Συνεργατικής Εταιρείας Διαχείρισης Περιουσιακών Στοιχείων Λτδ ν. Λοϊζίδη κ.α., Αρ. Αγωγής: 4248/14, 10/5/2021 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLEM:2021:A143 ΣΤΟ ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΕΜΕΣΟΥ ΕΝΩΠΙΟΝ: Π. Μιχαηλίδη, Α.Ε.Δ. Αρ. Αγωγής: 4248/14 Μεταξύ: Συνεργατικής Εταιρείας Διαχείρισης Περιουσιακών Στοιχείων Λτδ, από την Λευκωσία και
- ΧΧΧ Λοϊζίδη, από την Μέσα Γειτονιά Ημερομηνία:10.5.21 Εμφανίσεις: Για την Ενάγουσα/Καθ' ης η αίτηση: κα Έλενα Φράγκου Αντωνιάδου Για τον Εναγόμενο 5/Αιτητή: κκ Νίκος Χρ. Αναστασιάδης & Συνέταιροι ΔΕΠΕ -------------------------------------- Α Π Ο Φ Α Σ Η Αφορμή για την έκδοση της παρούσης απόφασης αποτέλεσε αίτηση που υποβλήθηκε εκ μέρους του Εναγόμενου 5/Αιτητή, από τώρα και στο εξής «ο Αιτητής» στις 9.12.19 με την οποία εξαιτείται τροποποίηση της Υπεράσπισης του και προσθήκη Ανταπαίτησης. Η υπό κρίση αίτηση συνοδεύεται από ένορκο δήλωση του ιδίου του Αιτητή και στηρίζεται, μεταξύ άλλων, στην Δ.25, θθ.1-5 και Δ.48, θθ.1-3, 7 και 9 των Θεσμών της Πολιτικής Δικονομίας. Οι ισχυρισμοί του Αιτητή όπως αυτοί εκτίθενται στην ένορκό του δήλωση που υποστηρίζει την υπό κρίση αίτηση έχουν συνοπτικά ως ακολούθως. Η παρούσα αγωγή αφορά σε συμφωνία δανείου και/ή χρεωστικού γραμματίου ημερομηνίας 30.9.98 με πρωτοφειλέτες τους ΧΧΧΧ και ΧΧΧΧ Χάγιαννη και εγγυητές τον Αιτητή και τους υπόλοιπους εναγόμενους στην αγωγή. Ως αναφέρει στην αρχική του Υπεράσπιση ο Αιτητής αποδέχθηκε να υπογράψει την επίδικη σύμβαση εγγύησης στηριζόμενος στις διαβεβαιώσεις της Καθ' ης η αίτηση ότι πρωτοφειλέτιδα θα ήταν και η ΧΧΧΧ Χάγιαννη γιατί η Χάγιαννη διέθετε ικανοποιητική περιουσία για την αποπληρωμή του παραχωρηθέντος δανείου οπότε ο ίδιος δεν θα κινδύνευε να επιβαρυνθεί ως εγγυητής. Κατά την υπογραφή της συμφωνίας δανείου και/ή χρεωστικού γραμματίου η ΧΧΧΧ Χάγιαννη δεν ήταν παρούσα. Επίσης αυτή ουδέποτε υπέγραψε οποιοδήποτε έγγραφο στην παρουσία του Αιτητή. Όταν δε κλήθηκε να υπογράψει την συμφωνία ως εγγυητής ο Αιτητής παρατήρησε ότι στο σημείο στο οποίο έπρεπε να υπογράψει η ΧΧΧΧ Χάγιαννη υπήρχε υπογραφή η οποία εκ πρώτης όψεως φαινόταν να είναι η δική της. Από μέρους της Καθ' ης η αίτηση τον διαβεβαίωσαν ότι η ΧΧΧΧ Χάγιαννη είχε υπογράψει την συμφωνία σε προγενέστερο χρόνο. Η ΧΧΧΧ Χάγιαννη ισχυρίσθηκε στην παρουσία του Αιτητή και του Εναγόμενου 4 ότι ουδέποτε υπέγραψε την συμφωνία και ότι η υπογραφή της, μάλιστα, είχε πλαστογραφηθεί. Την θέση αυτή επανέλαβε και στην Υπεράσπισή της στην αγωγή με αριθμό 832/
- Με την σύμφωνη γνώμη της ΧΧΧΧ Χάγιαννη και του Εναγόμενου 4 ο Αιτητής ανέθεσε σε γραφολόγο την διερεύνηση της γνησιότητας της υπογραφής της ΧΧΧΧ Χάγιαννη επί της συμφωνίας. Εν τέλει σύμφωνα με την έκθεση του γραφολόγου η υπογραφή που βρίσκεται στην θέση της υπογραφής της ΧΧΧΧ Χάγιαννη επί της συμφωνίας δεν είναι η γνήσια υπογραφή της ΧΧΧΧ Χάγιαννη. Η έκθεση του γραφολόγου ετοιμάσθηκε μετά την καταχώρηση της Υπεράσπισης του Αιτητή, γι' αυτό και το αποτέλεσμα της δεν συμπεριλήφθηκε στην Υπεράσπιση. Η υπό κρίση αίτηση υποβλήθηκε με σκοπό να γίνει ρητή αναφορά στην παράνομη πράξη της πλαστογραφίας και για να τεθούν στην Υπεράσπιση όλα τα ουσιώδη γεγονότα. Είναι ορθό, δίκαιο και προς το συμφέρον της δικαιοσύνης να εκδοθούν τα αιτούμενα διατάγματα. Η υπό κρίση αίτηση προσέκρουσε στην ένσταση της Ενάγουσας/Καθ' ης η αίτηση. Η Ειδοποίηση Ένστασης συνοδεύεται από ένορκο δήλωση της ΧΧΧΧ Αγά, από τώρα και στο εξής «η Αγά», υπαλλήλου της Καθ' ης η αίτηση, και δεόντως εξουσιοδοτημένης από την τελευταία να προβεί στην ένορκο δήλωση που συνοδεύει την ένσταση. Η ακρόαση της αίτησης διεξήχθη στη βάση των ενόρκων δηλώσεων που υποστηρίζουν την αίτηση και την ένσταση. Οι ευπαίδευτοι συνήγοροι με τις αγορεύσεις τους υποστήριξαν ο καθένας την θέση του διαδίκου που εκπροσωπεί. Θα πρέπει να σημειώσω ευθύς εξ αρχής ότι διαφωνώ με την θέση που διατυπώνεται στην ένορκο δήλωση που υποστηρίζει την ένσταση ότι στην παρούσα περίπτωση ισχύει η νέα Διάταξη
- Ο θεσμός 8 της νέας Διάταξης 25 προβλέπει ότι για αγωγές που καταχωρήθηκαν μέχρι και 31.12.14 θα εξακολουθήσουν να εφαρμόζονται μέχρι την αποπεράτωσή τους οι πρόνοιες των διατάξεων της Διαταγής 25 που ίσχυαν πριν την 1.1.
- Κριτήριο, επομένως, είναι πότε καταχωρήθηκε η αγωγή και όχι πότε καταχωρήθηκε η αίτηση τροποποίησης. Άρα τα όσα η Αγά ισχυρίζεται περί περιορισμού της άσκησης της διακριτικής ευχέρειας του Δικαστηρίου στους λόγους που επιτρέπει η νέα Διάταξη 25 δεν ευσταθούν. Οπότε και δεν θα ασχοληθώ με τους ισχυρισμούς αυτούς. Την υπό κρίση αίτηση διέπει η παλαιά Διάταξη
- Δεν θα καταγράψω τους λόγους ένστασης, αλλά θα ασχοληθώ με αυτούς στην πορεία της απόφασης. Ο λόγος που κάποια θέματα που εγείρονται στην ένορκο δήλωση της Αγά δεν σχολιάζονται είναι γιατί κρίνονται ότι δεν σχετίζονται με την άσκηση της διακριτικής ευχέρειας του Δικαστηρίου. Η παλαιά Δ.25, θ.1 των Θεσμών της Πολιτικής Δικονομίας επί της οποίας βασίζεται η αίτηση προβλέπει πως: «Το Δικαστήριο ή ο Δικαστής μπορεί σε οποιοδήποτε στάδιο της διαδικασίας να επιτρέψει σε οποιοδήποτε από τους διαδίκους να μεταβάλει ή να τροποποιήσει την οπισθογράφηση του ή τα δικόγραφα με τέτοιο τρόπο και με τέτοιους όρους που θα είναι δίκαιοι και όλες αυτές οι τροποποιήσεις θα γίνουν αν είναι αναγκαίες για σκοπούς καθορισμού των πραγματικών ζητημάτων που αμφισβητούνται μεταξύ των διαδίκων». Το αίτημα τροποποίησης εγγράφων προτάσεων επαφίεται στη διακριτική ευχέρεια του Δικαστηρίου. Οι αρχές που διέπουν την άσκηση της διακριτικής εξουσίας του Δικαστηρίου αναλύθηκαν εκτενώς σε σωρεία αποφάσεων του Ανωτάτου Δικαστηρίου. Οι αρχές αυτές έχουν καλά θεμελιωθεί και αποτελεί πλέον αξίωμα ότι ανεξάρτητα από την οποιαδήποτε αμέλεια ή απροσεξία που έχει επιδειχθεί στα δικόγραφα ή το καθυστερημένο της προτεινόμενης τροποποίησης, αυτή κατά κανόνα επιτρέπεται, όταν μπορεί να γίνει χωρίς να επέλθει αδικία στην άλλη πλευρά. Θεωρείται ότι δεν υπάρχει αδικία αν μπορεί να υπάρξει ικανοποιητική αποζημίωση της άλλης πλευράς με την επιδίκαση των εξόδων. Αποτελεί, επίσης, γενική αρχή, ότι πριν την έναρξη της δίκης είναι ευκολότερο να επιτραπεί η τροποποίηση, ενώ μετά την έναρξη της ακροαματικής διαδικασίας το Δικαστήριο δεν επιτρέπει με ευκολία την τροποποίηση, ιδιαίτερα, όταν η αναγκαιότητα για την τροποποίηση διεφάνη από πριν και δεν ζητήθηκε έγκαιρα. Όσο πιο καθυστερημένο είναι το στάδιο υποβολής της αίτησης, τόσο και πιο μεγάλο είναι το βάρος που έχει να αποσείσει ο αιτητής πριν επιτραπεί η σκοπούμενη τροποποίηση. Η αρχή που επιβεβαιώθηκε στην υπόθεση Associated Leisure Ltd and Others v. Associated Newspapers Ltd
(1970)2 All ER 754 έχει υιοθετηθεί και στην Κύπρο σε σειρά αποφάσεων του Ανωτάτου Δικαστηρίου μεταξύ των οποίων οι Nicolaides v. Yerolemi
(1980)1 CLR 1, Δόμνα Χριστοδούλου v. Α. Ι. Χριστοδούλου κ.α.
(1991)1 ΑΑΔ 934 και Saba & Co (TMP) v. TMP Agents
(1994)1 AAΔ 426. Στην πιο πάνω αναφερόμενη Αγγλική υπόθεση ο Λόρδος Denning ανέφερε σχετικά τα ακόλουθα: «I start with the principle well settled that an amendment ought to be allowed, even if it comes late, if it is necessary to do justice between the parties, so long as any hardship done thereby can be compensated in money». Σε ελεύθερη μετάφραση: «Ξεκινώ από την αρχή, η οποία είναι καλά θεμελιωμένη, πως η τροποποίηση θα πρέπει να επιτρέπεται, έστω και αν υποβάλλεται καθυστερημένα, αν είναι αναγκαία για να αποδοθεί δικαιοσύνη ανάμεσα στους διαδίκους, νοουμένου ότι οποιαδήποτε δυσχέρεια που προκαλείται εξ' αιτίας της μπορεί να αποζημιωθεί με χρήμα». Στην υπόθεση Στέλιος Φοινιώτης v. Greenmar Navigation Ltd and another
(1989)1 AAΔ.33 συνοψίζονται οι αρχές που διέπουν την άσκηση της διακριτικής ευχέρειας του Δικαστηρίου. Οι αρχές αυτές είναι οι ακόλουθες:
- «Η τροποποίηση της δικογραφίας επιτρέπεται σε κάθε στάδιο της διαδικασίας δεδομένου ότι συντρέχουν οι προϋποθέσεις που την καθιστούν απαραίτητη για την αποτελεσματική απονομή της δικαιοσύνης.
- Στον προσδιορισμό των συμφερόντων της δικαιοσύνης . συνεκτιμούνται και οι επιπτώσεις από την τροποποίηση στα δικαιώματα και συμφέροντα του αντιδίκου. Η διεξαγωγή της δίκης μέσα σε εύλογο χρόνο καθιερώνεται από το άρθρο 30.2 του Συντάγματος ως θεμελιώδες δικαίωμα του κάθε διαδίκου.
- Η τροποποίηση επιτρέπεται κατά κανόνα εφόσον δεν προκαλείται ανεπανόρθωτη ζημιά στον αντίδικο, δηλαδή, ζημιά άλλη από εκείνη που μπορεί να θεραπευθεί με την έκδοση της κατάλληλης διαταγής ως προς τα έξοδα. Το αποδεικτικό βάρος για την αιτιολόγηση του αιτήματος και της καθυστέρησης στη διατύπωση των θέσεων του αιτητή ποικίλλει ανάλογα με το στάδιο κατά το οποίο υποβάλλεται η αίτηση. Όσο μεγαλύτερη είναι η καθυστέρηση ανάλογα επαυξάνει και το βάρος το οποίο πρέπει να αποσείσει ο αιτητής για την έκδοση του διατάγματος.
- Η έναρξη της δίκης δεν δημιουργεί ανυπέρβλητο εμπόδιο στην επιδίωξη τροποποίησης υπεράσπισης. Στο στάδιο όμως αυτό η διακριτική ευχέρεια του Δικαστηρίου ασκείται με φειδώ λαμβάνοντας υπόψη τον εκτροχιασμό της δίκης από την προσδιορισθείσα πορεία και τις αναπόφευκτες επιπτώσεις στα δικαιώματα του αντιδίκου.» Στην υπόθεση Δόμνα Χριστοδούλου v. Α.Ι. Χριστοδούλου κ.α.
(1991)1 ΑΑΔ 934 αναφέρθηκε πως: «Αναμφίβολα η σύγχρονη τάση, όπως βγαίνει από τη σύγχρονη Νομολογία, είναι τα Δικαστήρια να επιτρέπουν τροποποιήσεις στις κατάλληλες υποθέσεις ακόμα και όταν μια τέτοια τροποποίηση είναι αποτέλεσμα αμέλειας ή καθυστέρησης, νοουμένου βέβαια ότι δεν θα προκληθεί αδικία στην άλλη πλευρά που δεν θα μπορούσε να αποζημιωθεί σε χρήμα». Στην υπόθεση Geto Trading Import-Export Ltd v. Το Πλοίο Μ/V Vladimir Vaslyayev (aρ. 4)
(1993)1 ΑΑΔ 714, λέχθηκε - στην σελίδα 716 - πως: «Ο κυρίαρχος λόγος που το Δικαστήριο λαμβάνει υπόψη για να επιτρέψει τροποποίηση, είναι να δοθεί η ευκαιρία στους διαδίκους να θέσουν ενώπιον του τις πραγματικές επίδικες διαφορές». Στην υπόθεση Περικτιόνη Χρίστου v. Ανδρέα Στυλιανού Αζά
(1992)1 ΑΑΔ 704 προβάλλεται η σύγχρονη τάση αντιμετώπισης του θέματος: «Η θεμελιακή αρχή που ξεπροβάλλει από τις αποφάσεις είναι πως η τροποποίηση δικογράφου είναι εφικτή σε κάθε περίπτωση που κρίνεται αναγκαία για τον προσδιορισμό της ουσίας της διαφοράς και για αποτροπή της πολλαπλότητας των νομικών διαδικασιών. Εξαίρεση αποτελούν οι περιπτώσεις που η τροποποίηση δυνατό να επιφέρει βλάβη στον αντίδικο ή ακόμη εκεί που η κακή πίστη του αιτητή είναι εμφανής . Στην άσκηση της διακριτικής εξουσίας του Δικαστηρίου συνεκτιμάται και ο παράγοντας της καθυστέρησης στην υποβολή αίτησης σαν λογικής απόρροιας των διατάξεων του άρθρου 30.2 του Συντάγματος που επιτάσσει την διεξαγωγή και περάτωση της δίκης σε εύλογα χρονικά όρια». Η αρχή που διακηρύχθηκε στη Δόμνα Χριστοδούλου v. Α.Ι. Χριστοδούλου κ.α., πιο πάνω, περιορίσθηκε από μεταγενέστερη απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου στην υπόθεση Ταξί Κυριάκος Λτδ v. Ανδρέας Παύλου
(1995)1 ΑΑΔ 560, όπου στη σελίδα 562 της απόφασης λέχθηκε πως: «Όσο φιλελεύθερη και να δικαιολογείται να είναι η προσέγγιση το ζήτημα εξακολουθεί να υπόκειται στη διακριτική εξουσία του Δικαστηρίου. Γνώμονας για την άσκηση αυτής της διακριτικής εξουσίας είναι το σύνολο των περιστατικών και η εισήγηση των εφεσειόντων στην έκταση που την θέλει να ασκείται μόνο με αναφορά στο επανορθώσιμο των συνεπειών της τροποποίησης, ανεξάρτητα, δηλαδή, από οτιδήποτε άλλο, δεν μας βρίσκει σύμφωνους». Παρά το γεγονός, ότι στο θέμα της τροποποίησης επικρατεί, όπως προκύπτει από την Νομολογία, μια φιλελεύθερη τάση, ιδιαίτερα, όταν αυτή υποβάλλεται πριν την έναρξη της ακροαματικής διαδικασίας, δεν παύει, εν τούτοις, να εξακολουθεί να υφίσταται η υποχρέωση του αιτητή να δικαιολογήσει τους λόγους για τους οποίους υποβάλλει το αίτημα, συμπεριλαμβανομένης και οποιασδήποτε τυχόν καθυστέρησης στην υποβολή του. Στην υπόθεση Federal Bank of Lebanon (SAL) v. Νίκου Κ. Σιακόλα
(2002)1 ΑΑΔ 223 τονίσθηκε ότι είναι η θέση της Νομολογίας ότι όπου υπάρχει καθυστέρηση απαιτείται η παροχή κάποιας εξήγησης. Σύμφωνα με την Αγά η υπό κρίση αίτηση γίνεται με σκοπό την καθυστέρηση της υπόθεσης και τον εκτροχιασμό της δίκης. Όπως προκύπτει από την ένορκο δήλωση του Αιτητή που υποστηρίζει την υπό κρίση αίτηση κατά τον χρόνο καταχώρησης της Υπεράσπισής του ο Αιτητής είχε ουσιαστικά μόνο εύλογες υποψίες για την πλαστογραφία της υπογραφής της ΧΧΧΧ Χάγιαννη. Οι υποψίες του αυτές εδράζονταν στο ότι η ΧΧΧΧ Χάγιαννη δεν ήταν παρούσα κατά την υπογραφή της συμφωνίας και ότι αυτή ουδέν έγγραφο υπέγραψε στην παρουσία του. Ωστόσο στην θέση της υπογραφής της υπήρχε υπογραφή επί της συμφωνίας. Μετά την καταχώρηση της Υπεράσπισής του και για τους λόγους που εξηγούνται στην ένορκο δήλωση του Αιτητή, ήτοι με αφορμή τις επικαλούμενες δηλώσεις της ΧΧΧΧ Χάγιαννη, κρίθηκε αναγκαίο να διερευνηθεί από ειδικό γραφολόγο η γνησιότητα της υπογραφής της ΧΧΧΧ Χάγιαννη επί της συμφωνίας ώστε προδήλως το ενδεχόμενο της πλαστογραφίας να παρουσιασθεί στο Δικαστήριο σε περίπτωση που αυτό τεκμηριωνόταν επιστημονικά. Όπερ και εγένετο. Η μη γνησιότητα της υπογραφής της ΧΧΧΧ Χάγιαννη τεκμηριώθηκε επιστημονικά από ειδικό γραφολόγο. Η αιτούμενη τροποποίηση επιδιώκει να συμπεριλάβει στην Υπεράσπιση την κατά τον Αιτητή επιστημονικά πλέον τεκμηριωμένη θέση από μέρους του ότι η υπογραφή της ΧΧΧΧ Χάγιαννη επί της συμφωνίας δεν είναι γνήσια και, έτσι, να παρουσιάσει στο Δικαστήριο όλα τα πραγματικά γεγονότα ώστε να μπορέσει να προωθήσει αποτελεσματικά την υπεράσπισή του. Τα γεγονότα τα οποία ο Αιτητής επιδιώκει να συμπεριλάβει στην Υπεράσπισή του δεν ήταν γνωστά στον Αιτητή κατά την σύνταξη της Υπεράσπισής του και είναι νέα. Πρόκειται για την επιστημονική πλέον τεκμηρίωση του δικογραφημένου του ισχυρισμού ότι η ΧΧΧΧ Χάγιαννη δεν υπέγραψε την επίδικη συμφωνία. Αυτό προκύπτει με ενάργεια από την ένορκο δήλωση του Αιτητή και ο γενικόλογος περί του αντιθέτου ισχυρισμός της Καθ' ης η αίτηση δεν είναι ικανός να κλονίσει τους επί του προκειμένου ισχυρισμούς του Αιτητή. Ακολουθεί ότι η θέση της Καθ' ης η αίτηση ότι η υπό κρίση αίτηση γίνεται με σκοπό την καθυστέρηση της υπόθεσης και τον εκτροχιασμό της δίκης δεν ευσταθεί. Κρίνω δε πως οι αιτούμενες τροποποιήσεις είναι αναγκαίες για τον προσδιορισμό της ουσίας της διαφοράς μεταξύ των διαδίκων. Το γεγονός ότι ο Αιτητής στην Υπεράσπισή του δεν δίνει λεπτομέρειες των διαβεβαιώσεων της Καθ' ης η αίτηση για το ότι η επίδικη συμφωνία είχε υπογραφεί από την ΧΧΧΧ Χάγιαννη δεν έχει να κάνει με την άσκηση της διακριτικής ευχέρειας του Δικαστηρίου αναφορικά με την υπό κρίση αίτηση. Το ζήτημα τούτο το οποίο εγείρεται, μεταξύ άλλων, στις παραγράφους 5 και 6 της ένορκης δήλωσης της Αγά είναι άσχετο με τα θέματα που θα πρέπει να απασχολήσουν το Δικαστήριο. Όσον αφορά στην καθυστέρηση στην καταχώρηση της υπό κρίση αίτησης για την οποία γίνεται αναφορά στην ένορκη δήλωση που υποστηρίζει την ένσταση σημειώνονται τα ακόλουθα. Στην υπόθεση Στέλιος Φοινιώτης v. Greenmar Navigation Ltd and another
(1989)1 AAΔ.33 λέχθηκε ότι το αποδεικτικό βάρος για την αιτιολόγηση του αιτήματος και της καθυστέρησης στην διατύπωση των θέσεων του αιτητή ποικίλλει ανάλογα με το στάδιο κατά το οποίο υποβάλλεται η αίτηση. Όσο μεγαλύτερη είναι η καθυστέρηση ανάλογα επαυξάνει και το βάρος το οποίο πρέπει να αποσείσει ο αιτητής για την έκδοση του διατάγματος. Τροποποίηση μπορεί να επιτραπεί παρά την ύπαρξη και μεγάλης ακόμα καθυστέρησης νοουμένου ότι αυτή κρίνεται αναγκαία για τον προσδιορισμό της ουσίας της διαφοράς και για να τεθούν ενώπιον του Δικαστηρίου όλες οι πραγματικές διαφορές. Στην υπόθεση Astor Manufacturing & Export Co. κ.α. v. Leventis Company (Nigeria) Ltd και άλλοι
(1993)1 ΑΑΔ 726 λέχθηκε ότι: «Ο παράγοντας χρόνος είναι σχετικός. Δεν είναι όμως εκ προοιμίου και απαρέγκλιτα αποφασιστικής σημασίας» Και στην υπόθεση Geto Trading Import-Export Ltd v. Το Πλοίο Μ/V Vladimir Vaslyayev (aρ. 4)
(1993)1 ΑΑΔ 714 (στην σελίδα 716): «Ο κυρίαρχος λόγος που το Δικαστήριο λαμβάνει υπόψη για να επιτρέψει τροποποίηση, είναι να δοθεί η ευκαιρία στους διαδίκους να θέσουν ενώπιον του τις πραγματικές επίδικες διαφορές». Στην υπόθεση Περικτιόνη Χρίστου v. Ανδρέα Στυλιανού Αζά
(1992)1 ΑΑΔ 704 λέχθηκε ότι: «Στην άσκηση της διακριτικής εξουσίας του Δικαστηρίου συνεκτιμάται και ο παράγοντας της καθυστέρησης στην υποβολή αίτησης σαν λογικής απόρροιας των διατάξεων του άρθρου 30.2 του Συντάγματος που επιτάσσει την διεξαγωγή και περάτωση της δίκης σε εύλογα χρονικά όρια». Για την σημασία της καθυστέρησης στην υποβολή αιτήματος για τροποποίηση δικογράφων χαρακτηριστικό είναι και το ακόλουθο απόσπασμα από την υπόθεση Saba & Co (TMP) v. TMP Agents
(1994)1 AAΔ 426: «Μένει το ερώτημα της δικαιολόγησης της καθυστέρησης. Η σημασία του ποικίλει ανάλογα με τα περιστατικά της υπόθεσης κυρίως σε συσχετισμό προς τη γνησιότητα των προθέσεων του αιτητή και την αναγκαιότητα ή το βαθμό της χρησιμότητας της τροποποίησης ............... Στην Ταξί Κυριάκος Λτδ ν. Παύλου
(1995)1 ΑΑΔ 560, όπου το Εφετείο θεώρησε πως η χρονική διάσταση αποτελούσε παράγοντα που δεν επέτρεπε αποδοχή του αιτήματος για τροποποίηση, κατ' ουσία τη συνάρτησε, όπως προκύπτει από το ιστορικό, με την έλλειψη καλής πίστης που εκ προοιμίου καθιστούσε αδικαιολόγητη την καθυστέρηση». Καθίσταται έκδηλο από τα πιο πάνω ότι ο παράγοντας καθυστέρηση εξετάζεται σε συνάρτηση με τους ουσιαστικότερους παράγοντες που λαμβάνονται υπόψη από το Δικαστήριο και οι οποίοι είναι (α) η προβολή των αληθινών και πραγματικών γεγονότων της υπόθεσης και, κατ' επέκταση, ο προσδιορισμός της ουσίας της διαφοράς, (β) η γνησιότητα του αιτήματος και (γ) ο τυχόν δυσμενής επηρεασμός στα δικαιώματα του καθ' ου η αίτηση. Στην υπό εξέταση περίπτωση το αίτημα είναι γνήσιο και διαπνέεται από καλοπιστία αφού σκοπός της τροποποίησης είναι η προβολή των αληθινών και πραγματικών γεγονότων της υπόθεσης και, κατ' επέκταση, ο προσδιορισμός της ουσίας της διαφοράς. Επομένως, η θέση που διατυπώνεται στην παράγραφο 12 της ένορκης δήλωσης της Αγά ότι η υπό κρίση αίτηση είναι κακόπιστη δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή. Έγινε, επίσης, πριν την έναρξη της ακροαματικής διαδικασίας και για τον χρόνο στον οποίο υποβλήθηκε το αίτημα ο Αιτητής έδωσε ικανοποιητικές εξηγήσεις. Η έκθεση του ειδικού γραφολόγου ετοιμάσθηκε μετά την καταχώρηση της Υπεράσπισης του Αιτητή και συγκεκριμένα εντός του 2016 όπως δέχεται και η Αγά στην παράγραφο 12(ε) της ένορκης της δήλωσης. Η πλευρά του Αιτητή δεν καταχωρούσε αίτηση τροποποίησης καθότι ανέμενε να δει την εξέλιξη της αγωγής με αριθμό 832/15 η οποία καταχωρήθηκε εναντίον των ΧΧΧΧ και ΧΧΧΧ Χάγιαννη μεταγενέστερα της παρούσης αγωγής αφού η παρούσα αγωγή είχε αποσυρθεί εναντίον των Εναγόμενων 1 και 2. Αν, δηλαδή, θα αποσύρονταν ή όχι. Αν δεν αποσύρονταν η πλευρά του Αιτητή θα προχωρούσε με αίτηση συνένωσης των δύο αγωγών. Όπως προκύπτει από τον φάκελο της υπόθεσης στις 27.6.19 ημερομηνία κατά την οποία η παρούσα αγωγή ήταν ορισμένη για οδηγίες η ευπαίδευτη συνήγορος της Καθ' ης η αίτηση δήλωσε στο Δικαστήριο ότι την ίδια ημέρα είχε αποσύρει την αγωγή με αριθμό 832/15. Τότε το ίδιο το Δικαστήριο, όπως προκύπτει από τον φάκελο της υπόθεσης, έδωσε οδηγίες όπως οι Εναγόμενοι εξετάσουν το θέμα της τροποποίησης της Υπεράσπισής τους, κάτι για το οποίο είχαν σε προγενέστερο χρόνο κάνει αναφορά στο Δικαστήριο. Στις 27.6.19 το Δικαστήριο όρισε την υπόθεση για οδηγίες στις 9.10.19 και έδωσε οδηγίες όπως αν καταχωρηθεί αίτηση τροποποίησης της Υπεράσπισης των Αιτητών αυτή να ορισθεί στις 9.10.19. Στις 9.10.19 το Δικαστήριο όρισε την υπόθεση εκ νέου για οδηγίες για τον ίδιο σκοπό στις 12.11.19. Σημειώνεται ότι και αν ακόμα η εξήγηση για την καθυστέρηση δεν ήταν πλήρως αιτιολογημένη το αίτημα δεν θα μπορούσε να αποτύχει για τον λόγο αυτό και μόνο. Στην υπόθεση Ιωάννης Νικολάου ν. Ζωή Μιλτιάδους κ.α.
(2007)1 ΑΑΔ 1005 λέχθηκαν τα ακόλουθα στην σελίδα 1007: «Οι αρχές με βάση τις οποίες δίδεται άδεια για τροποποίηση είναι ευρέως νομολογημένες και σε αυτή τη νομολογία έχει αναφερθεί εκτενώς, όπως ήδη αναφέραμε και ο πρωτόδικος Δικαστής. Η εξουσία για έκδοση άδειας για τροποποίηση περιέχεται στην Δ.25 των περί Πολιτικής Δικονομίας Θεσμών, όπου προνοείται ότι, σε οποιοδήποτε στάδιο της διαδικασίας μπορεί να δοθεί η άδεια, ούτως ώστε να γίνουν όλες οι αναγκαίες τροποποιήσεις για να εκδικαστούν όλα τα επίδικα θέματα που εγείρονται μεταξύ των διαδίκων. Το κυρίαρχο στοιχείο στην άσκηση της διακριτικής εξουσίας του δικαστηρίου είναι το συμφέρον της δικαιοσύνης. Κατά την εξέταση του θέματος, το δικαστήριο βασίζεται σε διάφορους παράγοντες, αλλά τελικά ο κρίσιμος παράγων είναι η ανάγκη για προσδιορισμό των επίδικων θεμάτων και η διατύπωση των θέσεων των διαδίκων. Τροποποίηση μπορεί να επιτραπεί, ασχέτως του αν επιδείχθηκε αμέλεια και καθυστέρηση από διάδικο, αν αυτό απαιτεί το συμφέρον της δικαιοσύνης. Η άδεια για τροποποίηση δίδεται ευκολότερα στα αρχικά στάδια, αλλά τούτο μπορεί ακόμη να γίνει και σε πολύ προχωρημένο στάδιο, μέχρι και το τελικό της διαδικασίας, αν δεν προκαλείται ανεπανόρθωτη ζημιά στον αντίδικο. Ο όρος ανεπανόρθωτη ζημιά χρησιμοποιείται με την έννοια του ότι αυτή δεν μπορεί να αποκατασταθεί με την καταβολή εξόδων. Σχετικές με τις πιο πάνω αρχές είναι και οι υποθέσεις που αναφέρονται στην πρωτόδικη απόφαση Courtis v. Iasonides
(1970)1 C.L.R. 180, Nicolaides v. Yerolemi
(1980)1 C.L.R. 1, Πουρίκκος ν. Σάββα
(1990)1 Α.Α.Δ. 862, Jack v. Philiappa Estates Ltd
(1988)1 C.L.R. 607, Christodoulou v. Christodoulou και Άλλου
(1991)1 Α.Α.Δ. 934». Και στην σελίδα 1009 της απόφασης διατυπώθηκαν τα ακόλουθα: «Έχουμε εξετάσει με προσοχή την κατάληξη του πρωτόδικου Δικαστηρίου και θεωρούμε πως, ενώ η νομολογία και η νομική θέση εκφράζονται ορθά, εντούτοις δεν εφαρμόζονται ανάλογα στα γεγονότα της υπόθεσης. Αναφέρει, μεταξύ άλλων, ο πρωτόδικος Δικαστής ότι δεν δικαιολογήθηκε επαρκώς η καθυστέρηση για την υποβολή της αίτησης, δίδοντας υπερβολική βαρύτητα στον παράγοντα αυτό. Αυτό δεν μας βρίσκει σύμφωνους. Εν όψει της νομολογίας, κρίνουμε πως όπου δεν προκαλείται ζημιά ακόμη και η μη πλήρως αιτιολογηθείσα καθυστέρηση δεν μπορεί να στερεί το διάδικο του δικαιώματος να αποφασίζονται όλα τα επίδικα θέματα που εγείρει. Το ουσιωδέστερο είναι, όπως τονίσαμε και πιο πάνω, να δοθεί η ευκαιρία στους διαδίκους να κριθούν όλες οι πραγματικές διαφορές μεταξύ τους. ..........................................................................................................................Το γεγονός επίσης πως το αίτημα υποβλήθηκε σε στάδιο πριν την έναρξη της ακρόασης της υπόθεσης και το ότι δεν θα προκαλείτο μεγάλη καθυστέρηση στην εκδίκαση της αγωγής, καθώς επίσης και η δυνατότητα αποζημίωσης των αντιδίκων του εφεσείοντα με σχετική διαταγή για έξοδα, θα έπρεπε να είχαν επιμετρήσει υπέρ της παροχής άδειας για τροποποίηση». Τέλος, δεν έχω ικανοποιηθεί ότι σε περίπτωση που επιτραπεί η τροποποίηση τα συμφέροντα της Καθ' ης η αίτηση θα επηρεασθούν δυσμενώς. Ο ισχυρισμός της Αγά στην παράγραφο 23 της ένορκης της δήλωσης ότι τέσσερα και πλέον χρόνια μετά η Καθ' ης η αίτηση θα πρέπει να εντοπίσει μαρτυρία για να τοποθετηθεί έναντι των σήμερα προβαλλόμενων θέσεων του Αιτητή δεν είναι επαρκής για να με πείσει για το βάσιμο της θέσης. Κατ' αρχή η Αγά όφειλε να αναφέρει τι είδους μαρτυρία αναζητεί και όχι αόριστα να μιλά για μαρτυρία που θα πρέπει να εντοπίσει. Δεύτερο και σημαντικότερο είναι ότι δεν είναι η θέση της ότι ένεκα του χρόνου που παρήλθε η πλευρά της Καθ' ης η αίτηση απώλεσε μαρτυρία ή μάρτυρες ώστε να μην είναι σε θέση να απαντήσει στους νέους ισχυρισμούς του Αιτητή. Άλλωστε η Καθ' ης η αίτηση γνώριζε ευθύς εξ' αρχής ότι είχε να αντιμετωπίσει ισχυρισμούς περί δόλου, απάτης και ψευδών παραστάσεων. Τέτοιοι ισχυρισμοί δικογραφούνται στην υφιστάμενη Υπεράσπιση. Υπό το φως όλων των πιο πάνω περιλαμβανομένων της αναγκαιότητας της τροποποίησης και της γνησιότητας του αιτήματος κρίνω ότι η καθυστέρηση δεν θα πρέπει να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στην άσκηση της διακριτικής μου ευχέρειας. Αντίθετη προσέγγιση κρίνω πως θα αντιστρατευόταν τα ευρύτερα συμφέροντα της δικαιοσύνης εν' όψει του ότι (α) οι αιτούμενες τροποποιήσεις είναι, όπως και πιο αναφέρθηκε, αναγκαίες για τον προσδιορισμό της διαφοράς μεταξύ των διαδίκων, (β) η υπό κρίση αίτηση είναι καλόπιστη, (γ) υποβλήθηκε πριν την έναρξη της ακροαματικής διαδικασίας και (δ) δεν θα προκαλέσει βλάβη στα συμφέροντα της Καθ' ης η αίτηση που δεν μπορεί να αποζημιωθεί με την κατάλληλη διαταγή ως προς τα έξοδα. Αναφορικά με τον παράγοντα υπό παράγραφο (β) ανωτέρω αξίζει να υπομνησθεί η υπόθεση Ikos Cif Ltd v. Martin Coward
(2014)1Α ΑΑΔ 663 και το ακόλουθο απόσπασμα από αυτή το οποίο απαντά στην σελίδα 676: «. Ειδικότερα ως προς το θέμα του παράγοντα χρόνου στην υποβολή αιτήματος τροποποίησης, σταθερή γραμμή της Νομολογίας αναγνωρίζει ότι ο παράγοντας αυτός είναι σχετικός. Δεν είναι όμως εξαρχής και απαρέγκλιτα αποφασιστικής σημασίας. Όταν η καθυστέρηση οφείλεται σε σφάλμα του αιτητή, η δικαιολόγηση της και η σημασία της ποικίλει ανάλογα με τα περιστατικά κάθε υπόθεσης, κυρίως σε συσχετισμό με τη γνησιότητα των προθέσεων του αιτητή και την αναγκαιότητα ή το βαθμό της χρησιμότητας της τροποποίησης. Η όποια καθυστέρηση δεν πρέπει να εξετάζεται μεμονωμένα από απόψεως μόνο χρονικής διάστασης, αλλά θα πρέπει να συναρτάται με άλλους παράγοντες, όπως για παράδειγμα την ανυπαρξία καλής πίστης.». Διαφωνώ με την θέση της Αγά η οποία προβάλλεται στην ένορκό της δήλωση ότι με την αιτούμενη τροποποίηση θα εισαχθεί μαρτυρία. Επίσης διαφωνώ με την θέση της Αγά η οποία προβάλλεται στην παράγραφο 15 της ένορκής της δήλωσης ότι με την αιτούμενη τροποποίηση εισάγεται νέα υπεράσπιση. Δεν εισάγεται νέα υπεράσπιση αφού παρόμοιοι ισχυρισμοί είναι ήδη δικογραφημένοι. Απλά επιδιώκεται η εισαγωγή εξειδικευμένων ισχυρισμών ενόψει των νέων γεγονότων που προέκυψαν, ήτοι του γραφολογικού πορίσματος. Συνεκτίμηση των αρχών και η εφαρμογή τους στα πλαίσια των γεγονότων της υπό εξέταση υπόθεσης δικαιολογεί την έγκριση του αιτήματος για τροποποίηση. Δεν μου διαφεύγει ότι η τροποποίηση θα προκαλέσει καθυστέρηση στην υπόθεση πέραν από αυτήν που ήδη έχει σημειωθεί στην πορεία της υπόθεσης. Απόρριψή της, όμως, θα αντιστρατευόταν τα ευρύτερα συμφέροντα της δικαιοσύνης, όπως προσδιορίζονται στην προκείμενη υπόθεση και δεν θα επέτρεπε την επίλυση όλων των μεταξύ των διαδίκων εγειρόμενων στην υπόθεση διαφορών. Συνακόλουθα η υπό κρίση αίτηση εγκρίνεται. Αναφορικά με τα έξοδα ενδεικτικά είναι τα όσα επί του προκειμένου αναφέρθηκαν στην υπόθεση Χαρίλαος Χατζηγέρου ν. Αρχής Ηλεκτρισμού Κύπρου (Αρ. 1)
(2003)3 ΑΑΔ 31, σελίδα 36, και που πιο κάτω παρατίθενται: «Έξοδα: Τα έξοδα σε αιτήσεις τροποποίησης δικογράφων επιδικάζονται κατά κανόνα υπέρ του καθ' ου η αίτηση ανεξάρτητα από τη στάση του τελευταίου στο αίτημα και στην επιτυχία της ένστασης σ' αυτό. Η προσέγγιση αυτή δεν λαμβάνει αρκούντως υπόψη τον κανόνα στον οποίο στηρίζεται η αρχή αυτή εξικνούμενο στον επωμισμό της δαπάνης από το διάδικο που προκάλεσε τα αχρείαστα έξοδα. Ο αιτητής δεν μπορεί εύλογα να θεωρηθεί πρόξενος των εξόδων της ακρόασης που επέφερε η ένσταση του καθ' ου η αίτηση στο αίτημά του. Σε τέτοιες περιπτώσεις ορθή εφαρμογή της αρχής που διέπει την επιδίκαση εξόδων δικαιολογεί την απόδοση στον καθ' ου η αίτηση μόνο μέρους των εξόδων του. Η τομή που μπορεί να γίνει σ' αυτές τις υποθέσεις έγκειται στην επιδίκαση εξόδων στον καθ' ου η αίτηση του ενός δευτέρου των εξόδων του που είναι και η απόφαση που εκδίδουμε σ' αυτή την υπόθεση». Εφαρμογή των πιο πάνω απολήγει στην επιδίκαση των εξόδων της υπό κρίση αίτησης υπέρ της Καθ' ης η αίτηση/Ενάγουσας και εναντίον του Αιτητή/Εναγόμενου 5 κατά το ήμισυ. Αναφορικά δε με τα έξοδα που θα σπαταληθούν λόγω της τροποποίησης (thrown away expenses) αυτά για λόγους ευνόητους θα επιδικασθούν υπέρ της Καθ' ης η αίτηση/Ενάγουσας και εναντίον του Αιτητή/Εναγόμενου 5 εξ' ολοκλήρου. Εκδίδεται διάταγμα για τροποποίηση ως οι παράγραφοι Α (1, 2, 3, 4) της υπό κρίση αίτησης. Τροποποιημένη Υπεράσπιση και Ανταπαίτηση να καταχωρηθεί εντός 7 (επτά) ημερών από την σύνταξη του παρόντος διατάγματος. Απάντηση και Υπεράσπιση στην Ανταπαίτηση να καταχωρηθεί εντός 10 (δέκα) ημερών από της παράδοσης της τροποποιημένης Υπεράσπισης και Ανταπαίτησης. Τα έξοδα της υπό κρίση αίτησης όπως αυτά θα υπολογισθούν από τον Πρωτοκολλητή και θα εγκριθούν από το Δικαστήριο επιδικάζονται υπέρ της Καθ' ης η αίτηση/Ενάγουσας και εναντίον του Αιτητή/Εναγόμενου 5 κατά το ήμισυ. Τα έξοδα που θα σπαταληθούν λόγω της τροποποίησης (thrown away expenses) όπως αυτά θα υπολογισθούν από τον Πρωτοκολλητή και θα εγκριθούν από το Δικαστήριο επιδικάζονται υπέρ της Καθ' ης η αίτηση/Ενάγουσας και εναντίον του Αιτητή/Εναγόμενου 5 εξ' ολοκλήρου. Τα επιδικασθέντα έξοδα θα είναι εισπρακτέα στο τέλος της διαδικασίας στην πιο πάνω αγωγή. (Υπ.) .............. Π. Μιχαηλίδης, Α.Ε.Δ. Πιστό Αντίγραφο Πρωτοκολλητής cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο