Αγγελίδου ν. Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας κ.α., Αγωγή αρ.: 5723/11, 30/4/2020 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup
- on)- Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLEM:2020:A56 ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΕΜΕΣΟΥ ΕΝΩΠΙΟΝ: ΣΤ. ΤΣΙΒΙΤΑΝΙΔΟΥ-ΚΙΖΗ, Α.Ε.Δ. Αγωγή αρ.: 5723/11 Μεταξύ: ΧΧΧ Αγγελίδου Ενάγουσας -και- Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας 2. Διευθυντή Τμήματος Δασών Εναγομένων ------------------------------ Ημερομηνία: 30 Απριλίου, 2020. Εμφανίσεις: Για την Ενάγουσα: κα Νικολάου για Φιόνα Νικολάου & Ζέτα Νικολάου Δ.Ε.Π.Ε. Για τους Εναγόμενους 1 και 2: κα Μαρία Αναστασίου, Ανώτερη Δικηγόρος της Δημοκρατίας για Γενικό Εισαγγελέα της Δημοκρατίας. Α Π Ο Φ Α Σ Η Αντικείμενο της διαφοράς της ΧΧΧ Αγγελίδου (ενάγουσας) και της Κυπριακής Δημοκρατίας (ενάγεται δια του Γενικού Εισαγγελέα), η οποία οδήγησε στην καταχώρηση της παρούσας αγωγής, είναι η κατοικία με αριθμό ΧΧΧ στην περιοχή του ΧΧΧ στο χωριό Π. Α. (η κοινότητα καταργήθηκε με απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου ημερομηνίας 21.1.2004) στη Λ. Η ενάγουσα διατείνεται πως η ίδια είναι η νόμιμος κάτοχος και το πρόσωπο το οποίο δικαιούται να εγγραφεί ως ιδιοκτήτρια της κατοικίας, θέση την οποία απορρίπτει η Κυπριακή Δημοκρατία. Σύμφωνα με τους προβαλλόμενους στην Έκθεση Απαίτησης ισχυρισμούς: (
- i)βάσει συμφωνίας η οποία συνήφθη κατά ή περί το έτος 1967, μεταξύ της ενάγουσας και/ή του συζύγου της ΧΧΧ Αγγελίδη (τέως από τον Π. Α.) από την μία πλευρά και της Κυπριακής Δημοκρατίας και/ή της εταιρείας των «Κυπριακών Αμιαντωρυχείων», στην οποία η τελευταία κατά πάντα ουσιώδη χρόνο παραχώρησε το δικαίωμα εκμετάλλευσης του μεταλλείου Α. από την άλλη πλευρά, παραχωρήθηκαν στην ενάγουσα και/ή στον σύζυγο της, «δικαιώματα ιδιοκτησίας και/ή κατοχής και/ή χρήσης και/ή κάρπωσης και/ή εκμετάλλευσης» της επίδικης κατοικίας. (
- ii)η κατοικία παραχωρήθηκε στην ενάγουσα και/ή τον σύζυγο της ως αποζημίωση για τον τραυματισμό που υπέστη ο τελευταίος, όντας σε νεαρή ηλικία, σε εργατικό ατύχημα που επεσυνέβη κατά τα πρώτα έτη της απασχόλησης του στο μεταλλείο Α. (iii) η επίδικη κατοικία αποτελεί την «μοναδική» οικογενειακή εστία της ενάγουσας, στην οποία διαμένει αδιάλειπτα από το 1967, μαζί με τα τέκνα της και ειδικότερα με τον υιό της ΧΧΧ Αγγελίδη, ο οποίος είναι άτομο με ειδικές ανάγκες. (
- iv)η ενάγουσα, «ιδία δαπάνη», συντηρεί, ανακαινίζει, επιδιορθώνει βελτιώνει, εξωραΐζει και αναβαθμίζει την επίδικη κατοικία, η αγοραία αξία της οποίας ανέρχεται στις €119.000=. Από το 1967 που την νέμεται και/ή την κατέχει, δαπάνησε για την συντήρηση και/ή τις αναγκαίες επισκευές εντός και εκτός αυτής, περί τις €113.500=. Το 2004, η κατοικία ανακαινίστηκε πλήρως. Η ενάγουσα καταβάλλει ανελλιπώς τα κοινοτικά τέλη (περιλαμβανομένων των φορολογιών που επιβάλλονται από την Κυπριακή Δημοκρατία) και προβαίνει σε εξόφληση όλων των λογαριασμών κοινής ωφελείας. Είναι η θέση της ενάγουσας πως η Κυπριακή Δημοκρατία και/ή το Τμήμα Δασών, ουδέποτε «υπεισήλθαν» στη θέση ιδιοκτήτη και/ή δικαιούχου της κατοικίας και πως παράνομα και/ή αυθαίρετα «επεμβαίνουν σ' αυτήν», προβάλλοντας αυθαίρετες και/ή αβάσιμες αξιώσεις για την ανάκτηση της κατοχής και/ή για την ιδιοκτησία της (προς επίτευξη του σκοπού αυτού καταχώρησαν αγωγή εναντίον της ενάγουσας στο Επαρχιακό Δικαστήριο Λεμεσού, με την οποία αξιώνουν ανάκτηση της κατοχής της). Κατά την ενάγουσα, οι εναγόμενοι 1 και 2 εμποδίζονται ένεκα των δικών τους λόγων και/ή της συμπεριφοράς τους, από του να απαιτούν την διεκδίκηση της ιδιοκτησίας και/ή την ανάκτηση της κατοχής και/ή την έξωση της ιδίας από την επίδικη κατοικία, δυνάμει «κωλύματος και/ή ένεκα υποσχέσεων (promissory estoppel) και/ή κωλύματος ένεκα παραστάσεων (estoppel by representation) και/ή περιουσιακού κωλύματος (proprietary estoppel) και/ή κωλύματος εκ της κατοχής (possessory estoppel)». Διατείνεται επίσης πως οι εναγόμενοι 1 και 2 δόλια (στο δικόγραφο της Έκθεσης Απαίτησης παρατίθενται Λεπτομέρειες Δόλου και/ή Απάτης) και/ή κακόπιστα και/ή καταχρηστικά προβαίνουν σε ενέργειες και προωθούν «αστήρικτες αξιώσεις και/ή αβάσιμες διεκδικήσεις» έναντι της, με σκοπό τον προσπορισμό παράνομου και/ή αδικαιολόγητου οικονομικού οφέλους και/ή πλουτισμού σε βάρος της. Με την αγωγή της εναντίον των εναγομένων 1 και 2, ευθυνόμενων «εις ολόκληρον και/ή αλληλεγγύως και/ή κεχωρισμένως» επιζητεί τις ακόλουθες θεραπείες: «Α. Δήλωση και/ή Απόφαση του Δικαστηρίου δηλούσα και/ή αποφασίζουσα ότι η Ενάγουσα είναι η νόμιμη κάτοχος και/ή νομέας και/ή η ιδιοκτήτρια και/ή η συνιδιοκτήτρια και/ή το πρόσωπο που δικαιούται αποκλειστικά και/ή ως συνμεριδούχος εγγραφής επ' ονόματι της και/ή κατοχής για την ίδια και/ή για την οικογένεια της, της ακίνητης περιουσίας με αριθμό ΧΧΧ στην περιοχή του Μ. Α. και/ή στο χωριό Κ.Α. Λεμεσού και/ή της ισόγειας κατοικίας με αρ. ΧΧΧ που βρίσκεται ανεγερθείσα επ' αυτής. Β. Διάταγμα του Σεβαστού Δικαστηρίου διατάττον τους Εναγόμενους 1 και/ή 2 και/ή τον Επαρχιακό Κτηματολογικό Λειτουργό Λεμεσού όπως εγγράφει επ' ονόματι της Ενάγουσας ως ιδιοκτήτριας και/ή διαζευκτικά ως επικαρπώτριας και/ή ως αποκλειστική κάτοχος και/ή δικαιούχος του όλου ή διαζευκτικά μεριδίου της επί της ως άνω υπό Α ακίνητης ιδιοκτησίας και/ή οικίας αντίστοιχα στην έκταση του δεδηλωμένου δικαιουχικού συμφέροντος της ενάγουσας επί της εν λόγω οικίας και/ή ακίνητης ιδιοκτησίας. ΚΑΙ/Ή ΔΙΑΖΕΥΚΤΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΟ Β: Γ. 119.000 Ευρώ αποζημιώσεις και/ή στο ποσό που αντιστοιχεί στην αγοραία αξία της επίδικης ακίνητης ιδιοκτησίας και/ή Δ. Δήλωση και/ή Απόφαση και/ή Διάταγμα του Σεβαστού Δικαστηρίου αναγνωρίζοντα και/ή αποφασίζοντα και/ή διατάττοντα ότι οι Εναγόμενοι 1 και/ή 2 και/ή οποιοδήποτε όργανο ή αρχή εμφανίζεται ως εκπρόσωπος ή αντιπρόσωπος αυτών παράνομα και/ή αυθαίρετα, και/ή χωρίς έννομο συμφέρον επεμβαίνουν επί της άνω υπό το Α περιουσίας της Ενάγουσας. Ε. Απαγορευτικό διάταγμα του Σεβαστού Δικαστηρίου και/ή Διηνεκές και/ή προστακτικό διατάττον τους Εναγόμενους 1 και/ή 2 και/ή τους υπηρέτες και/ή αντιπροσώπους τους όπως παύσουν να επεμβαίνουν επί της υπό Α περιγραφόμενης ακίνητης περιουσίας και/ή όπως απέχουν από την καθ' οιονδήποτε τρόπο και χρόνο διεκδίκηση της. ΣΤ. Διάταγμα του Δικαστηρίου το οποίο να ακυρώνει οποιανδήποτε πράξη μεταβίβασης και/ή αποξένωσης της ως άνω υπό Α ακίνητης ιδιοκτησίας προς όφελος και/ή επ' ονόματι των εναγομένων 1 και/ή 2 και/ή επ' ονόματι της Δημοκρατίας και/ή οποιουδήποτε άλλου οργάνου και/ή αρμόδιας αρχής και/ή οποιονδήποτε άλλων τρίτων πρόσωπων που έλκονται δικαιώματα από τους Εναγομένους 1 και/ή 2 (tracing order). Ζ. Ειδικές Αποζημιώσεις ένεκα παράβασης νόμου και/ή των καθηκόντων και/ή συμφωνίας και/ή ένεκα παράνομης επέμβασης στο συνολικό ποσό των Ευρώ 113.500 και/ή αποζημιώσεις ένεκα ζημιάς και/ή απώλειας και/ή αδικαιολόγητου πλουτισμού των Εναγομένων 1 και/ή 2 σε βάρος της Ενάγουσας. Η. Περαιτέρω ειδικές και/ή γενικές αποζημιώσεις για παράνομη επέμβαση των εναγόμενων 1 και/ή 2 επί της αναφερόμενης υπό Α' ακίνητης περιουσίας. Θ. Τιμωρητικές και/ή παραδειγματικές Αποζημιώσεις. I. Κάθε άλλη νόμιμη θεραπεία που να σχετίζεται και/ή να αποδίδει Δικαιοσύνη και/ή που κρίνει το Δικαστήριο Δίκαιη και εύλογη. Κ. Νόμιμους Τόκους. Λ. Έξοδα πλέον Φ.Π.Α. (Αρ. Μητρώου XXXXX7172)» Οι εναγόμενοι 1 και 2 στην Υπεράσπιση τους (εγείρεται προδικαστική ένσταση πως η αγωγή παράτυπα και/ή αντικανονικά έχει εγερθεί εναντίον του εναγόμενου 2, καθότι μόνο ο Γενικός Εισαγγελέας νομιμοποιείται να είναι διάδικος στην αγωγή) αρνούνται τους προβαλλόμενους στην Έκθεση Απαίτησης, ισχυρισμούς. Διατείνονται πως τα πραγματικά γεγονότα έχουν ως ακολούθως: (α) το 1947, εκμισθώθηκε από τον Κυβερνήτη της Κύπρου στην μεταλλευτική εταιρία Cyprus Asbestos Mines Ltd, η οποία λειτουργούσε μεταλλείο στο χωριό Π. Α. (στην συνέχεια «το μ. Α.»), βάσει σύμβασης, δασική γη την οποία η εταιρία θα χρησιμοποιούσε (είχε δικαίωμα να ανεγείρει κατοικίες και άλλα κτήρια) για σκοπούς της μίσθωσης. Η μεταλλευτική εταιρεία (μισθωτής) δεν είχε δικαίωμα παραχώρησης «οποιουδήποτε δικαιώματος» σε τρίτους, ενώ το κράτος είχε την δυνατότητα ανάκτησης των κατοικιών, μετά τον τερματισμό της σύμβασης. (β) το 1990 η μεταλλευτική εταιρεία τέθηκε υπό εκκαθάριση από το Δικαστήριο. Το κράτος κατέβαλε το ποσό των Λιρών Κύπρου 410.000= (ως την εκτιμημένη αξία των κατοικιών) στο ταμείο εκκαθάρισης της εταιρείας και κατέστη ιδιοκτήτης των κατοικιών (περιλαμβανομένης της επίδικης), οι οποίες βρίσκονται σε δασική γη. Το Τμήμα Δασών ανέλαβε στην συνέχεια την διαχείριση των κατοικιών. Είναι θέση της Υπεράσπισης πως νόμιμος ιδιοκτήτης των κατοικιών είναι το κράτος, το οποίο ουδέποτε συναίνεσε και ουδέποτε παραχώρησε στην ενάγουσα άδεια χρήσης και κατοχής της επίδικης κατοικίας και ως εκ τούτου, η ενάγουσα την χρησιμοποιεί παράνομα (η κατοικία δεν χρησιμοποιείται ολόχρονα αλλά κυρίως κατά τους μήνες Μάιο έως Οκτώβριο). Ούτε και με «την συμπεριφορά του» το κράτος «άφησε να εννοηθεί» ότι παρέχει στην ενάγουσα τέτοια συγκατάθεση. Αντίθετα, στην ενάγουσα επιδόθηκαν κατά καιρούς ειδοποιήσεις, με τις οποίες εκαλείτο, επ' απειλή λήψης δικαστικών μέτρων εναντίον της, να εγκαταλείψει την κατοικία. Συγκεκριμένα στην ενάγουσα επιδόθηκαν ειδοποιήσεις το 1998 (9.6.1998), το 1999 (6.5.1999), το 2002 (6.6.2002) και το 2005 (17.8.2005). Είναι παραδεκτό από πλευράς των εναγομένων, πως η ενάγουσα προέβη σε «κάποιες» εργασίες επιδιόρθωσης και συντήρησης στο εξωτερικό της κατοικίας (δεν αποδέχονται ωστόσο πως η ενάγουσα δαπάνησε το ποσό των €113.500=, όπως η ίδια διατείνεται). Τούτο όμως, κατά τους εναγόμενους 1 και 2, δεν δημιουργεί οποιοδήποτε ιδιοκτησιακό δικαίωμα και/ή δικαίωμα χρήσης της κατοικίας αλλά ούτε και οποιαδήποτε υποχρέωση του κράτους να αποζημιώσει την ενάγουσα. Καταληκτικά οι εναγόμενοι 1 και 2 επαναλαμβάνουν πως νόμιμος ιδιοκτήτης της κατοικίας η οποία βρίσκεται σε δασική γη είναι το κράτος και πως η ενάγουσα την κατέχει και την νέμεται παράνομα. Γι' αυτό ζητούν την απόρριψη της αγωγής με έξοδα. Για να αποδείξει την υπόθεση της, η ενάγουσα κατέθεσε η ίδια (ΜΕ1) και κάλεσε ακόμη πέντε μάρτυρες, τους ΧΧΧ Αγγελίδη (ΜΕ2), την ΧΧΧ Μαυρομουστάκη (ΜΕ3), τον ΧΧΧ Αγγελίδη (ΜΕ4), τον ΧΧΧ Μιχαλάκη (ΜΕ5) και τον ΧΧΧ Κωνσταντίνου (ΜΕ6). Από πλευράς εναγομένων κατέθεσαν οι ΧΧΧ Κύζης (ΜΥ1), η ΧΧΧ Φιλίππου (ΜΥ2), η ΧΧΧ Σοφοκλέους (ΜΥ3), ο ΧΧΧ Τσιντίδης (ΜΥ4) και ο ΧΧΧ Μιχαήλ (ΜΥ5). Η ενάγουσα ΧΧΧ Αγγελίδου (ΜΕ1), υιοθέτησε στα πλαίσια της κυρίως εξέτασης της, Γραπτή Δήλωση (Έγγραφο Α') στην οποία επαναλαμβάνει τους προβαλλόμενους στην Έκθεση Απαίτησης ισχυρισμούς. Η δική της εκδοχή ως προς τα γεγονότα είναι η εξής: «2. Γεννήθηκα στον Π. Α. το 1937 όπου και μεγάλωσα και ζω μέχρι σήμερα. Το 1967 παντρεύτηκα τον ΧΧΧ Αγγελίδη, ο όποιος καταγόταν και από τους δύο του γονείς από τον Π. Α. όπου και ζούσε με την οικογένεια του. Ο σύζυγος μου εργαζόταν στο Μ. Α. από νεαρή ηλικία όταν ήταν ακόμη ανήλικος. 3. Ο σύζυγος μου ΧΧΧ Αγγελίδης στην ηλικία των δέκα τεσσάρων ετών και ενώ εργαζόταν στο Μ. Α. από εργατικό ατύχημα έχασε το αριστερό του χέρι. Το μ. Α. λόγω της αναπηρίας του οφειλόμενη σε ατύχημα κατά την εργασία του στο μ. μερίμνησε τότε για την φοίτηση του στο Παγκύπριο Λύκειο και εν συνεχεία όταν αποφοίτησε τον τοποθέτησαν στα γραφεία της εταιρείας υπό την ιδιότητα του λογιστή παραχωρώντας του επίσης το έτος 1967 και παραδίδοντας του μία οικία στον Π. Α. ιδιοκτησίας τότε του μ. υπό τον αριθμό ΧΧΧ, μέσα στα πλαίσια συμβιβασμού και/ή αποζημίωσης ένεκα του ως άνω αναφερόμενου εργατικού ατυχήματος, προκειμένου να διαμένει μετά της οικογένειας του άνευ ανταλλάγματος ως μόνιμη κατοικία και με τις υποσχέσεις για έκδοση τίτλου ιδιοκτησίας και μεταβίβαση της επίδικης κατοικίας στο όνομα του συζύγου μου αλλά και στο όνομα οποιουδήποτε άλλου μέλους της οικογένειας μου δυνάμει κληρονομικών δικαιωμάτων και/ή διαδοχής. ............................... 6. Στην ως άνω οικία ζήσαμε όλη μας την ζωή και εγώ εξακολουθώ ως σήμερα να ζω σε αυτήν. Στην εν λόγω οικία μας, αποκτήσαμε και αναθρέψαμε τέσσερα τέκνα τα οποία φοίτησαν στο σχολείο του Α. Από την στιγμή της παραχωρήσεως της ως άνω οικίας ήτοι από το έτος 1967 έως σήμερα την κατέχουμε και την νεμόμαστε νομίμως, συνεχώς και αδιαλείπτως αναμένοντας την τήρηση των σχετικών υποσχέσεων για μεταβίβαση της κατοικίας στο όνομα τότε του συζύγου μου και/ή στο όνομα μου ως κληρονόμος και/ή των νόμιμων κληρονόμων του συζύγου μου δηλαδή των τέκνων μας. 7. Ο σύζυγος μου εξακολουθούσε να εργάζεται στο μ. Α. στην θέση του λογιστή μέχρι το έτος 1989 όπου και απεβίωσε. Έκτοτε την ως άνω οικία κατέχω νόμιμα, διαρκώς και αδιαλείπτως μαζί με το εξαρτώμενο τέκνο μου ΧΧΧ Αγγελίδη, ο οποίος είναι άτομο με ειδικές ανάγκες. 8. Κατά το έτος 1989 το μ. Α. έκλεισε και εμείς όπως πάντα εξακολουθούσαμε να διαμένουμε στην ως άνω οικία χωρίς ουδεμία όχληση αλλά και αναμένοντας ως ανωτέρω οι υποσχέσεις για την έκδοση τίτλου ιδιοκτησίας και την μεταβίβαση πλέον της οικίας μας στο όνομα μου λόγω του θανάτου του συζύγου μου. Το έτος 2005 μας επιδόθηκε προς έκπληξη μας γραπτή ειδοποίηση με ημερομηνία 17.08.2005 όπου μας πληροφορούσαν ότι η ως άνω κατοικία περιήλθε στην κυριότητα της Κυπριακής Δημοκρατίας και συνεπώς πρέπει να την εκκενώσουμε. Έκτοτε συνεχίζουμε να διαμένουμε αδιαλείπτως στην ως άνω οικία μας και χωρίς ουδεμία άλλη όχληση και βεβαίως με την ανοχή της Κυπριακής Δημοκρατίας.» Κατά την ίδια, η οικία (είναι η μοναδική ακίνητη ιδιοκτησία την οποία κατέχει και στην οποία διαμένει η ίδια και το εξαρτώμενο τέκνο της) «συντηρείτο, επιδιορθώνετο και ανακαινίζετο» με έξοδα της οικογένειας της. Τα χρήματα που διαχρονικά δαπανήθηκαν και τα οποία διεκδικεί ως αποζημιώσεις ανέρχονται στις €113.500=. Μετά την διακοπή, το 1996, της ηλεκτροδότησης των κατοικιών περιλαμβανομένης και της επίδικης, εμερίμνησαν με δικά τους έξοδα και δαπάνες και εγκατέστησαν ηλεκτρογεννήτρια προκειμένου να συνεχιστεί απρόσκοπτα η διαβίωση τους στην οικία. Από δημοσιεύματα στον τύπο (εφημερίδα «ο Φιλελεύθερος») στις 7.11.2011, πληροφορήθηκε πως ο Γενικός Εισαγγελέας απεφάσισε την έναρξη δικαστικών διαδικασιών με σκοπό την ανάκτηση της κατοχής όλων των κατοικιών της περιοχής του μ. Α. Την ίδια ημέρα όταν επέστρεφε στην οικία της μαζί με τον υιό της ΧΧΧ Αγγελίδη, είδαν δύο άγνωστα τους πρόσωπα να εξέρχονται της αυλής της οικίας τους, μεταφέροντας φωτογραφικές μηχανές. Τα εν λόγω πρόσωπα μόλις τους είδαν τράπηκαν σε φυγή. Απ' ότι πληροφορήθηκε, οι εναγόμενοι είχαν δώσει οδηγίες σε «ανθρώπους του δασονομείου», να «εισβάλουν παράνομα» στην οικία τους, να μεταφέρουν όλον τον οικιακό εξοπλισμό και τα προσωπικά τους αντικείμενα σε άγνωστο μέρος και να σφραγίσουν την είσοδο της οικίας χωρίς να τους ενημερώσουν. Υπεστήριξε πως οι αυθαίρετες αυτές πράξεις και ενέργειες την εναγομένων, αποτελούν «μεθοδευμένη τακτική», έχουσα ως σκοπό να τους εμποδίσουν από το να απολαμβάνουν «ήσυχα και απρόσκοπτα» την κατοχή, την χρήση και την αξιοποίηση της περιουσίας τους. Στόχος είναι, όπως ανέφερε, η καταπάτηση των ιδιοκτησιακών τους δικαιωμάτων ως «κληρονόμοι και/ή ως νόμιμοι δικαιούχοι» του ακινήτου. Αντεξεταζόμενη, συμφώνησε πως η συμφωνία του 1967 ήταν προφορική και πως κατοικίες παραχωρήθηκαν και σε άλλους εναγόμενους στο μ. Επέμενε στη θέση πως η κατοικία τους παραχωρήθηκε λόγω του ατυχήματος που είχε ο σύζυγος της στο μ. και λόγω των προβλημάτων υγείας (πνευματική καθυστέρηση) που έχει ο υιός της ΧΧΧ ο οποίος γεννήθηκε το 1972. Σε υποβολή της συνηγόρου Υπεράσπισης πως η επίδικη κατοικία κτίστηκε σε δασική γη που ανήκει στο κράτος, απάντησε πως η γη «πήγε στο δασονομείο» μετά που έκλεισε η μεταλλευτική εταιρία. Δέχθηκε πως το 2010 μεταβίβασε στους υιούς της, ΧΧΧ και ΧΧΧ Αγγελίδη, μισό οικόπεδο στην περιοχή Α.Α. (Χ.) στην Λεμεσό επί του οποίου υπάρχει οικία, στην οποία διαμένει «άμα είναι στην Λεμεσό». Συμφώνησε επίσης πως «άμα ο καιρός εν με σιόνια» ή όταν βρέχει δεν μένει στο σπίτι στον Α., αφού τούτο είναι «μέσα στο βουνό τζιαι δεν φκαίνει το αυτοκίνητο». Αρνήθηκε την θέση της Υπεράσπισης πως ουσιαστικά «το σπίτι χρησιμοποιείται ως εξοχικό». «Πάω και έρχομαι», όπως χαρακτηριστικά κατέθεσε. Παραδέχθηκε πως έλαβε τις επιστολές του Τμήματος Δασών ημερομηνίας 9.6.1998 (Τεκμήριο 1) και 6.5.1999 (Τεκμήριο 2), αντίστοιχα. Πέραν τούτων, δεν έλαβε καμία άλλη επιστολή. Ο ΧΧΧ Αγγελίδης (ΜΕ2), υιός της ενάγουσας, επανέλαβε τα όσα η τελευταία κατέθεσε. Ήταν και η δική του θέση πως η κατοικία «τους ανήκει» αφού δόθηκε στον πατέρα του ως αντιστάθμισμα για το ατύχημα που είχε (αυτό τους έλεγε ο πατέρας τους, όσο ζούσε). Συμφώνησε πως «η γη πάνω στην οποία είναι κτισμένη η κατοικία» είναι κρατική δασική γη. Τόσο ο ίδιος όσο και τα αδέλφια του (ΧΧΧ, ΧΧΧ και η αδελφή τους ΧΧΧ) εκεί γεννήθηκαν και μεγάλωσαν. Η κατοικία σήμερα (βρίσκεται σε καλή κατάσταση και έχει όλο τον εξοπλισμό) κατέχεται από την μητέρα του, η οποία διαμένει μόνιμα εκεί (δεν έχει άλλο ακίνητο στο όνομα της). Ο ίδιος και τα αδέλφια του, την επισκέπτονται συχνά. Ερωτηθείς για ποιο λόγο η μητέρα του καταχώρησε και προώθησε την αγωγή, απάντησε «επειδή το Τμήμα Δασών θέλει να πάρει το σπίτι», ενώ στον πατέρα του εδίδοντο υποσχέσεις πως θα του έδιναν τίτλο. Ο ΜΕ2 αναφέρθηκε σε περιστατικό που επεσυνέβη «τελευταία» στις κατοικίες του μ. Α., όπου ο Διευθυντής του Τμήματος Δασών «ήρθε με λιβέρι έσπαζε τις πόρτες, έπιανε τα πράγματα, τα φόρτωνε σε φορτηγό και τα μετέφερε σε σπίτι στα Π.». Και στην δική τους κατοικία επιχειρήθηκαν «παράνομες επεμβάσεις» εκ μέρους του Τμήματος Δασών, για τις οποίες έγιναν καταγγελίες στον Αστυνομικό Σταθμό Τροόδους. Η κατοικία συντηρείται διαχρονικά. Για την συντήρηση και την επιδιόρθωση της πλήρωσαν πάρα πολλά χρήματα (σχετικές αποδείξεις καταχωρήθηκαν ως Τεκμήριο 3). Η ΧΧΧ Μαυρομουστάκη (ΜΕ3), Ανώτερη Δικηγόρος της Δημοκρατίας, κατέθεσε πως το 2005, το Υπουργείο Γεωργίας, Φυσικών Πόρων και Περιβάλλοντος, ζήτησε από τον Γενικό Εισαγγελέα οδηγίες σε σχέση με την ανάκτηση της κατοχής των κατοικιών που κατέχονται παράνομα από ιδιώτες, στο Μ. Α. Η ίδια, αφού μελέτησε το θέμα, απέστειλε προς το Υπουργείο την επιστολή ημερομηνίας 22.7.2005 (Τεκμήριο 8). Σύστηνε όπως το Τμήμα Δασών δώσει εκ νέου γραπτή προειδοποίηση στους παράνομους κατόχους, με την οποία να τους καλεί να προβούν σε άμεση εκκένωση των κατοικιών και παράδοση τους στον νόμιμο ιδιοκτήτη τους, την Κυπριακή Δημοκρατία. Με την λήξη της προθεσμίας, το Τμήμα Δασών θα προέβαινε στην εκκένωση των κατοικιών, αφού κατέγραφε όλα τα εντός αυτών αντικείμενα, τα οποία θα έπρεπε να μετακινηθούν και φυλαχθούν σε ασφαλισμένο χώρο. Παράλληλα έγιναν και συσκέψεις στο Υπουργείο στις οποίες είχε παραστεί και η ίδια. Παρών στις συσκέψεις ήταν και ο αστυνομικός διευθυντής Λευκωσίας, από τον οποίο ζητήθηκε η συνδρομή της αστυνομίας ώστε να διασφαλιστεί η ανάκτηση των κατοικιών, με ειρηνικό (κατά το δυνατό) τρόπο. Ο ΧΧΧ Αγγελίδης (ΜΕ4), δεύτερος υιός της ενάγουσας, κινήθηκε στην ίδια γραμμή πλεύσης με την μητέρα του (ΜΕ1) και τον αδελφό του ΧΧΧ (ΜΕ2). Υιοθέτησε και επανέλαβε τα όσα και οι δύο κατέθεσαν. Ήταν και η δική του θέση πως η επίδικη κατοικία παραχωρήθηκε στον πατέρα του, λόγω του ότι δεν πήρε καμία αποζημίωση για το ατύχημα που είχε στο μ. Κατά καιρούς ο πατέρας του λάμβανε υποσχέσεις (αυτή ήταν η πληροφόρηση που είχε από τους γονείς του) από την διεύθυνση του Μ. ότι θα του δινόταν τίτλος ιδιοκτησίας. Τις ίδιες υποσχέσεις λάμβανε ο τελευταίος και από τον τέως Μητροπολίτη Λεμεσού ΧΧΧ, όταν η διοίκηση του Μ. περιήλθε στην Μητρόπολη Λεμεσού. Η επίδικη κατοικία (ήταν η οικογενειακή τους εστία αφού εκεί μεγάλωσαν όλα τα παιδιά της οικογένειας) κατέχεται από την μητέρα του, με έξοδα της οποίας συντηρείται ανελλιπώς. Προτού ληφθούν δικαστικά μέτρα εναντίον της Δημοκρατίας (με την καταχώρηση της παρούσας αγωγής) αποτάθηκαν σε δικηγόρο στην Λεμεσό (Γιώργος Χαραλαμπίδης), ο οποίος απέστειλε επιστολές το 2005 και το 2011 προς το Υπουργείο Γεωργίας και το Υπουργικό Συμβούλιο αντίστοιχα, με τις οποίες εξέθετε τις θέσεις τους (η σχετική αλληλογραφία κατατέθηκε ως Τεκμήρια 9 και 10). Πέραν τούτου και ο ίδιος προσωπικά προέβη σε ενέργειες για την επίλυση του ζητήματος. Επισκέφθηκε τον τέως Γενικό Εισαγγελέα ΧΧΧ Κληρίδη, με τον οποίο συζήτησε την υπόθεση. Ο τελευταίος του απάντησε πως «θα το έβλεπε» με την εκπρόσωπο της Νομικής Υπηρεσίας. Δέχθηκε, αντεξεταζόμενος, πως υπάλληλοι του Τμήματος Δασών «δεν είχαν μπει και δεν είχαν προσπαθήσει να ανοίξουν το σπίτι για να μετακινήσουν πράγματα σε αποθήκες όπως σε άλλες περιπτώσεις». Οι υπάλληλοι εισήλθαν μόνο στην αυλή. Συμφώνησε επίσης πως το 2011, η Δημοκρατία καταχώρησε εναντίον της μητέρας του, στο Επαρχιακό Δικαστήριο Λεμεσού, την αγωγή ΧΧΧ/2011 (Τεκμήριο 11) με την οποία αξιώνει την ανάκτηση της κατοχής της επίδικης κατοικίας, ενοίκια και αποζημιώσεις. Ο ΧΧΧ Μιχαλάκη (ΜΕ5), δικηγόρος και εκτιμητής ακινήτων, μέλος του ΕΤΕΚ, κατέθεσε πως εκτίμησε την αγοραία αξία της επίδικης κατοικίας κατά τους χρόνους, Ιανουάριο του 2004 και Σεπτέμβριο του 2011. Ετοίμασε Έκθεση (Τεκμήριο 13). Επεξήγησε πως λήφθηκαν υπόψη οι πίνακες της Στατιστικής Υπηρεσίας (όσον αφορά το κόστος κατασκευής) για τους αντίστοιχους χρόνους. Η αξία της κατοικίας τον Ιανουάριο του 2004 ανήρχετο στο ποσό των €85.000=, ενώ τον Σεπτέμβριο του 2011 στις €119.000=. Διευκρίνισε πως τα ποσά αυτά αντιπροσωπεύουν την αξία της οικοδομής (το κόστος κατασκευής της) και όχι και την αξία της γης επί της οποίας είναι κτισμένη, λόγω του ότι δεν προσκομίστηκε τίτλος ιδιοκτησίας. Όσον αφορά τους συγκεκριμένους χρόνους (Ιανουάριο του 2004 και Σεπτέμβριο του 2011) κατέθεσε πως δεν τους επέλεξε ο ίδιος, αυτές ήταν οι οδηγίες του. Ο ΧΧΧ Κωνσταντίνου (ΜΕ6), πολιτικός μηχανικός, μέλος του ΕΤΕΚ, κατέθεσε πως στις 2.3.2018, επιθεώρησε την επίδικη κατοικία, ηλικίας 90 ετών περίπου (κτίστηκε γύρω στο 1901 από τους Βρετανούς, εξ όσων του ελέχθη) τόσο εσωτερικά όσο και εξωτερικά και προέβη σε Εκτίμηση της σημερινής αγοραίας αξίας της. Ετοίμασε έκθεση (Τεκμήριο 16) στην οποία καταγράφονται, μεταξύ άλλων, τα εξής: «Το κτίριο (έχει συνολικό εμβαδό περίπου 159 τετραγωνικών μέτρων), είναι ισόγειο, με επικλινή οροφή η οποία καλύπτεται με κυπριακού τύπου κεραμίδια. Εξωτερικά στους τοίχους υπάρχει επένδυση μονωτικής σανίδας αμιάντου, εκτός από την κύρια είσοδο στην οποία υπάρχει επένδυση από κόκκινο κτιστό τουβλάκι Βρετανικού τύπου. Οι εξωτερικές επενδύσεις εμφανίζονται σε αρκετά καλή κατάσταση, στοιχείο που παραπέμπει σε συστηματική και συνεχή συντήρηση από τους ιδιοκτήτες. Η στέγη από κεραμίδια φαίνεται επίσης σε αρκετά καλή κατάσταση, κάτι που είναι επίσης εμφανές από την απουσία λεκέδων από υγρασίες στο ταβάνι, εσωτερικά. Σε αντίθεση, τα ξύλινα γλαφώνια και καρκάνια σε όλη την περίμετρο της στέγης παρουσιάζουν εκτεταμένες ζημιές. Ο σκελετός του κτιρίου εκτιμάται ότι είναι από οπλισμένο σκυρόδεμα, (υπάρχει περιμετρική θεμελιοδοκός από οπλισμένο σκυρόδεμα και δύο καμινάδες από οπλισμένο σκυρόδεμα στην οροφή), παρόλο που δεν είναι εμφανής σε αρκετά σημεία, αφού καλύπτεται από τις επενδύσεις των τοιχοποιιών. Τα εμφανή δομικά στοιχεία από οπλισμένο σκυρόδεμα παρουσιάζονται σε καλή κατάσταση και δεν υπάρχουν καθόλου σημάδια φθοράς. Ως εκ τούτου, εκτιμάται ότι ο συνολικός σκελετός του κτιρίου είναι σε καλή κατάσταση. Εσωτερικά υπάρχουν οι ακόλουθοι χώροι: προχώλ, σαλοτραπεζαρία, τρία υπνοδωμάτια, αποχωρητήριο, μπάνιο, κουζίνα, αποθήκη και διάδρομος. Το πάτωμα σε σαλοτραπεζαρία και υπνοδωμάτια είναι καλυμμένο με σανίδια φυσικού ξύλου και βρίσκεται σε καλή κατάσταση, ενώ οι υπόλοιποι χώροι καλύπτονται με κεραμικά, τα οποία παρουσιάζονται σε καλή κατάσταση. Οι τοίχοι και το ταβάνι είναι επενδυμένοι με γυψοσανίδες και επικάλυψη μπογιάς. Στο εσωτερικό υπάρχουν δύο εστίες φωτιάς οι οποίες ενώνονται με τις καμινάδες στην στέγη. Παρακείμενα του κυρίως κτιρίου υπάρχουν δύο μεταλλικά υποστατικά, περίπου 17 και 12 τετραγωνικών μέτρων, τα οποία χρησιμοποιούνται ως αποθηκευτικοί χώροι. Τα δύο υποστατικά παρουσιάζουν φθορές. Στην νότια πλευρά του κυρίως κτιρίου υπάρχει πεζοδρόμιο από οπλισμένο σκυρόδεμα, συνολικού εμβαδού περίπου 120 τετραγωνικών μέτρων, το οποίο βρίσκεται σε αρκετά καλή κατάσταση». Όσον αφορά την «Μέθοδο Εκτίμησης» που χρησιμοποίησε, ανέφερε πως στην συγκεκριμένη περίπτωση δεν υπάρχουν κτηματολογικά δεδομένα, άρα δεν υφίσταται η δυνατότητα χρήσης της Συγκριτικής Μεθόδου Εκτίμησης (The Comparison Method of Valuation). Ως εκ τούτου, η εκτίμηση βασίζεται «στο σημερινό κόστος κατασκευής αντίστοιχου μεγέθους κτιρίου για την συγκεκριμένη περιοχή, από το οποίο αφαιρείται το συνολικό κόστος των προτεινόμενων επιδιορθώσεων για πλήρη ανανέωση της οικίας». Λαμβάνοντας υπόψη τα «τρέχοντα δεδομένα της οικοδομικής βιομηχανίας», κατέληξε πως το ολικό κόστος κατασκευής του υπό εκτίμηση υποστατικού, περιλαμβανομένων των δύο αποθηκευτικών χώρων και του πεζοδρομίου, ανέρχεται στις €203.133= (οικία €189.210=, αποθήκες €10.353=, πεζοδρόμιο €3.570=). Από το πιο πάνω ποσό θα πρέπει να αφαιρεθεί το κόστος επιδιόρθωσης και των «κατεστραμμένων υλικών» που θα πρέπει να αντικατασταθούν, καθότι το κτίριο λόγω χρήσης αλλά και της ηλικίας του παρουσιάζει φθορές, ώστε τούτο «να προσφέρει τις συνθήκες χρήσης μιας κατασκευής υπό τα σημερινά δεδομένα». Υπολόγισε πως το συνολικό κόστος των προτεινόμενων επιδιορθώσεων (για την οικία και τους αποθηκευτικούς χώρους), ανέρχεται, περιλαμβανομένου του Φ.Π.Α., στο ποσό των €35.700=. Κατέληξε πως η αγοραία αξία του κτιρίου ανέρχεται στις €167.433= (€203.133 - €35.700= = €167.433=). Τέλος, ανέφερε πως στην εκτιμημένη αγοραία αξία της οικίας δεν περιλαμβάνεται η αξίας της γης καθότι δεν υπάρχουν κτηματολογικά στοιχεία. Λαμβάνοντας υπόψη πως για την ανέγερση της συγκεκριμένης κατοικίας «χρειάζεται» τουλάχιστον μία σκάλα γης, η αξίας της (γης) ανέρχεται πέριξ των €10.000=, αφού τόση είναι η αξία της γης στην συγκεκριμένη περιοχή. Δεν λήφθηκε επίσης υπόψη «η προνομιακή θέση του σπιτιού σε πευκόφυτη περιοχή με απρόσκοπτη θέα». Αντεξεταζόμενος και σε υποβολή της συνηγόρου Υπεράσπισης, συμφώνησε πως ουσιαστικά αυτό που εκτίμησε είναι την κατασκευαστική αξία της κατοικίας και όχι την αγοραία αξία της. Αφ' ης στιγμής, τόνισε, δεν υπάρχει τίτλος ιδιοκτησίας, δεν μπορούσε να γίνει εκτίμηση αγοραίας αξίας (με την συγκριτική μέθοδο). Ο ΧΧΧ Κύζης (ΜΥ1), Δασικός Λειτουργός Α' Τάξης και υπεύθυνος από το 1994 στην Κ. Α., κατέθεσε ως προς τα γεγονότα τα εξής: «2. Το Μ. Α. λειτούργησε κατά την περίοδο 1904-1988. Κατά την διάρκεια αυτής της περιόδου συνήφθησαν διάφορες συμφωνίες για εξόρυξη στην περιοχή Α. Το 1934 συνήφθη σύμβαση μεταξύ του τότε Κυβερνήτη της Κύπρου και της εταιρείας Cyprus and General Asbestos Company Limited (κατωτέρω αναφερόμενη ως «η μεταλλευτική σύμβαση»), το 1963 συνήφθη σύμβαση μεταξύ του τότε Υπουργού Γεωργίας και Φυσικών Πόρων και της εταιρείας Cyprus Asbestos Mines Ltd και το 1972 συνήφθη σύμβαση μεταξύ της Κυπριακής Δημοκρατίας, μέσω του Περιφερειακού Δασικού Λειτουργού Τροόδους και της εταιρείας Cyprus Asbestοs Mines Ltd. Οι εν λόγω συμβάσεις κατατίθενται ως Τεκμήριο 18
(1), 18
(2)και 18
(3).
- Η μεταλλευτική σύμβαση που συνομολογήθηκε το 1934, έδιδε το δικαίωμα στην μεταλλευτική εταιρεία να ανεγείρει στην κρατική δασική γη που ενοικίαζε από το κράτος, μεταξύ άλλων, κτίρια όπως εργατικές κατοικίες κ.λ.π., τα οποία ήταν αναγκαία για την αποτελεσματική διεκπεραίωση της εξόρυξης δυνάμει της μεταλλευτικής σύμβασης και τα οποία χρησιμοποιούνταν προς όφελος της μεταλλευτικής εταιρείας για τους σκοπούς της μεταλλευτικής σύμβασης (άρθρο 20 της μεταλλευτικής σύμβασης). Όμως, με βάση τις πρόνοιες της μεταλλευτικής σύμβασης, όλα τα εν λόγω κτίρια, εάν δεν μετακινούνταν από την μεταλλευτική εταιρεία μετά τον τερματισμό της μεταλλευτικής σύμβασης, θα ανήκαν στο κράτος, ο οποίος ήταν ο ιδιοκτήτης της γης επί της οποίας είχαν ανεγερθεί (άρθρα 5[2] και 40[2] της μεταλλευτικής σύμβασης) και η μεταλλευτική εταιρεία δεν είχε δικαίωμα να παραχωρήσει οποιαδήποτε δικαιώματα σε τρίτους που να δημιουργούν υποχρεώσεις για (ή απαιτήσεις προς) τον ιδιοκτήτη (άρθρα 11 και 27 της μεταλλευτικής σύμβασης).
- Το 1988 το Μ. έκλεισε λόγω οικονομικών δυσχερειών, ως αποτέλεσμα της σταδιακής πτώσης στη ζήτηση του αμιάντου στις διεθνείς αγορές, επειδή διαπιστώθηκε ότι η χρήση του ήταν επικίνδυνη για την ανθρώπινη υγεία, και στο χώρο του Μ. παρέμεινε ένας μεγάλος αριθμός υποστατικών, κτιρίων, μηχανημάτων και άλλος κινητός εξοπλισμός.
- Το 1992 το Υπουργικό Συμβούλιο αποφάσισε (Αρ. Απόφασης 37.315, 30.4.1992) την ακύρωση της μεταλλευτικής άδειας της μεταλλευτικής εταιρείας και τον επαναδιορισμό της εξ Υπουργών Επιτροπής (Υπουργοί Εμπορίου και Βιομηχανίας, Οικονομικών, Γεωργίας, Φυσικών Πόρων και Περιβάλλοντος, Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων και Άμυνας) η οποία είχε συσταθεί από το 1990 με όρους εντολής την: (α) Σταθεροποίηση, διαμόρφωση και δενδροφύτευση των στείρων μπάζων και αποκατάσταση του περιβάλλοντος στο Μ. (β) Περίληψη κονδυλίου £250.000 στους προϋπολογισμούς για έναρξη των εργασιών αποκατάστασης. (γ) Επανεξέταση τυχόν προτάσεων επαναλειτουργίας του Μ. (δ) Μελέτη τρόπων αξιοποίησης της περιουσίας της μεταλλευτικής εταιρείας (εργοστάσιο εμπλουτισμού, κατοικίες κ.α.).
- Ταυτόχρονα διορίστηκε Τεχνική Επιτροπή αποτελούμενη από τα Τμήματα Γεωλογικής Επισκόπησης, Αναπτύξεως Υδάτων, Δασών, Πολεοδομίας και Οικήσεως, Επιθεώρησης Εργασίας, Περιβάλλοντος και Μεταλλείων για να βοηθά την εξ Υπουργών Επιτροπή στο έργο της.
- Το 1994 το Υπουργικό Συμβούλιο αποφάσισε (Αρ. Απόφασης 41.148, 1.6.1994) τη μη επαναλειτουργία του Μ. και επομένως το οριστικό κλείσιμό του. Επίσης εξουσιοδότησε την Έφορο Εταιρειών και Επίσημο Παραλήπτη να προβεί σε εκποίηση της περιουσίας της μεταλλευτικής εταιρείας, που είχε εν τω μεταξύ τεθεί υπό εκκαθάριση με απόφαση του Δικαστηρίου που εκδόθηκε το 1990, για να γίνει δυνατή η διευθέτηση των οικονομικών υποχρεώσεών της. Με την ίδια απόφαση, το Υπουργικό Συμβούλιο ανέθεσε την Προεδρία της εξ Υπουργών Επιτροπής στον Υπουργό Γεωργίας, Φυσικών Πόρων και Περιβάλλοντος.
- Το 1996 το κράτος κατέβαλε στο ταμείο εκκαθάρισης της μεταλλευτικής εταιρείας το ποσό των £410.000, που ήταν η εκτιμημένη από το Τμήμα Κτηματολογίου και Χωρομετρίας αξία (χωρίς τη γη) όλων των κτιρίων του Μ., συμπεριλαμβανομένων των κατοικιών, και κατέστη ιδιοκτήτης αυτών. Ακολούθως, κατόπιν γνωμάτευσης του Γενικού Εισαγγελέα, όλα τα εν λόγω κτίρια, τα οποία ήταν κτισμένα σε κρατική δασική γη και τα οποία ήταν πλέον ιδιοκτησία του κράτους, τέθηκαν υπό την διαχείριση του Τμήματος Δασών.
- Η Αρχή Ηλεκτρισμού είχε εν τω μεταξύ διακόψει από το 1995 την παροχή ηλεκτρικού ρεύματος στο Μ. επειδή μετά από έλεγχο διαπιστώθηκε ότι οι ηλεκτρικές εγκαταστάσεις δεν πληρούσαν τις προδιαγραφές που απαιτεί η Νομοθεσία και ήταν επικίνδυνες.
- Η Τεχνική Επιτροπή ετοίμασε από το 1994 «Μελέτη Γενικής Αναγνώρισης του Μ. Α.» με κυριότερο αντικείμενο την αξιολόγηση όλων των υποστατικών του Μ., αρκετά από τα οποία χαρακτηρίστηκαν ως επικίνδυνα και κατεδαφίστηκαν αργότερα, ενώ άλλα κρίθηκε ότι θα μπορούσε να επιδιορθωθούν ή ότι είχαν αρχιτεκτονική αξία. Πολλές από τις κατοικίες που υπήρχαν στο Μ. κατείχοντο παράνομα από πρώην εργαζόμενους στο Μ. ή συγγενείς αυτών, όπως η Ενάγουσα. Η Τεχνική Επιτροπή Α. ενέκρινε σχεδόν κάθε χρόνο ένα ποσό από το κονδύλι αποκατάστασης του Μ. για συντήρηση ή κατεδάφιση αριθμού κατοικιών που ήταν ελεύθερες από κατοχή.
- Για την ανάκτηση από το κράτος των κατοικιών που ήταν κτισμένες σε κρατική δασική γη και που χρησιμοποιούντο παράνομα από πρώην εργαζόμενους του Μ. ή συγγενείς τους και την αξιοποίηση αυτών, έγινε μεγάλος αριθμός διαβουλεύσεων και συναντήσεων από το 1997 μέχρι το
- Στα πλαίσια των προσπαθειών που καταβάλλονταν για ανάκτηση από το κράτος των κατοικιών που χρησιμοποιούντο παράνομα, το Υπουργείο Γεωργίας, Φυσικών Πόρων και Περιβάλλοντος, Τμήμα Δασών απέστειλε στις 9.6.1998 επιστολές προς πρόσωπα που κατείχαν παράνομα κατοικίες του Μ. αναφέροντας τους ότι όλα τα υποστατικά στο Μ. Α. είναι κρατική περιουσία και επειδή χρησιμοποιούν τις κατοικίες χωρίς άδεια του ιδιοκτήτη πρέπει να τις εγκαταλείψουν εντός 2 μηνών. Τέτοια επιστολή δόθηκε από εμένα και στην Ενάγουσα και αντίγραφο της επιστολής αυτής είναι το Τεκμήριο
- Στις 14.7.1998 το δικηγορικό γραφείο Κ. Π. Ερωτοκρίτου & Σία απέστειλε επιστολή προς τον Υπουργό Γεωργίας, Φυσικών Πόρων και Περιβάλλοντος αναφερόμενο στις πιο πάνω επιστολές ημερ. 9.6.1998 για εγκατάλειψη των κατοικιών αναλύοντας τους λόγους για τους οποίους οι πελάτες τους, μία εκ των οποίων ήταν και η Ενάγουσα, πίστευαν ότι οι κάτοικοι δεν πρέπει να εγκαταλείψουν τις κατοικίες. Αντίγραφο της επιστολής του δικηγορικού γραφείου Κ. Π. Ερωτοκρίτου & Σία ημερ. 14.7.1998 κατατίθεται ως Τεκμήριο
- Στις 6.5.1999 το Τμήμα Δασών μέσω του Γραφείου Περιφεριακού Δασικού Λειτουργού Τροόδους απέστειλε εκ νέου επιστολές προς τα άτομα που κατείχαν, χωρίς άδεια, κατοικίες στο χώρο του πρώην Μ.Α. καλώντας τους να εγκαταλείψουν άμεσα τις κατοικίες αυτές. Τέτοια επιστολή δόθηκε από εμένα και στην Ενάγουσα και αντίγραφο της επιστολής αυτής είναι το Τεκμήριο
- Στις 6.6.2002 το Τμήμα Δασών μέσω του Γραφείου Περιφερειακού Δασικού Λειτουργού Τροόδους απέστειλε ξανά επιστολές προς τα άτομα που κατείχαν, χωρίς άδεια, κατοικίες στο χώρο του πρώην Μ. Α. καλώντας τους να εγκαταλείψουν τις κατοικίες μέχρι τις 31.8.
- Τέτοια επιστολή δόθηκε από εμένα και στην Ενάγουσα και αντίγραφο της επιστολής αυτής κατατίθεται ως Τεκμήριο
- Το 2004, η Κοινότητα Π. Α. καταργήθηκε με απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου (Αρ. Απόφασης 59.279, 21.1.2004) με ταυτόχρονη μετονομασία της Κοινότητας του Κ. Α. σε Κ.Α. (δημιουργία νέας Κοινότητας) της οποίας το Συμβούλιο δεν επιβάλλει οποιαδήποτε φορολογία στους χρήστες των κατοικιών του Μ., τους οποίους επίσης θεωρεί ότι κατέχουν τις κατοικίες παράνομα. Περαιτέρω το Υπουργικό Συμβούλιο με την ίδια απόφασή του έδωσε οδηγίες στο Τμήμα Δασών να προχωρήσει χωρίς άλλη καθυστέρηση στην ανάκτηση όλων των κατοικιών Α. Αντίγραφο της ως άνω απόφασης του Υπουργικού Συμβουλίου κατατίθεται ως Τεκμήριο
- Στις 17.8.2005 ο Διευθυντής Τμήματος Δασών επέδωσε επιστολές προς τα άτομα που κατείχαν χωρίς άδεια κατοικίες καλώντας τους για τελευταία φορά να τις εγκαταλείψουν μέχρι τις 17.10.
- Τέτοια επιστολή δόθηκε από εμένα και στην Ενάγουσα και αντίγραφο της επιστολής αυτής είναι το Τεκμήριο
- Για απόδειξη του γεγονότος της επίδοσης των ως άνω επιστολών ετοιμάστηκε σχετικό «Μητρώο επίδοσης προειδοποιήσεων για ανάκτηση των κατοικιών του μ. Α.» στο οποίο υπέγραψε, μεταξύ άλλων, και η Ενάγουσα. Αντίγραφο του εν λόγω Μητρώου κατατίθεται ως Τεκμήριο
- Από το 2005 μέχρι το 2009 ανακτήθηκαν 16 κατοικίες, ενώ άλλες συνέχισαν να κατέχονται παράνομα από ιδιώτες, οπότε και δόθηκαν από τον Γενικό Εισαγγελέα οδηγίες στον ιδιώτη δικηγόρο κ. Γιώργο Μηχανικό, ο οποίος το 2011 προχώρησε με την καταχώρηση εκ μέρους της Δημοκρατίας αγωγών εναντίον όλων των προσώπων που κατείχαν παράνομα κατοικίες του Μ. Η αγωγή εναντίον της Ενάγουσας, η οποία ακόμα εκκρεμεί, είναι η αγωγή ΧΧΧ/2011 Επαρχιακού Δικαστηρίου Λεμεσού. Σήμερα όλα τα πρόσωπα που κατείχαν κατοικίες, πλην της Ενάγουσας, εγκατέλειψαν αυτές ή αποδέχτηκαν την έκδοση απόφασης του Δικαστηρίου για παράδοση ελεύθερης κατοχής αυτών στο Τμήμα Δασών σε χρονικό διάστημα 5 χρόνων από την ημερομηνία έκδοσης κάθε απόφασης. Ως παράδειγμα τέτοιας απόφασης με αναστολή εκτέλεσης για 5 χρόνια καταθέτω ως Τεκμήριο 23 την απόφαση εναντίον του ΧΧΧ Μουσικού ημερ. 14.3.2017.» Ήταν η θέση του πως η ενάγουσα (σύζυγος πρώην εργαζομένου στο Μ.), «παράνομα, παράτυπα, αδικαιολόγητα και χωρίς άδεια», κατέχει μέχρι σήμερα την κατοικία με αρ. ΧΧΧ, στο Μ. Α. Η γη στην οποία είναι κτισμένη η κατοικία είναι κρατική δασική γη, τμήμα του δάσους Τροόδους, η οποία κηρύχθηκε σε Εθνικό Δασικό Πάρκο και εντάχθηκε στο Δίκτυο Natura
- Η κατοικία, τουλάχιστον από το 1994 και μετέπειτα, ουδέποτε αποτελούσε την κύρια κατοικία της ενάγουσας. Χρησιμοποιείται κυρίως από τον Μάιο μέχρι τον Οκτώβριο, ενώ τους υπόλοιπους μήνες δεν χρησιμοποιείται κατά τις εργάσιμες ημέρες. Η Κυπριακή Δημοκρατία έχει εξοφλήσει όλες τις υποχρεώσεις και τις οφειλές της προς τους εργαζόμενους της υπό εκκαθάρισης μεταλλευτικής εταιρείας, περιλαμβανομένου και του συζύγου της ενάγουσας. Ουδέποτε οι εναγόμενοι υποσχέθηκαν είτε στην ενάγουσα, είτε στον σύζυγο της, ή σε οποιοδήποτε άλλο μέλος της οικογένειας της, ότι θα μπορούσαν να κατέχουν την επίδικη κατοικία ή ότι θα αποκτούσαν την κυριότητα της. Το Τμήμα Δασών ουδέποτε συμφώνησε είτε ρητά, είτε σιωπηρά, είτε «έδωσε αφορμή για διαμόρφωση εντύπωσης», πως η χρήση των κατοικιών του Μ. Α., «γίνεται νόμιμα», ούτε οι εναγόμενοι με «την οποιαδήποτε συμπεριφορά τους, άφησαν να εννοηθεί από την ενάγουσα ότι παρέχουν τέτοια συγκατάθεση». Αντίθετα το Τμήμα Δασών επέδιδε κατά καιρούς ειδοποιήσεις για «εγκατάλειψη της κατοικίας με προειδοποίηση λήψης δικαστικών μέτρων», εναντίον των παρανομούντων, περιλαμβανομένης και της ενάγουσας. Υπεστήριξε πως η «οποιαδήποτε πιθανή καθυστέρηση» στην λήψη δικαστικών μέτρων εναντίον των παράνομων κατόχων των επίδικων κατοικιών, οφείλετο σε «επιείκεια» που επέδειξε η Κυπριακή Δημοκρατία μέχρις ότου οι παράνομα κατέχοντες τις επίδικες κατοικίες (μεταξύ αυτών και η ενάγουσα) τις εγκαταλείψουν οικειοθελώς, όπως αναμενόταν. Η ΧΧΧ Φιλίππου (ΜΥ2), Πρώτος Επιμετρητής Ποσοτήτων στο Τμήμα Δημοσίων Έργων, κλήθηκε για να καταθέσει σε σχέση με την κατασκευαστική αξία της επίδικης κατοικίας. Την επιθεώρησε (εξωτερικά και εσωτερικά) στις 22.3.
- Ετοίμασε Έκθεση (Τεκμήριο 24). Κατέληξε στο συμπέρασμα πως η κατοικία «ως έχει αυτή την στιγμή» έχει μηδενική αξία. Επεξήγησε πως κατέληξε σ' αυτό το συμπέρασμα, έχοντας ως υπόβαθρο το κόστος που έχει σήμερα η κατασκευή μιας συμβατικής κατοικίας, αντίστοιχου εμβαδού καλυμμένων χώρων με την επίδικη (150 τετραγωνικά μέτρα περίπου). Τόνισε πως το κόστος συντήρησης της επίδικης κατοικίας είναι πολύ ψηλό και ασύμφορο έναντι της κατεδάφισης της και ανέγερσης μιας αντίστοιχης καινούργιας. Ανέλυσε την θέση της ως εξής. Έχοντας ως βάση τον σχετικό πίνακα της Στατιστικής Υπηρεσίας που εκδόθηκε το 2015 (είναι η τελευταία έκδοση, καθότι δεν εκδόθηκε αντίστοιχος για τα επόμενα χρόνια) όπου το κόστος κατασκευής μιας κατοικίας καθορίζετο στα €1.009= ανά τετραγωνικό μέτρο, σήμερα μια αύξηση της τάξης του 10% θεωρείται λογική για τον υπολογισμό του κόστους, δηλαδή η τιμή των €1.100= ανά τετραγωνικό μέτρο, θεωρείται λογικό κόστος για την κατασκευή μιας «συνηθισμένης» καινούργιας κατοικίας. Συγκεκριμένα το κόστος κατασκευής μιας κατοικίας εμβαδού 150 τετραγωνικών μέτρων (τόσο είναι το εμβαδό της επίδικης κατοικίας) ανέρχεται στις €165.000= (150 Μ2 Χ €1.100,00/Μ2). Στο κόστος αυτό περιλαμβάνονται έξοδα για αρχιτεκτονικά σχέδια, για μελέτες πολιτικού μηχανικού, ηλεκτρολόγου, μηχανολόγου και ενεργειακής απόδοσης, δικαιώματα για έκδοση Πολεοδομικής Άδειας και Άδειας Οικοδομής και το Φ.Π.Α.. Περιλαμβάνονται επίσης έξοδα εργασιών για αντισεισμική ικανότητα, για θερμομόνωση σε τοιχοποιία και στέγη (απαραίτητα σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία ώστε να υπάρχει ενεργειακή απόδοση), για θερμομονωτικά εξωτερικά κουφώματα (πόρτες και παράθυρα) για πάγκους και ερμαράκια κουζίνας και επένδυσης με κεραμικά, ερμάρια στα υπνοδωμάτια, εξωτερικές εργασίες (περίφραξη), ηλεκτρική εγκατάσταση (παροχή ρεύματος) και σύνδεση με το δίκτυο της ΑΗΚ (σύμφωνα με την σχετική νομοθεσία). Στην επίδικη κατοικία, όχι μόνο δεν έχουν γίνει οι προαναφερόμενες εργασίες (το κόστος των εργασιών αυτών θα πρέπει να αφαιρεθεί από το κόστος της καινούργιας κατοικίας), αλλά λόγω ηλικίας και λόγω του ότι δεν φαίνεται να έχουν γίνει μεγάλης έκτασης σημαντικές εργασίες συντήρησης/βελτίωσης της κατάστασης της, έχει παρέλθει η ωφέλιμη ζωή της. Ειδικότερα η εξωτερική τοιχοποιία (είναι επενδυμένη με αμίαντο) δεν είναι σε καλή κατάσταση, παρατηρείται υγρασία σε αρκετό ύψος και διάβρωση του αμίαντου, ο οποίος θα πρέπει να αφαιρεθεί (η διαχείριση του αμίαντου θα πρέπει να γίνει σύμφωνα με την σχετική νομοθεσία). Τα καρκάνια, γλαφώνια, χωλέτρες και υδρορροές είναι σε άσχημη κατάσταση, τα πορτοπαράθυρα χρήζουν συντήρησης και κάποια εξωτερικά φύλλα παραθύρων αντικατάστασης, τα δάπεδα χρήζουν συντήρησης, τα είδη υγιεινής, οι επενδύσεις με κεραμικά και η υδραυλική εγκατάσταση χρήζουν αντικατάστασης, οι αποχετεύσεις χρήζουν συντήρησης/αντικατάστασης. Το κόστος των εργασιών που θα πρέπει να γίνουν για την συντήρηση της κατοικίας ανέρχεται στις €130.000=. Υπάρχει επίσης η αναγκαιότητα για μεταφορά και παροχή ηλεκτρικού ρεύματος καθώς και εργασίες που πρέπει να γίνουν ώστε να υπάρχει πρόσβαση στον κύριο δρόμο. Για τις εργασίες αυτές απαιτείται ποσό πέραν των €20.000=, πλέον Φ.Π.Α.. Εάν απαιτηθεί αντικατάσταση της στέγης, τότε θα αντικατασταθεί και το ψευδοτάβανο και θα γίνει και το διάζωμα (σενάζ). Για τις εργασίες αυτές θα απαιτηθεί το συνολικό ποσό των €25.000= (€20.000= για την στέγη, €4.000= για το ψευδοτάβανο και €1.800= για το διάζωμα), πλέον ΦΠΑ. Προσθέτοντας αυτά τα ποσά, καταλήγουμε, συνέχισε η μάρτυρας, πως το κόστος των εργασιών που απαιτούνται να γίνουν για την συντήρηση/βελτίωση της επίδικης κατοικίας, υπερβαίνει τις €165.000=. Είναι γι' αυτό τον λόγο, που η αξία της επίδικης κατοικίας είναι μηδενική. Κατά την μάρτυρα, μηδενική είναι και η αξία των δύο αποθηκών (ο σκελετός τους είναι κατασκευασμένος από ξύλινες μορίνες, η τοιχοποιία από χωλετρικά μεταλλικά φύλλα (τσίγκους), η οροφή από χωλετρικά φύλλα αμιάντου, και το πάτωμα από σκυρόδεμα), οι οποίες είναι ασυντήρητες και σε κακή κατάσταση. Η μάρτυρας τόνισε ιδιαίτερα πως σε περίπτωση κατεδάφισης της κατοικίας και των δύο αποθηκών, θα απαιτηθεί ποσό, το οποίο ανάλογα με το που υπάρχει αμίαντος (χρήζει ειδικής επεξεργασίας σε περίπτωση κατεδάφισης), μπορεί να κυμανθεί από €5.000= - €10.000=, πλέον Φ.Π.Α.. Η ΧΧΧ Σοφοκλέους (ΜΥ3), πολιτικός μηχανικός, κατέχουσα την θέση του εκτελεστικού μηχανικού στο Τμήμα Δημοσίων Έργων (Κλάδος Γεφυρών, Ειδικών Μελετών και Κτηρίων), κατέθεσε πως επιθεώρησε (οπτικά) το εξωτερικό της επίδικης κατοικίας στις 17.5.
- Όσον αφορά το εσωτερικό, επιθεωρήθηκε παραπλήσια κατοικία που φαίνεται να είναι της ίδιας εποχής και κατασκευασμένη με τον ίδιο τρόπο. Ετοίμασε Έκθεση την οποία κατέθεσε (αποτελεί μέρος του Τεκμηρίου 24). Σε σχέση με την τυπολογία και την γενική περιγραφή, περιγράφονται στην Έκθεση της τα εξής: «Η κατοικία είναι ισόγεια, εμβαδού της τάξης των 150m2 με βάση την αποτύπωση που μου δόθηκε. Τοποθετείται σε ισοπεδωμένο οικόπεδο σε ύψωμα, με πρόσβαση από τον κύριο δρόμο Τρ.-Α., μέσω χωμάτινου δρόμου επί ιδιαίτερα επικλινούς εδάφους, ο οποίος, λόγω στενότητας, επιτρέπει τη διέλευση μόνο ενός αυτοκινήτου. Στο ίδιο το οικόπεδο οι υψομετρικές διαφορές είναι μικρές αλλά πίσω από την οικία υπάρχει πρανές. Η κατοικία είναι κατασκευασμένη με φέρουσα τοιχοποιία πάχους 25οπι, από γκρίζο συμπαγές τσιμεντότουβλο αγγλικού τύπου (τουβλάκι), επί της οποίας εδράζεται ξύλινη επικλινής φέρουσα στέγη επενδυμένη με πήλινα κεραμίδια. Οι τοίχοι της κατοικίας εδράζονται επί θεμελίου από πέτρα συγκολλημένη με τσιμεντοκονίαμα. Δεν έγινε εφικτό να διαπιστωθεί αν το θεμέλιο είναι μόνο κάτω από τους τοίχους ή αν καταλαμβάνει όλη την κάτοψη της οικοδομής. Το τουβλάκι δεν είναι επένδυση ή τοίχος πλήρωσης σε φέρον οργανισμό από σκυρόδεμα αλλά φέρον στοιχείο της οικοδομής. Δεν υπάρχει σκελετός από οπλισμένο σκυρόδεμα στην κατοικία. Στην προεξοχή εισόδου της κατοικίας το τσιμεντόβουλο είναι εμφανές, έχει βαφτεί κόκκινο και οι αρμοί έχουν αναδειχθεί με άσπρη βαφή. Στη βάση του τοίχου υπάρχει μεταγενέστερη επένδυση με σκυρόδεμα πάχους 6-7οπι και ύψους περίπου 50-60cm, πιθανώς για προστασία της τοιχοποιίας από ανιούσα υγρασία. Οι λοιποί εξωτερικοί τοίχοι είναι επενδυμένοι με επίπεδα τσιμεντοαμιαντόφυλλα, στερεωμένα σε ξύλινους στρωτήρες επί των τοίχων, τα οποία πρέπει να είναι μεταγενέστερη προσθήκη. Τα τσιμεντοαμιαντόφυλλα είναι σπασμένα σε διάφορα σημεία και από αυτά τα σημεία είναι ορατά τα γκρίζα τσιμεντότουβλα της εξωτερικής τοιχοποιίας, τα οποία είναι ασοβάτιστα, συνδεδεμένα με γκρίζο κονίαμα, κατά πάσα πιθανότητα τσιμεντοκονίαμα. Η στέγη είναι πολύριχτη με ξύλινα καρκάνια και γλαφώνια. Χωλέτρες υπάρχουν μόνο στη μικρή προεξοχή στην είσοδο της κουζίνας ενώ οι πλείστες υδρορροές που υπάρχουν περιμετρικά είναι σε αχρηστία λόγο της απουσίας χωλέτρων. Οι καμινάδες της οικοδομής, οι οποίες προεξέχουν πάνω από την κεραμιδόστεγη, είναι πιθανώς κτισμένες με τουβλάκι γύρω από σωλήνα, το οποίο σοβατίστηκε. Το περιμετρικό έδαφος ή η εδαφόπλακα από σκυρόδεμα που κατασκευάστηκε στο δυτικό μέρος της πρόσοψης της οικοδομής, είναι στην ίδια στάθμη με τη στάθμη έδρασης της τοιχοποιίας πάνω στο θεμέλιο, ή και ψηλότερα σε ορισμένα σημεία. Δεν υπάρχει περιμετρικό πεζοδρόμιο για προστασία της βάσης των τοίχων από την υγρασία. Η κύρια είσοδος και τα παράθυρα στην προεξοχή της εισόδου της κατοικίας είναι παλαιού τύπου μεταλλικά κουφώματα με μονό γυαλί. Στα υπόλοιπα παράθυρα υπάρχουν εσωτερικά ξύλινα κουφώματα παλαιού τύπου με μονό γυαλί. Εξωτερικά υπάρχουν ξύλινα σταθερά ή κινούμενα φύλλα, είτε συμπαγή είτε με σταθερές γρίλιες. Η θύρα εισόδου της κουζίνας είναι ξύλινη. Η χρονολογία ανέγερσης της κατοικίας είναι άγνωστη, μετά το 1904 και πριν το
- Με βάση την κάτοψη και τα υλικά που φαίνονται, πιθανόν να ανεγέρθηκε μεταξύ 1930-1960, με μεγαλύτερη πιθανότητα να κατασκευάστηκε τη δεκαετία του
- Η κατοικία είναι χαρακτηριστική του τύπου των κατασκευών της ίδιας εποχής στην περιοχή, με φέρουσα τοιχοποιία από πέτρα ή τουβλάκι (συμπαγές πήλινο ή συμπαγές τσιμεντένιο) και οροφή με ξύλινο σκελετό και ενδιάμεση γύψινη ψευδοροφή με παγδατί.» Όσον αφορά την κατάσταση της οικοδομής καταγράφει τα ακόλουθα: «Η οικοδομή δεν παρουσιάζει ρωγμές εξωτερικά, ούτε και παραμορφώσεις που να υποδεικνύουν στατικά προβλήματα. Δεν αναμένεται να υπάρχουν προβλήματα θεμελίωσης ή γεωτεχνικά προβλήματα. Η στέγη δεν παρουσιάζει παραμορφώσεις και συνάγεται ότι ούτε εσωτερικά θα υπάρχουν σοβαρές ρωγμές ή παραμορφώσεις. Η οικοδομή δεν έχει κατασκευαστεί με αντισεισμικές πρόνοιες. Τα προβλήματα της κατοικίας, πέραν της παλαιότητας των υλικών της και την μη πλήρωση των σύγχρονων κανονισμών σχεδιασμού, εστιάζονται κυρίως στην ύπαρξη αμιάντου, στις υγρασίες στις τοιχοποιίες και στην κακή διαμόρφωση της αυλής που επιτείνει το πρόβλημα της ανιούσας υγρασίας, στην πολύ κακή κατάσταση των κουφωμάτων του περιβλήματος και την ανυπαρξία θερμομόνωσης, στην απουσία υγρομονώσεων, στα καταστραμμένα καρκάνια, γλαφώνια και χωλέτρες της στέγης η οποία επίσης δεν έχει θερμομόνωση με βάση την πληροφόρηση που μου δόθηκε, στις διαλυμένες υδρορροές, και, με βάση τις φωτογραφίες του εσωτερικού που επιθεωρήθηκαν, στις παλαιές ηλεκτρομηχανολογικές και υδραυλικές εγκαταστάσεις, είδη υγιεινής, κουζίνα, τελειώματα και άλλο σταθερό εξοπλισμό κατοικίας. Η κατοικία δεν είναι αντισεισμική, όπως καμιά κατασκευή της ίδιας περιόδου. Λόγω του ότι είναι ισόγειο, σε περιοχή με το χαμηλότερο συντελεστή σεισμικής επιτάχυνσης και με φέρουσα τοιχοποιία, δεν χρειάζεται σημαντικές επεμβάσεις για να θεωρηθεί ότι έχει ικανοποιητικά επίπεδα ασφάλειας έναντι σεισμού. Τέτοια επέμβαση θα ήταν η κατασκευή σενάζ από οπλισμένο σκυρόδεμα στην άνω πλευρά της φέρουσας τοιχοποιίας, για περίδεση της ελεύθερης πλευράς των τοίχων, σε όλες τις τοιχοποιίες της οικοδομής (εξωτερικές και εσωτερικές). Η βάση των εξωτερικών τοίχων παρουσιάζει προβλήματα αποσάθρωσης λόγω ανιούσας υγρασίας. Τα φύλλα αμιάντου θα πρέπει να αφαιρεθούν και να γίνει επιδιόρθωση και υγρομόνωση της βάσης των τοίχων. Επιπρόσθετα, θα πρέπει να δημιουργηθεί περιμετρικό πεζοδρόμιο, με ρύσεις που να απομακρύνουν τα νερά από τη βάση των τοίχων. Στην περιοχή που κατασκευάστηκε η εδαφόπλακα από σκυρόδεμα θα πρέπει να γίνει καθαρισμός κοντά στους τοίχους, για επιδιόρθωση της βάσης τους και υγρομόνωση τους και ακολούθως κατασκευή περιμετρικού πεζοδρομίου ψηλότερα από την εδαφόπλακα. Στην αυλή θα πρέπει να δημιουργηθούν κατάλληλες ρύσεις ώστε τα όμβρια να απομακρύνονται από την οικία, ειδικά από το πίσω μέρος όπου παγιδεύονται και όλα τα όμβρια που ρέουν από το πρανές. Τα καρκάνια και γλαφώνια της στέγης είναι σε κακή κατάσταση και θα πρέπει να αντικατασταθούν. Αντικατάστασης χρήζουν επίσης οι υδρορροές οι οποίες είναι οξειδωμένες και σε ορισμένα σημεία τρυπημένες. Η στέγη, πέραν του ότι για να θεωρηθεί ισάξια με νέα θα πρέπει να αντί κατασταθεί με μια σύγχρονη υγρομονωμένη και θερμομονωμένη στέγη, πρέπει να αφαιρεθεί για να κατασκευαστεί το σενάζ για περίδεση των τοίχων στην άνω πλευρά τους. Το υφιστάμενο γύψινο ψευδοτάβανο και το υφιστάμενο ξύλινο ψευδοτάβανο θα πρέπει επίσης να αφαιρεθούν και να αντικατασταθούν με νέα. Όλα τα κουφώματα είναι παλαιού τύπου χωρίς θερμομόνωση. Παρά το ότι τα μεταλλικά κουφώματα και θύρα εισόδου και τα εσωτερικά ξύλινα κουφώματα των παραθύρων είναι αρκετά καλά συντηρημένα (βαμμένα), και αυτά θα πρέπει να αντικατασταθούν για να θεωρούνται ισάξια με νέα. Τα εξωτερικά ξύλινα σταθερά ή κινούμενα φύλλα των παραθύρων και η ξύλινη πόρτα της κουζίνας είναι σε πολύ κακή κατάσταση και χρήζουν είτε αντικατάστασης είτε εκτενέστατης συντήρησης. Στη συγκεκριμένη κατοικία, βάσει της τοποθεσίας της και της περιόδου κατασκευής της, υπάρχει η εύλογη υποψία ότι τα τσιμεντότουβλα και το συνδετικό τσιμεντοκονίαμα της φέρουσας τοιχοποιίας, είναι εμπλουτισμένα με αμίαντο. Βάσει πληροφόρησης που δόθηκε από το Λειτουργό του Τμήματος Δασών ο οποίος ήταν παρών κατά την επιθεώρηση, κ. ΧΧΧ Κύζη, στο Μ. Α. υπήρχε τσιμεντοποιίο στο οποίο κατασκευάζονταν τα τσιμεντότουβλα που χρησιμοποιήθηκαν για την κατασκευή πολλών κτηρίων στην περιοχή. Οι ίνες αμιάντου ήταν σύνηθες να προστίθενται στα τσιμεντότουβλα στα κονιάματα, για ενίσχυσή τους, όταν ήταν διαθέσιμες. Η παρουσία ινών αμιάντου έχει διαπιστωθεί σε πολλά κτίρια της περιόδου από τις αρχές του 20ου αιώνα μέχρι και τη δεκαετία του 1980, όταν άρχισαν να γίνονται γνωστές οι επιπτώσεις των ινών αμιάντου στην ανθρώπινη υγεία. Για να επιβεβαιωθεί η παρουσία αμιάντου στα τσιμεντότουβλα και τα κονιάματα ή σοβάδες θα πρέπει να γίνουν αναλύσεις. Στην περίπτωση που εντοπιστεί αμίαντος στα τσιμεντότουβλα και τα κονιάματα/εσωτερικούς σοβάδες, θα πρέπει να ληφθούν μέτρα για προστασία των ενοίκων της κατοικίας, καθώς η τοιχοποιία δεν μπορεί να τρυπηθεί ή να σχιστεί για εγκατάσταση υπηρεσιών (ρεύμα, νερό κλπ.). Σε αυτή την περίπτωση θα πρέπει να γίνει εσωτερική επένδυση των τοίχων με ψευδότοιχο γυψοσανίδας, ώστε να μπορούν να διέλθουν οι υπηρεσίας και να είναι ακίνδυνο το κάρφωμα π.χ. καρφιών για ανάρτηση. Όλες οι υδραυλικές εγκαταστάσεις, τα είδη υγιεινής και η ηλεκτρολογική εγκατάσταση θα πρέπει να αντί κατασταθούν με νέα. Το ίδιο ισχύει και για των κουζίνα, κεραμικά, πάγκους, ερμάρια και δάπεδα. Οι δύο αποθήκες στην αυλή της κατοικίας είναι πρόχειρες κατασκευές με ξύλινο σκελετό και οροφές με χωλετρωτά φύλλα τσιμεντοαμιάντου. Στους τοίχους η μία έχει επενδύσεις από οξειδωμένες λαμαρίνες και η άλλη χολετρωτά φύλλα τσιμεντοαμιάντου. Χρήζουν πλήρους αντικατάστασης, είναι παραπήγματα χωρίς κάποια αξία και το κόστος κατεδάφισης τους θα είναι αυξημένο λόγω της παρουσίας των φύλλων τσιμεντοαμιάντου.» Ήταν η θέση της πως για να αντιστοιχεί η επίδικη κατοικία με μία σύγχρονη, θα πρέπει να γίνουν οι ακόλουθες εργασίες: «
- Αφαίρεση φύλλων αμιάντου από τοίχους.
- Αφαίρεση στέγης και ψευδοταβάνων.
- Κατασκευή σενάζ για αντισεισμική ενίσχυση.
- Επιδιόρθωση βάσης τοίχων που αποσαθρώθηκε από υγρασίες. Υγρομόνωση βάσης τοίχων.
- Αντικατάσταση στέγης με νέα με υγρομόνωση και θερμομόνωση, περιλαμβανομένων καρκανιών, γλαφωνιών, χωλετρών και υδρορροών.
- Κατασκευή νέων ψευδοροφών.
- Κατασκευή περιμετρικού πεζοδρομίου γύρω από κατοικία.
- Θερμομόνωση τοιχοποιίας (Θερμοπρόσοψη).
- Αντικατάσταση όλων των κουφωμάτων με θερμομονωτικά και νέες πατούδες.
- Διαμόρφωση υψομέτρων αυλής για απορροή όμβριων.
- Αντικατάσταση υδραυλικής εγκατάστασης.
- Αντικατάσταση ειδών υγιεινής, κεραμικών μπάνιων/τουαλέτας.
- Αντικατάσταση πάγκων κουζίνας, ντουλαπιών, κεραμικών κλπ.
- Αντικατάσταση δαπέδων (αναγκαία για την εγκατάσταση Η/Μ Υπηρεσιών και Υδραυλικών).
- Νέα ηλεκτρολογική εγκατάσταση και θέρμανση σύγχρονου τύπου.
- Νέες ξυλουργικές εργασίες εσωτερικά.
- Κόστος Ηλεκτροδότησης.» Η μάρτυρας κατέληξε πως: «Για να θεωρηθεί η κατοικία αντίστοιχη με νέα κατοικία, σε σχέση με την αξία της, ουσιαστικά θα πρέπει να αποξηλωθούν όλα τα στοιχεία της πλην των θεμελίων και της φέρουσας τοιχοποιίας και να γίνει ριζική ανακαίνιση της, πέραν της σεισμικής αναβάθμισης της με την κατασκευή του σενάζ. Το κόστος μιας τέτοιας ριζικής ανακαίνισης συνήθως είναι απαγορευτικό αφού είναι αντίστοιχο με την κατασκευή νέας οικοδομής. Συνήθως τέτοιες ριζικές ανακαινίσεις, λόγω του ότι το κόστος τους είναι περίπου ισάξιο με κατασκευή νέας οικοδομής, περιορίζονται σε διατηρητέες οικοδομές ή οικοδομές που έχουν κριθεί ότι έχουν αρχιτεκτονική ιδιαίτερης αξίας. Η οικοδομή αυτή δεν εμπίπτει σε τέτοια κατηγορία οικοδομών, επομένως δεν συστήνεται η ριζική ανακαίνιση και σεισμική αναβάθμιση της. Τεχνοοικονομικά, ένας ιδιοκτήτης θα επέλεγε μια όσο γίνεται χαμηλότερου κόστους συντήρηση της οικοδομής, η οποία να καθιστά εφικτή τη χρήση της έστω και με μειωμένο επίπεδο άνεσης σε σχέση με μια νέα, για λίγα χρόνια ακόμη και ακολούθως την κατεδάφισή της. Το κόστος κατεδάφισης της συγκεκριμένης οικοδομής είναι ψηλότερο λόγω της ύπαρξης αμιάντων οι οποίοι πρέπει να τύχουν ειδικής διαχείρισης σύμφωνα με τη νομοθεσία.» Ο ΧΧΧ Τσιντίδης (ΜΥ4), τέως Διευθυντής του Τμήματος Δασών, κατέθεσε πως εργάστηκε ως Περιφερειακός Δασικός Λειτουργός Τροόδους για έντεκα
(11)χρόνια. Ανέλαβε το
- Από τότε άρχισε η εμπλοκή του με όλα τα θέματα του Μ. Α. (αποκατάσταση του μ., αναδάσωση της περιοχής), περιλαμβανομένων και των κατοικιών. Σε σχέση με το θέμα των κατοικιών, κατέθεσε τα εξής. Μετά την πτώχευση της εταιρείας Α., το κράτος κατέβαλε το ποσό των Λιρών Κύπρου 410.000= (τόσο εκτιμήθηκε η αξία των κατοικιών από το Τμήμα Κτηματολογίου και Χωρομετρίας) στο ταμείο εκκαθάρισης της εταιρείας, ώστε οι εγκαταστάσεις του μ. καθώς και οι κατοικίες να περιέλθουν στο κράτος. Οι κατοικίες είχαν κτιστεί σε κρατική δασική γη, η οποία έχει κηρυχθεί σε εθνικό δασικό πάρκο και εντάχθηκε στο δίκτυο Natura
- Μετά από γνωμάτευση του Γενικού Εισαγγελέα το 1997, πως την διαχείριση των κατοικιών θα την είχε το Τμήμα Δασών, οι υπάλληλοι του Τμήματος άρχισαν να καταγράφουν ποιες κατοικίες χρησιμοποιούνται και από ποιους και ποια η χρήση τους. Διαπίστωσε πως υπήρχε μία ανεξέλεγκτη κατάσταση, όσον αφορά την κατοχή των κατοικιών. Κάποιοι, «έμπαιναν» σε κατοικίες που δεν ήταν κατοικημένες (προβάλλοντας δικαιώματα επειδή δούλευαν στο μ. οι γονείς τους) και κάποιοι κάτοχοι δεν είχαν καμία σχέση με το μ. Η εισήγηση του προς τους προϊσταμένους του ήταν πως έπρεπε να ληφθούν μέτρα. Έγιναν πολλές συνεδριάσεις στις οποίες έλαβε μέρος, σε διάφορα επίπεδα, και τελικά το 2005 το Υπουργικό Συμβούλιο έδωσε οδηγίες στον Γενικό Εισαγγελέα και στο Τμήμα Δασών, να προβούν σε κάθε απαραίτητη ενέργεια για την ανάκτηση των κατοικιών. Ο μάρτυρας αναγνώρισε τις επιστολές ημερομηνίας 9.6.1998 και 6.5.1999 (Τεκμήρια 1 και 2), οι οποίες απευθύνοντο στην ενάγουσα. Συντάχθηκαν και υπογράφτηκαν και οι δύο από τον ίδιο. Αναγνώρισε επίσης την επιστολή (και πάλι προς την ενάγουσα) ημερομηνίας 17.8.2005 (Τεκμήριο 6). Και αυτή συντάχθηκε από τον ίδιο, παρόλο που υπογράφεται από τον Διευθυντή του Τμήματος Δασών. Ο ίδιος ετοίμασε και υπέγραψε τις επιστολές ημερομηνίας 28.12.2005 και 23.1.2006 (μέρος του Τεκμηρίου 9) που στάλησαν σε απάντηση των επιστολών του δικηγόρου της ενάγουσας, Γιώργου Χαραλαμπίδη. Αναγνώρισε την επιστολή ημερομηνίας 29.3.2011 (εστάλη σε απάντηση της επιστολής του δικηγόρου Γιώργου Χαραλαμπίδη, ημερομηνίας 21.1.2011). Παρόλο που η εν λόγω επιστολή (μέρος του Τεκμηρίου 10) υπογράφεται από την Γενική Διευθύντρια του Υπουργείου Γεωργίας, την σύνταξε ο ίδιος. Τέλος, αναγνώρισε την επιστολή ημερομηνίας 6.6.2002 προς την ενάγουσα (Τεκμήριο 20). Την σύνταξε και την υπέγραψε ο ίδιος. Ήταν γνώστης των Συμβάσεων Τεκμήρια 18
(1), 18
(2)και 18
(3). Τις είχε μελετήσει. Τα πρωτότυπα των Συμβάσεων βρίσκονται στους φακέλους του Τμήματος Δασών, στα Κεντρικά Γραφεία στη Λευκωσία. Ο ίδιος φωτοτυπούσε αντίγραφα των Συμβάσεων, τα οποία εχρησιμοποιούντο όπου εχρειάζετο (ετηρούντο σε διάφορους φακέλους και εστέλλοντο και σε διάφορα Υπουργεία). Ο μάρτυρας ήταν κατηγορηματικός στην θέση πως το Τμήμα Δασών δεν «προσπάθησε να μπει ή να ανακτήσει» την επίδικη κατοικία. Όπως κατηγορηματικός ήταν και στη θέση πως η ενάγουσα χρησιμοποιούσε την κατοικία παράνομα χωρίς «κανένα ενοικιαστήριο ή άδεια χρήσης» από το κράτος ή το Τμήμα Δασών. Μέχρι το 1988, η ενάγουσα χρησιμοποιούσε την κατοικία με άδεια της μεταλλευτικής εταιρείας. Το 1988 η άδεια μετάλλευσης τερματίστηκε με απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου. Το 1994, το Υπουργικό Συμβούλιο αποφάσισε πως δεν θα εδίδετο άδεια μετάλλευσης σε καμία εταιρεία και πως όλα τα υποστατικά του μ. θα παραδίδοντο στο κράτος. Το 1995 το κράτος πλήρωσε την αξία των κατοικιών (Λ.Κ.410.000=) στο ταμείο εκκαθάρισης της μεταλλευτικής εταιρείας, αφού η εταιρεία είχε τεθεί υπό εκκαθάριση. Το 1995-1997 υπήρχε «συζήτηση» μεταξύ των κυβερνητικών τμημάτων αναφορικά με το «ποιος ήταν αρμόδιος να διαχειριστεί της κατοικίες». Το θέμα «ξεκαθάρισε» το 1997 με γνωμάτευση του Γενικού Εισαγγελέα. Απεφάνθη πως αρμόδιο είναι το Τμήμα Δασών «εφόσον οι κατοικίες είναι μέσα σε κρατική δασική γη». Κανένας κάτοχος ή χρήστης κατοικίας παρουσίασε οποιοδήποτε έγγραφο ή άδεια που να «δείχνει ότι είχαν οποιουδήποτε είδους εξουσιοδοτήσεις από οποιονδήποτε για να χρησιμοποιούν τις κατοικίες». Ο ΧΧΧ Μιχαήλ (ΜΥ5), Λειτουργός μεταλλείων 1ης Τάξης, αναγνώρισε την Μεταλλευτική Σύμβαση ημερομηνίας 9.8.1934 Τεκμήριο 18
(3). Η Σύμβαση, η οποία συνοδεύεται με το Σχέδιο (Τεκμήριο 25), βρίσκεται σε σχετικό φάκελο της Υπηρεσίας Μεταλλείων, ως η αρμόδια Αρχή για την εφαρμογή της περί Ρύθμισης Μεταλλείων και Λατομείων Νομοθεσίας. Το Σχέδιο καθορίζει την περιοχή όπου επιτρέπονται οι μεταλλευτικές εργασίες. Ο μάρτυρας κατέθεσε πως η εταιρεία Cyprus and General Asbestos Company Limited, ήταν η πρώτη εταιρεία που διαχειρίστηκε το Μ. Α., βάσει της Συμφωνίας, Τεκμήριο 18
(3). Στην συνέχεια, η εταιρεία το 1936 (19.5.1936) εκχώρησε τα δικαιώματα της στην εταιρεία Tunnel Asbestos Cement Company Limited, βάσει σχετικής Συμφωνίας εκχώρησης [Τεκμήριο 26
(1)]. Ακολούθως τα δικαιώματα της τελευταίας εκχωρήθηκαν το 1947, βάσει σχετικής Συμφωνίας Εκχώρησης ημερομηνίας 6.11.1947 [Τεκμήριο 26
(2)] στην εταιρεία Cyprus Asbestos Μines Limited. Και οι δύο Συμφωνίες Εκχώρησης, Τεκμήρια 26
(1)και 26
(2), «παραπέμπουν», τόνισε χαρακτηριστικά, στην αρχική Συμφωνία, Τεκμήριο 18
(3). Ισχύουν δηλαδή οι πρόνοιες της αρχικής Συμφωνίας όσον αφορά τις υποχρεώσεις και τα δικαιώματα των μερών. Κατά τις τελικές αγορεύσεις, η κάθε πλευρά υπεραμύνθηκε της θέσης της. Η κα Νικολάου εκ μέρους της ενάγουσας, με αναφορά στην εκ μέρους της προσκομισθείσα μαρτυρία, υπεστήριξε πως η τελευταία κατάφερε να αποδείξει πως «υπήρξε και εξακολουθεί να είναι η νόμιμη κάτοχος της επίδικης κατοικίας» και πως δικαιούται στην εγγραφή της στο όνομα της, αφού έχει αποκτήσει περιουσιακά δικαιώματα σ' αυτήν. Ήταν η θέση της πως οι Συμφωνίες Τεκμήρια 18
(1), 18
(2)και 18
(3)δεν καταρρίπτουν το συμπέρασμα ότι «η ενάγουσα επί σειρά ετών και ειδικότερα από το 1967 και μέχρι σήμερα, διαμένει στην εν λόγω κατοικία διανοία κυρίου και εν πάση περιπτώσει με την ρητή άδεια και συγκατάθεση της Κυπριακής Δημοκρατίας, η οποία ξαφνικά με αλλότρια κίνητρα και δια των οργάνων της και χωρίς την λήψη, οποιασδήποτε απόφασης για αναστολή και τερματισμό αυτής της άδειας, από το 2005 και μέχρι σήμερα πραγματοποιεί πράξεις παράνομης επέμβασης επί της εν λόγω περιουσίας και εναντίον της περιουσίας της ενάγουσας». Αντίθετη ήταν η θέση της κας Αναστασίου εκ μέρους της Κυπριακής Δημοκρατίας. Υπεστήριξε πως η ενάγουσα δεν κατάφερε να αποδείξει κανένα από τους ισχυρισμούς της. Με αναφορά σε νομολογία, κατέληξε πως η ενάγουσα δεν απέκτησε κανένα ιδιοκτησιακό δικαίωμα επί της επίδικης κατοικίας. Ούτε στη βάση εχθρικής κατοχής ή χρησικτησίας ούτε δυνάμει του κανόνος του κωλύματος (estoppel). Έχω εξετάσει την ενώπιον μου τεθείσα μαρτυρία (περιλαμβανομένων και των εγγράφων που τέθηκαν ως Τεκμήριο) με μεγάλη προσοχή. Είναι καλά γνωστό ότι η μαρτυρία δεν κρίνεται μικροσκοπικά υπό την έννοια πως δεν απομονώνονται τα λεγόμενα του κάθε μάρτυρα από το συνολικό πλαίσιο της μαρτυρίας στην δίκη. Μπορεί η αξιολόγηση του κάθε μάρτυρα να είναι ατομική, δηλαδή να γίνεται με βάση το περιεχόμενο, την ποιότητα και την πειστικότητα της, όμως θα πρέπει τα όσα αναφέρονται από τον κάθε μάρτυρα, να συναρτώνται, να αντιπαραβάλλονται και να συγκρίνονται με τα λεγόμενα των λοιπών μαρτύρων και έτσι να διερευνάται η αντικειμενικότητα των εκατέρωθεν εκδοχών. Όπως έχει προαναφερθεί, στην προκειμένη περίπτωση, το ζήτημα είναι περισσότερο νομικό, παρά ζήτημα πραγματικών γεγονότων. Το ότι η επίδικη κατοικία είναι κτισμένη σε κρατική δασική γη, δεν αμφισβητείται από πλευράς της ενάγουσας. Ό,τι αμφισβητείται από πλευράς της Κυπριακής Δημοκρατίας είναι το κατ' ισχυρισμόν, δικαίωμα της ενάγουσας να εγγραφεί ως ιδιοκτήτρια της κατοικίας. Τόσο η ενάγουσα (ΜΕ1) όσο και οι υιοί της ΧΧΧ και ΧΧΧ Αγγελίδης (ΜΕ2) και (ΜΕ4) αντίστοιχα, κινήθηκαν στην ίδια γραμμή πλεύσης ως προς τις προβαλλόμενες από πλευράς τους θέσεις. Το επιχείρημα πως η επίδικη κατοικία παραχωρήθηκε στον σύζυγο της δίκην αποζημίωσης για το ατύχημα που είχε στο μ., θεωρώ πως είναι ασύμβατο με την κοινή λογική, δεδομένου του ότι το ατύχημα επεσυνέβη το 1937 και η οικία τους παραχωρήθηκε 30 χρόνια μετά, το 1967. Αξιοσημείωτο είναι πως το επιχείρημα αυτό ποτέ δεν προβλήθηκε σε προγενέστερο της αγωγής, στάδιο. Στις επιστολές που εστάλησαν εκ μέρους της ενάγουσας από τον δικηγόρο της Γιώργο Χαραλαμπίδη, ημερομηνίας 21.12.2005 και 21.1.2011 (Τεκμήρια 9 και 10 αντίστοιχα), δεν γίνεται καμία αναφορά περί τούτου. Πιο λογικό είναι το επιχείρημα (όπως και η ίδια η ενάγουσα το αναφέρει άλλωστε στην Γραπτή της Δήλωση), πως σε αντιστάθμισμα για τις συνέπειες του ατυχήματος, η μεταλλευτική εταιρεία μερίμνησε για την μόρφωση του συζύγου της και ακολούθως τον εργοδότησε ως λογιστή στην εταιρεία. Η θέση της Κυπριακής Δημοκρατίας πως η κατοικία παραχωρήθηκε στην οικογένεια της ενάγουσας, στα πλαίσια της πολιτικής της μεταλλευτικής εταιρείας να παραχωρεί κατοικίες στους εργαζομένους του μ. για να διαμένουν, είναι περισσότερο συμβατή με την λογική. Η θέση επίσης πως διαχρονικά εδίδοντο υποσχέσεις στον σύζυγο της ενάγουσας πρώτα και ύστερα στην ίδια πως η κατοικία «θα της ετιτλοποιείτο», παρέμεινε μετέωρη αφού πέραν του προφορικού ισχυρισμού που ετέθη και από τους τρεις μάρτυρες, καμιά μαρτυρία δεν προσκομίστηκε προς υποστήριξη αυτής της θέσης. Πέραν τούτου, μετέωρος παρέμεινε και ο ισχυρισμός πως δαπανήθηκε ποσό ύψους €113.000= για εργασίες συντήρησης της κατοικίας. Σημειώνεται πως από πλευράς Υπεράσπισης δεν αμφισβητήθηκε πως η ενάγουσα προέβη σε επιδιορθώσεις οι οποίες ήταν αναγκαίες για την διαβίωση της εντός της οικίας. Εκείνο που αμφισβητήθηκε και μάλιστα έντονα, είναι πώς γι' αυτές τις επιδιορθώσεις, δαπανήθηκε το ποσό των €113.000=. Οι αποδείξεις που προσκομίστηκαν από πλευράς της ενάγουσας καταδεικνύουν ένα ποσό της τάξης των €3.500= και όχι €113.000=. Οι πιο πάνω θέσεις και των τριών μαρτύρων απορρίπτονται. Η ΧΧΧ Μαυρομουστάκη (ΜΕ3) είναι ανεξάρτητη μάρτυρας χωρίς ιδιαίτερη εμπλοκή στην υπόθεση. Η μαρτυρία της γίνεται αποδεκτή. Οι ΧΧΧ Μιχαλάκη (ΜΕ5), ΧΧΧ Κωνσταντίνου (ΜΕ6), ΧΧΧ Φιλίππου (ΜΥ2) και ΧΧΧ Σοφοκλέους (ΜΥ3) κλήθηκαν ως εμπειρογνώμονες. Είναι καλά γνωστές οι αρχές που καλύπτουν το ζήτημα της μαρτυρίας εμπειρογνωμόνων. Είναι πάγια θέση πως η ιδιότητα του εμπειρογνώμονα επιτρέπει την παρέκκλιση από τους κανόνες της απόδειξης, εφόσον παρέχεται σ' αυτόν η δυνατότητα έκφρασης γνώμης επί ζητημάτων που εμπίπτουν στην σφαίρα της ειδικότητας του. Αυτοί θέτουν ενώπιον του Δικαστηρίου όλα τα σχετικά δεδομένα ώστε το Δικαστήριο όχι μόνο να αντιληφθεί τον τρόπο που καταλήγουν στα δικά τους συμπεράσματα και να αξιολογήσει την ορθότητα τούτων, αλλά και να είναι σε θέση να εξάξει τα δικά του συμπεράσματα. Σε κάθε περίπτωση ο εμπειρογνώμονας θα πρέπει να εφοδιάσει το Δικαστήριο με όλα τα αναγκαία επιστημονικά κριτήρια, ώστε να ελεγχθεί η ακρίβεια των συμπερασμάτων του και το Δικαστήριο να διαμορφώσει έτσι την δική του ανεξάρτητη κρίση, με εφαρμογή των κριτηρίων στα γεγονότα που γίνονται αποδεκτά από τη μαρτυρία [Philippou v. Odysseos
(1989)1 C.L.R. 1, Σπύρου ν. Χατζηχαραλάμπους
(1989)1(Ε) Α.Α.Δ. 298]. Η ικανότητα και δεξιοτεχνία του εμπειρογνώμονα είναι άμεσα σχετική ως προς την αξιολόγηση και τη βαρύτητα που θα της αποδοθεί. Όσον αφορά το ζήτημα της αξιοπιστίας εμπειρογνωμόνων, ένας μάρτυρας μπορεί να γίνει πιστευτός μερικώς ή ολικώς [Αγαπίου ν. Παναγιώτου
(1980)1 Α.Α.Δ. 257]. Κατ' αρχήν, θα πρέπει να σημειωθεί πως μεταξύ των εμπειρογνωμόνων που κάλεσε η ενάγουσα υπάρχει διάσταση σε σχέση με το εμβαδόν της επίδικης κατοικίας. Ο μεν ΧΧΧ Μιχαλάκη (ΜΕ5) αναφέρεται σε εμβαδόν καλυμμένων χώρων 170 τ.μ. ενώ ο ΧΧΧ Κωνσταντίνου (ΜΕ6) σε εμβαδόν 159 τ.μ. Κανένας από τους δύο δεν επεξήγησε που οφείλεται η απόκλιση στον υπολογισμό των τετραγωνικών μέτρων. Η μαρτυρία του ΧΧΧ Μιχαλάκη (ΜΕ5) δεν γίνεται αποδεκτή και απορρίπτεται. Από το περιεχόμενο της Έκθεσης του (Τεκμήριο 13) αλλά και από τα όσα κατέθεσε δια ζώσης στο Δικαστήριο καταδεικνύεται ο μη επαγγελματικός αλλά ο ερασιτεχνικός τρόπος, θα έλεγα, με τον οποίο ενήργησε. Στην Έκθεση του, αλλού ομιλεί για αγοραία αξία της κατοικίας και αλλού για το κόστος κατασκευής της. Καταγράφει πως για τον υπολογισμό της αγοραίας αξίας της κατοικίας, χρησιμοποίησε την μέθοδο «Κόστους Κατασκευής». Αντεξεταζόμενος κατέθεσε πως άλλο είναι η αγοραία αξία ενός ακινήτου και άλλο το κόστος κατασκευής του. Η αγοραία αξία, πρόσθεσε, έχει σχέση με το πόσο μπορεί να πωληθεί ένα ακίνητο στην ελεύθερη αγορά. Στην προκειμένη περίπτωση, η κατοικία δεν μπορεί να πωληθεί αφού δεν υπάρχει τίτλος ιδιοκτησίας επ' ονόματι της ενάγουσας. Από τα λεγόμενα του καταλήγουμε πως δεν μπορούμε να μιλούμε για αγοραία αξία. Το εύλογο ερώτημα που τίθεται είναι πως ομιλεί για την αγοραία αξία η οποία έχει υπολογισθεί με την μέθοδο του κόστους κατασκευής, αφού άλλο το ένα θέμα και άλλο το άλλο. Σε άλλο σημείο της Έκθεσης του καταγράφει πως «η περιοχή του υπό εκτίμηση ακινήτου διαθέτει όλες τις αναγκαίες υπηρεσίες, δηλαδή υδατοπρομήθεια, ηλεκτρισμό και τηλέφωνο». Η ίδια η ενάγουσα κατέθεσε πως η παροχή του ηλεκτρικού ρεύματος στην περιοχή έχει διακοπεί από το 1996 και πως στην κατοικία έχει εγκατασταθεί, για σκοπούς ηλεκτροδότησης, ηλεκτρογεννήτρια. Πως ο μάρτυρας ως εμπειρογνώμονας δεν διευκρίνισε το θέμα αυτό και αυθαίρετα κατέγραψε πως η περιοχή διαθέτει ηλεκτροδότηση, εννοώντας προφανώς από το δίκτυο της ΑΗΚ. Σ' άλλο σημείο της Έκθεσης του αναφέρεται σε «ανάλυση των συγκριτικών πωλήσεων των ακινήτων στην περιοχή», χωρίς όμως να παρατίθεται οποιοσδήποτε πίνακας ή να αναλύεται τέτοιος πίνακας. Αντεξεταζόμενος παραδέχθηκε πως «εδώ, επειδή δεν έχουμε γη, δεν έχουμε συγκριτικές πωλήσεις γης διότι δεν εξετάζουμε το κομμάτι της γης». Αφού λοιπόν δεν έλαβε υπόψη συγκριτικές πωλήσεις στην περιοχή, για ποιο λόγο κατεγράφη το αντίθετο στην Έκθεση του; Τέλος, από το περιεχόμενο της Έκθεσης του αλλά και από τα λεγόμενα του στο Δικαστήριο, καταδεικνύεται πως τα ποσά των €85.000= και των €119.000=, αντιστοιχούν στο κόστος κατασκευής μιας κατοικίας 170τ.μ., τον Ιανουάριο του 2004 και τον Σεπτέμβριο του 2011 αντίστοιχα, αλλά δεν ανταποκρίνονται στην αξία της επίδικης κατοικίας κατά τους αντίστοιχους χρόνους. Δεν θεωρώ επίσης ως ασφαλές βάθρο την μαρτυρία του ΧΧΧ Κωνσταντίνου (ΜΕ6) για να στηριχθώ σ' αυτήν και να εξάξω ασφαλή συμπεράσματα. Ο μάρτυρας κατέχει πτυχίο πολιτικού μηχανικού. Δεν είναι ούτε εκτιμητής ακινήτων ούτε και επιμετρητής ποσοτήτων. Δεν έχω πεισθεί πως ήταν σε θέση, λόγω των προσόντων του, να εκτιμήσει την αξία της επίδικης κατοικίας. Εν πρώτοις, θα πρέπει να λεχθεί πως το ποσό στο οποίο κατέληξε ως την αγοραία αξία του ακινήτου (€167.433), δεν ανταποκρίνεται στην δικογραφημένη θέση της ενάγουσας πως αυτή ανέρχεται στις €119.000=. Σύμφωνα με τα λεγόμενα του, το κόστος κατασκευής μιας κατοικίας σήμερα, εμβαδού 159 τετραγωνικών μέτρων (τόσο υπολόγισε πως είναι το εμβαδόν της επίδικης κατοικίας) ανέρχεται στις €203.133= περιλαμβανομένου του Φ.Π.Α.. Κατά τον ίδιο η επίδικη κατοικία λόγω ηλικίας (βάσει των πληροφοριών του κτίστηκε περίπου το 1901) και λόγω χρήσης παρουσιάζει φθορές οι οποίες πρέπει να επιδιορθωθούν και τα κατεστραμμένα υλικά να αντικατασταθούν. Υπολόγισε πως το κόστος των εργασιών αυτών ανέρχεται στις €35.700= περιλαμβανομένων του Φ.Π.Α.. Ο μάρτυρας δεν επεξήγησε με λεπτομέρεια πώς κατέληξε στο πιο πάνω ποσό και ποιες παραμέτρους έλαβε υπόψη. Θεωρώ πως τα όσα κατέθεσε ήταν αυθαίρετα, χωρίς την απαιτούμενη επιστημονική τεκμηρίωση. Αντίθετα, η ΧΧΧ Φιλίππου (ΜΥ2) ήταν εξαιρετική ως μάρτυρας. Η θέση της, την οποία ανέλυσε με λεπτομέρεια, ήταν πλήρως τεκμηριωμένη. Απάντησε σε όλες τις θέσεις των ΜΕ5 και ΜΕ6, Μιχαλάκη και Κωνσταντίνου, με πλήρεις και τεκμηριωμένες απαντήσεις. Επεξήγησε με σαφή και με τεκμηριωμένο επιστημονικό τρόπο γιατί, κατά την ίδια, η αξία της επίδικης κατοικίας είναι μηδενική. Η μαρτυρία της δεν κλονίστηκε κατά το στάδιο της εξαντλητικής αντεξέταση της από την συνήγορο της ενάγουσας. Αποδέχομαι τα όσα κατέθεσε στο σύνολο τους. Τα όσα ανέφερα για την ΧΧΧ Φιλίππου ισχύουν απόλυτα και για την ΧΧΧ Σοφοκλέους (ΜΥ3). Η μαρτυρία της γίνεται αποδεκτή. Οι ΧΧΧ Κύζης (ΜΥ1) και ΧΧΧ Τσιντίδης (ΜΥ4), των οποίων η μαρτυρία συνέπλεε, κρίνονται ως μάρτυρες της αλήθειας. Τα όσα κατέθεσαν υποστηρίζονται και από την γραπτή μαρτυρία που προσκόμισαν. Ήταν σταθεροί στη θέση και στην εκδοχή τους. Δεν περιέπεσαν σε αντιφάσεις κατά την αντεξέταση. Αποδέχομαι τα όσα κατέθεσαν. Ο ΧΧΧ Μιχαήλ (ΜΥ5) ήταν ανεξάρτητος μάρτυρας, χωρίς ιδιαίτερη εμπλοκή στην υπόθεση. Η μαρτυρία του γίνεται αποδεκτή. Στη βάση της αποδεκτής μαρτυρίας καταδεικνύονται, ως προς τα ουσιώδη γεγονότα της υπόθεσης, τα εξής: Το 1934 ο τότε Κυβερνήτης της Κύπρου παραχώρησε στην μεταλλευτική εταιρεία Cyprus and General Asbestos Company Limited, άδεια μετάλλευσης αμιάντου, σε δασική γη στην περιοχή του χωριού Α., βάσει Συμφωνίας ημερομηνίας 9.8.1934 [Τεκμήριο 18
(3)]. Η μεταλλευτική εταιρεία είχε το δικαίωμα, βάσει της Συμφωνίας (άρθρο 20), να ανεγείρει στην εν λόγω δασική γη που ενοικίασε από το κράτος, κτίρια και άλλες εγκαταστάσεις, οι οποίες ήσαν αναγκαίες για την διεκπεραίωση των εργασιών μετάλλευσης. Η εταιρεία είχε δικαίωμα να ανεγείρει και εργατικές κατοικίες (workmen's houses), οι οποίες θα παραχωρούντο σε υπαλλήλους της εταιρείας. Μία από αυτές είναι και η επίδικη (με αριθμό ΧΧΧ), η οποία παραχωρήθηκε το 1967 στον σύζυγο της ενάγουσας ο οποίος εργαζόταν στο μ. ως λογιστής. Η Σύμβαση προνοούσε (άρθρα 5
(1),
(2)και 40
(2)) πως όλες οι εγκαταστάσεις, περιλαμβανομένων και των κτιρίων (buildings), εάν δεν εμετακινούντο από την μεταλλευτική εταιρεία μετά τον τερματισμό της μεταλλευτικής σύμβασης, θα ανήκαν στο κράτος (Government of the Colony of Cyprus), το οποίο ήταν ο ιδιοκτήτης της γης επί της οποίας είχαν ανεγερθεί. Η μεταλλευτική εταιρεία δεν είχε δικαίωμα να παραχωρήσει οποιαδήποτε δικαιώματα σε τρίτους που να δημιουργούν υποχρεώσεις για τον ιδιοκτήτη ή απαιτήσεις από αυτόν (άρθρα 11 και 27). Το 1936, η μεταλλευτική εταιρεία εκχώρησε τα δικαιώματα της στην εταιρεία Tunnel Asbestos Cement, Company Limited, στη βάση Συμφωνίας Εκχώρησης ημερομηνίας 19.5.1936 [Τεκμήριο 26
(1)]. Στην συνέχεια, τα δικαιώματα της τελευταίας εκχωρήθηκαν βάσει σχετικής Συμφωνίας ημερομηνίας 6.11.1947 [Τεκμήριο 26
(2)] στην Εταιρεία Cyprus Asbestos Mines Limited. Το 1963 και συγκεκριμένα την 1.12.1963, συνήφθη Συμφωνία μεταξύ της Κυπριακής Δημοκρατίας (μέσω του Υπουργού Γεωργίας και Φυσικών Πόρων) και της εταιρείας Cyprus Asbestos Mines Ltd [Τεκμήριο 18
(1)], με την οποία παραχωρήθηκε η συγκεκριμένη περιοχή για μετάλλευση αμιάντου. Η συμφωνία είχε διάρκεια 25 χρόνια, από την 1η Δεκεμβρίου 1963 μέχρι την 30η Νοεμβρίου 1988. Μεταξύ των μερών υπεγράφη ακολούθως και δεύτερη συμφωνία ημερομηνίας 6.4.1972 [Τεκμήριο 18
(2)]. Το μ. Α. σταμάτησε την λειτουργία του το 1988 (η άδεια μετάλλευσης τερματίστηκε με απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου) λόγω οικονομικών δυσχερειών (η ζήτηση αμιάντου στις διεθνείς αγορές παρουσίαζε πτώση, λόγω της επικινδυνότητας του αμιάντου για την δημόσια υγεία). Στον χώρο του Μ. παρέμεινε ένας μεγάλος αριθμός υποστατικών, κτιρίων (περιλαμβανομένων των εργατικών κατοικιών), μηχανημάτων και άλλος κινητός εξοπλισμός. Η μεταλλευτική εταιρεία τέθηκε εν τέλει υπό εκκαθάριση το 1990, με απόφαση Δικαστηρίου. Το 1994, το Υπουργικό Συμβούλιο απεφάσισε την μη επαναλειτουργία του Μ. και το οριστικό κλείσιμο του. Εξουσιοδοτήθηκε ο Επίσημος Παραλήπτης να προβεί σε εκποίηση της περιουσίας της μεταλλευτικής εταιρείας, ώστε να καταστεί δυνατή η διευθέτηση των οικονομικών της υποχρεώσεων. Το 1996 το κράτος κατέβαλε στο ταμείο εκκαθάρισης της μεταλλευτικής εταιρείας το ποσό των Λιρών Κύπρου 410.000= το οποίο αντιπροσώπευε την αξία των υποστατικών (χωρίς την γη) του μ., περιλαμβανομένων των κατοικιών και κατέστη ιδιοκτήτης των. Το 1997 με γνωμάτευση του Γενικού Εισαγγελέα, όλα τα κτίρια, τα οποία ήταν κτισμένα σε κρατική δασική γη και τα οποία ήταν πλέον ιδιοκτησία του κράτους, τέθηκαν υπό την διαχείριση του Τμήματος Δασών. Η περιοχή (τμήμα του δάσους Τροόδους) κηρύχθηκε σε Εθνικό Δασικό Πάρκο και εντάχθηκε στο Δίκτυο Natura
- Από το 1997 το κράτος άρχισε τις ενέργειες για ανάκτηση των κατοικιών του μ. Α., μεταξύ αυτών και της επίδικης. Σ' όλα τα πρόσωπα που κατείχαν κατοικίες, στάληκαν επιστολές με τις οποίες πληροφορούντο ότι όλα τα υποστατικά περιλαμβανομένων των κατοικιών, ήσαν κρατική περιουσία και πως οι ίδιοι θα έπρεπε να τις εγκαταλείψουν εντός δύο μηνών, απομακρύνοντας τα προσωπικά τους αντικείμενα, καθότι τις κατείχαν παράνομα. Τέτοια επιστολή με ημερομηνία 9.6.1998 (Τεκμήριο 1) επιδόθηκε και στην ενάγουσα από τον ΜΥ
- Στην ενάγουσα επιδόθηκαν και πάλι από τον ΜΥ1, επιστολές με ταυτόσημο περιεχόμενο, ημερομηνίας 6.5.1999 (Τεκμήριο 2) και 6.6.2002 (Τεκμήριο 20). Στις 17.8.2005 επιδόθηκε στην ενάγουσα και πάλι από τον ΜΥ1 επιστολή ημερομηνίας 17.8.
- Από το 2005 μέχρι το 2009 ανακτήθηκαν 16 κατοικίες. Για τις υπόλοιπες καταχωρήθηκαν το 2011 στο Επαρχιακό Δικαστήριο Λεμεσού αγωγές, εκ μέρους του Γενικού Εισαγγελέα (μέσω ιδιώτη δικηγόρου) εναντίον των προσώπων που τις κατείχαν παράνομα. Εναντίον της ενάγουσας καταχωρήθηκε η αγωγή με αρ. ΧΧΧ/11 (ακόμη εκκρεμεί). Σήμερα όλα τα πρόσωπα, πλην της ενάγουσας, που κατείχαν κατοικίες τις εγκατέλειψαν ή αποδέκτηκαν την έκδοση απόφασης εναντίον τους για παράδοση της κατοχής των στο Τμήμα Δασών, με αναστολή εκτέλεσης της απόφασης για 5 χρόνια από την ημερομηνία έκδοσης της απόφασης. Η επίδικη κατοικία η οποία κτίστηκε την δεκαετία του 1940, έχει σήμερα μηδενική αξία, καθότι έχει ξεπεράσει το ωφέλιμο όριο ζωής της. Η θέση της ενάγουσας πως κατέχει και χρησιμοποιεί την επίδικη κατοικία από το 1967 μέχρι και σήμερα, «κατόπιν άδειας κατοχής και χρήσεως της από το κράτος, με περιουσιακά δικαιώματα επ' αυτής», δεν γίνεται αποδεκτή και απορρίπτεται. Ο κανόνας του περιουσιακού κωλύματος (παρέχει βάση αγωγής σε αντίθεση προς τα άλλα κωλύματα τα οποία μπορούν να προβληθούν μόνο ως βάση για υπεράσπιση), ο οποίος ανεφύει ως πτυχή του δικαίου της επιείκειας και σύμφωνα με τον οποίο, ο ιδιοκτήτης συμβάλλει ή αποδέχεται την κατάσταση που δημιουργείται προς όφελος του κατόχου και χρήστη της γης, εξετάστηκε από το Ανώτατο Δικαστήριο στην υπόθεση Βερεγγάρια Π. Παπακόκκινου κ.ά. v. Δήμου Πάφου
(1998)1 Α.Α.Δ. 2398. Αποφασίστηκε πως, σε αντίθεση με την Αγγλία, στην Κύπρο δεν μπορούν να αποκτηθούν δικαιώματα πάνω σε ακίνητη ιδιοκτησία με τον εν λόγω κανόνα και τούτο ενόψει του άρθρου 4 του περί Ακινήτου Ιδιοκτησίας (Διακατοχή, Εγγραφή και Εκτίμηση) Νόμου, Κεφ. 224, το οποίο δεν επιτρέπει την εφαρμογή των κανόνων του Κοινοδικαίου και της Επιείκειας στην δημιουργία δικαιωμάτων πάνω σε ακίνητη ιδιοκτησία στην Κύπρο. Λέχθηκαν επί τούτου τα εξής: «Οι διατάξεις του άρθρου 4 του Κεφ. 224, είναι περιοριστικές όσον αφορά τις περιπτώσεις δημιουργίας προνομίων πάνω σε ακίνητη περιουσία και απαγορευτικές όσον αφορά την υιοθέτηση κανόνων του Κοινοδικαίου και της Επιείκειας (Equity). Αναγνώριση δημιουργίας δικαιωμάτων πάνω σε ακίνητη περιουσία με την εφαρμογή του Περιουσιακού κωλύματος θα ερχόταν σε πλήρη αντίθεση με τις πρόνοιες του άρθρου 4 που δεν επιτρέπει την εφαρμογή των κανόνων του Κοινοδικαίου και της Επιείκειας στη δημιουργία δικαιωμάτων πάνω σε ακίνητη ιδιοκτησία στην Κύπρο. Τα δικαιώματα που μπορεί να αποκτηθούν δεν μπορεί να είναι άλλα εκτός από εκείνα που καθορίζονται ρητά με το άρθρο 4 του Κεφ. 224 (ίδε Odysseos v. Pieris Estates and Others
(1982)1 CLR 557)». Το γεγονός ότι η γη πάνω στην οποία κτίστηκε η επίδικη κατοικία ανήκει στο κράτος, καθότι δασική γη, δεν αμφισβητείται από πλευράς της ενάγουσας. Το κτίσμα, η κατοικία δηλαδή δεν μπορεί να διαχωριστεί από την γη εφόσον είναι στερεά συνδεδεμένο με αυτή και θεωρείται μέρος της ακίνητης ιδιοκτησίας. Τούτο συνάγεται από την ερμηνεία του όρου «ακίνητη ιδιοκτησία» που δίδεται από το άρθρο 2 του Κεφ. 224. Σύμφωνα με τις πρόνοιες του εν λόγω άρθρου, στον όρο «ακίνητη ιδιοκτησία» περιλαμβάνεται «η γη» και «οικοδομές και άλλα κατασκευάσματα, οικοδομήματα ή προσαρτήματα που είναι στερεά συνδεδεμένα με οποιαδήποτε γη ή με οποιαδήποτε οικοδομή ή άλλο κατασκεύασμα ή οικοδόμημα». Συνεπώς, αφ' ης στιγμής η επίδικη κατοικία δεν μπορεί να διαχωριστεί από την γη, δεν τίθεται θέμα δημιουργίας περιουσιακού δικαιώματος επί της κατοικίας. Απορριπτέα είναι και η θέση της ενάγουσας πως δικαιούται να εγγραφεί ως ιδιοκτήτης της κατοικίας, ένεκα υποσχέσεων προς τον σύζυγο της πρώτα και προς την ίδια αργότερα ότι η κατοικία θα τους παραχωρείτο «κατ' αποκλειστικότητα». Ο κανόνας του κωλύματος λόγω συμπεριφοράς (estoppel by conduct or estoppel in pais) εγείρεται όταν ένας συμβαλλόμενος σε μια συναλλαγή, με τις δηλώσεις, παραστάσεις ή την συμπεριφορά του προβαίνει σε μια υπόσχεση ή διαβεβαίωση προς τον άλλο συμβαλλόμενο, που αποσκοπεί στο να επηρεάσει τις νομικές σχέσεις μεταξύ τους και ο άλλος συμβαλλόμενος ενεργεί πάνω σε αυτή, διαφοροποιώντας την θέση του προς βλάβη του, τότε δεν θα επιτραπεί στον συμβαλλόμενο που προέβηκε στην υπόσχεση ή έδωσε την διαβεβαίωση, να ενεργήσει με τρόπο ασυμβίβαστο προς αυτή. (Hadji Yiannis v. Attorney-General of the Republic
(1970)1 CLR 32, Stylianou v. Papacleovoulou
(1982)1 CLR 542, Μάρκου v. Πασχάλη
(2001)1Β Α.Α.Δ. 829 και ΑΗΚ v. Ελληνικής Μεταλλευτικής Εταιρείας Λτδ
(2005)1Α Α.Α.Δ. 127). Εν προκειμένω από την αποδεχθείσα μαρτυρία όχι μόνο δεν συνάγεται κάτι τέτοιο, ότι δηλαδή η Δημοκρατία δια των λειτουργών της έδιδε υποσχέσεις στην ενάγουσα για τιτλοποίηση της κατοικίας επ' ονόματι της, αλλά αντίθετα, καταδεικνύεται πως από το 1998, οι αρμόδιοι λειτουργοί άρχισαν να στέλνουν επιστολές στην ενάγουσα, υποδεικνύοντας της πως κατέχει την κατοικία παράνομα και πως θα έπρεπε να παραδώσει την κατοχή της στο κράτος που ήταν ο νόμιμος ιδιοκτήτης. Κανένα από τα σημεία που προωθεί η ενάγουσα, δεν είναι ικανά για να δώσουν λαβή στην έγερση του ζητήματος. Όπως έχει υποδειχθεί νομολογιακά, για εδραίωση του δόγματος του κωλύματος, χρειάζεται να αποδειχθούν σαφείς και θετικές παραστάσεις προς τον αντισυμβαλλόμενο. Δεν μπορεί να υπάρξει εύρημα στη βάση αόριστης και αβέβαιης μαρτυρίας (βλ. Boustani v. Linmare Shipping Co Ltd
(1984)1 CLR 354 και Μύρωνας Ευαγγελίδης v. Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας, ECLI:CY:AD:2015:A782, Πολ. Έφ. Αρ. 344/2010, ημερ.25.11.2015). Μη αποδεκτή είναι και η θέση πως η ενάγουσα έχει αποκτήσει ιδιοκτησιακό δικαίωμα, δυνάμει χρησικτησίας ή εχθρικής κατοχής. Το θέμα ρυθμίζεται από το άρθρο 9 του Κεφ. 224 το οποίο προνοεί πως «κανένας τίτλος επί ακίνητης ιδιοκτησίας δεν αποκτάται από οποιοδήποτε πρόσωπο με εχθρική κατοχή κατά της Δημοκρατίας ή εγγεγραμμένου κυρίου». Έχει ήδη προαναφερθεί πως η γη επί της οποίας είναι κτισμένη η κατοικία είναι κρατική δασική γη. Ο ορισμός του όρου «ακίνητη ιδιοκτησία» έχει εκτεθεί ανωτέρω. Έχει ήδη λεχθεί πως το κτίσμα πού είναι στερεά συνδεδεμένο επ' αυτής εμπίπτει εντός του εν λόγω όρου. Η θέση της ενάγουσας πως υπάλληλοι του Τμήματος Δασών «είχαν επέμβει ή επιχείρησαν να επέμβουν» στην επίδικη κατοικία, επίσης δεν γίνεται αποδεκτή και απορρίπτεται. Το άρθρο 43
(1), το οποίο ορίζει τί συνιστά παράνομη επέμβαση, αναφέρει ότι: «Παράνομη επέμβαση σε ακίνητη ιδιοκτησία συνίσταται σε παράνομη είσοδο ή σε παράνομη πρόκληση ζημιάς ή σε παράνομη παρέμβαση στην ιδιοκτησία αυτή από οποιοδήποτε πρόσωπο» Σύμφωνα με την αποδειχθείσα μαρτυρία δεν έχει καταδειχθεί ότι υπάλληλοι του Τμήματος Δασών είχαν εισέλθει εντός της οικίας ή ότι προκάλεσαν σ' αυτήν ζημιά. Το μοναδικό περιστατικό σε σχέση με το θέμα αυτό, στο οποίο έκαμε αναφορά η ενάγουσα, ήταν η παρουσία δύο αγνώστων σ' αυτήν προσώπων στην αυλή, οι οποίοι μετέφεραν φωτογραφικές μηχανές. Η ενάγουσα δεν προσδιόρισε καν εάν τα πρόσωπα αυτά ήσαν υπάλληλοι του Τμήματος Δασών. Ο δε υιός της ΧΧΧ Αγγελίδης (ΜΕ4) παραδέχθηκε πως δεν επιχειρήθηκε από πλευράς του Τμήματος Δασών η είσοδος στην οικία, με σκοπό την μετακίνηση του εξοπλισμού σ' άλλο χώρο. Τέλος, και η θέση της ενάγουσας περί ύπαρξης προφορικής συμφωνίας μεταξύ του συζύγου της και της Κυπριακής Δημοκρατίας απορρίπτεται, αφού ελλείπει το πραγματικό υπόβαθρο που να αποδεικνύει τον εν λόγω ισχυρισμό. Η ενάγουσα δεν απέσεισε από τους ώμους της το βάρος που είχε να ικανοποιήσει το Δικαστήριο με αξιόπιστη και αποδεκτή μαρτυρία για την εκδοχή της. Στη βάση των προαναφερομένων απορρίπτεται και η αξίωση της ενάγουσας για αποζημιώσεις. Στη βάση των όσων προσπάθησα να εξηγήσω κρίνω πως η αγωγή δεν μπορεί να επιτύχει και θα πρέπει να απορριφθεί. Όσον αφορά τα έξοδα, δεν βρίσκω κανένα καλό λόγο ώστε να αποστώ από τον κανόνα πως αυτά ακολουθούν το αποτέλεσμα. Δια ταύτα, η αγωγή απορρίπτεται. Τα έξοδα, όπως αυτά θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και θα εγκριθούν από το Δικαστήριο, επιδικάζονται προς όφελος των εναγόμενων και σε βάρος της ενάγουσας. (Υπ.) ............... Στ. Τσιβιτανίδου-Κίζη, Α.Ε.Δ. Πιστό αντίγραφο Πρωτοκολλητής cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο