Εκδόσεις Αρκτίνος Λτδ ν. Λιλλήκα, Αγωγή αρ.: 665/2013, 30/7/2020

(2)του πιο πάνω Νόμου. Επιπρόσθετα, προβάλλεται ότι η αγωγή είναι έκθετη σε απόρριψη καθότι η ενάγουσα εταιρεία δεν έχει αποδείξει ότι υπέστη ειδικές ζημιές συνεπεία των επίδικων δηλώσεων του εναγομένου. Με την αγόρευση του, ο ευπαίδευτος συνήγορος του εναγομένου δεν ανέπτυξε όλα τα ζητήματα που προβάλλονται στην έκθεση υπεράσπισης και έτσι αυτά κρίνονται ότι έχουν εγκαταλειφθεί (βλ. Στέλιος Σάββας & Υιοί Λτδ ν. Γενικού Εισαγγελέα, αγωγή αρ. 1/2019, ημερ. 28.5.2020). Τα παραδεκτά γεγονότα που δηλώθηκαν στο πλαίσιο της ακροαματικής διαδικασίας αλλά και τα γεγονότα που συνιστούν κοινό και αδιαμφισβήτητο έδαφος μεταξύ των μερών τα οποία, να σημειωθεί, αποτελούν και ευρήματα του Δικαστηρίου, έχουν ως ακολούθως: (α) Η ενάγουσα είναι εταιρεία, δεόντως εγγεγραμμένη (βλ. Τεκ. 1) και σύμφωνα με τη μαρτυρία του δημοσιογράφου κ. ΧΧΧ Διονυσίου, διευθυντή της εφημερίδας Πολίτης, είναι ιδιοκτήτρια της πιο πάνω εφημερίδας η οποία δημοσιεύεται και διαδικτυακά. Άρχισε την κυκλοφορία της, τον Φεβρουάριο του 1999 και είχε καλή κυκλοφορία στην Κύπρο και στο εξωτερικό. Κατά τον ουσιώδη χρόνο βρισκόταν και εξακολουθεί να βρίσκεται στην 2η θέση κυκλοφορίας. (β) Ο εναγόμενος διετέλεσε βουλευτής, Υπουργός Εμπορίου, Βιομηχανίας και Τουρισμού την περίοδο 2003-2006 και στη συνέχεια ανέλαβε ως Υπουργός Εξωτερικών μέχρι τον Ιούλιο του

1. Ακολούθως, τον Απρίλιο του 2013 πρωτοστάτησε στην ίδρυση της Συμμαχίας Πολιτών, στην οποία εξελέγη πρόεδρος και το 2016 εκλέγηκε βουλευτής Λευκωσίας. Είναι πρόεδρος της επιτροπής εξωτερικών της Βουλής. (γ) Ο Εναγόμενος ήταν υποψήφιος για την Προεδρία της Κυπριακής Δημοκρατίας στις Προεδρικές Εκλογές του Φεβρουαρίου 2013 και την 11.2.2013 έλαβε μέρος στην τηλεοπτική εκπομπή «Προεδρικές Εκλογές 2013», μαζί με τους υπόλοιπους υποψηφίους για την Προεδρία, του τηλεοπτικού σταθμού ΡΙΚ, ο οποίος έχει παγκύπρια εμβέλεια. Η εκπομπή αναμεταδιδόταν ταυτόχρονα από τους τηλεοπτικούς σταθμούς Mega, Sigma και Antenna, οι οποίοι επίσης είχαν παγκύπρια εμβέλεια. Η πιο πάνω εκπομπή μεταδιδόταν ζωντανά και ταυτόχρονα από όλους τους πιο πάνω τηλεοπτικούς σταθμούς (βλ. Τεκ. 2). (δ) Κατά την διάρκεια του πιο πάνω προγράμματος αναφέρθηκαν τα ακόλουθα: «ΧΧΧ Τσουρούλης: Θα μείνω στα θέματα της ευθύνης. Υπάρχουν δημοσιεύματα που παρουσιάζουν την εταιρεία της συζύγου σας να κερδίζει προσφορές επί υπουργίας σας. Ξέρω ότι θα απαντήσετε με αγωγές, υπάρχει όμως και πολιτική διάσταση στο ζήτημα. Είναι θεμιτό λοιπόν να αξιοποιείτε την δεσπόζουσα θέση του οποιουδήποτε αξιώματος για να κερδίζετε χρήματα; Επίσης σήμερα υπάρχουν και νέα δημοσιεύματα που σας θέλουν να προσφέρετε υπηρεσίες σε εταιρείες εισηγμένες στο χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης. Η αμοιβή σας ήταν χιλιάδες ευρώ, γιατί δεν τα δηλώσατε στην φορολογική σας δήλωση; ΧΧΧ Λιλλήκας: κ. Τσουρούλη, πρέπει να πω ότι αναμένω ότι αύριο η εφημερίδα ΠΟΛΙΤΗΣ που τα έγραψε θα δημοσιεύσει κάποιο άλλο σκάνδαλο τάχατες αναμένω, μπορεί και να πει ότι αγόρασα και την Microsoft και την Apple και να κάνω συγχώνευση και δεν το δήλωσα, ή να αγόρασα κάποιο οικόπεδο στο φεγγάρι. Θέλω να σας πω ότι η εφημερίδα ΠΟΛΙΤΗΣ είναι πιστή σε μια πρακτική όσον αφορά τουλάχιστον το πρόσωπο μου, να εκτοξεύει λάσπη με τόνους. Κάθε φορά . ΧΧΧ Τσουρούλης: Δεν είμαι εδώ για να . ΧΧΧ Καρεκλάς: Με συγχωρείτε . αλλά εδώ προτιμώ να απαντήσετε στο ερώτημα παρά στην εφημερίδα κύριε Λιλλήκα διότι δεν αναφέραμε ούτε εφημερίδα, δημοσιεύματα. ΧΧΧ Λιλλήκας: Συγνώμη κε Καρεκλά απαντώ όπως εγώ θέλω.. ΧΧΧ Καρεκλάς: Σωστό, οπωσδήποτε.. ΧΧΧ Λιλλήκας: Το λοιπόν, και το δημοσίευμα δεν το έγραψε ο κ. Τσουρούλης το έγραψε η εφημερίδα ΠΟΛΙΤΗΣ, η οποία παραμένει πιστή στην πρακτική της.. ΧΧΧ Τσουρούλης: Να πω κάτι, με ντοκουμέντα όμως έτσι; ΧΧΧ Λιλλήκας: Θα το πούμε στο Δικαστήριο αυτό κ. Τσουρούλη. Ε, και το 2001 .. Όποτε έχει εκλογές και είμαι υποψήφιος επινοεί σκάνδαλα. Βέβαια οι πολίτες της απάντησαν τότε υπερδιπλασιάζοντας τις ψήφους μου. Θέλω να σημειώσω ακόμα ότι απολογήθηκε 3 φορές η εφημερίδα ΠΟΛΙΤΗΣ, στο Δικαστήριο. Έκανα το λάθος όμως, που δεν θα το επαναλάβω, να αρκεστώ σε απολογία. Και σήμερα όταν πήρε την πρώτη αγωγή λιβέλλου, διότι είναι όλα αναληθή, παντελώς αναληθή, ψεύδη, έκανε την πρώτη της απολογία, σήμερα στην ιστοσελίδα της την ηλεκτρονική. Δεν θα με αρκέσει η απολογία. Αυτή την φορά θα πάω μέχρι αποζημιώσεις τις οποίες και θα δώσω σε φιλανθρωπικά ιδρύματα. Εμπιστεύομαι την δικαιοσύνη και θα λάμψει η αλήθεια όπως εμπιστεύομαι και την κρίση των πολιτών. Σ' αυτή την ιστορία βέβαια υπάρχει και κάτι θετικό για μένα, κάποια θετική πλευρά. Εάν η εφημερίδα ΠΟΛΙΤΗΣ δεν πίστευε ότι περνώ στον 2ο γύρο και κερδίζω τον ΧΧΧ Αναστασιάδη τον οποίο στηρίζει η εφημερίδα ΠΟΛΙΤΗΣ, θα με αγνοούσε παντελώς, και δεν θα ασχολείτο μαζί μου. Αυτό που ανησυχεί την εφημερίδα ΠΟΛΙΤΗ θα συμβεί. .......... ΧΧΧ Τσουρούλης: Θα επιμένω λίγο στο ερώτημά μου με την άδειά σας. Γιατί να σας πιστέψουν σήμερα οι πολίτες ότι θα αποκόψετε τον ομφάλιο λώρο των επαγγελματικών σας δραστηριοτήτων, ειδικά σήμερα κιόλας, που αν εκλεγείτε, θα είναι ανοικτά και όλα τα ενεργειακά ζητήματα; ΧΧΧ Λιλλήκας: Κύριε Τσουρούλη, όλα αυτά τα δημοσιεύματα και στο παρελθόν τα έχει δημοσιεύσει η συγκεκριμένη εφημερίδα και σας λέω έχει απολογηθεί 3 φορές στο δικαστήριο. Αυτό θα γίνει και τώρα, μετά βεβαιότητας..» (ε) Ο εναγόμενος έδωσε στην δημοσιότητα την κατάσταση περιουσίας τόσο του ιδίου όσο και της συζύγου του (βλ. Τεκ 9). Το ίδιο, έπραξαν και οι άλλοι συνυποψήφιοι του. Στις προεδρικές εκλογές του 2013, ο εναγόμενος έλαβε το 25% των ψήφων. Σε χρόνο, μεταγενέστερο της διακαναλικής, μειώθηκε η κυκλοφορία της εφημερίδας Πολίτης πλην όμως δεν διασυνδέεται με τις πιο πάνω δηλώσεις του εναγομένου. (στ) Η εφημερίδα Πολίτης, στις 10.2.2013, δηλαδή την προηγούμενη ημέρα της πιο πάνω διακαναλικής συνέντευξης, δημοσίευσε στην 1η σελίδα το ακόλουθο δημοσίευμα με τίτλο: «Δικαιώνεται η ΧΧΧ Κυριακίδου που τον κατήγγειλε δημοσίως. €9,5 εκ. από ΚΟΤ ενώ ήταν Υπουργός.» (βλ. Τεκ. 3). Στις σελίδες 6 και 7 της πιο πάνω εφημερίδας, υπάρχει δημοσίευμα με τίτλο: «Έργα και ημέραι του ΧΧΧ Λιλλήκα στην κυβέρνηση Τάσσου. Υπουργός Εμπορίου, Βιομηχανίας και Marketway» (βλ. Τεκ. 4 και 14). (ζ) Για το πιο πάνω δημοσίευμα που περιγράφεται στην παράγραφο (στ), ο εναγόμενος καταχώρισε, εναντίον της ενάγουσας στην παρούσα, την αγωγή με αρ. ΧΧΧ4/2013, του Επαρχιακού Δικαστηρίου Λευκωσίας, με την οποία αξιώνει από την ενάγουσα αλλά και από άλλο πρόσωπο αποζημιώσεις για λίβελλο (βλ. Τεκ. 31 και 5). (η) Επιπρόσθετα, η εφημερίδα Πολίτης στις 11.2.2013 σε πρωτοσέλιδο δημοσίευμα της, αναφερόμενη στον εναγόμενο, ανέγραψε άρθρο με τίτλο «Διοικητικός σύμβουλος σε εταιρεία με αστρονομικές συναλλαγές- Παίκτης με $163 εκατ. στις ΗΠΑ ο Λιλλήκας» και στην 3η σελίδα δημοσιεύτηκε άρθρο με τίτλο « Συναλλαγές ΧΧΧ Λιλλήκα 163 εκατ. από αγοραπωλησίες μετοχών μέσω της Arch Capital - Στην Γουόλ Στριτ και εκατ. Αμερικής- Από την όλη δραστηριότητα στην Αμερική δήλωσε μόνο ένα ποσό 26.136 ευρώ - Προκύπτουν σοβαρά ερωτήματα γιατί δεν έκανε αναφορά για τις συναλλαγές δεκάδων εκατομμυρίων στο πόθεν έσχες του. » (βλ. Τεκ. 23). Στην διαδικτυακή έκδοση της εφημερίδας Πολίτης, ημερ. 11.2.2013, δημοσιεύτηκε, δημοσίευμα με τίτλο: «Αγοραπωλησίες μετοχών μέσω Arch Capital. Ο Λιλλήκας στην Γουόλ Στριτ και εκ. Αμερικής». Στο εν λόγω άρθρο καταγράφονται τα ακόλουθα: «. Στην δήλωση του κ. ΧΧΧ Λιλλήκα γίνεται αναφορά σε συνολικά εισοδήματα για το 2011 ύψους 115.923 ευρώ που αντιστοιχούν περίπου στο ποσό των 150 χιλιάδων δολαρίων. Δηλαδή ενδεχομένως ο κ. Λιλλήκας να είχε συμπεριλάβει πλήρως το ποσό αυτό στην δήλωση του για τα εισοδήματα του. Το ποσό για τις μετοχές που κατέχει στην Arch Capital Group (και συμπεριλαμβάνει στην περιουσιακή του κατάσταση), ύψους/αξίας 26.136 ευρώ είναι μέρος της πιο πάνω αμοιβής και όχι η συνολική αμοιβή. Σοβαρά ερωτήματα γύρω από την οικονομική δραστηριότητα του ΧΧΧ Λιλλήκα φέρονται να εγείρονται από τα στοιχεία που αποκαλύπτει σήμερα ο «Πολίτης» και σύμφωνα με τα οποία ο κ. Λιλλήκας δείχνει τα τελευταία τέσσερα χρόνια να έχει άμεση οικονομική εμπλοκή με δύο επενδυτικές εταιρείες-κολοσσούς, πραγματοποιώντας συναλλαγές δεκάδων εκατομμυρίων δολαρίων. Πρόκειται για τις εταιρείες Arch Capital Groupμε έδρα τις Βερμούδες και την Nike Equities με έδρα τις Ηνωμένες Πολιτείες. Μέσω της Arch Capital Group ο ΧΧΧ Λιλλήκας εμφανίζεται να πραγματοποιεί τα τελευταία τρία χρόνια συναλλαγές εκατοντάδων εκατομμυρίων δολαρίων στο χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης. Στην εν λόγω εταιρεία ο κ. Λιλλήκας, όπως δηλώνει στο πόθεν έσχες του, κατέχει από το 2010 τη θέση του ανεξάρτητου διοικητικού συμβούλου, θέση στην οποία παραμένει ενεργός μέχρι και σήμερα. Στην περιουσιακή του κατάσταση, την οποία δημοσίευσε ο κ. Λιλλήκας πριν ένα μήνα, περιορίστηκε να αναφέρει σε σχέση με αυτή την εταιρεία ότι του καταβλήθηκε αμοιβή αξίας 26.136 ευρώ ως διοικητικού συμβούλου της Arch. Σύμφωνα, ωστόσο, με στοιχεία που προκύπτουν από την εν λόγω εταιρεία στον κ. Λιλλήκα κατεβλήθησαν ως αμοιβή και μπόνους ποσό πέραν των 150 χιλιάδων δολαρίων. Αυτό όμως που παρέλειψε εντελώς να πει σε σχέση με την εν λόγω εταιρεία είναι ότι από το 2010 που κατέχει τη θέση του διοικητικού συμβούλου, μέχρι και τις 14/12/2012, προέβη σε συναλλαγές για λογαριασμό της Arch Capital Group στο χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης.» (βλ. Τεκ. 10) (θ) Το Κεντρικό Εκλογικό Επιτελείο του εναγομένου, εξέδωσε σχετική ανακοίνωση, ημερ. 11.2.2013 (βλ. Τεκ. 11). Ο εναγόμενος, αναφορικά με τα πιο πάνω δημοσιεύματα ημερ. 11.2.2013 καταχώρισε, εναντίον της ενάγουσας στην παρούσα και άλλου προσώπου, την αγωγή με αρ. ΧΧΧ5/2013, του Επαρχιακού Δικαστηρίου Λευκωσίας (βλ. Τεκ. 32.1 και 32.2). (ι) Η εταιρεία Marketway, με ανακοίνωση της ημερ. 25.1.2012, ενημέρωνε, μεταξύ άλλων, ότι «ανανεώθηκε η σχέση ΟΠΑΠ Κύπρου και Marketway/Publicis, καθώς τα αποτελέσματα του πρόσφατου διαγωνισμού του οργανισμού έφεραν την επικοινωνιακή προώθηση των παιχνιδιών ΟΠΑΠ στην εταιρεία, για ακόμη μία φορά .» (βλ. Τεκ. 6). Επιπρόσθετα, για το ίδιο ζήτημα, δημοσιεύτηκε στις 23.1.2012 σχετική ανακοίνωση στη διαδικτυακή πύλη Sigmalive (βλ. Τεκ. 7). Η κοινοπραξία Marketway Ltd/Publicis Ελλάς Διαφημιστική Α.Ε. καταχώρισε την ιεραρχική προσφυγή με αρ. 94/2006 (βλ. Τεκ. 8). (κ) Ο εναγόμενος στο παρελθόν καταχώρισε εναντίον και της ενάγουσας τις αγωγές με αρ. ΧΧΧ4/2001 και ΧΧΧ6/2001, του Επαρχιακού Δικαστηρίου Λευκωσίας. Η δε εταιρεία Golden Telemedia Ltd καταχώρισε εναντίον της ενάγουσας και άλλων προσώπων την αγωγή με αρ. ΧΧΧ5/
2. Όλες οι πιο πάνω υποθέσεις αποσύρθηκαν ενόψει των δηλώσεων απολογίας που έγιναν από μέρους της ενάγουσας στην παρούσα. Στις 26.11.2002, στα πλαίσια της υπόθεσης ΧΧΧ4/2001, αναφέρθηκαν τα ακόλουθα: «Και οι δύο δικηγόροι δηλώνουν ότι έχουν διευθετήσει την υπόθεση. Οι εναγόμενοι θα προβούν σε δήλωση απολογίας την οποία η εναγόμενη 1 θα δημοσιεύσει στην ίδια θέση, στην ίδια σελίδα και με τον ίδιο προβεβλημένο τρόπο όπως ήταν και τα αρχικά δημοσιεύματα και προς τούτο καταθέτουν δήλωση την οποία έχουν υπογράψει οι δύο δικηγόροι και ταυτόχρονα η δήλωση αυτή καλύπτει και δημοσιεύματα τα οποία είναι επίδικα στην αγωγή αρ. 6846/
3. Ως εκ τούτου η δήλωση θα θεωρηθεί ότι αποτελεί απολογία στην αγωγή 6846/
4. Η δημοσίευση θα γίνει εντός των προσεχών 10 ημερών. Δικαστήριο: Η δήλωση σημειώνεται «Ζ». κ. Παπαφιλίππου: Εν όψει της δήλωσης απολογίας η αγωγή θα αποσυρθεί και ουδεμία διαταγή θα γίνει σε σχέση με τα έξοδα. Οποιαδήποτε προηγούμενη διαταγή για έξοδα θα ακυρωθεί. Δικαστήριο: Εν όψει των δηλώσεων που έχουν γίνει και της δήλωσης απολογίας η οποία έχει κατατεθεί ενώπιον του Δικαστηρίου η αγωγή απορρίπτεται. Ουδεμία διαταγή γίνεται σε σχέση με τα έξοδα. Έκαστη πλευρά θα πληρώσει τα έξοδα του δικηγόρου της. Οποιεσδήποτε προηγούμενες διαταγές για έξοδα ακυρώνονται.» (βλ. Τεκ. 13) Στη δήλωση, που γίνεται αναφορά πιο πάνω και η οποία αποτελεί μέρος του πιο πάνω πρακτικού (βλ. Τεκ. 13), εκτίθενται τα ακόλουθα: «Αναφερόμαστε στο δημοσίευμα με τίτλο «Στα δίκτυα της διαπλοκής» που δημοσιεύτηκε στον ΠΟΛΙΤΗ της 22ας Οκτωβρίου, 2000 και στο δημοσίευμα στην ίδια εφημερίδα της 29ης Οκτωβρίου, 2000 με τίτλο «Η Αλήθεια για το SAAB, την Τζάκουαρ και τον XXXXX» και στα δημοσιεύματα που δημοσιεύτηκαν στον ΠΟΛΙΤΗ της 25ης Φεβρουαρίου, 2001 με τίτλους «Ο Εκδότης, ο Βουλευτής και τι ξετρελαίνει τους άνδρες στο κρεβάτι», «Τα παράξενα του 0-90», «Τηλεάρμεγμα μέσω του 0-90 Golden Σεξουαλική διαπαιδαγώγηση», «Τηλεπληροφόρηση, Αυξάνεται το ποσοστό της ΑΤΗΚ» που αναφέροντο στον κ. ΧΧΧ Λιλλήκα. Ο Πολίτης από τη στιγμή που κυκλοφόρησε ως ημερήσια πρωινή εφημερίδα έχει τάξει ως αποστολή του την πλήρη και σφαιρική ενημέρωση των αναγνωστών του, χωρίς να αποφεύγει την κριτική των δημοσίων προσώπων. Στο πλαίσιο αυτής της πρακτικής και του πάθους που διαπνέει κάθε εφημερίδα, δημοσιοποιήθηκαν και τα πιο πάνω άρθρα. Τα δημοσιεύματα αυτά βασίστηκαν κυρίως σε πληροφορίες που όπως έχουμε τώρα διαπιστώσει ήσαν αβάσιμες. Εκφράζουμε την απολογία μας προς τον κ. ΧΧΧ Λιλλήκα και την λύπη μας για τη στενοχώρια και πικρία που του έχουν προκαλέσει τα εν λόγω δημοσιεύματα. Δηλώνουμε ότι δεν υπήρχε πρόθεση εκ μέρους μας να θιγεί ή να δυσφημιστεί με οποιοδήποτε τρόπο το ήθος, το κύρος και η υπόληψη του κ. ΧΧΧ Λιλλήκα. Οποιεσδήποτε αντίθετες ερμηνείες ή υπονοούμενα που θίγουν τον κ. ΧΧΧ Λιλλήκα αποσύρονται.» (λ) Στις 29.11.2002, στα πλαίσια της αγωγής με αρ. ΧΧΧ5/2001, του Επαρχιακού Δικαστηρίου Λευκωσίας, αναφέρθηκαν τα ακόλουθα: «Αναφερόμαστε στα δημοσιεύματα που δημοσιεύτηκαν στον ΠΟΛΙΤΗ της 25ης Φεβρουαρίου, 2001 με τίτλους «Ο Εκδότης, ο Βουλευτής και τι ξετρελαίνει τους άνδρες στο κρεβάτι», «Τα παράξενα του 0-90», «Τηλεάρμεγμα μέσω του 0-90 GoldenΣεξουαλική διαπαιδαγώγηση», «Τηλεπληροφόρηση, Αυξάνεται το ποσοστό της ΑΤΗΚ», και στο δημοσίευμα του ΠΟΛΙΤΗ της 11ης Μαρτίου 2001 με τίτλο «Σεξ, Διαπλοκή και Πολιτική» που αναφέροντο στην Golden Telemedia Ltd. Ο Πολίτης από τη στιγμή που κυκλοφόρησε ως ημερήσια πρωινή εφημερίδα έχει τάξει ως αποστολή του την πλήρη και σφαιρική ενημέρωση των αναγνωστών του, χωρίς να αποφεύγει την κριτική των δημοσίων προσώπων. Στο πλαίσιο αυτής της πρακτικής και του πάθους που διαπνέει κάθε εφημερίδα, δημοσιοποιήθηκαν και τα πιο πάνω άρθρα. Τα δημοσιεύματα αυτά βασίστηκαν κυρίως σε πληροφορίες που όπως έχουμε τώρα διαπιστώσει ήσαν αβάσιμες. Εκφράζουμε την απολογία μας προς την Golden Telemedia Ltd και τη λύπη μας για τα εν λόγω δημοσιεύματα. Δηλώνουμε ότι δεν υπήρχε πρόθεση εκ μέρους μας να θιγεί ή να δυσφημιστεί με οποιοδήποτε τρόπο το ήθος, το κύρος και οι εργασίες της Golden Telemedia Ltd. Οποιεσδήποτε αντίθετες ερμηνείες ή υπονοούμενα που θίγουν την Golden Telemedia και τις εργασίες της αποσύρονται.» (βλ. Τεκ. 12) Η ενάγουσα κάλεσε ως μάρτυρα τον κ. ΧΧΧ Διονυσίου, ο οποίος είναι δημοσιογράφος από το 1985 και διευθυντής της εφημερίδας Πολίτης. Αναφέρθηκε στις σπουδές του και, ως επισήμανε, κατά το έτος 2013 ήταν σύμβουλος έκδοσης της. Στη μαρτυρία επισήμανε ότι κατά τον ουσιώδη χρόνο ο εναγόμενος ήταν υποψήφιος για την προεδρία της Κυπριακής Δημοκρατίας, στις προεδρικές εκλογές του Φεβρουαρίου του
5. Στις 11.2.2013 ο εναγόμενος, ως επισήμανε, έλαβε μέρος στην εκπομπή που περιγράφεται πιο πάνω. Ήταν η θέση του ότι τα όσα ανέφερε, ο εναγόμενος, στην πιο πάνω εκπομπή, σκοπό είχαν να βλάψουν και να επηρεάσουν δυσμενώς την υπόληψη της ενάγουσας στο επάγγελμα και την θέση της. Ως αποτέλεσμα των πιο πάνω δηλώσεων, η ενάγουσα υπέστη ζημιά στο καλό όνομα, την φήμη, τις δραστηριότητές της και τόσο αυτή όσο και η εφημερίδα Πολίτης κατέστησαν αντικείμενο μίσους, παραφροσύνης και χλεύης. Επισήμανε ότι στις 10.2.2013 η εφημερίδα Πολίτης δημοσίευσε στη σελίδα 1 δημοσίευμα, με τίτλο «9,5 εκατομμύρια από ΚΟΤ ενώ ήταν Υπουργός!» και στις σελίδες 6 και 7 δημοσίευμα με τίτλο «Υπουργός Εμπορίου, Βιομηχανίας και Marketway» (βλ. Τεκ. 3 και 4, 14 αντίστοιχα). Για τα πιο πάνω δημοσιεύματα ο εναγόμενος καταχώρησε την αγωγή ΧΧΧ4/2013 (βλ. Τεκ. 5). Ανέφερε ότι κατά τον ουσιώδη χρόνο, ξέσπασε αντιπαράθεση μεταξύ του εναγόμενου και της βουλευτού του ΔΗΚΟ κας ΧΧΧ Κυριακίδου, αναφορικά με τις δραστηριότητες της εταιρείας Marketway Ltd, συμφερόντων της συζύγου του εναγομένου, για τις προσφορές που λάμβανε από δημόσιους οργανισμούς ενώ ο ίδιος ήταν βουλευτής και αργότερα υπουργός. Ο εναγόμενος, στην παρούσα, καταχώρησε εναντίον της αγωγή και η βουλευτής ζήτησε πληροφορίες από το αρμόδιο Υπουργείο και τον Κυπριακό Οργανισμό Τουρισμού (ΚΟΤ). Ανέφερε ότι συγκεκριμένες εταιρείες, στις οποίες έκανε αναφορά, εξασφάλισαν συμβόλαιο με τον ΚΟΤ, ύψους €9,5 εκ. κατά τα έτη 2004-2007 και παρουσίασε σχετικό έγγραφο, ημερ. 10.1.2013 (βλ. Τεκ. 15). Επισήμανε ότι κάποια από αυτά αφορούσαν συμβόλαια με την εταιρεία Publicis, η οποία ήταν επιχειρηματικά συνδεδεμένη με την Marketway Ltd και στην Κύπρο εμφανίζονταν ως μια οντότητα Marketway-Publicis και κάποια με την εταιρεία Sporteam. Παρουσίασε στο Δικαστήριο αντίγραφο αποσπάσματος της ιστοσελίδας www.publicis.com, το οποίο τύπωσε από το διαδίκτυο, στο οποίο αναφέρονται, μεταξύ άλλων, τα ακόλουθα: «Europe - Cyprus - Advertising Innovation Advertising Ltd. / Innovation / Leo Burnett - Nicosia Marketway/Publicis - Nicosia» (βλ. Τεκ. 16) Ήταν η θέση του ότι από, την ανακοίνωση της εταιρείας Marketway, ημερ. 25.1.2002 (βλ. Τεκ. 6), το δημοσίευμα της ιστοσελίδας Sigmalive, ημερ. 23.1.2012 (βλ. Τεκ. 7), την ιεραρχική προσφυγή με αρ. 94/06 (βλ. Τεκ. 8) και από το πιο πάνω αντίγραφο (βλ. Τεκ. 16), προκύπτει η σχέση των δύο οντοτήτων. Το ζήτημα της παραχώρησης συμβολαίων σε εταιρείες συνδεδεμένες με την Marketway είχε εγείρει η εφημερίδα Πολίτης τον Φεβρουάριο του 2005 και ακολούθως απασχόλησε την Επιτροπή Ελέγχου της Βουλής. Προσφορές, ως ανέφερε, έγιναν και από την Optimedia, εμπορική επωνυμία της Publicis, όπως επιβεβαιώθηκε ενώπιον της Επιτροπής Ελέγχου της Βουλής και ο ενάγων δήλωσε ότι δεν θα μπορούσε να απαγορεύσει σε μια πολυεθνική εταιρεία να λάβει μέρος σε οποιοδήποτε διαγωνισμό. Η εφημερίδα Πολίτης με δημοσίευμά της, ημερ. 24.2.2005, έγραψε «Ο Φωτίου ανέτρεψε τον Λιλλήκα» (βλ. Τεκ. 17). Όπως έχει ήδη αναφερθεί και πιο πάνω, ο ΚΟΤ με επιστολή του ημερ. 10.1.2013, ενημέρωσε τον Γενικό Διευθυντή ότι το 2004 πληρώθηκε στην Sporteam A.E. το ποσό των €163.950 (βλ. Τεκ. 15). Περί τον Μάϊο του 2003 υπέβαλε στο Υπουργείο πρόταση για προβολή στην Αθήνα των Κυπριακών επιχειρήσεων την περίοδο των Ολυμπιακών αγώνων, αφού προηγουμένως, σύμφωνα με ανακοίνωσή της, προσεγγίστηκε από την εταιρεία Marketway. Η εφημερίδα Πολίτης δημοσίευσε δημοσίευμα, ημερ. 3.3.2005, με τίτλο «Παραδέχθηκε την σχέση με Marketway η Sporteam», στο οποίο περιλαμβάνεται αυτούσια η ανακοίνωση της εν λόγω εταιρείας (βλ. Τεκ. 18). Περί τον Ιούλιο του 2005, ως ισχυρίστηκε, εγγράφηκε στον Έφορο Εταιρειών η Sporteam Cyprus, με μετόχους σε ποσοστό 49% τον ιδιοκτήτη της Sporteam Ελλάδος και κατά 51% τον Σ. Κωνσταντίνου (βλ. Τεκ. 19), κουμπάρο του εναγομένου ο οποίος, ως ανέφερε, ενεργούσε ως εμπιστευματοδόχος. Η Marketway, στο μεταξύ, τον Οκτώβριο του 2003, οργάνωσε διάσκεψη τύπου για την προβολή των δραστηριοτήτων της Sporteam και στη δεξίωση παρευρέθηκε και ο εναγόμενος, ο οποίος τότε, ήταν Υπουργός Εμπορίου, Βιομηχανίας και Τουρισμού. Η Sporteam Cyprus περί τον Ιανουάριο του 2004 υπέβαλε πρόταση με θέμα την προβολή της Κύπρου στους Ολυμπιακούς αγώνες της Αθήνας. Ακολούθως ο εναγόμενος απέστειλε σχετικές επιστολές στον Υπουργό Παιδείας και στους προέδρους των Διοικητικών Συμβουλίων του ΚΟΤ και της ΑΗΚ (βλ. Τεκ. 20). Το αίτημα του Υπουργείου Εμπορίου, Βιομηχανίας και Τουρισμού, για να παρακαμφθεί η διαδικασία των προσφορών, απορρίφθηκε από το Κεντρικό Συμβούλιο Προσφορών, πλην όμως ο εναγόμενος δήλωσε ότι αυτός ήταν που το απέρριψε. Στις 27.5.2004 το Διοικητικό Συμβούλιο του ΚΟΤ αποφάσισε να εγκρίνει την συνεργασία με την Sporteam και ενέκρινε την δαπάνη, χωρίς να ακολουθηθεί η διαδικασία των προσφορών. Το συγκεκριμένο ζήτημα απασχόλησε την Γενικό Ελεγκτή, η οποία ετοίμασε σημείωμα (βλ. Τεκ. 21) και σχετική περί τούτου αναφορά γίνεται στην ετήσια έκθεση του 2004 (βλ. Τεκ. 22). Η εφημερίδα Πολίτης δημοσίευσε στις 11.2.2013 πρωτοσέλιδο με τίτλο «Παίκτης με €163 εκατ. στις ΗΠΑ ο Λιλλήκας» και στη σελ. 3 με τίτλο «Στην Γουόλ Στριτ και εκατ. Αμερικής» (βλ. Τεκ. 23). Αναφορικά με τα πιο πάνω δημοσιεύματα, επισήμανε ότι ο εναγόμενος κατά τον ουσιώδη χρόνο ήταν υποψήφιος στις Προεδρικές εκλογές του 2013 και τόσο αυτός (βλ. Τεκ. 9) όσο και οι ανθυποψήφιοι του έδωσαν στη δημοσιότητα την κατάσταση της περιουσίας τους. Ο εναγόμενος από το 2010 μέχρι τον ουσιώδη χρόνο ήταν ανεξάρτητος διοικητικός σύμβουλος της εταιρείας Arch Capital Group Ltd, με έδρα τις Βερμούδες (βλ. Τεκ. 24 και 25). Η πιο πάνω εταιρεία, ως ανέφερε, από το 2010 μέχρι τις 14.2.2012 προέβη σε συναλλαγές στο Χρηματιστήριο της Ν. Υόρκης ύψους $163.000.
6. Κατά την πιο πάνω περίοδο ο εναγόμενος ήταν στο Διοικητικό της Συμβούλιο και, ως ισχυρίστηκε, οι πιο πάνω συναλλαγές δημοσιοποιήθηκαν και αποδόθηκαν στον εναγόμενο (βλ. Τεκ. 26). Σύμφωνα δε με τα επίσημα οικονομικά στοιχεία της πιο πάνω εταιρείας, η αμοιβή και τα φιλοδωρήματα (bonus), του εναγομένου για τις υπηρεσίες του κατά το 2011, ήταν γύρω στα $150.
7. Ο εναγόμενος, ως ανέφερε, δεν κατέγραψε στην κατάσταση περιουσίας του τα πιο πάνω, παρά μόνο αναφέρεται ότι έλαβε από την πιο πάνω εταιρεία το ποσό των €26.136 και δεν εμφανίζεται να έχει τραπεζικές καταθέσεις. Διευκρίνισε ότι στη διαδικτυακή έκδοση της εφημερίδας Πολίτης, ημερ. 11.2.2013, έγινε διόρθωση των τελευταίων, πιο πάνω, στοιχείων, με αναφορά σε εισοδήματα για το 2011, ύψους €115.
8. Περαιτέρω στη μαρτυρία του ανέφερε ότι η εταιρεία Nike Equities, με γραφεία στις ΗΠΑ και άλλες χώρες, σύμφωνα με την ιστοσελίδα της κατείχε και επιδίωκε επενδύσεις στον τομέα των ακινήτων και είχε επεκταθεί στον τομέα της ενέργειας και της τεχνολογίας. Σε ένα από τα βασικά επενδυτικά προγράμματα της, διευθυντικό στέλεχος ήταν και η σύζυγος του εναγόμενου μαζί με άλλα πρόσωπα και διοικείτο από κυπριακή εταιρεία, έδρα της οποίας ήταν τα γραφεία της Marketway Ltd, ενώ διευθυντές εμφανίζονταν ο εναγόμενος και άλλοι. Παρουσίασε αντίγραφο αποσπάσματος της εν λόγω ιστοσελίδας (βλ. Τεκ. 27). Ο εναγόμενος, ως ανέφερε, δεν δημοσίευσε την σχέση του, στην περιουσιακή του κατάσταση. Ο κ. ΧΧΧ Διονυσίου στη μαρτυρία του επισήμανε ότι, έκριναν ότι έπρεπε να δημοσιεύσουν, τα πιο πάνω δημοσιεύματα, για τους λόγους που εξήγησε. Ανέφερε ότι έλαβαν, μέσω του εκλογικού επιτελείου του εναγομένου, αντίγραφο της επιστολής του προέδρου και γενικού νομικού συμβούλου της Arch Capital Services INC., κ. ΧΧΧ Petrillo, με την οποία επισημαίνει ότι τα δημοσιεύματα δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα και είναι δυσφημιστικά (βλ. Τεκ. 28). Διευκρίνισε ότι δεν έλαβαν πρωτότυπη επιστολή, απευθείας από το εν λόγω πρόσωπο και έτσι ζήτησαν από το εκλογικό επιτελείο του εναγομένου να τους φέρουν σε απευθείας επαφή μαζί του για να συζητήσουν και να του θέσουν ερωτήματα (βλ. Τεκ. 28 και 29). Επιπρόσθετα, το εκλογικό επιτελείο του εναγόμενου απέστειλε την επιστολή του ιδρυτικού μέλους και εντολοδόχου της εταιρείας Nike Equities LLC (βλ. Τεκ. 29) και παρά το γεγονός ότι και πάλιν ζήτησαν από το εκλογικό του επιτελείο, να τους δοθούν στοιχεία, δεν το έπραξαν. Το εκλογικό επιτελείο του εναγόμενου, με ανακοίνωση του ημερ. 11.2.2013, προέβηκε σε δημοσίευση ότι τα δημοσιεύματα της εφημερίδας Πολίτης είναι αβάσιμα, ατεκμηρίωτα και ψευδή (βλ. Τεκ. 11). Ο κ. ΧΧΧ Διονυσίου αναγνώρισε ότι πράγματι, στις τρεις υποθέσεις που περιγράφονται πιο πάνω, η ενάγουσα απολογήθηκε και δημοσιεύτηκε σχετική δήλωση στην εφημερίδα Πολίτης για όλα τα δημοσιεύματα που αφορούσαν τον εναγόμενο. Η δήλωση για την αγωγή ΧΧΧ5/2001, με ενάγουσα την εταιρεία Golden Telemedia Ltd, δεν θα δημοσιευόταν, ως η συμφωνία των διαδίκων. Ο εναγόμενος, ως ανέφερε, έκανε αναφορά στις πιο πάνω υποθέσεις, δώδεκα χρόνια μετά, οι οποίες μάλιστα δεν σχετίζονται με τα επίδικα ζητήματα. Στη μαρτυρία του, επισήμανε ότι κατά τον ουσιώδη χρόνο διεξάγονταν προεδρικές εκλογές και ο εναγόμενος ήταν ένας από τους υποψήφιους. Τα δημοσιεύματα, στα οποία έγινε ήδη αναφορά πιο πάνω, αφορούσαν ζητήματα της επικαιρότητας και το κοινό δικαιούτο να γνωρίζει. Έτσι, έκριναν ότι έπρεπε να τα δημοσιεύσουν. Ο εναγόμενος, ως προέβαλε, ουδέποτε απάντησε επί της ουσίας, παρά μόνο προέβηκε στις επίδικες δηλώσεις, καταλογίζοντας στην εφημερίδα και τους δημοσιογράφους αυτής, αλλότρια κίνητρα, χαρακτηρίζοντας τα όσα δημοσίευσαν, ως ψεύδη, αναληθή και τόνους λάσπης. Η ενάγουσα κάλεσε την κα ΧΧΧ Χριστοδούλου, η οποία εργάζεται στο αρχείο της Βουλής των Αντιπροσώπων. Η μαρτυρία της ουσιαστικά περιστράφηκε στο να καταθέσει τα αποστενογραφημένα πρακτικά συνεδρίας, ημερ. 23.2.2005, της κοινοβουλευτικής επιτροπής παρακολούθησης σχεδίων αναπτύξεως και ελέγχου δημοσίων δαπανών, με θέμα «Οι διαδικασίες για τις διαφημιστικές εκστρατείες του ΚΟΤ» (βλ. Τεκ. 30). Ο εναγόμενος στη μαρτυρία του αναφέρθηκε, μεταξύ άλλων, στις σπουδές, την πολιτική του σταδιοδρομία και τα αξιώματα που κατείχε και εξακολουθεί να κατέχει, στα οποία γίνεται αναφορά πιο πάνω και δεν χρήζουν επανάληψης. Ανέφερε, ότι στις 11.2.2013 συμμετείχε σε ζωντανή διακαναλική συνέντευξη όλων των υποψηφίων-προέδρων της Δημοκρατίας, με θέμα τις προεδρικές εκλογές, η οποία μεταδιδόταν, ως αναφέρθηκε, από όλους τους τηλεοπτικούς σταθμούς παγκύπριας εμβέλειας, οι οποίοι εκπροσωπούνταν από τους δημοσιογράφους τους. Στο πλαίσιο της πιο πάνω εκπομπής, ο δημοσιογράφος του τηλεοπτικού σταθμού Sigma, κ. Τσουρούλης, του απηύθυνε τις ερωτήσεις, που περιγράφονται πιο πάνω και δεν χρήζουν επανάληψης. Ο εναγόμενος, σε απάντηση των πιο πάνω, ανέφερε ότι η ενάγουσα εταιρεία και η εφημερίδα Πολίτης, κάθε φορά που είναι υποψήφιος σε εκλογική διαδικασία, επινοεί σκάνδαλα και εκτοξεύει λάσπη με τόνους κάθε φορά. Συγκεκριμένα αναφέρθηκε στην ίδια αντιμετώπιση που έτυχε από την εφημερίδα Πολίτης το 2001, όταν κατήλθε ως υποψήφιος βουλευτής στις εκλογές, αφού για δημοσιεύματα της εφημερίδας καταχώρισε εναντίον της ενάγουσας στην παρούσα αλλά και των συντακτών των επίδικων άρθρων, τις αγωγές ΧΧΧ4/2001, ΧΧΧ5/2001 και ΧΧΧ6/2001, επικαλούμενος δυσφήμιση. Στα πλαίσια των πιο πάνω υποθέσεων οι εναγόμενοι, μεταξύ αυτών και η ενάγουσα στην παρούσα, προέβηκαν σε απολογία ενώπιον Δικαστηρίου (βλ. Τεκ. 12 και 13). Επιπρόσθετα, στο πλαίσιο της πιο πάνω εκπομπής επισήμανε ότι θα προχωρούσε σε κατάθεση αγωγών εναντίον της εφημερίδας, πράγμα το οποίο έπραξε, καταχωρώντας τις αγωγές ΧΧΧ4/2013 και ΧΧΧ5/2013, του Επαρχιακού Δικαστηρίου Λευκωσίας (βλ. Τεκ. 31, 5 και 32.1, 32.2 αντίστοιχα). Στο πλαίσιο της μαρτυρίας του επισήμανε ότι η εταιρεία Marketway, από την ημέρα που ανέλαβε ως υπουργός, δεν έλαβε μέρος σε οποιοδήποτε διαγωνισμό που υπαγόταν στην αρμοδιότητά του. Ο ΚΟΤ με επιστολές του, ημερ. 28.1.2013 και 18.2.2013, προς την γενική διευθύντρια του Υπουργείου Εμπορίου και τον πρόεδρο της σχετικής Κοινοβουλευτικής Επιτροπής αντίστοιχα, επιβεβαίωσε, ως ανέφερε, ότι δεν υπήρξε οποιαδήποτε συνεργασία μεταξύ του οργανισμού και της εταιρείας Marketway, δεν κατακυρώθηκε οποιαδήποτε δημόσια προσφορά σ' αυτήν και ότι από έρευνα που διενεργήθηκε στο γραφείο του Εφόρου Εταιρειών δεν διαπιστώθηκε να συνδέεται με οποιαδήποτε άλλα νομικά πρόσωπα (βλ. Τεκ. 33 και 34 αντίστοιχα). Το ζήτημα είχε προκαλέσει συζήτηση ενώπιον της κοινοβουλευτικής επιτροπής παρακολούθησης σχεδίων και αναπτύξεως και ελέγχου δημοσίων δαπανών, στα πλαίσια της οποίας κατέθεσε τις θέσεις του. Αναφορικά δε με τους ισχυρισμούς περί συναλλαγών πολλών εκατομμυρίων στην Αμερική, επισήμανε ότι το συγκεκριμένο δημοσίευμα, ημερ. 11.2.2013, φαίνεται να έγινε από κάποια δημοσιογράφο με το όνομα Αναστασία Πέτρου. Ήταν η θέση του ότι πρόκειται για ανύπαρκτο πρόσωπο, γεγονός που δεικνύει την κακοπιστία της ενάγουσας. Οι αναφορές του δημοσιεύματος, ως ισχυρίστηκε, είναι αναληθείς και δυσφημιστικές και προς τούτο σχετική είναι και η απάντηση του κ. XXX Petrillo. Επισήμανε ότι η ενάγουσα ουδέποτε επικοινώνησε με τον τελευταίο για να διερευνήσει το ζήτημα. Παρουσίασε στο Δικαστήριο πίνακα με τις μετοχές και τις ημερομηνίες συναλλαγών, στις οποίες προέβηκε, οι οποίες έγιναν σε μεταγενέστερο στάδιο από τα σχετικά δημοσιεύματα (βλ. Τεκ. 35). Ήταν η θέση του ότι οι αναφορές του κατά την ζωντανή μετάδοση της εκπομπής που αποτελούν το αντικείμενο της παρούσας αγωγής, έγιναν με πλήρη γνώση σε σχέση με την αλήθεια του περιεχομένου τους αλλά και με το ηθικό και κοινωνικό καθήκον να προβεί στην συγκεκριμένη αναφορά, απαντώντας την ερώτηση του δημοσιογράφου σε ζωντανή εκπομπή και καλή πίστη και χωρίς να υπερβαίνει το εύλογα επαρκές, για σκοπούς διασαφήνισης, των όσων αναληθών και δυσφημιστικών δημοσιεύτηκαν σε βάρος του. Επισήμανε ότι υπερασπίστηκε την αλήθεια και την αξιοπρέπειά του. Επιπρόσθετα η ενάγουσα, ως ανέφερε, προέβηκε σε αρκετές περιπτώσεις στο παρελθόν σε ανάλογες δυσφημιστικές δημοσιεύσεις, οι οποίες έγιναν με σκοπό να πλήξουν τον ίδιο, την οικογένεια του, την πολιτική του δράση και την ιδιότητα του ως υποψήφιος. Εισήγηση ότι τα όσα ανέφερε ο εναγόμενος δεν είναι δυσφημιστικά. Κατ' αρχήν θα εξεταστεί κατά πόσο οι επίδικες δηλώσεις του εναγομένου, στα πλαίσια της πιο πάνω διακαναλικής συνέντευξης ήταν δυσφημιστικές καθότι στην περίπτωση που κριθεί ότι δεν είναι, το ζήτημα τελειώνει χωρίς να εξεταστεί οτιδήποτε περαιτέρω. Το άρθρο 17 του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου, καθορίζει ότι η δυσφήμιση συνίσταται στη δημοσίευση με οποιοδήποτε τρόπο: «δημοσιεύματος το οποίο (α) αποδίδει σε άλλο πρόσωπο έγκλημα ή (β) αποδίδει σε άλλο πρόσωπο ανάρμοστη συμπεριφορά σε δημόσια θέση ή (γ) εκ φύσεως τείνει στο να βλάψει ή να επηρεάσει με δυσμένεια την υπόληψη άλλου προσώπου στο επάγγελμα, επιτήδευμα, την εργασία, απασχόληση, ή τη θέση του ή (δ) ενδέχεται να εκθέσει άλλο πρόσωπο σε γενικό μίσος, περιφροσύνη, ή χλεύη ή (ε) ενδέχεται να προκαλέσει την αποστροφή ή αποφυγή οποιουδήποτε προσώπου από άλλους.» Το κατά πόσο ένα δημοσίευμα είναι ή όχι δυσφημιστικό εναπόκειται στο Δικαστήριο, αντιμετωπίζοντας το ζήτημα ως θέμα πραγματικό και αποδίδοντας στις λέξεις ή φράσεις που χρησιμοποιούνται στη συνήθη και φυσική τους έννοια, χωρίς να ενέχει σημασία για την εξαγωγή του συμπεράσματος ως προς το δυσφημιστικό ή όχι του κειμένου είτε την γνώμη του ιδίου του ενάγοντος είτε η τυχόν μαρτυρία που προσφέρεται από διάφορα άτομα ως προς την ερμηνεία, νόημα ή γενική έννοια του κειμένου (βλ. Γαλινιώτης ν. Εκδοτικός Οίκος Δίας Λτδ

(2011)1Α Α.Α.Δ. 474). Το κριτήριο αν ένα δημοσίευμα είναι δυσφημιστικό είναι κατά πόσο ο μέσος λογικός άνθρωπος προς τον οποίο απευθύνεται το κείμενο θα μπορούσε να το αντιληφθεί κατά δυσφημιστικό τρόπο και όχι να αποδώσει απλώς ο ίδιος ο ενάγων ένα δυσφημιστικό νόημα στο δημοσίευμα θεωρώντας τον εαυτό του θιγμένο ενώ το κείμενο μπορεί να είναι δεκτικό και άλλων αθώων ερμηνειών. Όπως υποδείχθηκε στην υπόθεση Εκδόσεις Αρκτίνος ν. Δώρος Γεωργιάδης

(2011)1Α Α.Α.Δ. 407: «Κατά την εξέταση του κειμένου, το δικαστήριο λαμβάνει υπόψη όχι μόνο την ετυμολογία συγκεκριμένων λέξεων αλλά εξετάζει το κείμενο στην ολότητά του με αναφορά στον χρόνο και τον τόπο του δημοσιεύματος αλλά και την κρατούσα κοινή γνώμη για το θέμα. Στον Gatley on Libel and Slander, 11η έκδ., σελ. 103 αναφέρονται τα εξής: ... Σε ελεύθερη μετάφραση: «Η γενική προσέγγιση: Κατά την απόφαση ως προς το νόημα, το δικαστήριο δεν καθορίζει την πραγματική σημασία των λέξεων, αλλά προσδιορίζει τα ακραία όρια του δυνατού εύρους των εννοιών και θέτει τους «βασικούς κανόνες» για τη δίκη. Έτσι, στην υπόθεση Shah v. Standard Chartered Bank, οι ισχυρισμοί ήταν ικανοί να αποδώσουν το νόημα ότι οι ενάγοντες ήταν ένοχοι για ξέπλυμα χρήματος· αλλά η χρήση των διαφόρων διακριτικών λέξεων όπως "κατ' ισχυρισμόν" ή "προφανώς" σήμαινε εναλλακτικά ότι δεν μπορούσαν να προσδώσουν τίποτε περισσότερο πέραν της εύλογης υποψίας. Η φύση του θέματος έχει συνοψιστεί ως εξής (οι αναφορές παραλείπονται): «

(1)Η βασική αρχή είναι η λογική.

(2)Ο υποθετικός λογικός αναγνώστης δεν είναι αφελής αλλά ούτε υπερβολικά καχύποπτος. Μπορεί να διαγιγνώσκει. Μπορεί να αντιληφθεί ένα υπονοούμενο πιο εύκολα από ότι ένας δικηγόρος και μπορεί να ενδώσει σε ένα πιο χαλαρό (ελεύθερο) τρόπο σκέψης αλλά πρέπει να αντιμετωπιστεί ως ένας άνθρωπος που δεν διψά για σκάνδαλα και ως κάποιος που δεν επιλέγει ή δεν θα πρέπει να επιλέγει μόνο την κακή σημασία, όπου υπάρχουν άλλες μη δυσφημιστικές σημασίες.

(3)Υπερβολικά λεπτομερής ανάλυση είναι καλύτερα να αποφεύγεται.

(4)Η πρόθεση του δημοσιεύοντος είναι άσχετη.

(5)Το άρθρο πρέπει να αναγνωστεί ως σύνολο και «το δηλητήριο με το αντίδοτο» να συνεξεταστούν.

(6)Ο υποθετικός αναγνώστης θεωρείται αντιπροσωπευτικός εκείνων που θα διάβαζαν το επίμαχο δημοσίευμα.

(7)Οριοθετώντας το φάσμα των επιτρεπτών δυσφημιστικών σημασιών, το δικαστήριο θα πρέπει να αποκλείει κάθε έννοια η οποία μπορεί να προκύψει μόνο και μόνο ως παράγωγο ορισμένης παρατραβηγμένης, εξαναγκαστικής ή εντελώς παράλογης ερμηνείας.

(8)Επομένως, δεν αρκεί να πούμε ότι, από ορισμένους, οι λέξεις θα μπορούσαν να γίνουν αντιληπτές ως δυσφημιστικές.» Στην προκείμενη περίπτωση, οι ιδιότητες των διαδίκων αδιαμφισβήτητες. Από την μια, η δεύτερη σε κυκλοφορία εφημερίδα της Κύπρου και από την άλλη ένα πολιτικό πρόσωπο, βουλευτής , ο οποίος διετέλεσε υπουργός και κατά τον ουσιώδη χρόνο υποψήφιος για την Προεδρία της Δημοκρατίας. Όπως έχει υποδειχθεί στην απόφαση Θεμιστοκλέους v. Κουλίας

(2012)1Α Α.Α.Δ 76 «οι πολιτικοί θέτουν άμεσα τον εαυτό τους σε μια ιδιάζουσα κατηγορία πολιτών. Η πολιτική τους αποδοχή κρίνεται τόσο από τις πράξεις τους αλλά και από τα λόγια τους, την τοποθέτηση τους επί σοβαρών θεμάτων που ενδιαφέρουν το ευρύ κοινό και γενικώς την συμπεριφορά τους. Θα πρέπει να αποδέχονται την αμφισβήτηση των θέσεων τους και την άσκηση κριτικής επί των λεχθέντων τους, που αποτελεί αναγκαία δημοκρατική εκδήλωση.». Ο κύκλος των δημόσιων προσώπων δεν περικλείει μόνο τους πολιτικούς αλλά περιλαμβάνει και πρόσωπα τα οποία ως εκ της θέσης τους και των ενεργειών τους μπορούν να υπαχθούν στη δημόσια σφαίρα. Στην Δρουσιώτης v. Παπασάββας, ECLI:CY:AD:2015:A158, Πολ. Εφ. 236/2011, ημερ 6.3.2015, καθορίστηκε ως δημόσιο «κάθε πρόσωπο το οποίο επέλεξε με την εν γένει παρουσία ή την ενασχόληση του με τα δημόσια πράγματα να αυτοπροσδιοριστεί ως δημόσιο πρόσωπο». Κατ' αναλογία και τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης, ως εκ της θέσης τους είναι μια ιδιάζουσα κατηγορία αφού ασχολούνται, μεταξύ άλλων, με την επικαιρότητα, με ζητήματα δημόσιου ενδιαφέροντος, ασκούν διερευνητική δημοσιογραφία, κριτική και θα πρέπει να αποδέχονται την απάντηση και την αμφισβήτηση των θέσεων τους ως επίσης και την άσκηση κριτικής επί αυτών. Στην παρούσα υπόθεση τόσο την προηγούμενη όσο και την ίδια ημέρα που έγινε η διακαναλική συνέντευξη, η εφημερίδα Πολίτης δημοσίευσε τα πιο πάνω άρθρα με αποδέκτη τον εναγόμενο. Στα πλαίσια της πιο πάνω διακαναλικής συνέντευξης με θέμα τις Προεδρικές Εκλογές του 2013, ο δημοσιογράφος κ. ΧΧΧ Τσουρούλης, ήταν αυτός που έθεσε το ζήτημα και ειδικότερα ότι υπάρχουν δημοσιεύματα που παρουσιάζουν την εταιρεία της συζύγου του εναγομένου να κερδίζει προσφορές ενώ ήταν Υπουργός και ότι τον παρουσιάζουν να προσφέρει υπηρεσίες σε εταιρείες εισηγμένες στο Χρηματιστήριο της Ν. Υόρκης, με αμοιβή χιλιάδων ευρώ. Τότε, σε σχέση με το πρώτο ζήτημα, ρωτήθηκε κατά πόσο είναι θεμιτό να αξιοποιεί την δεσπόζουσα θέση του οποιουδήποτε αξιώματος του για να κερδίζουν χρήματα και αναφορικά με το δεύτερο, γιατί δεν τα δήλωσε στην φορολογική του δήλωση. Μετά τις πιο πάνω ερωτήσεις ο εναγόμενος, ανέφερε ότι αναμένει ότι «αύριο η εφημερίδα Πολίτης που τα έγραψε θα δημοσιεύσει κάποιο άλλο σκάνδαλο τάχατες αναμένω, μπορεί να πει ότι αγόρασα και την Microsoft και την Apple και να κάνω συγχώνευση και δεν το δήλωσα ή να αγόρασα κάποιο οικόπεδο στο φεγγάρι...» Οι πιο πάνω συγκεκριμένες δηλώσεις του εναγομένου κινούνται στο επίπεδο της προφανώς φανταστικής και ειρωνικής δήλωσης και δεν τείνουν στο να βλάψουν ή να επηρεάσουν με δυσμένεια τις εργασίες της ενάγουσας, την εμπορική εύνοια και φήμη της εφημερίδας αλλά ούτε και ενδέχεται να την εκθέσει σε χλεύη ή περιφροσύνη ή μίσος ή να την φέρουν σε δυσμένεια έναντι οπουδήποτε. Γενικότερα, δεν εμπίπτουν στις περιπτώσεις του άρθρου 17 του Νόμου και έτσι δεν κατατάσσονται ως δυσφημιστικές. Ο εναγόμενος αμέσως μετά ανέφερε «Θέλω να σας πω ότι η εφημερίδα Πολίτης είναι πιστή σε μια πρακτική όσον αφορά τουλάχιστον το πρόσωπο μου να εκτοξεύει λάσπη με τόνους. . Όποτε έχει εκλογές και είμαι υποψήφιος επινοεί σκάνδαλα. Βέβαια οι πολίτες απάντησαν τότε υπερδιπλασιάζοντας τις ψήφους μου. Θέλω να σημειώσω ακόμα ότι απολογήθηκε 3 φορές η εφημερίδα Πολίτης στο Δικαστήριο. Έκανα το λάθος όμως, που δεν θα το επαναλάβω, να αρκεστώ σε απολογία. Και σήμερα όταν πήρε την πρώτη αγωγή λιβέλου, διότι είναι όλα αναληθή, παντελώς αναληθή, ψεύδη, έκανε την πρώτη της απολογία σήμερα στην ιστοσελίδα της την ηλεκτρονική.». Στο λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας του Γ. Μπαμπινιώτη, ως σκάνδαλο καθορίζεται κάθε πράξη, γεγονός που αντιβαίνει στις καθιερωμένες αντιλήψεις περί ηθικής, θίγει το κοινό αίσθημα ή τις ηθικές αρχές, προκαλώντας δυσφορία και αγανάκτηση Ο εναγόμενος με τις πιο πάνω δηλώσεις του αποδίδει στην εφημερίδα Πολίτης ότι επινοεί σκάνδαλα όποτε είναι υποψήφιος, δηλαδή ότι δημιουργεί γεγονότα που αντιβαίνουν στις καθιερωμένες αντιλήψεις περί ηθικής. Επιπρόσθετα αποδίδει στην εφημερίδα, πρακτική, τουλάχιστον όσο αφορά το πρόσωπο του, να εκτοξεύει λάσπη με τόνους δηλαδή ότι δημιουργεί μεγάλο όγκο κατηγοριών που δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα. Οι πιο πάνω συγκεκριμένες δηλώσεις, από μόνες τους, συνιστούν δυσφήμηση αφού αποδίδουν σε εφημερίδα, που σκοπό έχει μεταξύ άλλων, την έγκαιρη και έγκυρη ενημέρωση, ότι επινοεί σκάνδαλα, δημοσιεύει γεγονότα τα οποία δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα, παραπλανεί το αναγνωστικό κοινό και δεν είναι έγκυρη. Οι δηλώσεις του εναγομένου που περιγράφονται πιο πάνω, κατατάσσονται ως δυσφημιστικές, αφού τείνουν να επηρεάσουν την φήμη ή και εμπορική εύνοια της εφημερίδας. Επιπρόσθετα, ο εναγόμενος στις δηλώσεις του στα πλαίσια της πιο πάνω διακαναλικής συνέντευξης δήλωσε «Εάν η εφημερίδα Πολίτης δεν πίστευε ότι περνώ στον 2ο γύρο και κερδίζω τον ΧΧΧ Αναστασιάδη τον οποίο στηρίζει η εφημερίδα Πολίτης θα με αγνοούσε παντελώς και δεν θα ασχολείτο μαζί μου. Αυτό που ανησυχεί την εφημερίδα Πολίτη θα συμβεί.». Τόσο η πιο πάνω αναφορά του εναγομένου ότι η εφημερίδα στηρίζει ΧΧΧ Αναστασιάδη, ακόμη και αν δεν θεωρηθεί ότι δεν είναι έτσι, όσο και το υπόλοιπο περιεχόμενο της δήλωσης, ως εκτίθεται ανωτέρω, δεν μπορούν να κριθούν ως δυσφημιστικές για την εφημερίδα, κάτω από οποιεσδήποτε περιστάσεις. Οι πιο πάνω δηλώσεις του, δεν τείνουν να βλάψουν ή να επηρεάσουν με οποιονδήποτε τρόπο τις εργασίες ή την φήμη ή εμπορική εύνοια της εφημερίδας και κατ' επέκταση της ενάγουσας και δεν ενδέχεται να την εκθέσει σε χλεύη ή περιφροσύνη ή μίσος ή και να την φέρουν σε δυσμένεια έναντι οπουδήποτε. Εξάλλου, ο διευθυντής της εφημερίδας κ. ΧΧΧ Διονυσίου, αναγνώρισε ότι υπήρχαν άρθρα που υποστήριζαν τόσο την υποψηφιότητα ΧΧΧ Αναστασιάδη όσο και των υπολοίπων υποψηφίων. Εισήγηση ότι η ενάγουσα δεν έχει αποδείξει ειδικές ζημιές και έτσι η αγωγή είναι έκθετη σε απόρριψη. Ο ευπαίδευτος συνήγορος της εναγόμενης επισήμανε ότι σύμφωνα με τα διαλαμβανόμενα του άρθρου 7 του περί Αστικών αδικημάτων Νόμου «οργανισμός με νομική προσωπικότητα δεν λαμβάνει αποζημίωση σε σχέση με αστικό αδίκημα εκτός αν εξαιτίας αυτού υπέστη ζημιά». Έτσι εισηγήθηκε ότι η αγωγή είναι έκθετη σε απόρριψη καθότι η ενάγουσα, νομικό πρόσωπο, δεν απέδειξε ότι υπέστη ειδικές ζημιές συνεπεία των όσων έχει αναφέρει ο εναγόμενος στη διακαναλική συνέντευξη με τίτλο «Προεδρικές Εκλογές 2013». Εκ διαμέτρου αντίθετη ήταν η θέση της ευπαίδευτης συνηγόρου της ενάγουσας. Στην προκείμενη περίπτωση, με βάση τα παραδεκτά και αδιαμφισβήτητα γεγονότα, η ενάγουσα είναι εταιρεία, δεόντως εγγεγραμμένη (βλ. Τεκ. 1) και είναι ιδιοκτήτρια της εφημερίδας Πολίτης, η οποία κυκλοφόρησε για πρώτη φορά τον Φεβρουάριο του 1999 και εξακολουθεί να κυκλοφορεί. Τόσο πριν όσο και μετά την επίδικη συνέντευξη, βρίσκεται στην 2η θέση κυκλοφορίας. Αποτελεί αδιαμφισβήτητο γεγονός, ότι δεν υπέστη οποιαδήποτε ειδική ζημιά εξαιτίας των πιο πάνω δηλώσεων του εναγομένου. Στο σύγγραμμα Collins on Defamation, στην παρ. 2.08 αναφέρονται τα ακόλουθα: "Companies and other trading corporations are able to bring defamation actions in respect of defamatory statements published about them that affect their trading or business reputations. The statement complained of must reflect upon the reputation of the corporate entity, as opposed to an individual or individuals associated with it." (βλ. Duke v. University of Salford

(2013)E.W.H.C. 196 (QB) paras. 8,11). Όπως έχει επισημανθεί από το Ανώτατο Δικαστήριο στην υπόθεση Α.I. και T.A.S. Ophthalmos Laser Center Ltd ν. Π.Φ. κ.ά., ECLI:CY:AD:2019:D402, Πολ. Εφ. 283/2012, ημερ. 27.9.2019: «Από αναδρομή στη νομολογία των Αγγλικών Δικαστηρίων και του Ανωτάτου Δικαστηρίου προκύπτει ότι παρόλο που φυσικά και νομικά πρόσωπα νομιμοποιούνται να εγείρουν αγωγή για δυσφήμιση το προστατευόμενο συμφέρον τους δεν συμπίπτει. Στην περίπτωση των φυσικών προσώπων το δυσφημιστικό κείμενο πλήττει την υπόληψη του (reputation), ενώ στην περίπτωση του νομικού προσώπου προστατευόμενο συμφέρον είναι αυτό της εμπορικής εύνοιας και φήμης. Εκείνο που σημαίνει έννομη προστασία στο τέλος της ημέρας είναι η εμπορική φήμη (its reputation in the way of its business) (South Hetton Co alv. North-Eastern News Association Ltd

(1894)1 Q.B. 133, (1891-4) All E.R. Rep 548). H έρευνα μας εντόπισε την Kemsley Newspapers Ltd v. Cyprus Wines & Spirits Co Ltd "KEO", 23 C.L.R. 1, όπου διατυπώθηκε η νομική θέση σε σχέση με αγωγές από εταιρείες. Στην εν λόγω υπόθεση σχετικά άρθρα σε εφημερίδες πρόβαλλαν ισχυρισμούς ότι υπάλληλοι της ενάγουσας εταιρείας δηλητηρίαζαν τα ποτά που προμήθευαν στο Βρετανικό στρατό στην Κύπρο. Το Δικαστήριο έκρινε ότι οι εναγόμενοι ήταν υπεύθυνοι για δυσφήμιση της εταιρείας υπό την έννοια ότι υπονοούσαν ότι η εταιρεία διεξήγαγε τις εργασίες της χωρίς αποτελεσματικό έλεγχο επί των υπαλλήλων της και ως εκ τούτου πλημμελώς: «.A Company has a trading character the defamation of which may ruin it. It can maintain an action of libel or slander for any words which are calculated to injure its reputation in the way of its trade or business and this without alleging or proving special damage, South Hetton Coal Co. v. North - Eastern News Association

(1894)1Q.B. 133. An imputation on the goods sold or manufactured by a trading Company may involve a reflection on the company in the way of its business, British Empire Machine v. Linotype

(1899)81 L.T. 331. Can there be any doubt that the charges direct and indirect contained in the offending article would tend to injure the business of the Company? .» (η έμφαση του παρόντος Δικαστηρίου). Το εν λόγω δικαίωμα δεν περιορίζεται στη δυσφήμιση των προϊόντων της εταιρείας, ή των εμπορικών της δραστηριοτήτων, αλλά σε γεγονότα τα οποία τείνουν να θέσουν την εταιρεία σε μειονεκτική θέση έναντι των ανταγωνιστών της. Όπως και στην παρούσα περίπτωση έναντι των λοιπών οφθαλμολογικών κέντρων. Σε τέτοια περίπτωση η εταιρεία, εφεσείουσα 2, νομιμοποιείται να εγείρει αγωγή αξιώνοντας αποζημιώσεις, εφόσον τέτοια δημοσιεύματα τείνουν να επηρεάσουν δυσμενώς τις εργασίες της επιχείρησης και την εμπορική της εύνοια, καθώς και άλλους παράγοντες, όπως να εξασφαλίσει τραπεζικές πιστωτικές διευκολύνσεις(Derbyshire County Council v. Times Newspapers Ltd

(1993)A.C. 534).» Το Ανώτατο Δικαστήριο, στην πιο πάνω υπόθεση, λαμβάνοντας υπόψη ότι η πελατεία του Οφθαλμολογικού Κέντρου μειώθηκε ως επίσης και ο αριθμός των εγχειρήσεων, και ότι πλήγηκε η αξιοπιστία του, επιδίκασε το ποσό των €30.000 ως εύλογη και ή δίκαιη αποζημίωση υπό τις περιστάσεις. Στο ίδιο πνεύμα και η πρόσφατη απόφαση στην υπόθεση O'Dwyer κ.ά. v. Χριστόφορος Καραγιάννας & Υιός Λτδ, ECLI:CY:AD:2020:A70, Πολ. Εφ. 435/2012, ημερ. 21.2.2020, όπου επιδικάστηκε ποσό €60.000 για ένα σοβαρό και επίπονο λίβελλο με ουσιαστική επίπτωση στη φήμη και στην υπόληψη της εφεσίβλητης εταιρείας. Πράγματι το άρθρο 2 του πιο πάνω Νόμου απαιτεί την στοιχειοθέτηση ζημιάς για να λάβει νομικό πρόσωπο αποζημίωση σε σχέση με αστικό αδίκημα. Η έννοια της ζημιάς όπως καθορίζεται στο άρθρο 2 και όπως χρησιμοποιείται στο άρθρο 7 του Νόμου καλύπτει και οποιαδήποτε ζημιά, βλάβη ή απώλεια, πέραν της ειδικής ζημιάς (βλ. Η Δυσφήμηση στο Κυπριακό & Ευρωπαϊκό Δίκαιο, Π. Πολυβίου, σελ 48). Εξάλλου, όπως έχει ήδη αναφερθεί πιο πάνω, στην υπόθεση Kemsley Newspapers Ltd v. Cyprus Wines & Spirits Co Ltd "KEO" το Δικαστήριο επιδίκασε υπέρ της ενάγουσας εταιρείας γενικές αποζημιώσεις και ότι δεν απαιτείτο να αποδείξει ειδική ζημιά. Στην προκείμενη περίπτωση δεν αξιώνεται οποιοδήποτε ποσό για ειδικές ζημιές και δεν προβλήθηκε οποιοσδήποτε περί τούτου ισχυρισμός. Οι δηλώσεις του εναγόμενου, όπως αυτές καταγράφονται με λεπτομέρεια πιο πάνω, αποδίδουν στην ενάγουσα πρακτική να εκτοξεύει λάσπη με τόνους, να επινοεί σκάνδαλα όποτε έχει εκλογές και είναι υποψήφιος. Οι πιο πάνω δηλώσεις του εναγομένου τείνουν να επηρεάσουν δυσμενώς τις εργασίες της επιχείρησης, την εμπορική εύνοια και φήμη της εφημερίδας. Έτσι, η σχετική εισήγηση του ευπαιδεύτου συνηγόρου του εναγομένου, απορρίπτεται. Ο εναγόμενος, με την έκθεση υπεράσπισής του, προβάλλει τις υπερασπίσεις της αλήθειας και του εντίμου σχολίου, όπως αναγνωρίζονται από τα άρθρα 19(α) και 19(β) και 21

(2)αντίστοιχα, του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου. Η υπεράσπιση της αλήθειας έχει καταχωρηθεί νομοθετικά μέσω του άρθρου 19(α) του Νόμου, το οποίο ρητά προνοεί ότι σε αγωγή για δυσφήμιση αποτελεί υπεράσπιση ότι το δημοσίευμα, για το οποίο έγινε η αγωγή, ήταν αληθές. Στο σύγγραμμα Gatley on Libel and Slander, 11ηέκδοση, στη σελ. 320 αναφέρονται τα ακόλουθα: « .... Σε ελεύθερη μετάφραση: «Ουσιαστική αλήθεια επαρκής. Κάποιο περιθώριο για υπερβολή και σφάλμα παρέχεται μέσα από την υπεράσπιση του δίκαιου σχολίου και του προνομίου υπό επιφύλαξη. Ωστόσο, για σκοπούς της υπεράσπισης της αλήθειας, αν ο εναγόμενος αποδείξει ότι η κυρίως κατηγορία ή η ουσία της δυσφήμισης αληθεύει, δεν απαιτείται να δικαιολογήσει τις δηλώσεις ή τα σχόλια εκείνα που δεν προσθέτουν στην κατηγορία ή δεν εισάγουν ισχυρισμό που από μόνος του θα ήταν αγώγιμος. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... Κατά την εξέταση της ουσιαστικής αλήθειας, είναι βασικό να απομονωθεί ο αναγκαίος πυρήνας του λιβέλου και όχι να αποσπαστεί η προσοχή από ανακρίβειες σε σχέση με περιθωριακές λεπτομέρειες - έστω και ουσιαστικές. Οι δημοσιογράφοι «πρέπει να δικαιούνται κάποιο βαθμό υπερβολής ακόμη και σε σχέση με ισχυρισμούς γεγονότων ...» Στη Ραδιοφωνικό Ίδρυμα Κύπρου v. Καψού

(2009)1(Β) A.A.Δ. 1175, αναφέρθηκαν τα εξής: «Η υπεράσπιση της αλήθειας έχει καταχωρηθεί νομοθετικά μέσω του άρθρου 19(α) του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου, Κεφ. 148, το οποίο προνοεί τα ακόλουθα: «

1. Σε αγωγή για δυσφήμηση αποτελεί υπεράσπιση - (α) ότι το δημοσίευμα για το οποίο έγινε η αγωγή ήταν αληθές. Νοείται ότι, όταν το δυσφημιστικό δημοσίευμα περιέχει δύο ή περισσότερες ξεχωριστές κατηγορίες κατά του ενάγοντα, υπεράσπιση βάσει της παραγράφου αυτής δεν καταρρίπτεται για μόνο το λόγο ότι δεν αποδεικνύεται το αληθές κάθε μιας κατηγορίας, αν το μέρος του δημοσιεύματος που δεν αποδείκτηκε ως αληθές, δεν βλάπτει ουσιωδώς την υπόληψη του ενάγοντα, αφού ληφθεί υπόψη το αληθές των υπόλοιπων κατηγοριών.» Όπως προκύπτει από το ίδιο το λεκτικό του προαναφερθέντος άρθρου, στις περιπτώσεις κατά τις οποίες, όπως και εδώ, κάποιο δημοσίευμα περιέχει περισσότερους από ένα δυσφημιστικούς ισχυρισμούς, έστω και αν δεν αποδειχθεί η αλήθεια κάποιων από τους ισχυρισμούς, εν τούτοις μπορεί να στοιχειοθετηθεί και να επιτύχει η υπεράσπιση της αλήθειας. Το κριτήριο το οποίο θέτει ο ίδιος ο νομοθέτης σε μια τέτοια περίπτωση είναι η διακρίβωση κατά πόσο το μέρος ή τα μέρη του δημοσιεύματος που δεν αποδείχτηκε ότι είναι αληθινά, βλάπτουν ουσιωδώς την υπόληψη του εφεσίβλητου, λαμβανομένου όμως υπόψη του αληθούς των υπόλοιπων κατηγοριών. Νομοθετική πρόνοια με παρόμοιο λεκτικό συναντάτο και στο Αγγλικό Defamation Act 1952, άρθρο
2. Όπως αναφέρθηκε και στην υπόθεση Pumplin v. Express Newspapers Ltd (No. 2) [1998] 1 All E.R. 282, μια υπεράσπιση η οποία βασίζεται στη μερική αλήθεια των προβληθέντων ισχυρισμών, μπορεί να ευσταθήσει, εάν δε αυτό δεν καταστεί δυνατό, ο εναγόμενος μπορεί να βασισθεί στα αποδειχθέντα ως αληθή γεγονότα, έτσι ώστε να μειώσει και σχεδόν να εκμηδενίσει το ποσό των επιδικασθησόμενων αποζημιώσεων. Όπως δε τονίστηκε και στην υπόθεση Reynolds v. Times Newspapers Ltd and others [1999] 4 All E.R. 609, η απόδειξη της αλήθειας συνιστά μια ολοκληρωμένη υπεράσπιση. Εάν ο εναγόμενος αποδείξει ουσιωδώς την αλήθεια των ισχυρισμών του αυτό είναι αρκετό. Στην απόφαση του House of Lords στην υπόθεση Grobbelaar v. News Group Newspapers Ltd and another [2002] 4 All E.R. 732, τονίστηκε ότι είναι καλά καθιερωμένη αρχή ότι για να επιτύχει υπεράσπιση της αλήθειας, ο εναγόμενος δεν χρειάζεται να αποδείξει την αλήθεια ενός εκάστου επιβλαβούς ισχυρισμού στον οποίο έχει προβεί. Είναι αρκετό εάν αποδείξει το κεντρί (sting) των ισχυρισμών του και οι ένορκοι (εδώ το Δικαστήριο) θα πρέπει να διακριβώσουν ποιο είναι το κεντρικό σημείο (sting) του δημοσιεύματος.» Όπως έχει ήδη επισημανθεί, ο εναγόμενος προωθεί παράλληλα και την υπεράσπιση του εντίμου σχολίου, όπως αυτή αναγνωρίζεται στο άρθρο 19(β) και 21

(2)του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου. Όπως ρητά αναφέρεται στο άρθρο 19(β), το επίδικο δημοσίευμα, στο οποίο θα πρέπει να εφαρμοστεί ή όχι αυτή η υπεράσπιση, θα πρέπει να συνιστά σχόλιο. Ο έντιμος σχολιασμός περιλαμβάνει τρία στοιχεία: (

1. i)Ότι οι επίδικες λέξεις αποτελούν σχόλιο και όχι δήλωση γεγονότων, (
2. ii)Ότι αποτελούν έντιμο ή δίκαιο (fair) σχολιασμό επί γεγονότων, ορθώς διατυπωμένο και (iii) Ότι αποτελούν σχολιασμό επί θέματος δημοσίου συμφέροντος (βλ. Ραδιοφωνικό Ίδρυμα Κύπρου ν. Καψού

(2009)1Β Α.Α.Δ. 1175). Στον Gatley (ανωτέρω) αποδίδεται στον όρο «σχόλιο» η εξής έννοια: «Though "comment" is often equated with "opinion" this is an over - simplification. More accurately it has been said that the sense of comment is "something which is or can be reasonably be inferred to be deduction, inference, conclusion, criticism, remark, observation etc. Clark v. Norton

(1910)VLR 494.» Σε ελεύθερη μετάφραση: «Αν και το 'σχόλιο' συχνά ταυτίζεται με την 'γνώμη', αυτό αποτελεί μια υπεραπλούστευση. Ακριβέστερα έχει ειπωθεί ότι, η έννοια του σχολίου «είναι ή μπορεί εύλογα να συναχθεί ότι αποτελεί συμπέρασμα, κριτική, διαπίστωση, παρατήρηση κ.λ.π.» Η υπεράσπιση του έντιμου σχολίου για να πετύχει πρέπει σωρευτικά να ικανοποιήσει ότι οι πιο κάτω τρεις προϋποθέσεις (βλ. Gatley, 10η έκδ., σελ. 289), (α) τα γεγονότα για τα οποία έγινε το σχόλιο να είναι ουσιωδώς αληθή, (β) το σχόλιο να είναι εύλογο και καλόπιστο, (γ) το σχόλιο να αφορά θέμα δημοσίου ενδιαφέροντος ή συμφέροντος (βλ. Εκδόσεις Αρκτίνος ν. Γεωργιάδη

(2011)1 Α Α.Α.Δ. 407). Στη Lyon v. Daily Telegraph

(1943)1 KB 746, τονίστηκε ότι το δικαίωμα έντιμου σχολίου είναι ένα από τα βασικά δικαιώματα του ελεύθερου προφορικού και γραπτού λόγου και είναι ζωτικής σημασίας στην επικράτηση του δικαίου στο οποίο βασιζόμαστε για την προσωπική μας ελευθερία. Στην προκείμενη περίπτωση, οι ιδιότητες των διαδίκων αδιαμφισβήτητες. Από την μια, η δεύτερη σε κυκλοφορία εφημερίδα της Κύπρου και από την άλλη ένα πολιτικό πρόσωπο, βουλευτής, ο οποίος διετέλεσε υπουργός και κατά τον ουσιώδη χρόνο υποψήφιος για την Προεδρία της Δημοκρατίας. Όπως έχει ήδη αναφερθεί, τα πολιτικά πρόσωπα θα πρέπει να αποδέχονται την αμφισβήτηση των θέσεων τους και την άσκηση κριτικής (βλ. Θεμιστοκλέους ν. Κουλίας, ανωτέρω). Κατ' αναλογία και τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης, ως εκ της θέσης τους, θα πρέπει να αποδέχονται την απάντηση και την αμφισβήτηση των θέσεων τους ως επίσης και την άσκηση κριτικής επ' αυτών. Όπως έχει νομολογηθεί, οι δημοσιογράφοι πρέπει να δικαιούνται κάποιο βαθμό υπερβολής, ακόμη και σε σχέση με ισχυρισμούς γεγονότων. Κατ' αναλογία, θα πρέπει να αποδέχονται κατ' ελάχιστον, τον ίδιο βαθμό υπερβολής, όταν τους απαντούν για ζητήματα που οι ίδιοι εγείρουν, στα πλαίσια των καθηκόντων τους. Αποτελεί νομολογιακή αρχή, ότι το άρθρο θα πρέπει να αναγνωστεί στην ολότητα του και το «δηλητήριο με το αντίδοτο» να συνεξεταστούν. Η εφημερίδα Πολίτης στις 10.2.2013, δηλαδή την προηγούμενη ημέρα της πιο πάνω διακαναλικής συνέντευξης, δημοσίευσε στην 1η σελίδα το ακόλουθο δημοσίευμα με τίτλο: «Δικαιώνεται η ΧΧΧ Κυριακίδου που τον κατήγγειλε δημοσίως. €9,5 εκ. από ΚΟΤ ενώ ήταν Υπουργός.» (βλ. Τεκ. 3) και στις σελίδες 6 και 7 της πιο πάνω εφημερίδας, υπάρχει δημοσίευμα με τίτλο: «Έργα και ημέραι του ΧΧΧ Λιλλήκα στην κυβέρνηση Τάσσου. Υπουργός Εμπορίου, Βιομηχανίας και Marketway» (βλ. Τεκ. 4 και 14). Επιπρόσθετα, την ίδια ημέρα που διενεργήθηκε η διακαναλική συνέντευξη δηλαδή στις 11.2.2013 η εφημερίδα Πολίτης, με πρωτοσέλιδο δημοσίευμα της, αναφερόμενη στον εναγόμενο, ανέγραψε άρθρο με τίτλο «Διοικητικός σύμβουλος σε εταιρεία με αστρονομικές συναλλαγές- Παίκτης με $163 εκατ. στις ΗΠΑ ο Λιλλήκας» και στην 3η σελίδα δημοσιεύτηκε άρθρο με τίτλο « Συναλλαγές ΧΧΧ Λιλλήκα 163 εκατ. από αγοραπωλησίες μετοχών μέσω της Arch Capital - Στην Γουόλ Στριτ και εκατ. Αμερικής - Από την όλη δραστηριότητα στην Αμερική δήλωσε μόνο ένα ποσό 26.136 ευρώ - Προκύπτουν σοβαρά ερωτήματα γιατί δεν έκανε αναφορά για τις συναλλαγές δεκάδων εκατομμυρίων στο πόθεν έσχες του. » (βλ. Τεκ 23). Ο εναγόμενος, στα πλαίσια της διακαναλικής συνέντευξης, κλήθηκε να απαντήσει σε σχετικά ερωτήματα αναφορικά με δημοσιεύματα που παρουσίαζαν την εταιρεία της συζύγου του να κερδίζει προσφορές επί υπουργίας του, ερωτούμενος κατά πόσο είναι θεμιτό να αξιοποιεί την θέση του για να κερδίζουν χρήματα. Επιπρόσθετα ο δημοσιογράφος, αναφερόμενος σε δημοσιεύματα που τον έφεραν να αμειβόταν με χιλιάδες ευρώ σε σχέση με υπηρεσίες που πρόσφερε σε εταιρείες εισηγμένες στο χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης, τον ρώτησε γιατί δεν τα δήλωσε στην φορολογική του δήλωση. Τότε ο εναγόμενος στον συγκεκριμένο χρόνο που είχε, απάντησε με τον τρόπο που περιγράφεται πιο πάνω, αναφέροντας, μεταξύ άλλων, ότι η εφημερίδα Πολίτης είναι πιστή σε μια πρακτική όσον αφορά τουλάχιστον το πρόσωπο μου, να εκτοξεύει λάσπη με τόνους, ότι επινοεί σκάνδαλα όποτε έχει εκλογές και είναι υποψήφιος. Συνέχισε, λέγοντας ότι στο παρελθόν η εφημερίδα απολογήθηκε 3 φορές και επιπρόσθετα απολογήθηκε στην ηλεκτρονική έκδοση της εφημερίδας της ίδιας ημέρας. Αποτελεί παραδεκτό γεγονός και συνακόλουθα εύρημα του Δικαστηρίου ότι η εφημερίδα Πολίτης προέβηκε σε δημοσιεύματα, που αναφέρονταν στον εναγόμενο, ως ακολούθως: (

1. i)ημερ. 22.10.2000 με τίτλο «Στα δίκτυα της διαπλοκής» (
2. ii)ημερ. 29.10.2000 με τίτλο «Η Αλήθεια για το SAAB, την Τζάκουαρ και τον XXXXX» και (iii) ημερ. 25.2.2001 με τίτλους «Ο Εκδότης, ο Βουλευτής και τι ξετρελαίνει τους άνδρες στο κρεβάτι», «Τα παράξενα του 0-90», «Τηλεάρμεγμα μέσω του 0-90 Golden Σεξουαλική διαπαιδαγώγηση», «Τηλεπληροφόρηση, Αυξάνεται το ποσοστό της ΑΤΗΚ» Επισημαίνεται ότι όλα τα πιο πάνω δημοσιεύτηκαν λίγους μήνες πριν τις βουλευτικές εκλογές του 2001, όπου ο εναγόμενος ήταν υποψήφιος. Ο εναγόμενος, για τα πιο πάνω δημοσιεύματα, καταχώρισε εναντίον της ενάγουσας τις αγωγές ΧΧΧ4/2001 και ΧΧΧ6/2001, του Επαρχιακού Δικαστηρίου Λευκωσίας, στα πλαίσια των οποίων, η ενάγουσα απολογήθηκε στον εναγόμενο και έτσι οι αγωγές αποσύρθηκαν και απορρίφθηκαν την 26.11.2002. Επιπρόσθετα, η εταιρεία Golden Telemedia Ltd την ίδια ημέρα απέσυρε την αγωγή ΧΧΧ5/2001, που καταχώρησε εναντίον της ιδιοκτήτριας της εφημερίδας, ενόψει της απολογίας της τελευταίας σε σχέση με το δημοσίευμα με αριθμό (iii) που περιγράφεται πιο πάνω. Στις δηλώσεις απολογίας της ενάγουσας, αναφέρεται ότι τα δημοσιεύματα βασίστηκαν κυρίως σε πληροφορίες που όπως έχουν διαπιστώσει ήταν αβάσιμες. Συνεπώς, με βάση τα πιο πάνω, τα όσα ανέφερε ο εναγόμενος ότι η εφημερίδα του απολογήθηκε στο παρελθόν, πρόκειται για γεγονότα τα οποία ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα. Επιπρόσθετα, στην διαδικτυακή έκδοση της εφημερίδας ημερ. 11.2.2013 διευκρινίζεται, σε σχέση με το προηγούμενο άρθρο της ίδια ημέρας, ότι «. Στην δήλωση του κ. ΧΧΧ Λιλλήκα γίνεται αναφορά σε συνολικά εισοδήματα για το 2011 ύψους 115.923 ευρώ που αντιστοιχούν περίπου στο ποσό των 150 χιλιάδων δολαρίων. Δηλαδή ενδεχομένως ο κ. Λιλλήκας να είχε συμπεριλάβει πλήρως το ποσό αυτό στην δήλωση του για τα εισοδήματα του.» Συνεπώς και πάλι η πιο πάνω δήλωση του εναγομένου, πρόκειται για γεγονός το οποίο ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Ανεξάρτητα από τα πιο πάνω, αποτελεί αδιαμφισβήτητο γεγονός, σύμφωνα με τα όσα ανέφερε ο κ. ΧΧΧ Διονυσίου, ότι το ζήτημα της παραχώρησης συμβολαίων σε εταιρείες συνδεδεμένες με την Marketway, το είχε εγείρει η εφημερίδα Πολίτης τον Φεβρουάριο του 2005 και τέθηκε ξανά, όπως έχει ήδη εκτεθεί πιο πάνω, τον Φεβρουάριο του 2013, λίγες μέρες πριν τις Προεδρικές Εκλογές. Στα πλαίσια της πιο πάνω συνέντευξης, ο δημοσιογράφος υπέβαλε τις συγκεκριμένες ερωτήσεις στον εναγόμενο, ο οποίος απάντησε με τον τρόπο που περιγράφεται πιο πάνω και δεν χρήζει επανάληψης, στον συγκεκριμένο χρόνο που είχε. Επρόκειτο για θέματα δημοσίου ενδιαφέροντος, τέτοιας έκτασης μάλιστα που αναμεταδιδόταν ταυτόχρονα από αρκετούς σταθμούς παγκύπριας εμβέλειας αφού είχε ως θέμα τις Προεδρικές εκλογές, με πρωταγωνιστές τους υποψηφίους. Τα όσα αναφέρθηκαν από τον εναγόμενο, στα πλαίσια της πιο πάνω συνέντευξης, κατόπιν σχετικών ερωτήσεων, είχαν ως υπόβαθρο γεγονότα που διαδραματίστηκαν κατ' εκείνο το χρονικό διάστημα. Αναφέρθηκε σε γεγονότα τα οποία ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα και ειδικότερα ότι η εφημερίδα στο παρελθόν απολογήθηκε σε αυτόν, όπως με λεπτομέρεια εκτίθεται πιο πάνω, για να καταδείξει ότι τα πρόσφατα δημοσιεύματα δεν ήταν αληθινά. Ευλόγως μπορούν να θεωρηθούν ότι αποτελούσαν ικανοποιητική βάση για τα καλόπιστα σχόλια του εναγομένου. Στην προκείμενη περίπτωση τα γεγονότα, για τα οποία έγινε το σχόλιο, ήταν ουσιωδώς αληθή, ήταν εύλογα και καλόπιστα και αφορούσαν θέματα δημοσίου ενδιαφέροντος. Με βάση τα παραδεκτά και αδιαμφισβήτητα γεγονότα αλλά και το σύνολο της μαρτυρίας, το Δικαστήριο κρίνει ότι δεν αποδείχθηκε ότι τα σχόλια του εναγόμενου, υπό τις περιστάσεις, ήταν κακόπιστα ή ότι η κριτική που ασκήθηκε δεν ήταν έντιμη έκφραση άποψης από μέρους του. Το γεγονός ότι ο εναγόμενος αναφέρθηκε σε γεγονότα τα οποία διαδραματίστηκαν χρόνια προηγουμένως και ειδικότερα στο γεγονός ότι στο παρελθόν η εφημερίδα απολογήθηκε, δεν μεταβάλλει το πιο πάνω συμπέρασμα του Δικαστηρίου, λαμβάνοντας υπόψη και το χρόνο που διεξάγονται οι Προεδρικές και Βουλευτικές Εκλογές. Ένεκα των παραδεκτών γεγονότων που δηλώθηκαν αλλά και των γεγονότων που συνιστούν κοινό και αδιαμφισβήτητο έδαφος μεταξύ των μερών, κατέστη αχρείαστη και μη εξυπηρετούσα οποιοδήποτε ουσιαστικό σκοπό, η αξιολόγηση της τεθείσας, ενώπιον του Δικαστηρίου, μαρτυρίας. Τα παραδεκτά και αδιαμφισβήτητα γεγονότα ήταν ικανοποιητικά, για να καταλήξει το Δικαστήριο στα πιο πάνω συμπεράσματά του (βλ. Ιωάννου ν. Αληφάντη κ.α., Ποιν. Εφ. 163/2017, 153/2017, 165/2017, ημερ. 7.10.2019). Όπως έχει ήδη επισημανθεί, για τα δημοσιεύματα της εφημερίδας Πολίτης που προηγήθηκαν της διακαναλικής συνέντευξης, εκκρεμούν δύο αγωγές ενώπιον του Επαρχιακού Δικαστηρίου Λευκωσίας (ΧΧΧ4/2013 και ΧΧΧ5/2013) και στα πλαίσια αυτών οι διάδικοι δύνανται να προβάλουν τους εκατέρωθεν ισχυρισμούς και υπερασπίσεις τους. Για όλους τους λόγους που εξηγούνται, η αγωγή απορρίπτεται. Έχοντας υπόψη το αποτέλεσμα, τα έξοδα επιδικάζονται υπέρ του εναγόμενου και εναντίον της ενάγουσας, όπως αυτά θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και θα εγκριθούν από το Δικαστήριο. (Υπ.) .............................. Ηλ. Γεωργίου, Π.Ε.Δ. Πιστόν Αντίγραφο Πρωτοκολλητής ΗΓ/ΑΓ cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο