Λιβέρας ν. Γενικός Εισαγγελέας της Δημοκρατίας, Αρ. Αγωγής 1963/18, 21/5/2021

(10)λόγοι ενστάσεως, οι οποίοι σε συντομία είναι οι ακόλουθοι: Ότι οι ζητούμενες λεπτομέρειες αφορούν γεγονότα που αναφέρονται με επάρκεια στην Υπεράσπιση και αφορούν διαδικασία για την οποία θα δοθεί σχετική μαρτυρία, ότι η αίτηση παραβιάζει τους περί Πολιτικής Δικονομίας Θεσμούς αφού παραχωρήθηκαν οι συγκεκριμένες λεπτομέρειες με επιστολή ημερομηνίας 21/10/2019, ότι η αίτηση αποσκοπεί στη συλλογή μαρτυρίας και προσωπικών δεδομένων άλλων προσώπων, ότι ζητούνται στοιχεία τα οποία συνιστούν μαρτυρία την οποία θα πρέπει να προσκομίσει ο Ενάγοντας και πρέπει να αποδειχθούν από αυτόν, ότι σκοπείται το ψάρεμα μαρτυρίας, ότι οι αιτούμενες λεπτομέρειες δεν είναι αναγκαίες, ότι οι ισχυρισμοί που καταγράφονται στην Υπεράσπιση είναι σαφείς, ότι οι ζητούμενες λεπτομέρειες δεν αφορούν επίδικο θέμα, ότι οι ισχυρισμοί που προβάλλονται δεν θέτουν εξαπίνης τον Ενάγοντα και δεν επηρεάζουν τους ισχυρισμούς του αφού έχει το δικαίωμα να αντεξετάσει τους μάρτυρες και ότι δεν προκύπτουν λόγοι αναγκαιότητας έκδοσης των αιτούμενων διαταγμάτων. Η Ένσταση βασίστηκε στη Δ.19 θ.θ.4, 6 και 7, Δ.48 θ.θ. 1-4 και 9 και Δ.64 των περί Πολιτικής Δικονομίας Θεσμών, καθώς επίσης και στις γενικές και συμφυείς εξουσίες του Δικαστηρίου. Τα γεγονότα πάνω στα οποία βασίστηκε η Ένσταση κατεγράφησαν στην ένορκη δήλωση της κας Πιρρόκκα, Γραμματειακή Λειτουργό της Νομικής Υπηρεσίας. Σύμφωνα με την Ομνύουσα, η οποία είναι εξουσιοδοτημένη να προβεί στη συγκεκριμένη ένορκη δήλωση, στην Υπεράσπιση τίθενται με τρόπο σαφή, συνοπτικό και ουσιώδη τα θέματα, ενώ παρέχει όλες τις αναγκαίες λεπτομέρειες για την εικόνα και φύση της υπόθεσης του Εναγόμενου και τι πρόκειται να παρουσιάσει. Συγκεκριμένα, αφορά το εν ισχύ, κατά τον ουσιώδη χρόνο, στεγαστικό πρόγραμμα χορήγησης οικιστικών μονάδων. Υποστηρίζει ότι οι αιτούμενες λεπτομέρειες δεν αφορούν γεγονότα αλλά μαρτυρικό υλικό το οποίο θα παρουσιαστεί προς υποστήριξη των θέσεων του Εναγόμενου. Κατά τη δική της άποψη σκοπείται η εκμαίευση μαρτυρίας για να χρησιμοποιηθεί από τον Ενάγοντα προς απόδειξη της υπόθεσής του. Καταλήγει η Ομνύουσα ότι οι συγκεκριμένες λεπτομέρειες συνιστούν μαρτυρία που θα προσκομιστεί κατά την ακροαματική διαδικασία και αφορά προσωπικά δεδομένα τρίτων προσώπων, καθώς και του ίδιου του Αιτητή. Εν πάση περιπτώσει δόθηκαν επιπρόσθετες λεπτομέρειες στην επιστολή ημερομηνίας 21/10/2019 και δεν επηρεάζεται με οποιονδήποτε τρόπο ο Αιτητής από τη μη παραχώρησή τους. Οι συνήγοροι των δυο πλευρών με τις ικανές εισηγήσεις τους, τις οποίες μερίμνησαν να καταγράψουν και να θέσουν υπόψη του Δικαστηρίου, υποστήριξαν και ανέπτυξαν τις εκατέρωθεν διαμετρικά αντίθετες θέσεις τους για το ζήτημα που απασχολεί στην παρούσα. Το Δικαστήριο έχει σημειώσει τις αναφορές, τοποθετήσεις και εισηγήσεις των δυο πλευρών, λαμβάνοντας υπόψη τόσο τα επιχειρήματα, όσο και τις νομικές αυθεντίες στις οποίες αναφέρθηκαν. Ειδικότερη αναφορά στις εισηγήσεις τους θα γίνει σε μεταγενέστερο στάδιο στο πλαίσιο της παρούσας και όπου τούτο κρίνεται σκόπιμο και αναγκαίο, έχοντας πάντα κατά νου ότι δεν απαιτείται ειδικότερη αναφορά ή πραγμάτευση κάθε επιχειρήματος που προβάλλεται σύμφωνα με τη νομολογία του Ανωτάτου Δικαστηρίου. NOMIKH ΠTYXH Η υπό κρίση αίτηση βασίζεται στη Δ.19 θ.θ.4-9 και Δ.48 θ.1-4, 8 και 9. Η βασική αρχή των διατάξεων αυτών είναι ότι οι διάδικοι πρέπει να γνωρίζουν την υπόθεση του αντιδίκου τους κατά την ακροαματική διαδικασία. Σχετική είναι η αναφορά στο Annual Practice

(1956), στη σελ.339, στην οποία αναφέρεται: « In every pleading a certain amount of detail is necessary to ensure clearness and to prevent "surprise" at the trial. Each party must state his case with precision, otherwise his opponent will not know for certain what is the real point in dispute and therefore will not be able to properly prepare his evidence for the trial. » Η Δ.19 θ.6 των περί Πολιτικής Δικονομίας Διαδικαστικών Θεσμών, προνοεί ως ακολούθως: « A further and better statement of the nature of the claim or defence, or further and better particulars of any matter stated in any pleading, notice, or written proceeding requiring particulars, may in all cases be ordered, upon such terms, as to costs and otherwise, as may be just. » Σχετική είναι επίσης η Δ.19 θ.7, η οποία έχει ως εξής: « Before applying for an order for particulars a party may apply for them by letter. The costs of the letter and of any particulars delivered pursuant thereto shall be allowed on taxation. In dealing with the costs of any application for an order for particulars, the provisions of this Rule shall be taken into consideration by the Court or Judge. ». Η εξουσία του Δικαστηρίου να εκδώσει διάταγμα για περισσότερες ή καλύτερες λεπτομέρειες δεν είναι ανεξέλεγκτη. Λαμβάνοντας υπόψη τους κανόνες περί δικογράφησης των ουσιωδών ισχυρισμών γεγονότων, όπως προσδιορίζονται στην Δ.19 θ.4, αξιολογείται δικαστικά εάν οι ζητούμενες λεπτομέρειες αφορούν στα ουσιώδη γεγονότα της υπόθεσης, έτσι ώστε να είναι αναγκαίες και σχετικές με την υπόθεση που θα έχει να αντιμετωπίσει ο αιτών διάδικος. Εάν οι ζητούμενες λεπτομέρειες αποσκοπούν στην αλίευση μαρτυρίας, τότε είναι ανεπίτρεπτη η έκδοση διατάγματος για την παροχή τους. Σε σχέση με τη δικογράφηση, σχετικό είναι το απόσπασμα από το Annual Practice

(1958), Τόμος 1, σελ 450, το οποίο παρατίθεται: « In every pleading a certain amount of detail is necessary to ensure clearness, and to prevent 'surprise' at the trial. Each party must state his case with precision; otherwise, his opponent will not know for certain what is the real point in dispute, and therefore will not be able to properly prepare his evidence for trial [...]. On the other hand, the issue may be obscured by too much detail. Α party who pleads with unnecessary particularity may thereby fetter his hand at the trial [...Ι or lay in himself an increased burden of proof . .].» Ο γενικός κανόνας δικογράφησης, όπως προκύπτει από τους Θεσμούς Πολιτικής Δικονομίας και τη νομολογία, είναι ότι τα δικόγραφα πρέπει να περιέχουν όλες τις αναγκαίες λεπτομέρειες σε σχέση με την απαίτηση, υπεράσπιση, ανταπαίτηση ή οποιοδήποτε άλλο ζήτημα περιλαμβάνουν, ώστε να μπορεί η άλλη πλευρά να σχηματίζει σαφή και πλήρη εικόνα για τη φύση και την έκταση της υπόθεσης, την οποία πρόκειται να αντιμετωπίσει στην ακρόαση. Επίσης, τα δικόγραφα πρέπει να περιέχουν όλες τις αναγκαίες λεπτομέρειες για να μπορεί η άλλη πλευρά να ετοιμάζει τη δική της υπόθεση και να μη βρίσκεται προ εκπλήξεως και τετελεσμένων γεγονότων. Όμως τα δικόγραφα δεν πρέπει να περιέχουν μαρτυρία. Σύμφωνα με τη νομολογία, περαιτέρω και καλύτερες λεπτομέρειες, δυνάμει της Δ.19 θ.6, μπορούν να δοθούν μόνο αναφορικά με ουσιώδη γεγονότα επί των οποίων στηρίζεται το δικόγραφο και όχι αναφορικά με μαρτυρία που θα προσκομισθεί προς απόδειξη τους. Οι λεπτομέρειες δίδονται, κατά κύριο λόγο, ούτως ώστε ο αντίδικος να γνωρίζει ποια υπόθεση μπορεί να αναμένει να παρουσιάσει κατά την ακρόαση η άλλη πλευρά για να μην καταληφθεί εξαπίνης. Οι λεπτομέρειες έχουν ως ουσιαστικό στόχο να διευκρινίσουν και να εξειδικεύσουν τα ισχυριζόμενα ουσιαστικά γεγονότα. Χωρίς αμφιβολία θα συνιστούσε εκτροπή η παροχή λεπτομερειών για επουσιώδη θέματα στα οποία γίνεται αναφορά σε δικόγραφα, όπως επίσης θα ήταν ανεπίτρεπτη η προσπάθεια αποκάλυψης ή εκμαίευσης μαρτυρίας. Αναφορά μπορεί να γίνει, μεταξύ άλλων, στις αποφάσεις Ευδόκιος Σάββα ν. Κυπριακών Αερογραμμών Λτδ (Αρ.2)

(1992)1(Β) ΑΑΔ 1146, Χριστόδουλος Θεμιστοκλέους ν. Χρ. Γεωργιάδης Λτδ

(2000)1(Α) ΑΑΔ, 157. Σχετικό και διαφωτιστικό είναι το απόσπασμα από την απόφαση Ηνωμένη Εκδοτική Εταιρεία Λτδ v. Χατζηκώστα

(1990)1 Α.Α.Δ. 244, το οποίο και παραθέτω: « Περισσότερες και καλύτερες λεπτομέρειες ισχυρισμών που περιέχονται στα δικόγραφα - και όχι μαρτυρία - δίδονται για σκοπούς διασάφησης των γενομένων ισχυρισμών. Μια τέτοια διασάφηση υπαγορεύεται για διάφορους λόγους μεταξύ των οποίων και η πληρέστερη πληροφόρηση της άλλης πλευράς περί της φύσης της υπόθεσης που θα έχει να αντιμετωπίσει, η αποφυγή της έκπληξης κατά την ακρόαση, ο περιορισμός των επιδίκων θεμάτων και ισχυρισμών και η ένδειξη ως προς τη μαρτυρία που θα χρειαστεί η άλλη πλευρά.». Συνεπώς, το πώς αποδεικνύεται ένα γεγονός, το οποίο πρέπει να εξειδικευθεί, δεν εμπίπτει στο πλαίσιο των λεπτομερειών. Αναφέρονται, σε σχέση με το θέμα, τα ακόλουθα στο σύγγραμμα Odgers' Principles of Pleadings and Practice, 21η εκδ., σελ. 432: « Particulars will be ordered whenever the master is satisfied that without them the applicant cannot tell what is going to be proved against him at the trial. But how his opponent will prove it is a matter of evidence of which particulars will not be ordered». Στην υπόθεση Χριστόδουλου Κ. Θεμιστοκλέους ν. Χρ. Γεωργιάδης Λτδ

(2000)1 Α.Α.Δ. 157, έχουν αναφερθεί τα ακόλουθα σε σχέση με τη Δ.19 θ.6 σε συνδυασμό με την Δ.19 θ.4: « Από το συνδυασμένο αποτέλεσμα των πιο πάνω ακολουθεί και η αρχή, που εκφράζεται ως βασική αρχή στη νομολογία, ότι περαιτέρω και καλύτερες λεπτομέρειες μπορούν να δοθούν μόνο αναφορικά με τα ουσιώδη γεγονότα επί των οποίων στηρίζεται το δικόγραφο και όχι αναφορικά με τη μαρτυρία που θα προσκομιστεί προς απόδειξη τους. Δίδονται δε ώστε ο αντίδικος να γνωρίζει ποια υπόθεση μπορεί να αναμένει να παρουσιασθεί στη δίκη και να μην καταληφθεί εξ απίνης. Οι λεπτομέρειες έχουν σκοπό να διευκρινίσουν και να εξειδικεύσουν τα ισχυριζόμενα ουσιαστικά γεγονότα, αλλά κατ΄ουδένα λόγο να εκμαιεύσουν ή να αποκαλύψουν την ίδια τη μαρτυρία με την οποία αυτά θα αποδειχθούν.». Όμως, η εξειδίκευση γεγονότων στα δικόγραφα δεν θα πρέπει να οδηγεί στην αποκάλυψη και αλίευση μαρτυρίας. Εφόσον το Δικαστήριο διαπιστώσει ότι η αίτηση καταχωρίστηκε αποκλειστικά και μόνον για να επιτευχθεί ο πιο πάνω σκοπός, τότε η αίτηση είναι καταδικασμένη σε αποτυχία. Το Δικαστήριο ζυγίζοντας τις πιο πάνω αρχές ασκεί τη διακριτική του ευχέρεια. Κατά την ενάσκηση αυτής, θα πρέπει να λάβει υπόψη τη βάση και φύση της απαίτησης, καθώς και τους ισχυρισμούς που την στοιχειοθετούν. Το παράπονο του Ενάγοντα είναι ότι δεν του παραχωρήθηκε κατοικία - διαμέρισμα από την Υπηρεσία Μέριμνας και Αποκατάστασης Εκτοπισθέντων, ως εκτοπισθείς που είναι, παρά το ότι υπέβαλε αίτηση από το 2007 και παρά το γεγονός ότι είχε προτεραιότητα. Προκύπτει, από την Υπεράσπιση, ότι η Επιτροπή που είναι επιφορτισμένη με την εξέταση των συγκεκριμένων αιτήσεων ασκεί διακριτική ευχέρεια δίδοντας προτεραιότητα στέγασης σε δικαιούχους των οποίων οι συνθήκες διαβίωσης είναι δυσμενέστερες από αυτές του Ενάγοντα. Θεωρώ ότι το πώς ασκήθηκε η συγκεκριμένη διακριτική ευχέρεια είναι θέμα μαρτυρίας και όχι θέμα για τη χορήγηση λεπτομερειών που αφορούν, σε κάποιο βαθμό, ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα. Δεν θεωρώ, πως, οι αιτούμενες λεπτομέρειες, υπό τις περιστάσεις, είναι αναγκαίες για την ορθή διεξαγωγή της διαδικασίας ή για να ετοιμαστεί ο Ενάγοντας για τη δίκη. Στην υπόθεση Κουρσουμά v. Κοσμά

(1991)1 Α.Α.Δ. 973 τονίστηκε ότι υποχρέωση για παροχή λεπτομερειών δεν υπάρχει όπου το βάρος απόδειξης του συγκεκριμένου γεγονότος το φέρει η άλλη πλευρά. Στην υπόθεση Σάββα v. Κυπριακών Αερογραμμών Λτδ (Αρ.2) (ανωτέρω), στη σελ. 1146 αποφασίστηκε ότι το αίτημα για παροχή λεπτομερειών από την εφεσίβλητη δεν μπορούσε να γίνει αποδεκτό, διότι αφενός αφορούσε σε γεγονότα που ήταν εις γνώση του εφεσείοντος και αφετέρου, επειδή με τις ζητούμενες λεπτομέρειες επιδιωκόταν αποκάλυψη της μαρτυρίας που τις υποστήριζε. Σχετικό είναι και το ακόλουθο απόσπασμα από σύγγραμμα Bullen & Leake "Precedents of Pleadings" 12η έκδ., σελ. 44 που δηλώνει ότι «η μαρτυρία με την οποία μπορεί να αποδειχθεί οποιοδήποτε από τα επίδικα θέματα δεν έχει θέση σε δικόγραφο.» Υπό το φως των πιο πάνω αρχών και τονίζοντας τη φύση της διαδικασίας που καλύπτει το αίτημα για παροχή λεπτομερειών κρίνω ότι είναι αβάσιμο και αδικαιολόγητο. Ο Καθ΄ ου η Αίτηση έθεσε, μέσα από την Υπεράσπισή του, κάθε τι αναγκαίο, ουσιώδες και απαραίτητο σε σχέση με τα γεγονότα και τους ισχυρισμούς επί των οποίων στηρίζει τις θέσεις του. Ως αποτέλεσμα, ο Ενάγοντας πληροφορήθηκε και γνωρίζει επακριβώς και ξεκάθαρα τα επίδικα θέματα, με προεξέχουσα τη θέση ότι η Επιτροπή ενήργησε ασκώντας τη διακριτική της ευχέρεια, δίδοντας προτεραιότητα σε δικαιούχους που βρίσκονταν σε δυσμενέστερη θέση από τον Ενάγοντα. Τα υπόλοιπα εμπίπτουν στα πλαίσια της προσκόμισης περαιτέρω μαρτυρίας, αλλά και συναρτώνται και με το βάρος απόδειξης που η κάθε πλευρά φέρει. ΚΑΤΑΛΗΞΗ Το Δικαστήριο κρίνει ότι οι εν λόγω λεπτομέρειες αποτελούν μαρτυρία και όχι συγκεκριμένα γεγονότα και θέσεις που θα πρέπει ο Ενάγοντας να γνωρίζει, έτσι ώστε να μην καταληφθεί εξαπίνης κατά την ακροαματική διαδικασία, έχοντας βεβαίως υπόψη τα εγειρόμενα επίδικα ζητήματα μέσα από τα δικόγραφα αμφοτέρων των πλευρών. Ως εκ τούτου, η αίτηση απορρίπτεται. Τα έξοδα της παρούσας αίτησης επιδικάζονται υπέρ του Εναγομένου - Καθ' ου η αίτηση και εναντίον του Ενάγοντα - Αιτητή, όπως θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και θα εγκριθούν από το Δικαστήριο, τα οποία θα είναι πληρωτέα στο τέλος της διαδικασίας. (Υπ.) ................ Ε. Γεωργίου-Αντωνίου, Α.Ε.Δ. Πιστόν Αντίγραφον Πρωτοκολλητής /ΕΔ cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο