Σοφοκλέους ν. Πρωτοπαπά κ.α., Αρ. Αγωγής: 5292/10, 25/2/2020

Σοφοκλέους ν. Πρωτοπαπά κ.α., Αρ. Αγωγής: 5292/10, 25/2/2020 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLEF:2020:A652 ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ Ενώπιον: Δ. Θεοδώρου, Ε.Δ. Αρ. Αγωγής: 5292/10 Μεταξύ: XXXXX Σοφοκλέους Ενάγουσας Και

1. Δρ. XXXXX Πρωτοπαπά
2. Δρ. XXXXX Ιωάννου Εναγομένων Ημερομηνία: 25 Φεβρουαρίου, 2020 ΕΜΦΑΝΙΣΕΙΣ: Για την Ενάγουσα: κ. Γ. Γεωργιάδης. Για τον Εναγόμενο 1: κα Στ. Ερωτοκρίτου. Για τον Εναγόμενο 2: κ. Γ. Κορφιώτης. Απόφαση Η Απαίτηση Με την υπό ως άνω τίτλο και αριθμό αγωγή, η Ενάγουσα επιδιώκει την έκδοση απόφασης για γενικές και ειδικές αποζημιώσεις, εναντίον αμφοτέρων των Εναγομένων, αλληλέγγυα ή/και κεχωρισμένα σε σχέση με σωματικές βλάβες, ταλαιπωρία, πόνο και βάσανα που κατ' ισχυρισμό υπέστη συνεπεία της αμέλειας και της παράβασης των εκ του νόμου απορρεόντων καθηκόντων τους και/ή στη βάση εκ προστήσεως ευθύνης και/ή παράβασης σύμβασης και/ή συνεπεία λανθασμένης ιατρικής διάγνωσης και λανθασμένης παροχής ιατρικής περίθαλψης και φαρμακευτικής αγωγής και/ή αποτυχίας των Εναγομένων να διαγνώσουν έγκυρα και έγκαιρα και να χορηγήσουν στην Ενάγουσα την ορθή, πρέπουσα και επιβαλλόμενη θεραπεία. Εκείνο που προκύπτει από το περιεχόμενο της Έκθεσης Απαίτησης, αλλά και από την ενώπιον του Δικαστηρίου μαρτυρία, που προσκομίστηκε από πλευράς της Ενάγουσας προς υποστήριξη της αγωγής, είναι ότι η τελευταία θεωρεί ότι, αμφότεροι οι Εναγόμενοι, οι οποίοι, σε διαφορετικούς χρόνους, αποτέλεσαν τους θεράποντες νευρολόγους γιατρούς της, απέτυχαν να διαγνώσουν ότι έπασχε από XXXXX (συγκοπή που προκαλείται από καρδιακά αίτια - στο εξής «η συγκοπή») και διέγνωσαν, λανθασμένα, ότι έπασχε από επιληψία, χορηγώντας σε αυτή ανεπίτρεπτη αντιεπιληπτική φαρμακευτική αγωγή, η οποία, όχι απλά δεν θεράπευσε και/ή μείωσε τη συμπτωματολογία που παρουσίαζε, αλλά, τουναντίον, επιδείνωσε τούτη, σε τέτοιο βαθμό που προκαλείτο στην Ενάγουσα πόνος, ταλαιπωρία, σωματικές βλάβες και κίνδυνος ακόμα και για την ίδια της τη ζωή, αλλά και τη ζωή των οικείων της. Είναι, στην ουσία, η θέση της Ενάγουσας ότι, η συμπτωματολογία που παρουσίαζε όταν, κατά καιρούς, την εξέταζαν οι Εναγόμενοι, δεν δικαιολογούσε τη διάγνωση τους περί επιληψίας, αλλά, μόνο διάγνωση για συγκοπή. Είναι δε στη βάση των ανωτέρω που κινεί την παρούσα αγωγή και επιδιώκει τις πιο πάνω αναφερόμενες θεραπείες. Οι Υπερασπίσεις Αμφότεροι οι Εναγόμενοι, με τις Υπερασπίσεις τους, απορρίπτουν τους δικογραφημένους ισχυρισμούς της Ενάγουσας και ισχυρίζονται ότι, ορθώς διέγνωσαν, στη βάση των δεδομένων που είχαν ενώπιον τους, ότι η Ενάγουσα έπασχε από επιληψία και ορθώς χορήγησαν σε αυτή αντιεπιληπτική φαρμακευτική αγωγή. Ως δε προκύπτει, τόσο από το περιεχόμενο των Υπερασπίσεων των Εναγομένων (έκαστος καταχώρησε δική του Υπεράσπιση), όσο και από τη μαρτυρία τους, στη βάση των όσων η Ενάγουσα τους ανάφερε κατά τις διάφορες επισκέψεις της στο ιατρείο τους, και των όσων πληροφορήθηκαν στο διάστημα αυτό, η μόνη ορθή διάγνωση στην οποία μπορούσαν να προβούν ήταν αυτή της επιληψίας, και ο μόνος τρόπος για να αντιμετωπιστεί η συμπτωματολογία της ήταν η χορήγηση αντιεπιληπτικής θεραπευτικής αγωγής, την οποία και χορήγησαν στην τελευταία. Στη βάση των ανωτέρω, ζητούν την απόρριψη της αγωγής και την καταδίκη της ενάγουσας στα έξοδα. Προβάλλουν, διαζευκτικά, ότι, δεν αποκλείεται η ενάγουσα να έπασχε, παράλληλα, και από τις δύο ασθένειες. Κοινώς αποδεχτά γεγονότα Ο Εναγόμενος 1 (για ένα έτος, περίπου), και ο Εναγόμενος 2 (για πέραν των δύο ετών - πρώτα ο Εναγόμενος 2 και ακολούθως ο Εναγόμενος 1) αποτέλεσαν, διαδοχικά, θεράποντες νευρολόγοι ιατροί της Ενάγουσας σε σχέση με συμπτωματολογία που παρουσίαζε. Περί τον Οκτώβριο του 2007, η Ενάγουσα έπαυσε να επισκέπτεται τον Εναγόμενο 2 και επέλεξε, ως νέο θεράποντα γιατρό της, τον Εναγόμενο
3. Και οι δύο Εναγόμενοι αντιμετώπισαν την Ενάγουσα ως πάσχουσα από επιληψία και, κατά συνέπεια, χορηγούσαν σε αυτή, αντιεπιληπτική αγωγή. Περί το Φθινόπωρο του 2008, η Ενάγουσα, αφού προηγουμένως ζήτησε και έλαβε από τον Εναγόμενο 1 ιατρική έκθεση, ζήτησε νέα γνώμη από Άγγλο νευρολόγο, ο οποίος την παρέπεμψε σε Άγγλο καρδιολόγο,. Οι Άγγλοι γιατροί την υπέβαλαν σε διάφορες εξετάσεις και ετοίμασαν αριθμό επιστολών/ιατρικών πιστοποιητικών (στο εξής «τα πιστοποιητικά» ή «οι επιστολές»), τα οποία και κατατέθηκαν ενώπιον του Δικαστηρίου ως Τεκμήρια. Παρεμβάλλω στο σημείο αυτό για να σημειώσω ότι, και οι δύο πλευρές εδράζουν διάφορα επιχειρήματα τους σε μέρος των πιστοποιητικών αυτών, ενώ άλλο μέρος τους τίθεται εν αμφιβόλω, καθώς επίσης και ότι, οι Άγγλοι γιατροί, συντάκτες των πιστοποιητικών αυτών, δεν παρουσιάστηκαν ως μάρτυρες κατά τη δίκη. Επανερχόμενος στα κοινώς αποδεχτά γεγονότα, κατόπιν συμβουλής και υπόδειξης των Άγγλων γιατρών, η Ενάγουσα άρχισε, σταδιακά, να μειώνει και να εγκαταλείπει την αντιεπιληπτική αγωγή που λάμβανε. Σημειώνεται, συναφώς, ότι, αναφορικά με το κατά πόσο η Ενάγουσα έχει εγκαταλείψει πλήρως την αντιεπιληπτική φαρμακευτική αγωγή ή συνεχίζει ακόμα να λαμβάνει τέτοια, οι δύο πλευρές προέβαλαν διαφορετικές θέσεις. Για τα μόλις πιο πάνω κοινώς αποδεχτά γεγονότα προβαίνω σε ανάλογα ευρήματα. Ακροαματική διαδικασία Η Ενάγουσα για σκοπούς υποστήριξης της αγωγής της, παρουσίασε δύο μάρτυρες. Πρώτη κατέθεσε η ίδια (στο εξής «η Ενάγουσα») και ακολούθησε ο Δρ. XXXXX Λοΐζου (στο εξής «ο ΜΕ2»). Από πλευράς των Εναγομένων, για σκοπούς αναχαίτισης της αγωγής, ενόρκως κατέθεσαν μόνο οι ίδιοι (στο εξής «ο Εναγόμενος 1» και «ο Εναγόμενος 2»). Συνοπτική παράθεση μαρτυρίας Η Ενάγουσα Η Ενάγουσα, εκείνο που στην ουσία υποστήριξε ενώπιον του Δικαστηρίου είναι ότι, προτού επισκεφθεί τον Εναγόμενο 2, ένιωθε ζαλάδες και τάση για λιποθυμία, καθώς επίσης και πονοκέφαλους. Πιο συγκεκριμένα ισχυρίστηκε ότι, ενώ στεκόταν ένιωθε ζάλη, η όραση της θόλωνε, ένιωθε αδυναμία και καταλάβαινε ότι θα λιποθυμήσει και ακολούθως έπεφτε αναίσθητη στο πάτωμα για μερικά δευτερόλεπτα. Διάστημα, κατά το οποίο άκουγε το τι συνέβαινε γύρω της, αλλά δεν μπορούσε να ανταποκριθεί, παρά μόνο να προβεί σε κάποια γνεψίματα με τα μάτια της. Μετά πάροδο 5 ‑ 10 λεπτών από το επεισόδιο, με τη βοήθεια των γύρω της, μπορούσε να επανέλθει. Αυτή η συμπτωματολογία της την οδήγησε στο να αναζητήσει ιατρική συμβουλή, και κατόπιν υπόδειξης γιατρού άλλης ειδικότητας, επισκέφθηκε, για πρώτη φορά, τον Εναγόμενο 2, o οποίος, ως νευρολόγος, στη βάση των όσων του ανάφερε και αφού την υπέβαλε και σε εξέταση εγκεφαλογραφήματος, διέγνωσε ότι έπασχε από ελαφριάς μορφής επιληψία και άρχισε να της χορηγεί αντιεπιληπτική φαρμακευτική αγωγή. Για ένα διάστημα περίπου τριών ετών συνέχισε να επισκέπτεται τον Εναγόμενο 2, o οποίος διαφοροποιούσε κατά καιρούς τη φαρμακευτική αγωγή δια της προσθήκης νέων ή δια αφαίρεσης ήδη λαμβανομένων αντιεπιληπτικών φαρμάκων και αντικατάστασή τους με άλλα. Παρά ταύτα, η κατάσταση της δεν παρουσίασε οποιαδήποτε βελτίωση. Τουναντίον οι λιποθυμίες ήταν συχνότερες και γενικά η κατάσταση της επιδεινωνόταν. Μέχρι, δε, τον Φεβρουάριο του 2006, τα λιποθυμικά επεισόδια αυξήθηκαν σε βαθμό που καθημερινά υπόκειτο ένα. Επίσης, μετά τη λήψη της αντιεπιληπτικής αυτής αγωγής, άλλαξε και η μορφή των λιποθυμικών επεισοδίων που αντιμετώπιζε, υπό την έννοια ότι τούτα παρουσιάζονταν εντελώς ξαφνικά και αναπάντεχα, χωρίς να έχει πλέον τις προειδοποιητικές ενδείξεις που είχε προ της επίσκεψης της στον Εναγόμενο 2, με αποτέλεσμα οι πτώσεις της να είναι πλέον απότομες και ανεξέλεγκτες και να επιφέρουν τραυματισμούς σε όλο της το σώμα, περιλαμβανομένης και της κεφαλής της. Στα πλαίσια των επισκέψεων της στον Εναγόμενο 2, εκεί που ανάφερε σ' αυτόν ότι η κατάστασή της επιδεινωνόταν, τούτος προχωρούσε σε αύξηση της δοσολογίας των τεσσάρων αντιεπιληπτικών φαρμάκων που λάμβανε τη δεδομένη στιγμή. Επίσης, σε κάποιο χρονικό σημείο, είχε αποφασίσει με τον σύζυγο της να αποκτήσουν τρίτο παιδί και ζήτησε από τον Εναγόμενο 2 τη γνώμη του σε σχέση με την πρόθεση τους αυτή. Ο Εναγόμενος 2 την ενημέρωσε ότι δεν υπήρχε οποιοδήποτε πρόβλημα να επιδιώξει να μείνει έγκυος, και ότι δεν χρειαζόταν, σε εκείνο το στάδιο, να μειωθεί η δοσολογία των αντιεπιληπτικών φαρμάκων που λάμβανε ή να καταργηθεί η λήψη κάποιου ή κάποιων εξ αυτών. Όταν δε τον Μάϊο του 2006 έμεινε έγκυος, κατόπιν συζήτησης με τον Εναγόμενο 2 και υπόδειξης του τελευταίου, σταμάτησε τη λήψη δύο εκ των τεσσάρων αντιεπιληπτικών φαρμάκων που λάμβανε, για όλη τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, φάρμακα τα οποία άρχισε να λαμβάνει, εκ νέου, μετά τη γέννηση του παιδιού της. Κατά τη γέννηση του παιδιού της, που κατά την ίδια γεννήθηκε πρόωρα, ο Εναγόμενος 2 ήταν παρών και κατόπιν οδηγιών του της χορηγούντο συγκεκριμένα αντιεπιληπτικά φάρμακα μέσω όρου. Περί τον Ιανουάριο μέχρι και τον Μάιο του 2007, η κατάσταση της υγείας της Ενάγουσας επιδεινώθηκε και παρουσίαζε συμπτώματα απότομης κούρασης, κατάπτωσης, έντονης ζαλάδας, καθώς επίσης και καθημερινά λιποθυμικά επεισόδια, τα οποία και προκαλούσαν τραυματισμούς στο σώμα της λόγω των ανεξέλεγκτων πτώσεων. Περί τον Μάιο του 2007, ενώ οδηγούσε, με συνεπιβάτη το νεογέννητο τέκνο της, ένιωσε έντονη υπνηλία και σκοτοδίνη, με αποτέλεσμα να προκαλέσει αυτοκινητιστικό δυστύχημα, το οποίο έθεσε σε κίνδυνο, τόσο τη ζωή της ίδιας, όσο και του τέκνου της, αλλά και άλλων ανθρώπων που βρίσκονταν στο σημείο. Το εν λόγω περιστατικό συγκλόνισε την ίδια, όσο και τον περίγυρο της και θεώρησε την όλη κατάσταση της ως ανεξέλεγκτη. Θεώρησε ακόμα ότι η φαρμακευτική αγωγή που λάμβανε ενδεχομένως να μην ήταν ορθή. Είχε ήδη αρχίσει να αντιμετωπίζει σοβαρά ψυχολογικά προβλήματα με έντονα αισθήματα φόβου, ανησυχίας, ανασφάλειας, απόγνωσης και απελπισίας. Ουδέποτε ο Εναγόμενος 2 την ενημέρωσε ότι η λήψη της αντιεπιληπτικής αγωγής που της χορήγησε επηρέαζε την ικανότητα της να οδηγεί. Όταν ακολούθως ενημέρωσε τον Εναγόμενο 2 για το δυστύχημα, και ζήτησε από αυτόν εξηγήσεις για την κατάσταση της υγείας της, ενημερώνοντάς τον, επίσης, ότι, τούτη (η κατάσταση της) επιδεινωνόταν με τρόπο ανεξέλεγκτο που έθετε πλέον σε κίνδυνο τη ζωή της αλλά και των ανθρώπων γύρω της, καθώς επίσης και ότι πίστευε ότι δεν λάμβανε την ορθή φαρμακευτική αγωγή, ο πρώτος παραδέχθηκε πως η αυξημένη χορήγηση συγκεκριμένου φαρμάκου (topomax) ήταν η αιτία που την οδήγησε στο να χάσει τις αισθήσεις της, μιας και τούτο επιφέρει υπνηλία, και άμεσα μείωσε τη δοσολογία του εν λόγω φαρμάκου. Επίσης, ο Εναγόμενος 2, μετά την πληροφόρηση του για το αυτοκινητιστικό δυστύχημα, αφού πρώτα ρώτησε την Ενάγουσα κατά πόσο η ίδια ανάφερε στην Αστυνομία ότι λάμβανε τη συγκεκριμένη φαρμακευτική αγωγή (στην οποία ερώτηση η ενάγουσα απάντησε αρνητικά), ακολούθως της ζήτησε όπως μην αναφέρει οτιδήποτε σχετικό για να μην «μπλέξει σε φασαρίες». Μετά τη συνάντηση τους αυτή, η Ενάγουσα, συνέχισε, κατόπιν των οδηγιών του Εναγόμενου 2, να λαμβάνει την αντιεπιληπτική φαρμακευτική αγωγή που της χορήγησε, η οποία, ωστόσο, συχνά της προκαλούσε εμετούς με αποτέλεσμα να αποβάλλει τούτη. Ο Εναγόμενος 2, παρά τις αντιδράσεις αυτές του οργανισμού της Ενάγουσας και γενικότερα της επιδείνωσης της κατάστασης της, συνέχισε να της χορηγεί τη συγκεκριμένη φαρμακευτική αγωγή, και σε κάποιες δε περιπτώσεις συνιστούσε και την αύξηση της δοσολογίας της. Περί τον Οκτώβριο του 2007, στη βάση της πιο πάνω εικόνας που παρουσίαζε, και θεωρώντας ότι η κατάσταση της χειροτέρευε, η Ενάγουσα αποφάσισε να επισκεφθεί τον Εναγόμενο 1 και να αναζητήσει από αυτόν θεραπεία. Ο Εναγόμενος 1, αφού έλαβε το ιατρικό της ιστορικό, και την εξέτασε, κατέληξε και αυτός στην ίδια διάγνωση, και δη ότι έπασχε από ελαφριάς μορφής επιληψία, αλλά πρότεινε αύξηση στη φαρμακευτική αγωγή που της είχε προηγουμένως συστήσει ο Εναγόμενος
4. Καθ' όλη τη διάρκεια που τελούσε υπό τη εποπτεία του Εναγόμενου 1, και ακολουθούσε τη φαρμακευτική αγωγή που της χορηγούσε, η υγεία της, όχι απλώς δεν βελτιώθηκε, αλλά, τουναντίον, ένιωθε συχνά κόπωση, ζαλάδες και δυσκολία στην επικοινωνία. Άρχισε να παρουσιάζει αδυναμία και να δυσκολεύεται να φροντίσει τα παιδιά της. Παρουσίασε παντελή έλλειψη όρεξης, και κατά τον Ιούλιο του 2008 άρχισε να παρουσιάζει αυξητική τάση λιποθυμικών επεισοδίων. Αποτέλεσμα της πιο πάνω συμπτωματολογίας της, ήταν ο Εναγόμενος 1 να προτείνει και πάλι αύξηση στη δοσολογία της φαρμακευτικής αγωγής που λάμβανε. Ερωτηθείς δε από την Ενάγουσα ως προς την εικόνα που παρουσίαζε, ο Εναγόμενος 1 της ανάφερε ότι αυτή είναι η φύση της πάθησης της, η οποία, άλλοτε χειροτερεύει, άλλοτε βελτιώνεται. Η όλη κατάσταση της υγείας της είχε ως αποτέλεσμα να κλονιστούν οι σχέσεις της με τον σύζυγο της, ο οποίος πίστευε στους Εναγόμενους 1 και 2 και ο οποίος την παρότρυνε να συνεχίσει να λαμβάνει τη συγκεκριμένη φαρμακευτική αγωγή, ενώ η ίδια αντιλαμβανόμενη ότι η κατάσταση της επιδεινωνόταν, αντιδρούσε έντονα, μιας και είχε ήδη χάσει την εμπιστοσύνη της στους Εναγόμενους. Είχε φτάσει δε σε σημείο να έχει τρία λιποθυμικά επεισόδια την ημέρα. Η εικόνα της αυτή τρομοκράτησε τα παιδιά της, τα οποία άρχισαν να φοβούνται ότι ενδεχομένως να πέθαινε. Χρειάστηκε δε να τύχουν τούτα (τα παιδιά) και ψυχολογικής υποστήριξης για μεγάλα χρονικά διαστήματα. Στη βάση των πιο πάνω δεδομένων και αφού οι λιποθυμίες έφτασαν τρεις την ημέρα, τον Οκτώβριο του 2008, ο Εναγόμενος 1, στα πλαίσια τηλεφωνικής επικοινωνίας που είχε με τον σύζυγο της Ενάγουσας, ανάφερε στον τελευταίο όπως η Ενάγουσα λάβει ένα νέο χάπι, το οποίο τούτη δεν το έλαβε, χωρίς ο Εναγόμενος 1 να γνωρίζει τούτο. Όταν ακολούθως τον ενημέρωσε ότι τις τελευταίες μέρες δεν μπορούσε να κινηθεί και ότι ήταν ένα «φυτό», ο Εναγόμενος 1 της είπε ότι τούτο οφειλόταν στο νέο χάπι που της χορήγησε. Τότε, η Ενάγουσα του αποκάλυψε ότι ουδέποτε έλαβε το συγκεκριμένο χάπι και ο Εναγόμενος 1 έμεινε έκπληκτος, χωρίς να ξέρει πώς να αντιδράσει. Μετά το συμβάν αυτό, η Ενάγουσα ζήτησε από τον Εναγόμενο 1 την ετοιμασία ιατρικής έκθεσης, την οποία αρχικά αρνήθηκε να δώσει και την οποία εν τέλει, κατόπιν πίεσης από το Υπουργείο Υγείας, παρέδωσε στις 11.11.
5. Αφού έλαβε την ιατρική έκθεση του Εναγόμενου 1, με τη βοήθεια στενού συγγενικού της προσώπου που διαμένει στην Αγγλία, η Ενάγουσα επισκέφθηκε αρχικά τον Δρ. Johnson (νευρολόγος) στην Αγγλία, ο οποίος, στη βάση της αρχικής διάγνωσης του ότι η Ενάγουσα έπασχε από συγκοπή και όχι επιληψία, την παρέπεμψε για επιβεβαίωση τούτης (της αρχικής διάγνωσης) στον Δρ. Sutton (καρδιολόγο). Τους Άγγλους αυτούς γιατρούς επισκέφθηκε αρκετές φορές και η τελική γνώμη αμφοτέρων ήταν ότι έπασχε από συγκοπή και όχι επιληψία και κατόπιν οδηγιών τους, αλλά και ειδικού οδηγού μείωσης των αντιεπιληπτικών φαρμάκων (Τεκμήριο 8), άρχισε, σιγά‑σιγά, να εγκαταλείπει την αντιεπιληπτική φαρμακευτική αγωγή. Στο διάστημα μεταξύ Νοεμβρίου 2008 και Νοεμβρίου 2009, και δη διάστημα κατά το οποίο τελούσε υπό την εποπτεία των δύο Άγγλων γιατρών, παρατηρήθηκε βελτίωση στην κατάσταση της υγείας της και δραστική μείωση των λιποθυμικών επεισοδίων σε βαθμό που για περίοδο 6 μηνών παρουσίασε μόνο δύο επεισόδια. Έκτοτε, νιώθει πολύ καλά και η κατάστασή της είναι πλήρως ελεγχόμενη. Τέλος, η Ενάγουσα, υποστήριξε ότι, στη βάση των όσων αναφέρθηκαν από τους δύο Άγγλους γιατρούς, προκύπτει ότι οι Εναγόμενοι 1 και 2 προέβησαν σε λανθασμένη διάγνωση και της χορήγησαν λανθασμένη ιατρική φαρμακευτική αγωγή, και στη βάση των πιο πάνω δεδομένων παρουσίασε στο Δικαστήριο δέσμη αποδείξεων και γενικότερα εγγράφων σε σχέση με τα έξοδα που υπέστη για αντιμετώπιση της κατάστασης της υγείας της (περιλαμβανομένων των εξόδων για τις επισκέψεις της στους Άγγλους ιατρούς) και ζητά και σχετική θεραπεία για ειδικές αποζημιώσεις. ΜΕ2 Ο Μ.Ε.2 παρουσιάστηκε ως ειδικός νευρολόγος ο οποίος εργάστηκε στο Εθνικό Σχέδιο Υγείας της Αγγλίας από το 1982 μέχρι το 2010, καθώς επίσης και στον ιδιωτικό τομέα. Παρουσιάστηκε ως εμπειρογνώμονας, ο οποίος αρκετές φορές κλήθηκε ενώπιον Δικαστηρίων για να εκφράσει γνώμη επί της ειδικότητας του. Όσον αφορά στα προσόντα του, ακαδημαϊκά και άλλα, αλλά και πείρα του, κατέθεσε ενώπιον του Δικαστηρίου σχετικό βιογραφικό (τεκ.16), το περιεχόμενο του οποίου δεν αμφισβητήθηκε. Σύμφωνα με τον Μ.Ε.2, στις 20/11/09, στα γραφεία της δικηγορικής εταιρείας που εκπροσωπεί την ενάγουσα είχε την ευκαιρία και εξέτασε για πρώτη φορά την τελευταία. Κατά τη λήψη του ιστορικού της από την ίδια και το σύζυγο της, απέφυγε να ενημερωθεί για τις όποιες γνώμες και/ή διαγνώσεις άλλων γιατρών που εξέτασαν την ενάγουσα προηγουμένως. Στη βάση των όσων του περιέγραψαν η ενάγουσα και ο σύζυγος της ως προς τη συμπτωματολογία της τα προηγούμενα έτη διέγνωσε, χωρίς καμία απολύτως δυσκολία, ότι η Ενάγουσα έπασχε από συγκοπή. Ακολούθως, ενημερώθηκε τόσο για τις διαγνώσεις των Εναγομένων 1 και 2, όσο και για τις διαγνώσεις των δύο Άγγλων γιατρών. Ενημερώθηκε ακόμα και για το περιεχόμενο των διαφόρων πιστοποιητικών που εξέδωσαν οι γιατροί αυτοί, αλλά και για τα αποτελέσματα κάποιων εκ των εξετάσεων στις οποίες υπεβλήθη η ενάγουσα. Ο Μ.Ε.2 ανέφερε στο Δικαστήριο ότι, τα όσα ο ίδιος ισχυρίζεται ως προς την ασθένεια της ενάγουσας και γενικότερα ως προς τη συμπτωματολογία της τελευταίας που τον οδήγησε στον σχηματισμό της διάγνωσης του επιβεβαιώνονται και από το περιεχόμενο των ιατρικών πιστοποιητικών που εξέδωσαν οι Άγγλοι γιατροί. Εξέφρασε ακόμα τη θέση ότι, στη βάση του περιεχομένου των Υπερασπίσεων των Εναγομένων 1 και 2, και των εκεί σχετικών με τη συμπτωματολογία της ενάγουσας καταγραφών, και η εναγόμενοι 1 και 2 φαίνεται να ήταν ενήμεροι της ίδιας συμπτωματολογίας με αυτή που του αναφέρθηκε από την ενάγουσα, και κατά συνέπεια, και αυτοί θα έπρεπε να είχαν προβεί σε διάγνωση συγκοπής και όχι επιληψίας. Με παραπομπή σε διάφορα ιατρικά άρθρα που καταπιάνονται, ως επί το πλείστον, με τη σύγκριση της επιληψίας με τη συγκοπή, τα οποία και κατατέθηκαν ενώπιον του Δικαστηρίου ως τεκμήρια 17 (I) μέχρι 17(Χ), επιχείρησε να υποδείξει στο Δικαστήριο τη διαφορετικότητα στη συμπτωματολογία ενός ασθενούς που πάσχει από επιληψία και ενός ασθενούς που πάσχει από συγκοπή. Ισχυρίστηκε, συναφώς, ότι, η επιληψία προκαλείται λόγω ανώμαλης ηλεκτρικής δραστηριότητας στον εγκέφαλο, ενώ η συγκοπή βασίζεται στην αποτυχία της καρδιάς και της αρτηριακής κυκλοφορίας να διατηρήσουν αρκετή συστολική και διαστολική πίεση με αποτέλεσμα να μην αιματώνεται επαρκώς ο εγκέφαλος. Ανέφερε, ακόμα, σχετικά, ότι, οι επιληπτικές κρίσεις είναι ξαφνικές και συνήθως τερματίζονται ξαφνικά. Συνοδεύονται δε από διάφορες αισθητικές, κινητικές και αυτόνομες αναταραχές ανάλογα με το μέρος του εγκεφάλου το οποίο έχει επηρεαστεί από ανώμαλη ηλεκτρική εκτόνωση. Είναι, συνήθως, αλλά όχι πάντοτε, συνδεδεμένες με απώλεια συνείδησης εαυτού και περιβάλλοντος και συνήθως ακολουθούνται από πονοκέφαλο και περίοδο σύγχυσης και προσανατολισμού. Τέλος, ανέφερε ότι, κατά τη διάρκεια μιας επιληπτικής κρίσης δυνατό να παρουσιαστούν αυτόματες κινήσεις ή ακόμα και οργανωμένες δραστηριότητες οι οποίες λαμβάνουν χώρα ακούσια. Ως σημαντική διαφοροποίηση ενός επεισοδίου συγκοπής με μια επιληπτική κρίση, ανέφερε την απουσία σύγχυσης μετά που συνέρχεται ένας ασθενής από το επεισόδιο λιποθυμίας, υπό την έννοια ότι, κατόπιν ενός επεισοδίου συγκοπής ο ασθενής δεν είναι συγχυσμένος, ενώ κατόπιν μιας επιληπτικής κρίσης ο ασθενής είναι συγχυσμένος και αποπροσανατολισμένος για περίοδο 5 μέχρι 30 λεπτών, και σε κάποιες ακραίες περιπτώσεις ακόμα και 24 ώρες. Οσον αφορά σε ένα συγκεκριμένο επεισόδιο της Ενάγουσας που έλαβε χώρα τον Οκτώβριο του 2008, κατά την διάρκεια του οποίου η ίδια παρουσίαζε σπασμούς στα χέρια και τα πόδια, για τρία λεπτά, ο Μ.Ε.2 ισχυρίστηκε ότι, όταν του το ανέφεραν κατά την πρώτη εξέταση της ενάγουσας, δεν το θεώρησε ως πρωτογενής επιληπτική τονικοκλονική κρίση, αλλά ως επεισόδιο ανοξικής κρίσης η οποία προκλήθηκε από την μεγάλη περίοδο συγκοπής που παρουσίαζε. Σύμφωνα με τον Μ.Ε.2, το 97% για τον σχηματισμό ορθής διάγνωσης εξαρτάται από το ιστορικό που λαμβάνει ο νευρολόγος από τον ασθενή και τους οικείους του, οι οποίοι έτυχε να ήταν μάρτυρες μιας ή περισσοτέρων κρίσεών του. Το 2% εξαρτάται από την εικόνα που ο ίδιος ο γιατρός αποκομίζει κατά την εξέταση, και τέλος, το άλλο 1%, από τα όποια αποτελέσματα εργαστηριακών εξετάσεων, αναφέροντας, συναφώς, ότι, τέτοια αποτελέσματα υπέχουν ελάχιστης σημασίας για σκοπούς διάγνωσης και μόνο εκεί που το ιστορικό που λαμβάνεται από τον ασθενή και η εικόνα που έχει ο γιατρός δεν επαρκούν για τον σχηματισμό της διάγνωσης. Στη βάση των ανωτέρω, ο Μ.Ε.2 ισχυρίστηκε ότι οι εναγόμενοι 1 και 2 ήταν αμελείς έναντι της ενάγουσας γιατί ενήργησαν σε επίπεδο κατώτερο του συνετού νευρολόγου έναντί της, τόσο σε σχέση με τη διάγνωση, εκάστου, ότι η ενάγουσα έπασχε από επιληψία, όσο και σε σχέση με τη μη διαφοροποίηση της ρηθείσας διάγνωσης μετά που η κατάσταση της ενάγουσας δεν διαφοροποιείτο προς το καλύτερο παρά την προς αυτήν χορήγηση αντιεπιληπτικής φαρμακευτικής αγωγής. Επίσης, ο Μ.Ε.2 ισχυρίστηκε ότι, η χορηγηθείσα προς την ενάγουσα αντιεπιληπτική φαρμακευτική αγωγή, πέραν του ότι δεν ήταν αναγκαία στην ίδια, της προκάλεσε και παρενέργειες, οι οποίες επιδείνωσαν την κατάστασή της. Ερωτηθείς, ειδικά, ως προς τον τελευταίο αυτόν ισχυρισμό του, προς υποστήριξή του, παρέπεμψε στη θέση της ενάγουσας (ως του αναφέρθηκε από την ίδια) ότι, πριν τη λήψη της χορηγηθείσας από τους εναγόμενους φαρμακευτικής αγωγής, τούτη (η ενάγουσα) είχε προειδοποιητική της λιποθυμίας συμπτωματολογία η οποία της επέτρεπε να αναζητήσει σημείο για να καθίσει, σε τέτοιο βαθμό που στις πλείστες των περιπτώσεων προλάβαινε να καθίσει και να αποτρέψει τη λιποθυμία, ενώ, μετά τη λήψη της χορηγηθείσας από τους εναγόμενους φαρμακευτικής αγωγής, οι λιποθυμίες προκύπταν απρόσμενα και απότομα με αποτέλεσμα η πτώση της να είναι ανεξέλεγκτη και στα πλαίσια των πτώσεών της να υποστεί σωματικές βλάβες, ακόμα και κατάγματα. Ήταν, τέλος, η θέση του Μ.Ε.2 ότι, η περιγραφόμενη προς τον ίδιο από την ενάγουσας συμπτωματολογία που παρουσίαζε μετά τη λήψη της χορηγηθείσας από τους εναγόμενους φαρμακευτική αγωγή συνάδει με τις παρενέργειες των χορηγηθέντων φαρμάκων ως τούτες περιγράφονται στα διαδικτυακά άρθρα, τεκμήρια 18(ι) - 18(ν). Εναγόμενος 1 Ο εναγόμενος 1 ισχυρίστηκε ότι η ενάγουσα τον επισκέφθηκε περί το Φθινόπωρο του 2007 και του παραπονέθηκε ότι, παρά τη λήψη αντιεπιληπτικής φαρμακευτικής αγωγής που της χορηγείτο από τον εναγόμενο 2, τα συμπτώματά της δεν υποχωρούσαν, και ότι, σ΄ εκείνο το στάδιο, και για τους τελευταίους δέκα μήνες, είχε καθημερινά λιποθυμικά επεισόδια. Έχοντας υπόψη ο εναγόμενος 1 τη διάγνωση του εναγόμενου 2 περί επιληψίας, αλλά και τη ομάδα των φαρμάκων που συνταγογραφούσε προς την ενάγουσα, στη βάση και των όσων του αναφέρθηκαν από την τελευταία, θεωρώντας ότι τούτη όντως πάσχει από επιληψία, αύξησε τη δοσολογία των ληφθέντων φαρμάκων με σκοπό να υποχωρήσει η όποια συμπτωματολογία παρουσίαζε. Σύμφωνα δε με τα όσα κατά καιρούς του ανέφερε η ενάγουσα κατά τις επισκέψεις της, με εξαίρεση ένα λιποθυμικό επεισόδιο που προέκυψε στα πλαίσια μιας κηδείας, το οποίο και απέδωσε σε ορθοστατική υπόταση και έντονη συναισθηματική φόρτιση, η επόμενη λιποθυμία της ενάγουσας έλαβε χώρα τον Οκτώβριο του 2008 και δη ένα ολόκληρο χρόνο μετά την αρχική επίσκεψή της. Ήταν δε τέτοιο το επεισόδιο του Οκτωβρίου του 2008 (συνοδευόταν από σοβαρότατους σπασμούς των άνω και κάτω άκρων της για τρία λεπτά), που ο εναγόμενος 1 υπέβαλε, δύο μέρες μετά το επεισόδιο, την ενάγουσα σε ηλεκτροεγκεφαλογράφημα το οποίο και έδειξε επιληπτικές δραστηριότητες. Είναι η θέση του εναγόμενου 1 ότι, είναι η παρουσίαση αυτών των σπασμών των άνω και κάτω άκρων της ενάγουσας, σύμπτωμα που δεν παρουσίασε προηγουμένως, που οδήγησε την ενάγουσα στο να αναζητήσει νέα γνώμη από τους Άγγλους ιατρούς και όχι το ότι δεν ήταν ικανοποιημένη από τις υπηρεσίες του κατά τον ένα περίπου χρόνο που την παρακολουθούσε. Είναι, περαιτέρω, η θέση του εναγόμενου 1 ότι, αν ένας γιατρός νευρολόγος καταφέρνει με τη δοσολογία που συνταγογραφεί σε ένα ασθενή, που για δέκα μήνες υπόκειται καθημερινά λιποθυμικά επεισόδια (ως του είχε αναφέρει), να υποχωρήσουν τούτα, και για ένα ολόκληρο χρόνο να παρουσιάσει μόνο ένα τέτοιο επεισόδιο, το οποίο, στη βάση των δεδομένων που το περιέβαλλαν μπορούσε ευλόγως να αποδοθεί σε λόγους άλλους από ασθένεια (λιποθυμία κατά την διάρκεια κηδείας), δεν μπορεί να θεωρείται αμελής, ούτε ως προς τη διάγνωση στην οποία προέβη, ούτε ως προς τον τρόπο που αντιμετώπισε τον ασθενή του, πόσο μάλλον σε σχέση με τη φαρμακευτική αγωγή που χορήγησε σ΄ αυτόν. Τέλος, ο εναγόμενος 1 ισχυρίστηκε ότι, η ενάγουσα κίνησε την παρούσα αγωγή με μόνο σκοπό την είσπραξη χρημάτων σε σχέση με τα έξοδα τα οποία υπέστη ως αποτέλεσμα των κατά καιρούς επισκέψεών της στους Άγγλους γιατρούς και τούτο λόγω της άρνησης του κράτους να την αποζημιώσει σχετικά, μετά από αίτημά της. Εναγόμενος 2 Ο εναγόμενος 2 ισχυρίστηκε ότι η ενάγουσα τον επισκέφθηκε τον Αύγουστο του 2005 αναφέροντάς του ότι αντιμετωπίζει πονοκεφάλους τα τελευταία δύο χρόνια οι οποίοι χειροτέρεψαν τους τελευταίους οχτώ μήνες όπου και έγιναν καθημερινοί με επίκεντρο μετωπικά και κάποτε κροταφικά. Του ανάφερε, ακόμα, ότι, ένιωθε αδυναμία, τάση για λιποθυμία, αλλά και ότι είχε ήδη λιποθυμικά επεισόδια, κατόπιν κούρασης και αναιμίας. Μη θεωρώντας τη συγκεκριμένη συμπτωματολογία της ενάγουσας ως ξεκάθαρα ενδεικτική συμπτωματολογία επιληψίας, αρχικά χορήγησε σ΄ αυτή μη αντιεπιληπτική φαρμακευτική αγωγή, σε μια προσπάθεια να δει την επίδραση των φαρμάκων σ΄ αυτή. Όταν παρήλθαν έξι μήνες, και αφού στο μεταξύ η ενάγουσα περιέγραψε σ΄ αυτόν συγκεκριμένο λιποθυμικό επεισόδιο με τρέμουλο κατά το οποίο η ίδια είχε κλειστά τα μάτια και όταν συνήλθε μετά από δύο λεπτά ένιωθε κομμένη, κρίνοντας ότι τούτο αποτελούσε ξεκάθαρη συμπτωματολογία επιληπτικού επεισοδίου, αποφάσισε και άρχισε να της χορηγεί αντιεπιληπτική φαρμακευτική αγωγή. Για τους υπόλοιπους 18 μήνες που ο εναγόμενος 2 συνέχισε να παρακολουθεί την ενάγουσα, ανάλογα με την εκάστοτε συμπτωματολογία που παρουσίαζε, της χορηγούσε και ανάλογη αντιεπιληπτική φαρμακευτική αγωγή, είτε δια της προσθήκης νέου αντιεπιληπτικού φαρμάκου, είτε δια της αντικατάστασης του με άλλο, είτε ακόμα και δια της διαφοροποίησης της χορηγηθείσας δοσολογίας με μόνο σκοπό να εξαλειφθεί κάθε ίχνος συμπτωματολογίας που παρουσίαζε. Σε κάθε νέα επίσκεψη της, η ενάγουσα παρουσίαζε διαφορετική συμπτωματολογία, με τη βασική προηγούμενη συμπτωματολογία της (την οποία ο εναγόμενος 2 επιχείρησε να αντιμετωπίσει με την τελευταία χορηγηθείσα αντιεπιληπτική αγωγή) να έχει βελτιωθεί ουσιωδώς ή να έχει ακόμα εξαληφθεί. Στη βάση των δεδομένων αυτών, ως ήδη σημειώθηκε ανωτέρω, διαφοροποιούσε, εκ νέου, τη φαρμακευτική αγωγή με μόνο σκοπό να υποχωρήσει κάθε σύμπτωμα, ανεξάρτητα αν η εικόνα της ενάγουσας, τη δεδομένη στιγμή, ως προς τη συχνότητα των λιποθυμικών επεισοδίων ήταν κατά πολύ καλύτερη απ' ό,τι την προηγούμενη φορά που τον επισκέφθηκε. Κατά τον εναγόμενο 2, η διάγνωσή του περί επιληψίας είναι ορθή στη βάση της συμπτωματολογίας που η ενάγουσα και οι οικείοι της του περιέγραψαν. Ως προς τη συγκοπή και τη συμπτωματολογία της, δήλωσε πλήρη άγνοια, αναφέροντας ότι δεν πρόκειται για ασθένεια της ειδικότητάς του. Ισχυρίστηκε, ακόμα, ότι, προτού καν χορηγήσει στην ενάγουσα αντιεπιληπτική αγωγή, της συνέστησε όπως υποβληθεί σε εξέταση υπέρηχου καρδίας, κάτι που η ενάγουσα άργησε να πράξει. Εν πάση περιπτώσει, τα αποτελέσματα του υπέρηχου καρδίας, έστω και αν η εξέταση έγινε καθυστερημένα, ήταν φυσιολογικά, όπως και του μαγνητικού τομογράφου στον οποίο επίσης υπεβλήθη η ενάγουσα, κατόπιν οδηγιών του εναγόμενου
6. Κατά τον εναγόμενο 2, η όλη συμπτωματολογία που παρουσίασε η ενάγουσα, ως τούτη μετεφέρθη στον ίδιο από αυτή και τον σύζυγό της, είναι συμπτωματολογία της ασθένειας της επιληψίας. Δεν αποκλείει ο εναγόμενος 2 το ενδεχόμενο η ενάγουσα να έπασχε και από συγκοπή παράλληλα με την επιληψία που διέγνωσε ο ίδιος. Ήταν η θέση του εναγόμενου 2 ότι, ένας γιατρός ο οποίος βλέπει για πρώτη φορά ένα ασθενή χωρίς καθαρές ενδείξεις για συγκεκριμένη ασθένεια πρέπει να αποφεύγει να χορηγεί σ΄ αυτόν αντιεπιληπτική φαρμακευτική αγωγή και να προσπαθεί να αντιμετωπίσει τα συμπτώματα με άλλα φάρμακα, κάτι το οποίο έπραξε και ο ίδιος. Ήταν, ακόμα, η θέση του ότι, μετά τη χορήγηση αντιεπιληπτικών φαρμάκων, ο γιατρός θα πρέπει να παρακολουθεί την αντίδραση του ασθενή στα φάρμακα και ανάλογα να «παίζει» με αυτά σε μια προσπάθειά του να υποχωρήσει κάθε μη αποδεκτό σύμπτωμα, κάτι που επίσης, ως ισχυρίστηκε, έπραξε πλην όμως τον Οκτώβριο του 2007 η ενάγουσα έπαυσε να τον επισκέπτεται. Αξιολόγηση μαρτυρίας Νομική Πτυχή Αποδοχής Μαρτυρίας Εμπειρογνώμονα Στην υπόθεση Philippou v. Odysseos