές όσο και οι ειδικές αποζημιώσεις φέρουν τόκο από την ημερομηνία έκδοσης της απόφασης. Κατάληξη: Ενόψει όλων των ανωτέρω, κρίνω ότι η Ενάγουσα δικαιούται το ποσό των €5.000 υπό μορφή γενικών αποζημιώσεων και το ποσό των €1.948,50 υπό μορφή ειδικών αποζημιώσεων. Επιδικάζεται επίσης νόμιμος τόκος επί του ποσού των γενικών αποζημιώσεων ήτοι του ποσού των €5.000 από σήμερα μέχρι εξόφλησης και νόμιμος τόκος επί του ποσού των ειδικών αποζημιώσεων, ήτοι του ποσού των €1.948,50, από σήμερα, μειωμένου όμως κατά το μισό, μέχρι εξόφλησης. Τα έξοδα επιδικάζονται υπέρ της Ενάγουσας και εναντίον της Εναγομένης, ως αυτά υπολογισθούν από τον Πρωτοκολλητή και εγκριθούν από το Δικαστήριο στην κλίμακα του επιδικασθέντος ποσού. (Υπ.)...................................... Μ. Λ. Λοΐζου, Ε.Δ. Πιστό Αντίγραφο Πρωτοκολλητής [1] Παπαγεωργίου ν. Κλάππα
(1991)1 A.Α.Δ 24. [2] Σχετικές επί του προκειμένου είναι και οι αποφάσεις Στυλιανίδης ν. Χατζηπιέρα
(1992)1 Α.Α.Δ. 1056, Βaloise Insurance Co Ltd v. Κατωμονιάτη κ.ά.
(2008)1 Α.Α.Δ. 1275 και Tekinder Pal κ.ά. ν. Δημοκρατίας
(2010)2 Α.Α.Δ. 551. cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο