Χρίστου ν. Κ. ΑΝΔΡΕΟΥ & ΥΙΟΙ ΛΙΜΙΤΕΔ, μέσω του εκκαθαριστή της περιουσίας της εταιρείας Πίττα κ.α., Αρ. Αγωγής: 4177/2012, 30/6/2020

(1999)1 ΑΑΔ σελ. 1273, στις σελ. 1280 -1281). Για τον τρόπο αντίκρισης μιας μαρτυρίας έχω περαιτέρω υπόψη μου τα όσα λέχθηκαν στην υπόθεση Ομήρου v. Δημοκρατίας,

(2001)2 ΑΑΔ 506, ότι δηλαδή η αξιολόγηση της μαρτυρίας ενός μάρτυρος πρέπει να γίνεται με βάση το περιεχόμενο, την ποιότητα, την πειστικότητα και τη σύγκριση της με την υπόλοιπη μαρτυρία. Λαμβάνω επίσης υπόψη τα όσα έχουν λεχθεί από τον έντιμο κ. Σ. Ναθαναήλ, Δ. (όπως ήταν τότε), πάνω στο ίδιο ζήτημα της αξιολόγησης της μαρτυρίας στην υπόθεση Γεώργιος & Σπύρος Τσαπή Λτδ v. Πολυβίου,

(2009)1 ΑΑΔ 339 όπου λέχθηκαν τα ακόλουθα: «Έχει υποδειχθεί κατ' επανάληψη ότι είναι ανάγκη μια μαρτυρία να τίθεται στη βάσανο της αξιολόγησης από απόψεως περιεχομένου και να μην γίνεται αποδεκτή ή να απορρίπτεται με μόνο την εξωτερική εντύπωση που προκαλεί ο μάρτυρας στο Δικαστήριο (Αντωνίου v. Αστυνομίας,

(2008)2 Α.Α.Δ. 766 και Βούτουνος v. Αστυνομίας,

(2008)2 Α.Α.Δ. 71). Η αξιολόγηση μιας μαρτυρίας είναι λεπτό και δύσκολο έργο και το Δικαστήριο θα πρέπει να δίνει πάντοτε επαρκείς λόγους για την αποδοχή ή απόρριψη αυτής, με γνώμονα όχι μόνο την καθ' αυτή εξωτερική εμφάνιση της μαρτυρίας του στο εδώλιο, αλλά και σε συσχετισμό με τα υπόλοιπα στοιχεία της δίκης, είτε αυτά προέρχονται από άλλη ζώσα μαρτυρία, είτε από τεκμήρια. Έχει εξηγηθεί στη Χρίστου v. Ηροδότου κ.ά.,

(2008)1 Α.Α.Δ. 676, ότι: «... πρέπει να αποφεύγονται χαρακτηρισμοί που δυνατό να δίνουν την εντύπωση ότι το Δικαστήριο επηρεάστηκε από τη δική του καθαρά προσωπική άποψη για το χαρακτήρα του διαδίκου, έξω από κάθε μέτρο ορθής, δίκαιης και φλεγματικής αντιμετώπισης της ενώπιον του διαφοράς. Με φειδώ πρέπει να καταγράφεται οτιδήποτε αγγίζει τον παρουσιαζόμενο στη δίκη χαρακτήρα από διάδικο ή μάρτυρα. Η ανθρώπινη εμπειρία διδάσκει ότι ένας ευγενής και ήπιος μάρτυρας, δεν είναι κατ' ανάγκην και ειλικρινής. Και το αντίθετο. Ένας υπερβολικά διαχυτικός ή αναστατωμένος μάρτυρας μπορεί να ορμάται από μια πλειάδα αιτιών, χωρίς να είναι ανειλικρινής». Στην υπόθεση Σάντης v. Χατζηβασιλείου κ.ά.,

(2009)1 Α.Α.Δ. 288, τονίστηκε η αναγκαιότητα ακόμη και στην περίπτωση που μάρτυρας εντυπωσιάζει θετικά το Δικαστήριο, να καταγράφονται οι λόγοι της θετικής αυτής αποκόμισης ώστε να παραμένουν κατά νουν καθ' όλη τη διάρκεια του έργου της αξιολόγησης της υπόθεσης, ως ασφαλιστική δικλείδα για τη σφαιρική αντιμετώπιση της αξιολόγησης των διαδίκων και των μαρτύρων τους. Σε σχέση ειδικότερα με την ιατρική μαρτυρία, όπως έχει νομολογηθεί, η συμπεριφορά εμπειρογνώμονα στο εδώλιο είναι, όπως και στην περίπτωση κάθε άλλου μάρτυρα, κριτήριο με βάση το οποίο μπορεί να διαγνωσθεί η αξιοπιστία του. Σχετικές με την αξιολόγηση μαρτυρίας εμπειρογνώμονα είναι ακόμα και οι υποθέσεις Vassiliko Cement Works Ltd v. Stavrou,

(1978)1 C.L.R. 389, Νικολάου ν. Σταύρου,

(1992)1(B) Α.Α.Δ. 746 και Star Fiber Glass Ltd v. Elneda Trading Ltd,

(1992)1 Α.Α.Δ. 875. Έχοντας υπ' όψιν τις πιο πάνω νομολογιακές αρχές η προσπάθεια μου θα διαλαμβάνει περαιτέρω τη σύγκριση και αντιπαραβολή της προφορικής μαρτυρίας, τις παραδοχές και αρνήσεις των μαρτύρων και των παραδεκτών γεγονότων σε συσχετισμό με την έγγραφη μαρτυρία που τέθηκε ενώπιον μου, την οποία έχω εξετάσει και μελετήσει με προσοχή, και σε συσχετισμό ασφαλώς με το περιεχόμενο των εγγράφων προτάσεων (βλ. Phipson on Evidence 14η έκδοση

(1990)Παρ. 12 - 20 και Λάρκου κ.α. v. Παναγή,

(1996)1 ΑΑΔ 80, Ζαβρού v. Χαραλάμπους,

(1996)1 ΑΑΔ 447). Στη διεργασία διάπλασης ευρημάτων γεγονότων, έλαβα υπόψη μου την ύπαρξη ή παράλειψη αντεξέτασης σε ουσιώδη μέρη της μαρτυρίας με γνώμονα το γενικό κανόνα ότι η παράλειψη αντεξέτασης μάρτυρος είτε σε ουσιώδες μέρος της μαρτυρίας του είτε σε σχέση με ισχυρισμούς που εκπηγάζουν από τη δικογραφία, ισοδυναμεί, κάτω από ορισμένες προϋποθέσεις, με αποδοχή τους (βλ. Aloupou and another v. Hajigeorgiou and Another and the Attorney General of the Republic,

(1984)CLR 475). Δεν θα πρέπει επίσης να διαφεύγει την προσοχή ότι η απουσία αντεξέτασης δυνατό να μην αποσείσει, αφ' εαυτής, το όποιο βάρος απόδειξης που έχει η κάθε πλευρά να αποσείσε σε σχέση με τα επίδικα γεγονότα (βλ. Πιττάλη κ.ά. v. Ianira Enterprises Ltd κ.α.,

(1997)1 ΑΑΔ 814). Τέλος, έλαβα υπόψη μου τις επισημάνσεις που έγιναν από τους ευπαίδευτους συνηγόρους των διαδίκων κατά τις τελικές τους αγορεύσεις όπου ανάλυσαν τη μαρτυρία, κατά τον τρόπο βέβαια που η κάθε πλευρά την αντιλήφθηκε, και τις θέσεις ή απόψεις τους επί της νομικής πτυχής της υπόθεσης και την ερμηνεία που η κάθε πλευρά προσέδωσε σε αυτή. Έχοντας όλα τα πιο πάνω κατά νουν αισθάνομαι ότι είμαι έτοιμος για την αξιολόγηση της μαρτυρίας και την κατάληξη μου σε σχετικά ευρήματα. Στην παραδεκτή προφορική και έγγραφη μαρτυρία που παρατέθηκε θα γίνει αναφορά στη συνέχεια με την ταυτόχρονη αξιολόγηση της και την καταγραφή των ευρημάτων μου. Θα με απασχολήσει εν πρώτοις το ζήτημα κατά πόσο η εναγόμενη ευθύνεται για το ατύχημα που υπέστη ο ενάγων. Το γεγονός ότι ήταν πράγματι η εργοδότρια του εναγόμενου δεν αμφισβητήθηκε. Θα με απασχολήσει επομένως στη συνέχεια το ζήτημα της ευθύνης και κατά πόσο υπήρξε συντρέχουσα αμέλεια του ενάγοντος και εάν ήθελε αποφασιστεί κάτι τέτοιο το μερίδιο ευθύνης που αναλογεί στον καθένα και στην συνέχεια η έκταση του τραυματισμού που υπέστη ο ενάγων, αν του άφησε κατάλοιπα και οι ζημιές που υπέστη συνεπεία του τραυματισμού του όπως και η απώλεια εισοδημάτων που είχε, τα οποία θα με οδηγήσουν στον καθορισμό των αποζημιώσεων τις οποίες δικαιούται. Η ΜΑΡΤΥΡΙΑ - ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ - ΕΥΡΗΜΑΤΑ: Ως προς το πρώτο επίδικο ζήτημα, αυτό δηλαδή της ευθύνης, σχετική είναι η μαρτυρία που δόθηκε από τον ίδιο τον ενάγοντα (ΜΕ1) και τον κ. XXX Σωκράτους, Ανώτερο Επιθεωρητή στο Επαρχιακό Γραφείο Εργασίας Λεμεσού (ΜΕ4). Σχετική είναι επίσης η μαρτυρία των μαρτύρων που παρουσίασε η Υπεράσπιση τον κ. XXX Ανδρέου (ΜΥ1) ο οποίος είναι διευθυντής της εναγόμενης, τον κ. XXX Αγαθοκλέους (ΜΥ2) και τον κ. XXX Ιωάννου (ΜΥ3), υπαλλήλους της εναγόμενης και συναδέλφων του ενάγοντος κατά τον επίδικο χρόνο με τους ΜΥ2 και 3 να ήταν παρόντες στο χώρο του εργοταξίου όταν επεσυνέβη το ατύχημα. Για το ζήτημα των σωματικών βλαβών του ενάγοντος σχετική είναι η μαρτυρία του ίδιου του ενάγοντος, της συζύγου του κας XXX Γεωργίου (ΜΕ2) και των ιατρών XXX Κοντοζή (ΜΕ3) και XXX Ιωάννου (ΜΕ5). Σε κάποια δε σημεία τους και η μαρτυρία των ΜΥ1, 2 & 3 Υπήρξε ως προς το ζήτημα αυτό και δήλωση παραδεκτών γεγονότων σε σχέση με ιατρικά πιστοποιητικά. Γι' αυτά ασφαλώς θα γίνει αναφορά στη συνέχεια στο κατάλληλο σημείο. Η μαρτυρία ως προς την ευθύνη: Ο ενάγων κ. XXX Χρίστου (ΜΕ1), κατάθεσε Γραπτή Δήλωση η οποία σημειώθηκε ως Έγγραφο Α΄. Η εργοδότηση του από την εναγόμενη κατά τον επίδικο χρόνο δεν αμφισβητήθηκε ούτε και ότι εργαζόταν ως εργάτης σε υπό ανέγερση οικοδομή στη Γερμασόγεια από την εναγόμενη που ήταν εργοληπτική εταιρεία ούτε και ότι ο μη καθαρός μισθός του ήταν περίπου €1.800,00 μηνιαίως. Στο πιστοποιητικό αποδοχών του (Τεκμ. 17), ως Ασφαλιστέες Αποδοχές του για το έτος 2009 παρουσιάζεται το ποσό των €21.762,00. Ισχυρίστηκε ότι στην οικοδομή όπου εργαζόταν, οι εργοδότες του φύλαγαν και/ή συνήθιζαν να φυλάγουν και/ή αποθηκεύουν εργαλεία του εργοταξίου στη σοφίτα της οικοδομής (στην μαρτυρία χαρακτηρίζεται πότε ως τέτοια, πότε ως σέντε πότε ως μεσοπάτωμα, για τους σκοπούς όμως της παρούσας στη συνέχεια θα αναφέρεται ως σοφίτα). Ισχυρίστηκε ότι οι υπάλληλοι είχαν οδηγίες να τοποθετούν αυτά τα μικρο-εργαλεία κατά το πέρας της ημερήσιας εργασίας και να τα λαμβάνουν από εκεί κατά την έναρξη της το επόμενο πρωϊνό. Για να ανεβεί κάποιος στη σοφίτα υπήρχε πρόσβαση από παράθυρο πλάτους 80εκ και ύψους 120εκ. και ισχυρίστηκε ότι βρισκόταν σε ύψος περίπου 4μ. από το δάπεδο της οικοδομής όταν γλίστρησε και έπεσε κάτω από ύψος. Το ύψος στον εσωτερικό της χώρο ήταν 160εκ στο πιο ψηλό της σημείο λόγω του ότι η στέγη ήταν επικλινής. Ο μοναδικός τρόπος πρόσβασης στη σοφίτα, όπως ήταν οι οδηγίες των εργοδοτών του, ήταν με κινητή αλουμινένια σκάλα. Αυτό σήμαινε ότι όποτε κάποιος έπρεπε να μπει σε αυτή τη σοφίτα για να βάλει ή να πάρει ένα εργαλείο ακόμα και βαριά εργαλεία, θα έπρεπε να κρατά με το ένα χέρι το εργαλείο και με το άλλο χέρι τη σκάλα. Ο μόνος τρόπος να κατέβουν από τη σοφίτα ήταν με τη πλάτη προς τα έξω. Αυτό γινόταν αρκετές φορές την ημέρα, μπορεί και 10 με 20 φορές. Στην ίδια τη σοφίτα ισχυρίστηκε ότι ήταν μόνιμα εγκαταστημένη και η γεννήτρια ρεύματος που χρησιμοποιούσαν και ήταν γι' αυτό που χρειαζόταν πολλές φορές την ημέρα να ανεβοκατεβαίνουν για να τη θέσουν σε λειτουργία ή να σταματήσουν την λειτουργία της. Το δάπεδο όπου στηριζόταν η σκάλα κατά τον επίδικο χρόνο ήταν επενδυμένο με αρκετά ολισθηρό κεραμικό. Χαρακτήρισε τη διαδικασία ανεβοκατεβάσματος των εργαλείων ως επικίνδυνη και είχε νιώσει αρκετές φορές τον κίνδυνο που διέτρεχε με την ως άνω διαδικασία, κάτι που είχε αναφέρει σε δύο περιπτώσεις στον διευθυντή της εναγόμενης κ. XXX Ανδρέου χωρίς όμως να γίνει αποδεκτή η εισήγηση του για να προβαίνει δηλαδή σε άλλη διευθέτηση για τη φύλαξη των εργαλείων. Σε σχέση με το ατύχημα, ανέφερε ότι την 5.10.2009, εκτελώντας τα καθήκοντα του, χρειάστηκε τη μανέλλα για να ξεκινήσει την κουγκρομηχανή. Χρησιμοποίησε την κινητή αλουμινένια σκάλα ζητώντας από τον συνάδελφο του XXX Χριστοφόρου να του υποβαστάζει τη σκάλα όπως και έγινε κατά το ανέβασμα του. Αφού έψαξε μάταια να βρει τη μανέλλα στη σοφίτα, επιχείρησε να κατέβη κάτω νομίζοντας ότι ο ως άνω συνάδελφος του εξακολουθούσε να υποβαστάζει τη σκάλα. Ενώ βρισκόταν στα δύο πρώτα σκαλιά η σκάλα ολίσθησε προς τα πίσω και πλάγια με αποτέλεσμα να πέσει στο δάπεδο και να τραυματιστεί. Ο ενάγων (ΜΕ1), κατάθεσε διάφορα έγγραφα ως Τεκμ. 1 - 32, με το τελευταίο να είναι η Έκθεση του Γραφείου Επιθεώρησης Εργασίας. Τις φωτογραφίες που απεικονίζουν τη σκηνή του ατυχήματος τις κατάθεσε ως Τεκμ. 19 (α) και (β). Ανέφερε ότι δεν του είχε ζητηθεί να δώσει κατάθεση από το ως άνω Γραφείο αναφέροντας ότι τον είχαν πάρει απλώς στο τηλέφωνο ενώ ήταν ακόμα στο νοσοκομείο και τον ρώτησαν κάποια πράγματα. Κατά την αντεξέταση του επέμεινε στη θέση του ότι ήταν οι εργοδότες του που επέμειναν να φυλάγουν μόνιμα τα εργαλεία στη σοφίτα παρόλο ότι ο ίδιος σε δύο περιπτώσεις είχε αναφέρει στο διευθυντή της εναγόμενης ότι θα μπορούσε για την ασφάλεια τους να μετέφερε αυτά τα μικρο-εργαλεία στο σπίτι του προς φύλαξη. Κατά τα άλλα, θέση στην οποία επέμενε μέχρι τέλους, ήταν ότι είχε ζητήσει από το συνάδελφο του XXX Χριστοφόρου να υποβαστάζει την αλουμινένια σκάλα όταν αποφάσισε να ανέβη στη σοφίτα και επειδή ο χρόνος που θα έκανε εντός αυτής ήταν ελάχιστος, υπέθεσε ότι ο συνάδελφος του εξακολουθούσε να υποβαστάζει τη σκάλα όταν αυτός άρχισε να κατεβαίνει από αυτή οπότε και γλίστρησε με αποτέλεσμα να πέσει στο δάπεδο και να τραυματιστεί. Ο ενάγων μου προκάλεσε εξαιρετική εντύπωση και κρίνεται ειλικρινής μάρτυρας. Κατάθεσε απλά και με συνοχή για τις συνθήκες κάτω από τις οποίες υπέστη το ατύχημα. Ο προσδιορισμός του ύψους από το οποίο έπεσε «στα περίπου 4μ» αντί των 3.40 εκ. όπως το μέτρησε ο κ. Σωκράτους (ΜΕ 4) δεν μπορεί να θεωρηθεί ως υπερβολή λαμβάνοντας υπόψη το συνολικό ύψος συμπεριλαμβανομένου και αυτού της εισόδου στη σοφίτα που ήταν μεγαλύτερο από τα 4μ. που ο μάρτυς ανέφερε. Αυτή δε η εικόνα που αποκόμισα αφορά το σύνολο της μαρτυρίας του, τόσο ως προς το ζήτημα της ευθύνης όσο και αυτό των τραυμάτων που υπέστη, των θεραπειών στις οποίες υποβλήθηκε ή αυτές στις οποίες υποβάλλεται και τις συνέπειες αυτών στη ζωή του όπως και των ζημιών τις οποίες υπέστη με καταβολή εξόδων. Δεν διέκρινα υπερβολή σε σχέση με τις συνέπειες που είχε στην υγεία και στη ζωή του ο τραυματισμός του. Όλα όσα ανέφερε ταυτίζονταν και από τα τεκμήρια τα οποία κατάθεσε και σε καμιά αντίφαση δεν υπέπεσε κατά την αντεξέταση του. Αυτό δε ανεξάρτητα από την δυνατότητα που είχε, όπως κρίνω, μετά την αρχική θεραπεία που έτυχε να ενδιαφερθεί και να εργοδοτηθεί κάπου όπου δεν θα απαιτείτο χειρωνακτική εργασία, κάτι που δεν αναζήτησε σύμφωνα με όσα ειλικρινά και πάλι ανέφερε απαντώντας σε σχετική ερώτηση. Η ως άνω αντίκριση της μαρτυρίας του διαφέρει ασφαλώς από όσα λέχθηκαν στην υπόθεση Σ.Μ. Πυρίλλη & Υιοί Λτδ v. Νικόλας Παναγιώτη Παναγιώτη (ECLI:CY:AD:2016:A346, Πολ. Έφεση Αρ. 146/2011 ημερ. 11.07.2016) καθώς εδώ δεν πρόκειται περί αντιφατικότητας στην μαρτυρία του ούτε και περί αναξιόπιστης μαρτυρίας. Απλώς ο ενάγων δεν επέδειξε οποιονδήποτε ενδιαφέρον να εξεύρει μη χειρωνακτική εργασία. Το ζήτημα βέβαια της ικανότητας του για οποιανδήποτε εργασία θα τύχει εξέτασης στη συνέχεια στο κατάλληλο κεφάλαιο και σε συνάρτηση με την ιατρική μαρτυρία. Εξάλλου η μαρτυρία του σε σχέση με τη διεκδίκηση αποζημιώσεων για απώλεια μελλοντικών εισοδημάτων την οποία δεν αποδέχομαι δεν άπτεται της εν γένει αξιοπιστίας του. Σύμφωνα δε με τη νομολογία μας είναι δυνατή η αποδοχή μέρους μιας μαρτυρίας και απόρριψη άλλου (βλ. Χριστοφίδου v. Παπαχρυσοστόμου, ως διαχειριστή της περιουσίας της Θεοφίλης Παπαδοπούλου

(2009)1 (Β) ΑΑΔ σελ. 1360 στην οποία λέχθηκαν τα εξής: «Είναι επιτρεπτό ένα δικαστήριο να δεχθεί μέρος της μαρτυρίας ενός, κατά τα άλλα αξιόπιστου μάρτυρα, και να απορρίψει το υπόλοιπο μέρος της μαρτυρίας του το οποίο έρχεται σε αντίθεση ή δεν συνάδει με άλλη αξιόπιστη μαρτυρία. Αυτό συνέβηκε και στη προκείμενη περίπτωση όπου το πρωτόδικο δικαστήριο έκρινε μεν ότι η αποβιώσασα ήταν αξιόπιστη μάρτυρας και δεν είχε οποιαδήποτε πρόθεση να πει ψέματα στο δικαστήριο όμως, λόγω της ηλικίας και υγείας, δεν θυμόταν πλήρως τα ουσιώδη γεγονότα, όπως τα θυμούνται οι Μ.Ε. 1 και 2» Επί του ιδίου θέματος βλέπε επίσης Kades v. Nicolaou and Another,

(1986)1 C.L.R. 212, 216, Agapiou v. Panayiotou,

(1988)1 C.L.R. 257, 263 και Ιωάννου v. Κουννίδη,

(1998)1 (Γ) ΑΑΔ σελ.

1. Ο κ. Σωκράτους (ΜΕ4), αναφέρθηκε στα ακαδημαϊκά του προσόντα, την εκπαίδευση και την εμπειρία του σε θέματα Ασφάλειας και Υγείας που απέκτησε στην εργασία του από το 1993 τα οποία δεν αμφισβητήθηκαν από την Υπεράσπιση. Σε σχέση με το επίδικο ατύχημα θυμόταν ότι του είχε τηλεφωνήσει ο εργοδότης του ενάγοντος ενημερώνοντας τον σχετικά και ότι μετά επισκέφθηκε το χώρο από όπου έλαβε πληροφορίες και ετοίμασε την έκθεση του (Τεκμ. 32), το περιεχόμενο της οποίας υιοθέτησε και η οποία συνοδεύεται από 4 φωτογραφίες της σκηνής τις οποίες έλαβε ο ίδιος [Τεκμ. 19 (α) - (β)]. Καταληκτικά καταγράφει τα ακόλουθα ευρήματα: (α) Η μεταλλική σκάλα ήταν καλής κατασκευής και διέθετε πλαστικά πέλματα [φ.4 Τεκμ. 19(β)], (β) το δάπεδο που στηριζόταν η σκάλα δεν μπορεί να χαρακτηριστεί αντιολισθητικό, (γ) η σκάλα δεν ήταν προσδεμένη ούτε στη βάση της ούτε στην οροφή [φ.1 - 4 του Τεκμ. 19(α) και (β)]. Συμφώνησε ότι είχε μόνο τηλεφωνική επικοινωνία με τον ενάγοντα. Όταν μετέβη στο χώρο του εργοταξίου είχε συναντήσει εκεί και συναδέλφους του ενάγοντος τα ονόματα των οποίων κατέγραψε στην έκθεση του. Του είχε αναφερθεί ο λόγος που ο ενάγων ανέβηκε στη σοφίτα χρησιμοποιώντας κινητή αλουμινένια σκάλα και ότι κατά την ανάβαση του κρατούσε τη σκάλα κάποιος από τους συναδέλφους του ενώ όταν αυτός κατέβαινε δεν είχε αυτή τη βοήθεια. Το ύψος μέχρι την είσοδο του μεσοπατώματος ήταν 3.40εκ και η σκάλα είχε μήκος 4,5μ. Ανέφερε ότι η κλήση της σκάλας όπως είχε στηθεί δεν ήταν η ιδανικότερη υπό τις περιστάσεις, υποδεικνύοντας σε μοίρες ποια θα έπρεπε να ήταν. Η σκάλα δεν ήταν προσδεμένη οπουδήποτε καθώς δεν υπήρχε τέτοιος τρόπος εκτός αν ανέβαινε κάποιος και τη στερέωνε στη σοφίτα. Το ζήτημα ήταν ότι δεν την είχαν εκεί μόνιμα, η μόνη δυνατότητα ασφαλούς ανάβασης ή κατάβασης θα ήταν να συγκρατείται από κάποιο άλλο πρόσωπο εφόσον χρησιμοποιείτο η συγκεκριμένου τύπου σκάλα. Το δάπεδο ήταν επενδυμένο με κεραμικό που δεν ήταν αντιολισθητικό και δεν ήταν ιδανικό για να εδραστεί μια τέτοιου τύπου σκάλα. Η σκάλα διέθετε πλαστικά πέλματα και θα μπορούσε να πει ότι ήταν καλής κατασκευής. Ο μάρτυρας δεν γνώριζε αν χρησιμοποιείτο στο εργοτάξιο γεννήτρια. Είχε διαπιστώσει ότι δεν είχε ετοιμαστεί Σχέδιο Ασφάλειας & Υγείας και εκτίμησης κινδύνου για το εργοτάξιο ούτε και είχε γίνει οποιαδήποτε εκπαίδευση των υπαλλήλων σε θέματα Ασφάλειας & Υγείας στο χώρο εργασίας και προς τούτο είχε προβεί σε συστάσεις στον εργοδότη. Εξήγησε περαιτέρω ότι για την ορθή χρήση μιας τέτοιου τύπου σκάλας θα πρέπει τουλάχιστον να χρησιμοποιείται από τρία μέρη του σώματος ταυτόχρονα δηλαδή είτε με τα δύο πόδια και το ένα χέρι είτε με το ένα πόδι και τα δύο χέρια. Τέλος, ανέφερε ότι δεν μπορεί να μεταφέρονται φορτία μέσω μιας τέτοιου τύπου σκάλας. Κατά την αντεξέταση του ανέφερε ότι όταν είχε μεταβεί στο εργοτάξιο η οικοδομή ήταν προς το τέλος της, γι' αυτό και δεν υπήρχαν σκαλωσιές και ούτε γίνονταν οικοδομικές εργασίες στη σοφίτα. Διαφώνησε με υποβολή ότι δεν χρειαζόταν Σχέδιο Ασφάλειας & Υγείας καθώς, όπως ανέφερε, η χρήση μιας τέτοιου τύπου σκάλας θα έπρεπε να περιγράφεται σε αυτό και η χρήση της συνιστά κίνδυνο που συχνά προκαλεί ατυχήματα. Ανέφερε ακόμα ότι η χρήση φορητής σκάλας δεν μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για το ανέβασμα στο μεσοπάτωμα. Εξήγησε επαναλαμβάνοντας το γενικό κανόνα ασφαλούς χρήσης μια φορητής σκάλας. Η συγκεκριμένη σκάλα δεν είχε πρόβλημα. Επανέλαβε ότι όταν μετέβη για επιθεώρηση του χώρου του εργοταξίου είχε συναντήσει εκεί τον εργολάβο και δυο συναδέλφους του ενάγοντος. Δεν είχε πάρει γραπτή κατάθεση από κανένα που ήταν παρών στο ατύχημα. Εξήγησε ότι δεν ετοιμάζονται εκθέσεις από το Τμήμα του για όλα τα εργατικά ατυχήματα. Μόνο για τα σοβαρότερα από αυτά ετοιμάζονται πλήρεις εκθέσεις και για τα υπόλοιπα ετοιμάζονται συνοπτικές εκθέσεις όπως και έγινε εν προκειμένω. Ανέφερε ότι κατά το χρόνο της επιθεώρησης που διενήργησε τοποθετούνταν τα δάπεδα και ότι δεν γίνονταν εργασίες σε ύψος. Το Τμήμα του δεν καταχώρησε ποινική υπόθεση εναντίον οποιουδήποτε. Κατά την επανεξέταση του ανέφερε ότι η εκτίμηση κινδύνου γίνεται πριν την έναρξη του έργου για όλες τις εργασίες. Ο ως άνω μάρτυρας κρίνεται ως ειλικρινής, εξάλλου δεν είχε κανένα λόγο να μη παρουσιάσει την πραγματικότητα που αντίκρυσε στη σκηνή και όσα πληροφορήθηκε από τους παριστάμενους εκεί κατά το ατύχημα. Στην έκθεση του την οποία υιοθέτησε ενώπιον του Δικαστηρίου, κατέγραψε τις παρατηρήσεις που έκανε στη σκηνή με αντικειμενικό τρόπο και σύμφωνα με τη συνήθη πρακτική που ακολουθείται στο Τμήμα του. Αποδέχομαι τη μαρτυρία του στην ολότητα της ως αντικειμενική και ανεξάρτητη. Ο κ. XXX Ανδρέου (ΜΥ1), διευθυντής της εναγόμενης, ανέφερε ότι η εναγόμενη είναι οικογενειακή του εταιρεία και ότι σήμερα βρίσκεται υπό εκκαθάριση με εκκαθαριστή της τον δικηγόρο κ. XXX Πίττα. Κατά τον επίδικο χρόνο βρίσκονταν στο τελικό τους στάδιο οικοδομικές εργασίες μιας υπό ανέγερση οικοδομής. Ανέφερε ότι δεν ήταν στο χώρο όταν έγινε το ατύχημα και ότι μετέβη εκεί μετά που του τηλεφώνησαν γι' αυτό. Ισχυρίστηκε ότι τα οικοδομικά εργαλεία φυλάγονταν σε Container και παραδέχθηκε ότι προσωρινά τα έβαζαν στη σοφίτα της οικίας. Κατά την αντεξέταση του ανέφερε ότι το εργοτάξιο όπου συνέβη το επίδικο ατύχημα ανήκε στην εναγόμενη και ως διευθυντής της γνώριζε τις υποχρεώσεις της σε σχέση με τα θέματα Ασφάλειας & Υγείας στους χώρους εργασίας. Σε ερώτηση αν η εναγόμενη είχε ετοιμάσει Εκτίμηση Κινδύνων, ανέφερε ότι αυτό εξαρτάται από το στάδιο στο οποίο βρίσκεται το εργοτάξιο. Το συγκεκριμένο βρισκόταν προς το τέλος του και η οικοδομή ήταν ισόγεια. Ανέφερε ότι αν οι εργοδότες λειτουργούν εκτός πλαισίων, τους υποδεικνύεται από τον επιθεωρητή το ορθό πλαίσιο και ανάλογα συμμορφώνονται. Σε υποβολή ότι δεν είχαν για το συγκεκριμένο εργοτάξιο Εκτίμηση Κινδύνου ανέφερε επί λέξη «Εγώ έχω Έκθεση που λέγει ότι είχαμε τα χρειώδη και είχε και περισσότερα από ένα πρόσωπα, όταν χρησιμοποιούσε τη σκάλα έπρεπε να ζητούσε βοήθεια και δεν ζήτησε βοήθεια από συνάδελφο του για να ανέβη στη σκάλα». Στη συνέχεια στην ερώτηση τι οδηγίες είχε δώσει στους υπαλλήλους του, ανέφερε επί λέξη: «Δεν δίδεις οδηγίες πώς να ανέβη στη σκάλα. Είναι δουλειά του». Και σε άλλο σημείο σε ερώτηση ότι δεν γνώριζε ως διευθυντής της εναγόμενης που τοποθέτησε τη σκάλα ο ενάγων, διερωτήθηκε: «θα έπρεπε να τους κάνω σεμινάρια;» και στη συνέχεια σε ερώτηση αν τους έκαναν πράγματι ή όχι σεμινάρια, απάντησε «Έπρεπε να ξέρει τη δουλειά του». Παραδέχθηκε ότι το Container ανήκε στον ιδιοκτήτη της οικοδομής ο οποίος το απομάκρυνε από την οικοδομή χωρίς να θυμάται πότε. Σε ερώτηση αν όταν απομακρύνθηκε το container έβαζαν τα εργαλεία όπως και τη γεννήτρια προσωρινά στη σοφίτα, ανέφερε ότι τη γεννήτρια που είχε περίπου 150 κιλά βάρος την έβαζαν στο ισόγειο της οικίας και το πρωί την έβγαζαν έξω και δεν μπορούσε να την έβαζαν στη σοφίτα. Παραδέχθηκε ότι η οικία δεν κλείδωνε. Ισχυρίστηκε ότι ήταν μόνοι τους οι υπάλληλοι και με δική τους πρωτοβουλία που έβαζαν και κατέβαζαν τα διάφορα εργαλεία πάνω στη σοφίτα κάτι όμως το οποίο ήξερε. Παραδέχθηκε ότι θα έπρεπε να χρησιμοποιούσαν εκεί πτυσσόμενη σκάλα. Σε ερώτηση και στη συνέχεια σε σχετική υποβολή την οποία αρνήθηκε, ότι δηλαδή ο ενάγων του είχε αναφέρει να παίρνει τα εργαλεία στο σπίτι του προς φύλαξη, ανέφερε επί λέξει: «Εσύ που ξέρεις τον XXXXX τον θεωρείς άξιο να μου υποδείξει κάτι τέτοιο; Είναι αγαθός, έτρεμε και ότι του είπε ότι θα έμενε εργάτης διότι δεν μπορούσε να μάθει τέχνη». Παρόλο ότι δεν παρέμενε ο ίδιος όλη μέρα στο εργοτάξιο, εντούτοις παραδέχθηκε ότι ήταν αυτός που ανέθετε τα καθήκοντα στους κτίστες και εργάτες αλλά δεν ήξερε γιατί ο ενάγων ανέβηκε στη σοφίτα. Δεν αρνήθηκε ότι ήταν μέσα στα καθήκοντα του ενάγοντος να ψάξει να βρει τη μανέλλα για να ξεκινήσει τη μηχανή και δεν χρειαζόταν ειδικές οδηγίες προς τούτο. Σε υποβολή ότι δεν ήταν αντιολισθητικό το δάπεδο, ανέφερε ότι και την προηγούμενη έβαλαν την σκάλα και ανέβηκαν και πήραν εργαλεία από τη σοφίτα όπως γινόταν καθημερινά. Ισχυρίστηκε ότι η σκάλα είχε μήκος 4μ και εφόσον έμπαινε στο άνοιγμα της σοφίτας δεν θα μπορούσε να γείρει προς τα πείσω εφόσον θα έβρισκε από πάνω και δεν θα μπορούσε να αναποδογυριστεί. Επέμεινε ότι το ύψος μέχρι το άνοιγμα την σοφίτα ήταν 2.90μ. και όχι 3.40μ. όπως του υποδείχθηκε. Σε ερώτηση αν η σκάλα ήταν δεμένη από κάπου, ανέφερε ότι όταν δεν χρειάζονταν τη σκάλα να είναι στημένη την κατέβαζαν. Σε υποβολή ότι η εναγόμενη ενεργούσε κατά παράβαση της νομοθεσίας περί Ασφάλειας & Υγείας στους χώρους εργασίας, απάντησε ότι η εναγόμενη ασχολείτο από το 1992 με οικοδομικά έργα και ποτέ δεν είχε ξανά εργατικό ατύχημα και ότι είχε τακτικούς ελέγχους από το Τμήμα Επιθεώρησης Εργασίας με το οποίο και συνεργαζόταν και συμμορφωνόταν με τις υποδείξεις του. Οι σχέσεις του με το προσωπικό της εταιρείας ήταν φιλικότατες. Ο κ. Ανδρέου ήταν φανερό ότι δεν έλεγε την αλήθεια σε πολλά σημεία της μαρτυρίας του. Η πιο πάνω αντίληψη μου εύκολα μπορεί να γίνει κατανοητή από την απλή ανάγνωση της σύνοψης της μαρτυρίας του όπως την παρέθεσα πιο πάνω. Η όλη του προσπάθεια αποσκοπούσε στο να απεκδυθεί την ευθύνη που βάραινε την εναγόμενη και να επιρρίψει την όποια ευθύνη για το ατύχημα στον ίδιο τον ενάγοντα για τον οποίο όπως κατέγραψα και πιο πάνω εκφραζόταν απαξιωτικά. Και αυτό για ένα πρόσωπο που είχε εργαστεί αρκετά χρόνια κοντά του ως εργάτης και θα έπρεπε να μιλούσε γι' αυτόν κατά την αντίληψη μου με σεβασμό και όχι με τα λεγόμενα του να προσπαθεί να μειώσει την προσωπικότητα του. Τέτοιες αναφορές έχουν ήδη καταγραφεί πιο πάνω και δεν χρειάζεται να επαναληφθούν εδώ και έρχονται σε αντίφαση με την καταληκτική του τοποθέτηση ότι με το προσωπικό της εταιρείας του διατηρούσε φιλικότατες σχέσεις. Ως προς το ζήτημα της φύλαξης εργαλείων στη σοφίτα ανέφερε ότι αυτά φυλάγονταν σε container αλλά δεν ήταν διευκρινιστικός πότε αυτό απομακρύνθηκε από το εργοτάξιο από τον ιδιοκτήτη της οικίας οπότε και άρχισαν να τα φυλάγουν στη σοφίτα. Γνώριζε δε γι' αυτό εφόσον ο ίδιος ανέφερε ότι ακόμα και την προηγούμενη ημέρα φυλάχθηκαν εκεί και ο ενάγων δεν είχε πέσει κάτω. Σημασία έχει όμως κατά την άποψη μου ότι κατά τον επίδικο χρόνο ο χώρος φύλαξης των μικρο - εργαλείων δεν ήταν άλλος από τη σοφίτα της κατοικίας. Αναφέρθηκε σε εγχείρηση μηνίσκου στην οποία είχε υποβληθεί στο παρελθόν ο ενάγων για να δημιουργήσει εντυπώσεις, όπως το αντιλήφθηκα, χωρίς ασφαλώς να συνδέεται αυτή με το επίδικο ατύχημα. Κάτι τέτοιο εν πάση περιπτώσει δεν υποβλήθηκε στον ίδιο τον ενάγοντα όταν κατάθετε ο ίδιος και ούτε συνδέθηκε ο τραυματισμός του με κάποιο προϋπάρχων πρόβλημα υγείας του. Παρόμοια αντικρίζεται και η αναφορά του σε πρόβλημα επιληψίας δήθεν που αντιμετώπιζε ο ενάγων χωρίς και πάλι κάτι τέτοιο να του είχε υποβληθεί όταν αυτός κατάθετε ενώπιον του Δικαστηρίου. Πρόκειται για έντεχνη προσπάθεια του να θέση υπό αμφιβολία την υγεία του ενάγοντος για προϋπάρχοντα προβλήματα υγείας τα οποία ουδόλως υποστηρίχθηκαν άλλως πως ούτε και υποστηρίχθηκε οποιαδήποτε συνέπεια, σύνδεση ή κατάλοιπο προερχόμενο σε τέτοια προϋπάρχοντα προβλήματα υγείας. Υποστήριξε ότι εφόσον η αλουμινένια σκάλα είχε μήκος 4μ. το πάνω μέρος της θα έμπαινε στο άνοιγμα της σοφίτας και δεν υπήρχε τρόπος να αναποδογυριστεί. Θεωρούσε δηλαδή αυτόν και μόνο τον τρόπο εφαρμογής της ως ασφαλή για τη χρήση της, παραγνωρίζοντας ότι σύμφωνα με τη μαρτυρία η σκάλα γλίστρησε προς τα πίσω και στα πλάγια. Διέκρινα ότι δεν είχε κανένα ενδοιασμό ή δισταγμό να παραποιήσει τα γεγονότα έτσι που θα απέληγαν προς όφελος της υπόθεσης της εναγόμενης. Τέλος, δεν μπορεί να παραβλεφθεί το γεγονός ότι η εναγόμενη δεν είχε καταρτίσει Σχέδιο Ασφάλειας & Υγείας στο εργοτάξιο και Εκτίμηση των Κινδύνων σε αυτό. Επομένως η εναγόμενη άφησε τον ενάγοντα και τους συναδέλφους του να ενεργούν κατά το δοκούν. Η μαρτυρία του κ. Σωκράτους επί του θέματος αυτού ήταν καταπέλτης για την εναγόμενη. Για όλους τους πιο πάνω λόγους ο ως άνω μάρτυς δεν μου προκάλεσε καλή εντύπωση και απορρίπτω τη μαρτυρία του. Ο κ. XXX Αγαθοκλέους (ΜΥ2), υιοθέτησε ενόρκως και διάβασε τη Γραπτή Δήλωση του η οποία σημειώθηκε ως Έγγραφο Β. Ανέφερε ότι την 5.10.2009 εργαζόταν στην εναγόμενη εταιρεία στο επίδικο εργοτάξιο. Ανέφερε ότι οι περισσότερες εργασίες της κατοικίας είχαν τελειώσει και συνέχιζαν με την τοποθέτηση μαρμάρων και δαπέδων. Στο χώρο του εργοταξίου εργάζονταν ο ίδιος, ο XXX Ιωάννου, ο XXX Χριστοφόρου και ο ενάγων. Για να τοποθετήσουν τα μάρμαρα που ήταν η εργασία που θα εκτελούσαν εκείνη την ημέρα έπρεπε να ξεκινήσουν την κουγκρομηχανή. Εκείνο το πρωϊνό έψαχναν για τη μανέλλα της κουγκρομηχανής οπότε ο ενάγων έβαλε τη σκάλα για να ανέβει στη σοφίτα πιστεύοντας πως ήταν εκεί. Η σκάλα ήταν καινούργια και είχε λάστιχα και για να τη χρησιμοποιήσουν έπρεπε να υπήρχε εργάτης που θα την κρατούσε. Ισχυρίστηκε ότι ο ενάγων όταν ανέβηκε και δεν την βρήκε νευρίασε και συγχυσμένος καθώς ήταν και με βιασύνη πήγε να κατεβεί από τη σοφίτα χωρίς να ζητήσει από κάποιον συνάδελφο του να του κρατεί τη σκάλα με αποτέλεσμα να γλιστρήσει και να πέσει. Όταν τον είδαν στην σκάλα, του φώναξαν να περιμένει για να την κρατήσουν, αλλά δεν τους άκουσε. Ανέφερε ότι αυτά είχε δηλώσει και στον Επιθεωρητή Εργασίας που διερεύνησε το ατύχημα όπως και στον εργοδότη του. Κατά την αντεξέταση του διευκρίνισε ότι ο ίδιος είναι κτίστης όπως και ο XXX Ιωάννου ενώ ο ενάγων και ο XXX Χριστοφόρου ήταν εργάτες. Ο Ιωάννου και ο ενάγων έβαζαν κεραμικά ενώ ο ίδιος με τον Χριστοφόρου ήταν έξω από την οικοδομή και θα έκαναν κουγκρί. Ο καθένας θα έκαμνε τη δουλειά του αλλά συνεργάζονταν μεταξύ τους. Τη μανέλλα είναι στα καθήκοντα του εργάτη να τη φυλάγει και εκείνος ψάχνει να τη βρει όταν την χρειάζονταν και δεν χρειαζόταν να τους δοθούν ειδικές οδηγίες προς τούτο. Μετά που είχε φύγει το container φύλαγαν για να μην τα χάσουν διάφορα εργαλεία στη σοφίτα τα οποία και περιέγραψε. Όταν δεν είχαν ηλεκτρικό ρεύμα χρησιμοποιούσαν γεννήτρια. Τη γεννήτρια, ισχυρίστηκε, την είχαν τοποθετημένη σε ένα δωμάτιο στο ισόγειο της οικίας αλλά δεν τη χρησιμοποιούσαν. Η σοφίτα ήταν ένα μικρό δωμάτιο και σε αυτή ανέβαινε εργάτης. Ισχυρίστηκε ότι ακόμα και στην περίπτωση που στο χώρο υπήρχε ένας κτίστης αυτός πάντοτε κρατούσε τη σκάλα για να ανέβη ο εργάτης στη σοφίτα προσθέτοντας ότι ο ίδιος έτσι θα ενεργούσε. Παρακολούθησε μετά το επίδικο ατύχημα μαθήματα στο Γραφείο Εργασίας με υπόδειξη του εργοδότη του. Σε ερώτηση αν ο εργοδότης τους τούς υπέδειξε πώς να χρησιμοποιούν τη σκάλα, ανάφερε ότι όλοι οι εργοδότες τους λέγουν να προσέχουν και να δουλεύουν με ασφάλεια. Δεν θυμόταν αν το δάπεδο κατά τον επίδικο χρόνο ήταν γλιστερό. Εξήγησε ότι η μανέλλα είναι ένα κομμάτι σίδερο με το οποίο ξεκινά η κουγκρομηχανή. Ο μάρτυς ανέφερε ότι όταν ο ενάγων ανέβηκε στη σοφίτα προς αναζήτηση της μανέλλας και ενώ ο ίδιος βρισκόταν στο ίδιο δωμάτιο σε απόσταση 6μ. από τη σκάλα, ο ενάγων δεν φώναξε κάποιον για να τον βοηθήσει και να του κρατά τη σκάλα και ο ίδιος δεν ήξερε ότι θα ανέβαινε σε αυτή. Ισχυρίστηκε ότι ο Χριστοφόρου ήταν έξω και ζύμωνε τον πηλό. Ο ενάγων ήταν ήδη μέσα στη σοφίτα όταν αντιλήφθηκε ο ίδιος ότι είχε ανέβη σε αυτή. Σε ερώτηση γιατί δεν προσέτρεξε να κρατήσει τη σκάλα εφόσον αντιλήφθηκε τον ενάγοντα στη σοφίτα; ανέφερε ότι δεν του είχε ζητήσει κάτι τέτοιο και ο ίδιος συνέχιζε τη δουλειά του. Αντιλήφθηκε ότι ο ενάγων κατέβαινε από τη σκάλα όταν πλέον αυτός είχε πέσει κάτω. Ο μάρτυς δεν θυμόταν να είχε πει στον Επιθεωρητή ότι του έλεγαν να περιμένει να του κρατήσουν τη σκάλα. Στη συνέχεια αναρωτήθηκε πως θα το γνώριζε ο ίδιος αν δεν του το έλεγε ο ενάγων πως θα ανέβαινε στη σοφίτα. Ο ως άνω μάρτυς μου προκάλεσε εντύπωση μάρτυρος ο οποίος επιθυμούσε να εξυπηρετήσει τα συμφέροντα της εναγόμενης και μόνον και προς τούτο δεν θα δίσταζε να μη πει όλη την αλήθεια. Απαντούσε αντιφατικά τόσο σε σχέση με δικές του θέσεις όσο και με αυτές των άλλων μαρτύρων Υπεράσπισης. Ενδεικτικά επισημαίνω τις ακόλουθες αναφορές του που αξιολογούνται ως ανακριβείς ή ανακόλουθες. Πρόκειται για την αναφορά του ότι δεν γνώριζε ενώ βρισκόταν στον ίδιο χώρο με τον ενάγοντα ότι αυτός θα ανέβαινε στη σοφίτα όταν ήταν μόλις έπιασαν δουλειά και όπως γινόταν καθημερινά κάποιος εργάτης ανέβαινε σε αυτή για να κατεβάσει τα μικρο-εργαλεία που φύλαγαν εκεί όπως ήταν και η μανέλλα, αναγκαία κατά τα άλλα για τη συνέχιση της εργασίας τους. Απάντησε με υπεκφυγή όταν ρωτήθηκε αν τους υπέδειξε ο εργοδότης τους τον τρόπο τοποθέτησης της αλουμινένιας σκάλας στο συγκεκριμένο σημείο απαντώντας ότι όλοι οι εργοδότες προτρέπουν τους υπαλλήλους τους να προσέχουν και να δουλεύουν με ασφάλεια και φανερά ψευδόταν όταν απάντησε ότι δεν θυμόταν ότι το δάπεδο όπου συνέβη στο ατύχημα ήταν γλιστερό και επίσης όταν απάντησε και πάλι ότι δεν θυμόταν να είχε πει στον επιθεωρητή ότι είπαν στον ενάγοντα να περιμένει για να του κρατήσουν τη σκάλα. Ισχυρίστηκε ότι: «ο ενάγων όταν ανέβηκε και δεν την βρήκε νευρίασε και συγχυσμένος καθώς ήταν και με βιασύνη πήγε να κατεβεί από τη σοφίτα χωρίς να ζητήσει από κάποιον συνάδελφο του να του κρατεί τη σκάλα με αποτέλεσμα να γλιστρήσει και να πέσει». Γιατί όμως ο ενάγων να νευριάσει ή να συγχυστεί; πως τον αντιλήφθηκε σε μια τέτοια κατάσταση όταν αυτός δεν τον είχε προσέξει ούτε όταν ανέβηκε στη σοφίτα ούτε και όταν αυτός αποπειράθηκε να κατεβεί παρά μόνο όταν αυτός γλίστρησε. Επομένως το να προσδώσει τέτοια χαρακτηριστικά στη συμπεριφορά του ενάγοντος δεν μπορεί παρά να είναι εκ των υστέρων σκέψη. Πέραν των πιο πάνω δεν μπορεί παρά να σχολιαστεί αρνητικά και το γεγονός ότι η γραπτή δήλωση του είναι κατά γράμμα ταυτόσημη με αυτή του επόμενου μάρτυρος (ΜΥ3) κάτι που οδηγεί χωρίς καμιά επιφύλαξη στο αναπόδραστο συμπέρασμα περί της συνεννόησης που υπήρξε για έκφραση κοινών θέσεων αλλά και της καθοδήγησης που έτυχαν. Γι' αυτούς τους λόγους και δεν αποδέχομαι και απορρίπτω στο σύνολο της τη μαρτυρία του ως μη πειστική και ως αναξιόπιστη. Ο κ. XXX Ιωάννου (ΜΥ3), κατάθεσε τη Γραπτή του Δήλωση η οποία σημειώθηκε ως Έγγραφο Γ. Το περιεχόμενο της είναι ταυτόσημο με τη Γραπτή Δήλωση του ΜΥ 2 (Έγγραφο Β΄) και ως εκ τούτου δεν κρίνω σκόπιμο να την επαναλάβω. Κατά την αντεξέταση του ανέφερε ότι είναι οικοδόμος - κτίστης και κατά τον επίδικο χρόνο εργαζόταν στο επίδικο εργοτάξιο όπου ο καθένας από τους εκεί εργαζόμενους εκτελούσε τα δικά του καθήκοντα. Η γεννήτρια που χρησιμοποιούσαν στο εργοτάξιο κατά τη διάρκεια της εργασίας τους την έβγαζαν έξω από την οικοδομή και όταν τέλειωναν την έβαζαν πίσω εντός της οικοδομής. Αρνήθηκε υποβολή ότι την τοποθετούσαν πάνω στη σοφίτα. Η σοφίτα ήταν ένα μικρό δωμάτιο διαστάσεων περίπου 3χ4 μ. και το ύψος από το δάπεδο ήταν 3.40μ. με ένα μοναδικό άνοιγμα εισόδου εξόδου από αυτή. Παραδέχθηκε ότι στη σοφίτα τοποθετούσαν εργαλεία ανεβαίνοντας σε αυτή μέσω μιας αλουμινένιας σκάλας. Σε ερώτηση αν είδε ποτέ τον εργοδότη τους να συμβουλεύει ή εκπαιδεύει τους εργάτες όπως τον ενάγοντα πώς να τη χρησιμοποιούν ανέφερε επί λέξη: «Γιατί εν ξέρουν; Η σκάλα εν καινούργια που ήταν η, εν ξέρουν πώς να βάλουν τη σκάλα τζιαι έπρεπε να τους εκπαιδεύσει;» Παραθέτω όμως και το επόμενο χαρακτηριστικό απόσπασμα από την αντεξέταση του: «Ε. Άρα δεν τον άκουσες ούτε τον είδες; Απάντα μου. Α. Εγώ είμαι κτίστης, έβαλλα κεραμικά. Ε. Έννεν τούτο που σε ρώτησα, κύριε μάρτυς, εγώ λέω σου είδες τον κύριο Ανδρέου να εξηγά στους εργάτες του πώς να στήσουν μια σκάλα πας τον τοίχο; Α. Άκου να δεις με ντετέκτιβ είμαι, με τίποτε, εγώ έκανα τη δουλειά μου. Οι ερωτήσεις τούτες δεν συνάδουν με το ατύχημα». Προέκυψε γενικά από την αντεξέταση του ότι ο ίδιος δεν είχε τύχει οποιασδήποτε εκπαίδευσης για μέτρα Ασφάλειας & Υγείας και ειδικότερα για τον ορθό τρόπο στησίματος της συγκεκριμένης σκάλας από τους εργοδότες τους. Παραδέχθηκε επίσης ότι δεν είχαν προσέξει τον ενάγοντα που ανέβηκε στη σοφίτα αντίθετα από ό,τι ανέφερε στην κατάθεση του. Ανέφερε ότι όταν ο ενάγων έπεσε από σκάλα παρέμεινε ξαπλωμένος μέχρι που ήρθε ο μάστρος τους οπότε τον σήκωσαν και τον έβαλαν στο αυτοκίνητο του για να τον μεταφέρει στο νοσοκομείο. Ανέφερε τέλος ότι ήταν λάθος που δεν κλήθηκε ασθενοφόρο να τον μεταφέρει στο νοσοκομείο. Ο ως άνω μάρτυς παρόμοια με τον ΜΥ 2, μου προκάλεσε επίσης εντύπωση μάρτυρος ο οποίος επιθυμούσε να εξυπηρετήσει τα συμφέροντα της εναγόμενης. Δεν είπε ολόκληρη την αλήθεια στο Δικαστήριο και απαντούσε αντιφατικά τόσο με δικές του θέσεις όσο και με αυτές των άλλων μαρτύρων Υπεράσπισης. Ενδεικτικά επισημαίνω τη θέση του για το χώρο όπου φυλαγόταν η γεννήτρια την οποία απορρίπτω και ως προς τούτο αποδέχομαι αυτήν του ενάγοντος, ότι και αυτή βρισκόταν εντός της σοφίτας γι' αυτό και το ανεβοκατέβασμα των εργατών σε αυτή 10 μέχρι και 20 φορές την ημέρα. Επίσης τις απαντήσεις που κατέγραψα αυτολεξεί πιο πάνω σε σχέση με την εκπαίδευση που έπρεπε να τυγχάνουν για τη χρήση μιας τέτοιας σκάλας και ουσιαστικά αρνούμενος να απαντήσει φοβούμενος μήπως εκθέσει την εναγόμενη. Ανέφερε ότι δεν είχε προσέξει τον ενάγοντα να ανεβαίνει στη σοφίτα αντίθετα από όσα υποστήριξε στην ίδια την γραπτή του δήλωση. Ο μάρτυς δεν είχε κανένα ενδοιασμό να μη πει την αλήθεια στο Δικαστήριο και η μαρτυρία του χαρακτηρίζεται ως αντιφατική και ανακόλουθη και για τούτο απορρίπτεται. Παρόμοια αντικρίζω και το ταυτόσημο της Γραπτής του Δήλωσης με αυτή του ΜΥ2 με όσα ανέφερα πιο πάνω αξιολογώντας τη μαρτυρία του ΜΥ
2. Ο μάρτυς φανερά έτυχε καθοδήγησης η οποία καθιστά τη μαρτυρία του στο σύνολο της αναξιόπιστη. Ως προς το ζήτημα της ευθύνης, τα ακόλουθα γεγονότα καθίστανται ευρήματα μου: Ο ενάγων με την έναρξη της εργασίας τους σε εργοτάξιο της εναγόμενης στη Γερμασόγεια Λεμεσού το πρωινό της 5.
3. 2009 ανέβηκε, όπως συνηθιζόταν να γίνεται από εργάτη, στη σοφίτα της ισόγειας κατοικίας που ανήγειραν, για να βρει τη μανέλλα με την οποία θα ξεκινούσαν την κουγκρομηχανή. Κατά την ανάβαση του χρησιμοποιώντας αλουμινένια σκάλα την οποία χρησιμοποιούσαν για τον σκοπό αυτό, στηριζόταν από συνάδελφο του. Αφού δεν βρήκε την μανέλλα άρχισε να κατεβαίνει τη σκάλα με την εντύπωση πως ήταν εκεί ο συνάδελφος του και χωρίς να βεβαιωθεί για τούτο. Με το που πάτησε στη σκάλα αυτή γλίστρησε και έγειρε στο πλάι επί του ολισθηρού δαπέδου πέφτοντας έτσι από ύψος. Αποτέλεσμα ήταν να τραυματιστεί. Έχοντας κατά νου την πιο πάνω μαρτυρία και την αξιολόγηση στην οποία προέβηκα και τα ευρήματα στα οποία κατέληξα βρίσκω ότι ο ενάγων δεν είναι άμοιρος οποιασδήποτε ευθύνης καθώς όφειλε πριν επιχειρήσει να πατήσει πάνω στην αλουμινένια σκάλα, κατεβαίνοντας από την σοφίτα, να βεβαιωθεί ότι κάποιος από τους συναδέλφους του υποβάσταζε τη σκάλα έτσι που δεν θα γλιστρούσε και να έγερνε στο πλάι, με αποτέλεσμα να πέσει στο δάπεδο από ύψος. Γνώριζε το επικίνδυνο του εγχειρήματος εφόσον προς τούτο ο ίδιος είχε επιστήσει την προσοχή για ελλοχεύοντα κίνδυνο στον διευθυντή της εναγόμενης σε δύο περιπτώσεις. Γνώριζε επίσης ότι τις αμέσως προηγούμενες ημέρες είχε τοποθετηθεί κεραμικό στο δάπεδο το οποίο ήταν γλιστερό και όχι αντιολισθητικό με επαυξημένο επομένως κίνδυνο. Με αυτά υπόψιν κρίνω ότι δεν θα έπρεπε να υποθέσει μόνον ότι ο συνάδελφος του εξακολουθούσε να του υποβαστάζει τη σκάλα αλλά έπρεπε να είχε βεβαιωθεί για τούτο. Επομένως βρίσκω ότι ο ενάγων βαρύνεται με συντρέχουσα αμέλεια όπως του καταλογίζεται στην Υπεράσπιση της εναγόμενης για το επισυμβάν ατύχημα. Επιμερίζω προς τούτο τη δική του ευθύνη σε ποσοστό 25%. Η εναγόμενη επομένως για τους λόγους που εξήγησα πιο πάνω και για τους λόγους που επιτάσσει η νομολογία μας ως προς την ευθύνη της ως εργοδότρια του ενάγοντος είχε ευθύνη να του εξασφαλίσει ασφαλές σύστημα εργασίας όταν μάλιστα είχε προειδοποιηθεί προς τούτο από τον ενάγοντα σε δύο περιπτώσεις. Από την άλλη δεν είχε προβεί σε καμιά εκπαίδευση και σε εκτίμηση του κινδύνου όπως όφειλε σύμφωνα με τον επιθεωρητή εργασίας κ. Σωκράτους (ΜΕ4). Καταλήγω ότι ευθύνεται σε ποσοστό 75%. Η πρόσφατη απόφαση Κennedy Hotels Ltd v. Μερκούρη, ECLI:CY:AD:2019:A298, Πολ. Έφεση Αρ. 59/2013 ημερ. 10.07.2019 είναι απόλυτα σχετική και σε αυτή γίνεται μια σφαιρική ανάλυση του ζητήματος. Κατά τα ως άνω ποσοστά θα επιμεριστούν και οι όποιες αποζημιώσεις κριθούν ως δίκαιες να αποδοθούν στον ενάγοντα. Μαρτυρία για το ζήτημα των τραυμάτων, ζημιών και των διεκδικούμενων αποζημιώσεων: Κατά τον επίδικο χρόνο ο ενάγων ήταν ηλικίας 28 ετών και ισχυρίστηκε ότι έχαιρε άκρας υγείας και ενεργητικότητας. Ανέφερε ότι ήταν πολύ ευτυχισμένος και απόλυτα ικανοποιημένος από τη ζωή του. Στη Γραπτή του Δήλωση (Έγγραφο Α΄), ο ενάγων αναφέρει ότι λόγω της πτώσης του είχε τραυματιστεί πολύ σοβαρά σε διάφορα μέρη του σώματος του και κυρίως στη σπονδυλική στήλη. Παρέπεμψε σε λεπτομέρειες αυτών στα ιατρικά πιστοποιητικά όπως καταγράφονται στις λεπτομέρειες που παραθέτει στην Έκθεση Απαιτήσεως του τα οποία και υιοθέτησε. Αναφέρθηκε σε διάφορα περιστατικά που δείχνουν την ταλαιπωρία, τον πόνο και την αγωνία που πέρασε και συνεχίζει να περνά όλα αυτά τα χρόνια. Συγκεκριμένα καταγράφει τα ακόλουθα προερχόμενα από τα ιατρικά πιστοποιητικά: i Υπέστη συμπιεστικό ασταθές κάταγμα του 01 σπονδύλου με μετατόπιση οστικού τεμαχίου και στένωση σπονδυλικού σωλήνα ii Συμπιεστικό Κάταγμα του
4. iii Του έγινε συντηρητική αντιμετώπιση και δη: κλινοστατισμός - ΟΜΣΣ σε έκταση με βοήθεια προσκεφάλου, λήψη παυσίπονων και αντιπηκτικών για προφύλαξη από θρόμβωση, γινόταν συνεχώς έλεγχος για επηρεασμό νευρολογικής εικόνας. Μετά 2 εβδομάδες από το συμβάν, κινητοποιήθηκε με βοήθεια κηδεμόνος (ζώνη τριών σημείων). iv Μετά από εξέταση μαγνητικού τομογράφου που έγινε στον Ενάγοντα στις 17/8/2010, παρατηρήθηκαν όζοι του Schmorl στους πλείστους εκ των απεικονιζομένων θωρακικών σπονδύλων και αλλοιώσεις τύπου Modic II στην κάτω επιφυσιακή πλάκα των Θ8 και Θ9 σπονδύλων ν Στην εξέταση του από τον χειρουργό ορθοπεδικό κατά την κλινική εξέταση ο ενάγων παραπονείτο για καθημερινές ενοχλήσεις από την οσφύ με συμπτώματα πρωινής δυσκαψίας και άλγος το οποίο επιτείνεται μετά από κόπωση ή δραστηριότητες όπως σκύψιμο, σήκωμα βάρους, οδήγηση. Επιπλέον ανέφερε αιμωδίες από τα κάτω άκρα. Οι ενοχλήσεις αυτές έχουν τη μορφή άλλοτε του ήπιου συνεχούς άλγους και άλλοτε της οξείας οσφυαλγίας και χρήζουν πολύ συχνά θεραπείας με αντιφλεγμονώδη φάρμακα. vi Από την κλινική εξέταση διαπιστώθηκε επώδυνος περιορισμός στις τελικές κινήσεις της οσφυϊκής μοίρας της Σ.Σ. και ευαισθησία κατά την ψηλάφηση. ΔΙΑΓΝΩΣΗ - ΠΡΟΓΝΩΣΗ vii Ο Ενάγοντας υπέστη συμπιεστικό ασταθές κάταγμα του 01 σπονδύλου και συμπιεστικό κάταγμα του 02 για τα οποία ταλαιπωρήθηκε σωματικά και ψυχικά, χρειάστηκε να παραμείνει κλινήρης για δεκαπέντε ημέρες στο Γενικό Νοσοκομείο Λεμεσού και ακολούθως να φέρει κηδεμόνα οσφύος viii Δεκαοχτώ μήνες μετά από την κάκωση ο ασθενής έχει καθημερινές ενοχλήσεις με συμπτώματα πρωινής δυσκαμψίας και άλγος από την οσφύ το οποίο επιτείνεται μετά από κόπωση, αλλαγές του καιρού, ή δραστηριότητες όπως σκύψιμο, σήκωμα βάρους, οδήγηση αρκετή ώρα και το οποίο του περιορίζει σημαντικά τις καθημερινές του δραστηριότητες και δεν του επιτρέπει να επιστρέφει στην εργασία του η οποία είναι χειρωνακτική. ix Οι Ενοχλήσεις αυτές έχουν τη μορφή άλλοτε του ήπιου συνεχούς άλγους και άλλοτε της οξείας οσφυαλγίας και πολύ συχνά χρήζουν θεραπείας με αντιφλεγμονώδη φάρμακα και φυσιοθεραπείες. x Ο ασθενής λόγω της σοβαρότητας των καταγμάτων (συμπιεστικό ασταθές 01 σπονδύλου και συμπιεστικό του 02) που υπέστη στην οσφυϊκή μοίρα της σπονδυλικής και του γεγονότος ότι ενάμιση χρόνο μετά συνεχίζει να υποφέρει από καθημερινές ενοχλήσεις, δεν αναμένεται να παρουσιάσει στο μέλλον βελτίωση των συμπτωμάτων του και δεν θα μπορέσει να επιστρέψει στην προηγούμενή του εργασία. xi Θα συνεχίσει να παρουσιάζει καθημερινές ενοχλήσεις με συμπτώματα πρωινής δυσκαψίας και άλγος από την οσφύ το οποίο επιτείνεται μετά από κόπωση, αλλαγές του καιρού, ή δραστηριότητες όπως σκύψιμο, σήκωμα βάρους, οδήγηση για αρκετή ώρα και το οποίο του περιορίζει σημαντικά τις καθημερινές του δραστηριότητες. Επιπλέον δεν θα μπορεί να συμμετέχει σε δραστηριότητες όπως σε αθλήματα επαφής (contact sports, πχ. Ποδόσφαιρο) ή χόμπι όπως κυνήγι. Οι ενοχλήσεις αυτές θα χρήζουν συχνά θεραπείες με αντιφλεγμονώδη φάρμακα και φυσιοθεραπείες. xii Είναι δε σίγουρο ότι θα παρουσιάσει επιδείνωση των συμπτωμάτων στο μέλλον, λόγω και του νεαρού της ηλικίας, με την ανάπτυξη οστεοαρθρικών αλλοιώσεων στη περιοχή του κατάγματος. Αυτό θα εμφανισθεί με επιδείνωση των καθημερινών ενοχλήσεων και της ποιότητας ζωής του ασθενούς και είναι σχεδόν σίγουρο ότι θα χρειασθεί να αντιμετωπισθεί με χειρουργική επέμβαση (σπονδυλοδεσία). Για να καταδειχθούν περαιτέρω οι συνέπειες που είχε συνεπεία του τραυματισμού του ο ενάγων ανέφερε ότι έχει περάσει από 5 Ιατρικά Συμβούλια από τον Μάρτιο του 2010 έως τον Ιούνιο του 2015 μετά από οδηγίες του Τμήματος Κοινωνικών Ασφαλίσεων. Από το πρώτο Ιατροσυμβούλιο βρέθηκε με ανικανότητα 75% και όλα τα υπόλοιπα ιατροσυμβούλια επιβεβαιώνουν το ποσοστό αυτό το οποίο ουσιαστικά όπως αντιλαμβανόταν το ζήτημα είναι 100% εφόσον μέχρι σήμερα δεν μπόρεσε να κάνει οποιανδήποτε εργασία. Του έχει εγκριθεί σύνταξη ανικανότητας την οποία λαμβάνει μέχρι σήμερα. Είχε παραμείνει ως εσωτερικώς ασθενής στο Νοσοκομείο ακίνητος και με πόνο για 16 ημέρες. Την 5.10.2009 υποβλήθηκε σε αξονική τομογραφία. Την 17.08.2010 και 7.05.2014 υποβλήθηκε σε μαγνητική τομογραφία οσφυϊκής μοίρας σπονδυλικής στήλης. Ο ενάγων ισχυρίστηκε ότι μέχρι σήμερα πονά και φοβάται ότι με το παραμικρό μπορεί να πάθει μεγαλύτερη ζημιά η σπονδυλική του στήλη και γενικότερα η υγεία του και έτσι ζει σε συνεχή φόβο και αγωνία κάτι που θα συνοδεύει όλη του τη ζωή και αυτό του προκαλεί συνεχές άγχος το οποίο δεν τον αφήνει να ηρεμήσει και να χαρεί τη ζωή του. Ο ενάγων περαιτέρω στη μαρτυρία του περιέγραψε την αλλαγή που επήλθε στη ζωή και τη ψυχολογία του λόγω των περιορισμών που έχει από του να απολαμβάνει όσα και ένας φυσιολογικός άνθρωπος στην καθημερινότητα του, αναφέρθηκε με λεπτομέρεια στις ενασχολήσεις του πριν από το ατύχημα και τον περιορισμό από του να ασχοληθεί με οποιανδήποτε χειρωνακτική εργασία. Είναι κατανοητές και συνάδουν με την κοινή λογική οι ως άνω συνέπειες που προκλήθηκαν στον ενάγοντα. Όπως επιτάσσει η νομολογία μας η εφαρμογή των κανόνων της λογικής δεν είναι έξω από τα όρια της δικαστικής συλλογιστικής, αλλά είναι το κύριο εργαλείο για την εκλογίκευση του μαρτυρικού υλικού για την εφαρμογή συμπερασμάτων. (Βλ. Κυριάκου v. Γρίβα,

(2002)1 (Β) ΑΑΔ σελ. 825). Όμως αυτά τα κατάλοιπα και με ποσοστό 75% αναπηρία και έχοντας υπόψη τη θέση των ιατρών που των εξέτασαν οι οποίοι αποφαίνονται ότι πράγματι δεν θα μπορούσε να απασχοληθεί σε χειρωνακτική εργασία χωρίς όμως αυτό να τον εμπόδιζε από του να ψάξει για εργασία που δεν θα ήταν χειρωνακτική λαμβάνοντας υπόψη την ηλικία του και τη φοίτηση του μέχρι και την Γ΄ Τάξη του Γυμνασίου. Κατά την αντίληψη μου θα μπορούσε να εξεύρει δουλειά ενδεχόμενα και με τα ίδια ή παραπλήσια εισοδήματα. Σε κάθε περίπτωση δεν τέθηκε ενώπιον μου οποιαδήποτε μαρτυρία σε σχέση με κατώτερους ή άλλους μισθούς που παρέχονταν κατά το χρονικό αυτό διάστημα που αν υπολείπονταν τότε θα με οδηγούσαν σε ανάλογους υπολογισμούς για επιδίκαση αποζημίωσης για απώλεια εισοδημάτων. Καταλήγω ότι το κονδύλι που ζητά για απώλεια μελλοντικών απολαβών δεν μπορεί να του αποδοθεί και το απορρίπτω. Σχετική με τον τραυματισμό του ενάγοντος, πέραν της μαρτυρίας του ίδιου υπήρξε και μαρτυρία που προσφέρθηκε από τον κ. Ανδρέου (ΜΥ1), διευθυντή της εναγόμενης ο οποίος ανέφερε ότι είχε διαπιστώσει ότι ο ενάγων είχε κτυπήσει στα χείλη από όπου προερχόταν το αίμα, όπως κατάλαβε, και δεν του είχε πει ότι είχε αιμορραγία από το στόμα. Είχε ρωτήσει, ανέφερε, τον ενάγοντα αν μπορούσε να σηκωθεί και στη συνέχεια τον έβαλε στο αυτοκίνητο του και τον μετέφερε στο Τμήμα Α΄ Βοηθειών του Νοσοκομείου. Οι ισχυρισμοί του περί απουσίας του ενάγοντος από την εργασία του λόγω εγχείρησης μηνίσκου στην οποία υποβλήθηκε και ότι έπασχε από επιληψία ήδη σχολιάστηκαν πιο πάνω κατά την αξιολόγηση της μαρτυρίας του οι οποίοι και απορρίφθηκαν για τους λόγους που εξήγησα. Ο μάρτυς κ. Αγαθοκλέους (ΜΥ2), ανέφερε ότι όταν έπεσε ο ενάγων και πήγε κοντά του, διαπίστωσε ότι είχε αίμα στο στόμα του αλλά δεν γνώριζε αν είχε δαγκώσει τη γλώσσα του. Ήταν δε αυτός που τηλεφώνησε στον εργοδότη τους για το ατύχημα που συνέβη αλλά δεν θυμόταν πόση ώρα έκανε για να πάει αυτός στο εργοτάξιο. Ο ενάγων παρέμεινε στο έδαφος και είχε καθίσει και περίμενε δεν θυμόταν όμως αν είχε σηκωθεί και περπατήσει πριν έρθει στο χώρο ο εργοδότης τους οπότε και τον σήκωσαν για να τον μεταφέρει ο εργοδότης τους με το αυτοκίνητο του στο νοσοκομείο. Τον είχαν βοηθήσει όλοι για να τον πάνε στο αυτοκίνητο. Σε υποβολή ότι ο ενάγων βρισκόταν σε ημιλιπόθυμη κατάσταση ανέφερε ότι είχε τις αισθήσεις του και μιλούσε. Ακόμα και σε αυτό το σημείο η μαρτυρία που προσφέρθηκε από την Υπεράσπιση είναι διαφοροποιημένη. Ενώ ο κ. Ανδρέου (ΜΥ1) ανέφερε ότι απλά τον σήκωσε ο ίδιος και τον μετέφερε στο όχημα του ο κ. Αγαθοκλέους ανέφερε ότι είχαν βοηθήσει όλοι να τον μεταφέρουν στο όχημα του εργοδότη τους και πως κατά τον κ. Ιωάννου (ΜΥ3) ήταν λάθος που δεν κλήθηκε ασθενοφόρο στη σκηνή κάτι που καταδεικνύει τη σοβαρότητα του τραυματισμού του. Η σύζυγος από το 2007 του ενάγοντος κα XXX Γεωργίου (ΜΕ2), με τον οποίο δεν απέκτησαν παιδιά, ανέφερε ότι κατά την περίοδο που ο σύζυγος της είχε υποστεί το ατύχημα η ίδια εργαζόταν σε αρτοποιείο. Θυμόταν ότι είχε παραμείνει στο νοσοκομείο για 16 ημέρες. Ισχυρίστηκε ότι παρόλο ότι εργαζόταν σε βάρδιες στη δουλειά της εντούτοις κάνοντας διευθετήσεις με τη δουλειά της κάθε πρωϊνό, μεσημέρι και βράδυ μετέβαινε στο νοσοκομείο για να τον ταΐσει και να τον πλύνει και αλλάξει γιατί δεν μπορούσε να κάνει μπάνιο. Στη συνέχεια έπρεπε να του φορεί τη ζώνη τριών σημείων που του σύστησε ο θεράπων ιατρός του. Μετά την έξοδο του από το νοσοκομείο συνέχισε να φορεί αυτή τη ζώνη για 10 περίπου μήνες την οποία του τη φορούσε η ίδια ενώ ήταν ξαπλωμένος, χωρίς τη ζώνη δεν έπρεπε να σηκώνεται από το κρεβάτι καθώς έπρεπε να την ευθυγράμμιζε σύμφωνα με τις οδηγίες της φυσιοθεραπεύτριας του νοσοκομείου. Η μάρτυς περιέγραψε μια συνηθισμένη μέρα του ενάγοντος για όσο διήρκεσε η θεραπεία του με τη χρήση της ζώνης με τη συνεχή φροντίδα της. Ο ενάγων δεν μπορούσε να τη βοηθά στο σπίτι και καθόταν όλη μέρα σε μια πολυθρόνα κυρίως τα πρώτα χρόνια ενώ τώρα μπορούσε να τη βοηθά με τα πιάτα. Σήμερα εξακολουθεί να μη μπορεί να σταθεί για πολλή ώρα ή να κάτσει πολλή ώρα, μπορεί το πρωϊνό να βγει έξω και να περπατήσει για πέντε - δέκα λεπτά αλλά δεν αντέχει περισσότερο λόγω των πόνων και πίνει παυσίπονα. Η κοινωνική τους ζωή είναι ανύπαρκτη παρόλο ότι ο ενάγων οδηγεί σήμερα αυτόματο αυτοκίνητο. Κατά την αντεξέταση της εξήγησε ότι βοηθούσε το σύζυγο της στο νοσοκομείο παρόλο ότι υπήρχε νοσηλευτικό προσωπικό καθώς δεν προλάβαιναν οι νοσηλευτές και της είχαν ζητήσει να τον φροντίζει η ίδια. Δεν είχε ως προς τούτο παράπονο από το νοσοκομείο και χαρακτήρισε το προσωπικό του εξαιρετικό. Μετά την έξοδο του από το νοσοκομείο ο σύζυγος της δεν νοσηλεύτηκε ξανά εκεί, απλώς μεταβαίνει και βλέπει ιατρούς στα εξωτερικά ιατρεία. Ο ενάγων έχει εξεταστεί από διάφορα ιατροσυμβούλια και εφόσον έπρεπε προηγουμένως να υποβάλλεται σε κάποιες εξετάσεις μετέβαιναν προς τούτο στο ιδιωτικό νοσοκομείο Mediterranean. Τους είχαν πει οι ιατροί ότι μπορεί να χρειαζόταν εγχείρηση την οποία όμως παραδέχθηκε ότι παρά την πάροδο 10 χρόνων δεν την έκανε. Δεν έχω λόγο να μην αποδεχθώ στην ολότητα της την μαρτυρία της κας Γεωργίου (ΜΕ2), την οποία και αποδέχομαι ως γνήσια, ειλικρινή και ανταποκρινόμενη στην πραγματικότητα την οποία βίωσε δίπλα στο σύζυγο της όλα αυτά τα χρόνια. Η αντεξέταση της δεν αποσκοπούσε, λόγω και του περιεχομένου της μαρτυρίας της, σε αμφισβήτησή της αλλά σε διευκρίνιση κάποιων σημείων της. Ο Δρ XXX Κοντοζής (ΜΕ3), χειρουργός ορθοπεδικός έκανε αναφορά στις σπουδές του και στην εμπειρία που διαθέτει στο επάγγελμα του. Τα προσόντα και η εμπειρία του δεν αμφισβητήθηκαν. Στις 8.4.2011 ο ενάγων τον επισκέφθηκε και του ανέφερε για το εργατικό ατύχημα που είχε το

1. Μαζί του είχε προσκομίσει διάφορα πιστοποιητικά και εξετάσεις που του είχαν γίνει μέχρι τότε, όπως την αξονική τομογραφία (Τεκμ.2) και το ιατρικό πιστοποιητικό (Τεκμ.14) που υπογράφεται από τον Δρα Η. Ζήνωνος της Ορθοπεδικής Κλινικής του Γενικού Νοσοκομείου Λεμεσού. Αναγνώρισε το Τεκμ.12 που είναι η ιατρική του γνωμάτευση την οποία και υιοθέτησε. Συνοψίζοντας τα ευρήματα που καταγράφονται στα ως άνω πιστοποιητικά, ανέφερε ότι βάσει του πιστοποιητικού της αξονικής τομογραφίας ο ενάγων έχει ένα συμπιεστικό ασταθές κάταγμα του πρώτου οσφυϊκού σπονδύλου με μετάπτωση του οστικού τεμαχίου και στένωση σπονδυλικού σωλήνα. Αναφερόμενος σε περαιτέρω ευρήματα που καταγράφονται στο Τεκμ.12 και ειδικότερα σε σχέση με τη δυνατότητα του ενάγοντος να εργαστεί ανέφερε ότι οι καθημερινές ενοχλήσεις που έχει ο ενάγων οι οποίες είναι μόνιμες και θα τον επηρεάζουν στο υπόλοιπο της ζωής του και μάλιστα θα υπάρχει επιδείνωση τους, δεν θα του επιτρέψουν να επιστρέψει στην προηγούμενη εργασία που έκανε η οποία ήταν χειρωνακτική. Η επιδείνωση που θα επέρχεται σταδιακά θα τον αναγκάσει σε κάποια χρονική στιγμή να υποβληθεί σε χειρουργική αντιμετώπιση - σπονδυλοδεσία εξηγώντας ότι πρόκειται για ακινητοποίηση εκατέρωθεν σπονδύλων - δέσιμο δηλαδή μεταξύ τους σπονδύλων με τη χρήση κάποιων υλικών. Μια τέτοια χειρουργική επέμβαση κοστολογείται μεταξύ €10.000,00 - €15.000,
2. Σε τέτοια περίπτωση ο ασθενής θα παραμείνει στο νοσοκομείο 3 - 4 μέρες και θα χρειαστεί 3 - 6 μήνες αποθεραπεία συνοδευόμενη από αριθμό φυσιοθεραπειών, τον καθορισμό των οποίων κάνει κάθε φορά ο θεράπων γιατρός. Ο μάρτυρας αυτός ετοίμασε επίσης ιατρική γνωμάτευση στις 18.6.2012 (Τεκμ.20), την οποία και υιοθέτησε, όπου εκφράζει με σιγουριά τη γνώμη ότι ο ενάγων θα παρουσιάσει και άλλη επιδείνωση των συμπτωμάτων του στο μέλλον, λόγω του νεαρού της ηλικίας του με την επιδείνωση των μετατραυματικών οστεοαρθρικών (εκφυλιστικών) αλλοιώσεων στην περιοχή των καταγμάτων και θα χρειασθεί να αντιμετωπισθεί με χειρουργική επέμβαση (σπονδυλοδεσία). Περαιτέρω ετοίμασε και ιατρική γνωμάτευση στις 25.01.2016 (Τεκμ.23), την οποία επίσης και υιοθέτησε, όπου καταγράφει σαν συμπέρασμα ότι ο ενάγων συνεχίζει να έχει καθημερινές ενοχλήσεις και οι οποίες έχουν παρουσιάσει επιδείνωση τα τελευταία τρία χρόνια. Καταγράφει επίσης το γεγονός ότι ο ενάγων έχει κριθεί με ποσοστό ανικανότητας 75% μόνιμα ανίκανος για άσκηση χειρωνακτικής εργασίας. Επαναλαμβάνει και σ' αυτή τη γνωμάτευση του το συμπέρασμα ότι λόγω της επιδείνωσης των συμπτωμάτων θα χρειαστεί να αντιμετωπισθεί με χειρουργική επέμβαση (σπονδυλοδεσία). Συμπέρασμα όλων των πιο πάνω γνωματεύσεων του είναι ότι υπάρχει μια αργή σταθερή επιδείνωση των συμπτωμάτων. Ο μάρτυς εξέτασε για σκοπούς συμπλήρωσης του εντύπου των Κοινωνικών Ασφαλίσεων και συνέχισης παροχής του επιδόματος αναπηρίας τα έτη 2017 και 2019 με διαπίστωση του ότι η κατάσταση του ενάγοντος είναι σταθερά επιδεινούμενη. Για τις ως άνω εξετάσεις του χρέωσε τον ενάγοντα με το συνολικό ποσό των €350 όπως αναφέρεται και στο Τεκμ.12 και ακολούθως στο Τεκμ.
3. Το ως άνω ποσό δηλώθηκε ως παραδεκτό από πλευράς Υπεράσπισης. Κατά την αντεξέταση του ανέφερε ότι δεν ήταν ο θεράπων ιατρός του ενάγοντος ο οποίος ήταν ο Δρ Η. Ζήνωνος και εξήγησε τον όρο «ασταθές» στην περιγραφή του κατάγματος στον Ο1 ότι διαφέρει από τον όρο «σταθερό» καθ' ότι σημαίνει ότι δεν επιτρέπει την άμεση κινητοποίηση του ασθενούς. Αυτό μπορεί να αντιμετωπισθεί είτε με συντηρητική κατάκλιση, όπως έγινε εν προκειμένω, και ακολούθως η κινητοποίηση μπορεί να γίνει με τη χρήση κηδεμόνα οσφυϊκής μοίρας. Διευκρίνισε ότι ο θεράπων γιατρός του ενάγοντος έκρινε ότι αυτά τα κατάγματα δεν έχρηζαν σε πρώτο χρόνο χειρουργική επέμβαση. Εξήγησε ότι η φυσιοθεραπεία ξεκινά μετά την πώρωση του κατάγματος. Επομένως συμπεραίνει ότι υπήρξε πώρωση του κατάγματος για να υποβληθεί στη συνέχεια σε φυσιοθεραπεία. Ο ίδιος ο μάρτυς δεν υπέβαλε σε οποιανδήποτε θεραπεία τον ενάγοντα και ό,τι έκανε αναγράφεται στα πιστοποιητικά του τα Τεκμ.12, 20 και
4. Εξήγησε περαιτέρω ότι ο ίδιος ως μη ειδικός δεν μπορεί να προβεί σε σπονδυλοδεσία κάτι που διενεργείται από νευροχειρουργό. Μπορεί όμως να εκφέρει άποψη λόγω της εμπειρίας του και της συμμετοχής του σε τέτοιου είδους επεμβάσεις ότι ο ενάγων θα χρειαστεί αυτή την επέμβαση με σκοπό τη μείωση του πόνου. Θεωρεί ότι ο ενάγων θα μπορούσε να προβεί σε κάποιες άλλες εργασίες όχι όμως χειρωνακτικές. Για το κόστος της σπονδυλοδεσίας παρόλο ότι δεν είναι νευροχειρουργός απέρριψε εισήγηση ότι μια τέτοια εγχείρηση δεν υπερβαίνει το ποσό των €5.000,
5. Τέλος, διαφώνησε σε υποβολή ότι δεν υπάρχει αναγκαιότητα μιας τέτοιας επέμβασης. Κατά την επανεξέταση του διευκρίνισε ότι η παραμόρφωση του σπονδύλου παραμένει και αυτό φαίνεται με την ανάπτυξη οστεοαρθρικών αλλοιώσεων όπως φαίνονται σε μεταγενέστερα πιστοποιητικά των ακτινολόγων. Αποδέχομαι στην ολότητα της τη μαρτυρία του Δρος Κοντοζή (ΜΕ3), καθώς ο μάρτυς απαντούσε τεκμηριωμένα και με επιστημονικό τρόπο για θέματα της ειδικότητας του και δεν διέκρινα οποιανδήποτε υπερβολή στις τοποθετήσεις του με σκοπό να βοηθήσει τον ενάγοντα. Εκεί όπου δεν μπορούσε να εκφέρει άποψη καθώς ξέφευγε από την ειδικότητα του το παραδεχόταν ευθέως όπου δε η επιστημονική του κατάρτιση και εμπειρία του επέτρεπε για την εκφορά γνώμης δεν δίστασε να την εκφράσει τεκμηριώνοντας ταυτόχρονα τη γνώμη του. Ο νευροχειρουργός Δρ XXX Ιωάννου (ΜΕ 5), αναγνώρισε και υιοθέτησε την έκθεση του (Τεκμ. 10), στο οποίο είχε καταγράψει τα ακόλουθα: «Ο ασθενής πάσχει από χρόνια οσφυοϊσχιαλγία μετά από πτώση από ύψος ενώ εργαζόταν στις 5.10.
6. Εκ του νευροαπεικονιστικού ελέγχου διαπιστώνεται κάταγμα οσφυϊκής μοίρας σπονδυλικής στήλης. Εκ της κλινικής εξέτασης διαπιστώνεται δυσκαμψία, πόνος και μυϊκός σπασμός ΟΜΣΣ. Ο ασθενής υποφέρει και δεν μπορεί να αντεπεξέλθει σε χειρωνακτική εργασία». Εξέτασε κλινικά εκ νέου τον ενάγοντα στις 19.6.2019 και του ζήτησε να κάνει μια ακτινογραφία στην Πολυκλινική Υγεία την οποία και έκανε και την οποία είχε μαζί του την οποία και κατέθεσε ως το Τεκμ.33 στην οποία συμπεριλαμβάνεται και το πόρισμα όπου καταλήγει ότι ο ενάγων πάσχει από χρόνια οσφυαλγία, ραχιαλγία, σπασμό των παρασπονδυλικών μυών εκατέρωθεν των καταγμάτων, δυσκαμψία της σπονδυλικής στήλης, δυσκολεύεται στη δραστηριότητα, στην παρατεταμένη ορθοστασία και καθιστή θέση, εμφανίζει εύκολη κόπωση και ακτινολογικά παρουσιάζει παραμόρφωση των κατεαγότων σπονδύλων με αποτέλεσμα την ανάπτυξη περαιτέρω κύφωσης, θωρακικής κύφωσης της σπονδυλικής στήλης. Εξήγησε περαιτέρω τα ως άνω ευρήματα του για να καταλήξει ότι δεν μπορεί να κάνει χειρωνακτική εργασία καθώς δεν έχει την ευκαμψία μιας φυσιολογικής σπονδυλικής στήλης. Έχει δυσκαμψία και αναπαράγεται έντονα το αίσθημα του πόνου και του σπασμού από τους παρασπονδυλικούς μύες με αποτέλεσμα ο ασθενής να εμφανίζει επώδυνα σημεία κοπώσεως στους μύες, άρα δεν μπορεί να εκτίθεται ούτε στην άρση βαρειών αντικειμένων ούτε στην πολλαπλή κάμψη και έκταση της σπονδυλικής στήλης, κατάσταση η οποία θα είναι μόνιμη και μάλιστα θα επιδεινώνεται καθώς η γραμμικότητα της σπονδυλικής στήλης επιφέρει αυξημένες και άνισες ως προς την ηλικία του ασθενούς, εκφυλιστικές αλλοιώσεις οστεοαρθρίτιδας. Διαπιστώνεται δηλαδή ότι ενώ ο ενάγων είναι 38 χρονών παρουσιάζει τέτοιες εκφυλιστικές αρθρώσεις μεγαλύτερης ηλικίας. Ο μάρτυς εξήγησε λεπτομερώς την αναγκαιότητα υποβολής του ενάγοντος σε εγχείρηση σπονδυλοδεσίας καταλήγοντας ότι πολύ πιθανόν θα χρειαστεί μια τέτοια επέμβαση και στήριξη στο μέλλον. Περιέγραψε μια τέτοια επέμβαση κοστολογώντας την μεταξύ €15.000 - €20.
7. Για τις εξετάσεις του χρέωση τον ενάγοντα €300, αμοιβή την οποία δεν έχει λάβει ακόμα. Κατά την αντεξέταση του αναφέρθηκε στο τι προσκόμιζε ο ενάγων κατά τις επισκέψεις του από προηγούμενες εξετάσεις όπως ήταν και η μαγνητική τομογραφία οσφυϊκής μοίρας σπονδυλικής στήλης (Τεκμ.11), η οποία έγινε περίπου ένα χρόνο μετά το δυστύχημα. Επισημάνθηκαν στο μάρτυρα διάφορες αναφορές στο εν λόγω τεκμήριο παρέχοντας τις δικές του εξηγήσεις όπως για παράδειγμα την αναφορά σε «όζο του Schmorl» και τις αλλοιώσεις τύπου «Modic 2» (κήλες). Επεξηγώντας περαιτέρω το όλο ζήτημα κατέληξε ότι «ως προς την εμφάνιση των μεσοσπονδύλιων κήλων που υπάρχουν των όζων του Schmorl, αυτές οι κήλες δεν είναι κάτι το οποίο μπορεί να οφείλεται αποκλειστικά σε τραύμα ή αποκλειστικά σε εκφύλιση και νομίζω αυτό το έχουμε καλύψει, δεν ξέρω από πού οφείλονται και εγώ σας λέω ότι δεν σημαίνει ότι αυτές οι κήλες επιφέρουν πρόβλημα στη σπονδυλική στήλη, εγώ σας είπα ότι τα κατάγματα επιφέρουν πρόβλημα». Όταν υποδείχθηκε στο μάρτυρα αναφορά στο Τεκμ.14 - ιατρικό πιστοποιητικό του νοσοκομείου -, παραδέχθηκε ότι τότε δεν χρειαζόταν εγχείρηση και η ορθή αντιμετώπιση ήταν η συντηρητική. Σε σχέση με τη χειρωνακτική εργασία που έκανε ο ενάγων εξήγησε ότι πρόκειται για σοβαρό τραυματισμό στη σπονδυλική στήλη και αυτό δεν έχει καμιά σημασία σε σχέση με το βάρος του ενάγοντος καθώς στον τομέα των οικοδομών εργάζονται πολλοί υπέρβαροι. Εν κατακλείδι ο μάρτυρας επέμεινε ότι ο ενάγων θα χρειαστεί χειρουργική επέμβαση. Αποδέχομαι τη μαρτυρία του στην ολότητα της. Πρόκειται για επιστημονική μαρτυρία η οποία προήλθε από έναν ειδικό στον τομέα αυτό και διέκρινα στον λόγο του αντικειμενικότητα ως προς τα προβλήματα υγείας που αντιμετώπισε ο ενάγων από του ατυχήματος μέχρι και σήμερα και αυτά τα οποία θα αντιμετωπίζει και στο μέλλον σε όλη του τη ζωή. Δεν υπέπεσε, παρά την έντονη και εκτενή αντεξέταση του, σε αντιφάσεις και υποστήριξε τα ευρήματα του από τις εξετάσεις που υπέβαλε τον ενάγοντα και από μελέτη των διαφόρων άλλων ιατρικών πιστοποιητικών και διαγνωστικών εξετάσεων με πειθώ. Το περιεχόμενο της Μαγνητικής Τομογραφίας Οσφυϊκής Μοίρας Σπονδυλικής Στήλης (Τεκμ. 11), στην οποία υποβλήθηκε ο ενάγων την 17.08.2010 μετά από παραπομπή του από τον Δρα Ν. Ιωάννου, το οποίο σχολιάστηκε από τους μάρτυρες γιατρούς δηλώθηκε εν τέλει ως παραδεκτό γεγονός. Καταγράφονται τα ακόλουθα ως συμπέρασμα από την ακτινοδιαγνώστη XXX Παντζιαρά - Σκαπούλλη : (α) Εκφύλιση και λέπτυνση των Θ12 - Ο1,Ο1-Ο2, Ο2 -Ο3 μεσοδακτυλίων δίσκων, (β) Όζοι του Schmorl και αλλοιώσεις τύπου Modic II στην άνω επιφυσική πλάκα των Ο1,Ο2 και Ο3 σπονδύλων και (γ) απεικόνιση Limbus vertebrea των Ο1,Ο2 και Ο3 σπονδύλων. Παρόμοια παραδεκτό έγινε και το περιεχόμενο του ιατρικού πιστοποιητικού του θεράποντος ιατρού του Δρος Η. Ζήνωνος του Νοσοκομείου Λεμεσού με ημερομηνία 1.09.2010 όπου διαμετακομίστηκε μετά το ατύχημα την 5.10.2009 (Τεκμ. 14). Σύμφωνα με το εν λόγω πιστοποιητικό κατά την κλινική εξέταση του ενάγοντος διαπιστώθηκε ότι αυτός ένιωθε έντονο άλγος στην οσφυϊκή μοίρα σπονδυλικής στήλης (ΟΜΣΣ). Η μυϊκή ισχύς, τα αντανακλαστικά και αισθητικότητα των κάτω άκρων ήταν κατά φύση. Η αξονική τομογραφία κατέδειξε: (α) κάταγμα σώματος Ο1 σπονδύλου- ασταθές - οστικό τεμάχιο εντός σπονδυλικού σωλήνα και (β) κάταγμα σώματος Ο2 σπονδύλου - σταθερό. Του έγινε συντηρητική αντιμετώπιση η οποία συνίστατο: (α) σε κλινοστατισμό - ΟΜΣΣ σε έκταση με βοήθεια προσκεφάλου, λήψη παυσίπονων και αντιπηκτικών για προφύλαξη από θρόμβωση, (β) συχνός έλεγχος για επηρεασμό νευρολογικής εικόνας, (γ) μετά την πάροδο δύο βδομάδων από το συμβάν, κινητοποιήθηκε με βοήθεια κηδεμόνος (ζώνη τριών σημείων). Έλαβε εξιτήριο την 21.10.2009 και έκτοτε παρακολουθείτο σε μηνιαία βάση στα εξωτερικά ιατρεία ενώ έκανε και φυσιοθεραπεία. Η πορεία του ήταν ικανοποιητική παρά τη συνέχιση των ενοχλήσεων. Τα όσα αναφέρονται στα πιο πάνω τεκμήρια καθίστανται ταυτόχρονα και ευρήματα μου. Οι τραυματισμοί του ενάγοντος, οι θεραπείες που έτυχε, οι διαγνωστικές εξετάσεις στις οποίες υποβλήθηκε, τα κατάλοιπα τους και οι συνέπειες στη ζωή του, όπως καταγράφηκαν πιο πάνω στις σελ. 20 και 21 και δεν χρειάζεται να επαναληφθούν εδώ, δεν έτυχαν οποιασδήποτε αμφισβήτησης με αντικρουστική μαρτυρία. Η αντεξέταση του ίδιου του ενάγοντος και των ιατρών ΜΕ 3 και 5 στα ζητήματα αυτά δεν διαφοροποίησε καθόλου την εικόνα. Η μαρτυρία που δόθηκε γι' αυτά τα ζητήματα παρέμεινε ουσιαστικά αναντίλεκτη και σε συνδυασμό ασφαλώς με τη ιατρική μαρτυρία η οποία προσφέρθηκε υπό μορφή παραδεκτών γεγονότων την οποία και αποδέχομαι και καθίστανται ταυτόχρονα και ευρήματα μου. Η αναγκαιότητα για μελλοντική χειρουργική επέμβαση - σπονδυλοδεσία - , μαρτυρία η οποία παρά την αντεξέταση που έτυχαν οι ΜΕ 3 και 5 και τη σταθερή τους θέση και επιμονή τους για την μελλοντική αναγκαιότητα της λαμβάνοντας υπόψιν την ηλικία του ενάγοντος, καθίσταται επίσης εύρημα μου. Το κόστος μιας τέτοιας επέμβασης δέχομαι ότι ανέρχεται στο ποσό των €15.000,00 (αμοιβή χειρουργού, κλινικής και υλικά οστεοσύνθεσης) σύμφωνα με την μαρτυρία των ίδιων ως άνω μαρτύρων ΜΕ 3 και 5 την οποία και αποδέχομαι επί του σημείου. Ο ενάγων όταν θα αποφασίσει να υποβληθεί στην ως άνω χειρουργική επέμβαση θα χρειαστεί περίπου τρεις με έξι μήνες ανάρρωση σε συνδυασμό με αριθμό φυσιοθεραπειών σύμφωνα με τους ως άνω ιατρούς. Στην υπόθεση Novichkova v. Θέμη Βλάβη,

(2012)1 ΑΑΔ σελ. 1111 λέχθηκαν τα ακόλουθα σε σχέση με τον τρόπο προσέγγισης και αξιολόγησης ιατρικής μαρτυρίας: «Επί διιστάμενης ιατρικής μαρτυρίας, το Δικαστήριο οφείλει, όπως και σε κάθε άλλη περίπτωση αξιολόγησης μαρτυρίας εμπειρογνωμόνων, να κρίνει τη μαρτυρία αυτή στη βάση του ισοζυγίου των πιθανοτήτων μη δίνοντας προβάδισμα σε οποιαδήποτε ιατρικώς εκφρασθείσα γνώμη από εκάτερο των διαδίκων. Η κρίση του Δικαστηρίου πρέπει να λαμβάνει υπόψη τα επιστημονικά δεδομένα που παρουσιάζονται ενώπιον του, σχηματίζοντας ιδίαν άποψη επί του θέματος, αιτιολογώντας επαρκώς την κατάληξη του, ως προς την προτίμηση του με αναφορά σ' αυτά τα δεδομένα.» Οι εναγόμενοι δεν προσκόμισαν οποιαδήποτε ιατρική μαρτυρία που να αμφισβητεί ή να έχει αντίθετη επιστημονική άποψη από αυτή που παρουσίασε ο ενάγων. Ανεξαρτήτως όμως από αυτό το δεδομένο κρίνω ότι οι ιατροί που κατέθεσαν για την πλευρά του ενάγοντος τεκμηρίωσαν δεόντως και επιστημονικά τις θέσεις τους ώστε να μην αφήνεται αμφιβολία για την ορθότητά τους. Αποδέχομαι τη μαρτυρία τους για τις συνέπειες που είχε και θα έχει στον ενάγοντα ο τραυματισμός που υπέστη από το ατύχημα του. Η μαρτυρία τους ως προς αυτές την οποία κατέγραψα πιο πάνω συνιστά και ευρήματα μου. Σύμφωνα με τη μαρτυρία του κ. Ανδρέου (ΜΥ1), μετά το ατύχημα ο ενάγων δεν πήγε ξανά δουλειά ούτε και του ζήτησε να επιστρέψει ξανά στην εργασία του αλλά η εναγόμενη εκπλήρωσε τις οικονομικές της υποχρεώσεις απέναντι του. Η μαρτυρία του αυτή συνάδει με το πιστοποιητικό αποδοχών των Υπηρεσιών Κοινωνικών Ασφαλίσεων (Τεκμ.17) όπου φαίνεται ότι καταβλήθηκαν εισφορές στον ενάγοντα ύψους €13.204,00 και λαμβάνοντας υπόψη το μηνιαίο του μισθό που ήταν σύμφωνα με τη μαρτυρία του περίπου €1.800,00 φαίνεται ότι του καταβλήθηκαν οι μισθοί του μέχρι και τον Απρίλιο του

1. Επομένως, κρίνω ότι ο ενάγων δικαιούται απώλεια εισοδημάτων για την υπόλοιπη περίοδο της άδειας ασθενείας του σύμφωνα με το Τεκμ.18 ήτοι μέχρι τις 28.2.
2. Δικαιούται δηλαδή αποζημίωση 9 μηνών Χ €1.800,00 = €16.200,00 Χ 75% = €12.150,00, ποσό το οποίο δικαιούται με νόμιμο τόκο από της έγερσης της αγωγής ήτοι την 14.09.2012 μέχρι εξοφλήσεως. Ο ισχυρισμός αυτός προκύπτει και από το Τεκμ. 17 που είναι το πιστοποιητικό αποδοχών του ενάγοντος στο οποίο καταγράφεται ότι είχε τέτοιες αποδοχές πέραν του 2009 που ήταν ψηλότερες από αυτές του 2008 αν και το ατύχημα είχε συμβεί αρχές Οκτωβρίου και ύψους €13.204,00 για το έτος
3. Είναι γι' αυτό που αποδέχομαι τη θέση της Υπεράσπισης ότι εκπλήρωσαν τις όποιες οικονομικές υποχρεώσεις είχαν αναφορά με μισθούς στον ενάγοντα. Τα ως άνω σε συνδυασμό με το εύρημα μου ότι ο ενάγων κρίθηκε με ποσοστό αναπηρίας 75% σύμφωνα με την ιατρική μαρτυρία που ο ίδιος προσκόμισε, κρίνω ότι θα μπορούσε να βρει εργασία που να μην είναι χειρωνακτική και εφόσον ο ίδιος κατά παραδοχή του δεν έψαξε για τέτοια βρίσκω ότι δεν δικαιούται αποζημιώσεις για απώλεια οποιωνδήποτε μελλοντικών απολαβών όπως τις αξιώνει δηλαδή συνολικού ποσού €30.829,50σ. αξίωση η οποία απορρίπτεται. ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΠΟΖΗΜΙΩΣΕΙΣ: Ο ενάγων υπέφερε για μεγάλο χρονικό διάστημα και θα αναγκαστεί να υποβληθεί σε νέα χειρουργική επέμβαση με τον ανάλογο πόνο και ταλαιπωρία συνεπεία του τραυματισμού του ο οποίος του προκάλεσε σοβαρές συνέπειες, όπως τις περιέγραψε ο ίδιος, η σύζυγος του και οι ιατροί που κάλεσε, συνεχίζει δε να υποφέρει μέχρι σήμερα και οι συνέπειες αυτές θα τον συνοδεύουν σε όλη του τη ζωή. Τα μελλοντικά ιατρικά έξοδα, συμπεριλαμβάνονται επίσης στις γενικές αποζημιώσεις χωρίς όμως να επιδικάζεται τόκος γι' αυτά. Στο σύγγραμμα Mc Gregor on Damages 16η έκδοση, παρ.1653, στην σελ. 1077 υπό τον τίτλο Medical Expenses, αναφέρονται τα εξής: «Both expenses already incurred at the time of the trial and prospective expenses are recoverable, and while the rules of procedure require that the expenses already incurred and paid be pleaded as special damage and the prospective expenses as general damage, the division, which depends purely on the accident of the time that the case comes on for hearing, implies no substantive differences. Interest, however, is awarded on the special but not on the general damage ». Σχετική είναι επίσης η απόφαση Φαραζή v. Τζιάρα,

(1999)1Α Α.Α.Δ 269, στην οποία έξοδα £6000,00 για μελλοντική αρθροπλαστική επέμβαση, εντάχθηκαν στις γενικές αποζημιώσεις. Επίσης στην υπόθεση Σολομωνίδη v. Ζεβλού κ.ά.,

(2000)(1 Α) ΑΑΔ 228, ποσόν £1.000,00 που αφορούσε έξοδα μελλοντικής εγχείρησης, επιδικάσθηκε στις γενικές αποζημιώσεις. Επομένως υπό μορφή γενικών αποζημιώσεων επιδικάζω στον ενάγοντα το ποσό των €15.000,00 Χ 75% = €11.250,00 ως τα έξοδα μιας αναγκαίας μελλοντικής εγχείρησης η οποία θα συνιστούσε ικανοποιητική και δίκαιη αποζημίωση ενόψει της μαρτυρίας των ιατρών Δρα Κ. Κοντοζή και Δρα Γ. Ιωάννου. Η αμφισβήτηση και η υποβολή της θέσης περί πολύ χαμηλότερου κόστους που δεν θα υπερέβαινε το ποσό των €5.000,00, χωρίς να προσφερθεί αντικρουστική μαρτυρία απορρίπτεται. Ο ενάγων διεκδικεί γενικές αποζημιώσεων δηλαδή για τον φυσικό πόνο, την ταλαιπωρία, την απώλεια των ανέσεων και απολαύσεων της ζωής που υπέστη ως συνέπεια του τραυματισμού του. Οι αρχές που διέπουν τον προσδιορισμό του ύψους των αποζημιώσεων έχουν πλέον αποκρυσταλλωθεί μέσα από σειρά αποφάσεων του Ανωτάτου Δικαστηρίου. Οι αποζημιώσεις που επιδικάζονται από το Δικαστήριο πρέπει να είναι δίκαιες και λογικές. Η αποζημίωση για αστικά αδικήματα δεν έχει σκοπό την τιμωρία αλλά την αποκατάσταση. Σκοπός των αποζημιώσεων είναι η αποκατάσταση του θύματος του αστικού αδικήματος στη θέση την οποία εύλογα θα μπορούσε να αναμένεται να βρισκόταν αν δεν τραυματιζόταν (Paraskevaides (Overseas Ltd) ν. Christofi,

(1982)1 CLR 789). Στόχος είναι να αποδοθεί δικαιοσύνη στην απώλεια και στην ζημιά χωρίς να τίθεται υπέρμετρο βάρος στον αδικοπραγούντα. Διαπιστώνεται, μέσα από τη νομολογία του Ανωτάτου Δικαστηρίου η αυξητική τάση στην καταβολή αποζημιώσεων που αφορούν στον ανθρώπινο πόνο που προκαλείται συνεπεία της αμέλειας τρίτων προσώπων. Σχετικές είναι οι υποθέσεις Paraskevaides (Overseas) Ltd, (ανωτέρω), Παναγή ν. Θεοδώρου

(1992)1 ΑΑΔ 1303, Polycarpou v. Adamou,

(1988)1C.L.R. 727, Χριστοφόρου ν. Χαραλάμπους,

(1993)1 ΑΑΔ, 560, Μαυροπετρή ν. Λουκά,

(1995)1 ΑΑΔ, σελ. 66, Χριστοδούλου ν. Αγαθοκλέους,

(1997)1ΑΑΔ ημερ. 18.4.97 και Miller Rosa Mαρία κ.α. ν. Ute Petek,

(1999)ημερ. 16.12.99. Οι παράγοντες όπως προκύπτει μέσα από την νομολογία που θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη από το Δικαστήριο κατά τον προσδιορισμό της αποζημίωσης αποτελούν μεταξύ άλλων, η σοβαρότητα των τραυμάτων που υπέστη το πρόσωπο το οποίο διεκδικεί τις αποζημιώσεις, ο πόνος, η οδύνη, η ταλαιπωρία και η διάρκεια της δυσχέρειας (βλ. σχετικά Μαυροπετρή ανωτέρω, Αλεξάνδρου ν. Λεβέντη, Π.Ε. 8452 και 8463 ημερ. 24.4.96 και Ηρακλέους ν. Πίτρου,

(1994)1 ΑΑΔ σελ. 239). Αποτελεί εμπεδωμένη πλέον αρχή ότι προηγούμενες αποφάσεις που αφορούν το ποσό των αποζημιώσεων μόνο ενδεικτική σημασία μπορεί να έχουν. Αποτελούν όμως καθοδήγηση για το Δικαστήριο νοουμένου ότι υπάρχει σχετική αναλογία και είναι καθήκον του Δικαστηρίου να προβεί στις αναγκαίες αναπροσαρμογές, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαιτερότητες της υπόθεσης που εξετάζει αφού είναι σχεδόν αδύνατο να βρεθούν δύο υποθέσεις με τα ίδια ακριβώς δεδομένα ενώ κάθε περίπτωση διαφέρει ανάλογα με το είδος και την έκταση του τραυματισμού καθώς και τις ιδιαίτερες συνθήκες της (βλ. Ερωτοκρίτου κ.α. v. Καραολή,

(1998)(1 Α) ΑΑΔ. 445). Μεταξύ άλλων υποθέσεων επιδίκασης Γενικών Αποζημιώσεων τις οποίες έχω μελετήσει κάποιες από τις οποίες αναφέρονται και στις κατωτέρω αποφάσεις στις οποίες με παρέπεμψαν οι ευπαίδευτοι συνήγοροι των διαδίκων, όπου ο ευπαίδευτος συνήγορος του ενάγοντος με παρέπεμψε στην υπόθεση Λευτέρη v. Τσιαμά

(2012)1(Β) ΑΑΔ σελ. 1800 όπου το ποσό των €130.000,00 αυξήθηκε στο ποσό των €200.000,00. Παρατηρώ ότι οι συνέπειες στην εκεί εφεσείουσα συνεπεία του τραυματισμού της ήταν πιο σοβαρές και από την άλλη ο ευπαίδευτος συνήγορος της εναγόμενης ο οποίος με παρέπεμψε σε δύο υποθέσεις. Η πρώτη είναι η Novichkova v. Βλάβη

(2012)1(Β) ΑΑΔ σελ. 1111 όπου για κάταγμα σπονδυλικής στήλης στο Ο5 με συντριπτικό κάταγμα εντός του σπονδυλικού σωλήνα, κάταγμα σφηνοειδούς ταρσού που αντιμετωπίσθηκε με χειρουργική επέμβαση το Εφετείο αύξησε τις αποζημιώσεις από €25.000,00 σε €40.000,00. Η δεύτερη είναι η Πολ. Έφεση Αρ. 29/2012 Σοφία Σπύρου v. Νικόλα Παπαδόπουλου διαχειριστή της περιουσίας της αποβιωσάσης Μαρίας Βασιλείου ημερ. 2.04.2018 όπου η εφεσείουσα υπέστη κάταγμα στέρνου, κατάγματα πλευρών και του 4ου και 5ου Οσφυϊκού Σπονδύλου, το Δικαστήριο έκρινε ότι το ποσό των €40.000,00 είναι ικανοποιητικό για Γενικές Αποζημιώσεις. Έχοντας κατά νου τους τραυματισμούς του ενάγοντος, δυνάμει των οποίων έχει ταλαιπωρηθεί σε μεγάλο βαθμό και θα ταλαιπωρείται και συνέχεια για το υπόλοιπο της ζωής του επιδικάζω ως Γενικές Αποζημιώσεις το ποσό των €120.000,00 επί πλήρους ευθύνης και επιμερίζοντας το ήτοι €120.000,00 Χ 75% = €90.000,00 το οποίο θα φέρει νόμιμο τόκο από την ημέρα του ατυχήματος ήτοι την 5.10.2009 μέχρι εξοφλήσεως. ΕΙΔΙΚΕΣ ΑΠΟΖΗΜΙΩΣΕΙΣ: Ο ενάγων διεκδικεί μεταξύ άλλων ως ειδικές αποζημιώσεις συνεπεία του τραυματισμού του για ιατρικά και άλλα έξοδα συνολικά το ποσό των €1.507,84σ. (λέγε €1.500,00) ως ακολούθως: α. Σύμφωνα με το Τιμολόγιο υπ' αριθμό 90132023 και απόδειξη υπ' αριθμό 1400105455 (Ιατρικό Κέντρο Λεμεσού «Αχίλλειον» Λτδ αναφορικά με Μαγνητική Τομογραφία (Τεκμ. 16) €310,00 β. Απόδειξη πληρωμής ημερομηνίας 26.08.2010 από το IONIAN MEDICAL LTD (Τεκμ. 15) €50,00 γ. Απόδειξη υπ' αριθμό 0744 και τιμολόγιο υπ' αριθμό 7195 για νάρθηκα κορμού (Τεκμ. 3) €300,00 δ. Ιατρικό Πιστοποιητικό Ιατρού XXX Κοντοζή ημερομηνίας 5.05.2011 και συμπληρωματικό πιστοποιητικό (Τεκμ. 20, 23, και 24 €350,00 ε. Ιατρικό Πιστοποιητικό Νοσοκομείου Λεμεσού €47,84 στ. Ιατρικό Πιστοποιητικό Δρος Ιωάννου (ΜΕ5) €300,00 ζ. Μεταφορικά €150,00 Το ως άνω ποσό των €1.500,00 συμπεριλαμβανομένων των μεταφορικών τα οποία κατά την άποψη μου δικαιολογούνται ενόψει και της μαρτυρίας της συζύγου του (ΜΕ2) και τις καθημερινές μεταβάσεις της στο νοσοκομείο, κρίνω ότι πρόκειται για ποσά τα οποία έχει αποδείξει σύμφωνα με τους αποδεικτικούς κανόνες και τα δικαιούται μειωμένα βέβαια κατά το ποσοστό της δικής του ευθύνης ήτοι €1.125,00 ποσό το οποίο θα φέρει νόμιμο τόκο από την ημερομηνία καταχώρησης της αγωγής ήτοι την 14.09.2012 μέχρι εξοφλήσεως. ΚΑΤΑΛΗΞΗ: Μετά τα όσα προσπάθησα να εξηγήσω πιο πάνω και συνοψίζοντας καταλήγω ότι είναι δίκαιο όπως επιδικασθούν υπέρ του ενάγοντος τα ακόλουθα ποσά ως αποζημιώσεις: Α. Το ποσό των €90.000,00 με νόμιμο τόκο από 5.10.2009 μέχρι εξοφλήσεως ως γενικές αποζημιώσεις. Β. Το ποσό των €11.250,00 υπό μορφή γενικών αποζημιώσεων για μελλοντική εγχείρηση. Γ. Το ποσό των €1.125,00 με νόμιμο τόκο από 14.09.2012 μέχρι εξοφλήσεως ως ειδικές αποζημιώσεις. Δ. Το ποσό των €12.150,00 με νόμιμο τόκο από την έγερση της αγωγής ήτοι από 14.09.2012 μέχρι εξοφλήσεως ως απολεσθέντα εισοδήματα. ΤΑ ΕΞΟΔΑ: Επιδικάζονται έξοδα υπέρ του ενάγοντος και εναντίον της εναγόμενης στην ανάλογη κλίμακα όπως αυτά θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και θα εγκριθούν από το Δικαστήριο. (Υπογρ.)............ Χρήστος Γ. Φιλίππου, Α.Ε.Δ. ΠΙΣΤΟ ΑΝΤΙΓΡΑΦΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΗΤΗΣ cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο