M. SIALLAS CONSTRUCTIONS & SON LIMITED ν. ΚΤΗΜΑΤΙΚΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ «ΠΑΜΠΕΛΕΟ» ΛΙΜΙΤΕΔ, Αγωγή αρ. 5690/2012, 20/8/2021 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup
- on)- Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLEM:2021:A196 ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΕΜΕΣΟΥ ΕΝΩΠΙΟΝ: Χρ. Μίτλεττον, Ε.Δ. Αγωγή αρ. 5690/2012 Μεταξύ: M. SIALLAS CONSTRUCTIONS & SON LIMITED Ενάγουσα και ΚΤΗΜΑΤΙΚΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ «ΠΑΜΠΕΛΕΟ» ΛΙΜΙΤΕΔ Εναγόμενη Ημερομηνία: 20.08.2021 Εμφανίσεις: Για Ενάγουσα: κ. Κ. Γρηγορίου με κα Μ. Τσαγγαρίδου για PHC TSANGARIDES LLC Για Εναγόμενη: κ. Μ. Μαστορούδης για ΝΤΙΝΟΣ ΜΑΣΤΟΡΟΥΔΗΣ & ΣΙΑ ΔΕΠΕ Α Π Ο Φ Α Σ Η Δικόγραφα και επίδικα θέματα Η Ενάγουσα, αδειούχος εταιρεία που ασχολείται με οικοδομικές εργασίες («ο εργολάβος»), την 16.09.2008, συμφώνησε με την Εναγόμενη («ο εργοδότης»), με συμβόλαιο για οικοδομικά έργα με ποσότητες με αριθμό 3289, την ανέγερση οικοδομής στο τεμάχιο ΧΧΧΧ, Φ./Σχ.ΧΧΧΧ, στον Άγιο Αθανάσιο, στη Λεμεσό («το έργο» και «η συμφωνία» ή «το συμβόλαιο»). Ο αρχιτέκτονας του έργου θα εξέδιδε πιστοποιητικά πληρωμής για τις εργασίες που θα εκτελούνταν από τον εργολάβο, τα οποία ο εργοδότης θα εξοφλούσε εντός 14 ημερών. Η Ενάγουσα εκτέλεσε όλες τις συμφωνηθείσες εργασίες, και μέχρι την 29.04.2010 εκδόθηκαν συνολικά δέκα πιστοποιητικά πληρωμής για €231.000,00 περιλαμβανομένου του ποσού κράτησης 5%, πλέον Φ.Π.Α.. Περαιτέρω, μετά από οδηγίες ή εντολές του εργοδότη, η Ενάγουσα εκτέλεσε πρόσθετες εργασίες, κατά την θέση της, αξίας €27.857,41, για τις οποίες εξέδωσε διατακτικά ημερομηνιών 13.04.2009 και 23.02.2010, που είχαν σταλεί στον αρχιτέκτονα για την έκδοση σχετικών πιστοποιητικών. Τα διατακτικά αυτά δεν περιλήφθηκαν σε πιστοποιητικό πληρωμής. Η Ενάγουσα, έχοντας ολοκληρώσει το έργο, κάλεσε επανειλημμένα τον αρχιτέκτονα να προβεί στην έκδοση τελικού πιστοποιητικού πληρωμής ή και παραλαβής, καθώς και με επιστολή των δικηγόρων της ημερομηνίας 11.10.2012, ωστόσο χωρίς ανταπόκριση. Με επιστολή της ημερομηνίας 25.10.2012, κάλεσε τον αρχιτέκτονα και τον εργοδότη σε συνάντηση, σύμφωνα με το άρθρο 36 της συμφωνίας, ωστόσο ο αρχιτέκτονας, με επιστολή του ημερομηνίας 26.10.2012, ειδοποίησε ότι είχε τερματίσει τις υπηρεσίες του προς τον εργοδότη από την 10.02.2011. Λόγω του τερματισμού των υπηρεσιών του αρχιτέκτονα, και εφόσον και ο εργοδότης δεν παρουσιάστηκε στην συνάντηση για επίλυση της διαφοράς, η Ενάγουσα ήγειρε αγωγή, με την οποίαν αξιώνει €27.857,41 περιλαμβανομένου του Φ.Π.Α. για τις πρόσθετες εργασίες με βάση τα διατακτικά ημερομηνιών 13.04.2009 και 23.02.2010, πλέον €13.000,00[1] πλέον Φ.Π.Α. για το ποσό κράτησης βάσει του διατακτικού με αριθμό 10 ημερομηνίας 29.04.2010. Η Εναγόμενη παραδέχεται την ύπαρξη της συμφωνίας και ισχυρίζεται πως συμμορφώθηκε πλήρως με τις συμβατικές της υποχρεώσεις, πληρώνοντας όλα τα ποσά για τα οποία είχαν εκδοθεί πιστοποιητικά πληρωμής από τον αρχιτέκτονα. Συμφωνεί πως η εκτελεσθείσα εργασία μέχρι την 29.04.2010 ήταν €231.000,00 πλέον Φ.Π.Α., περιλαμβανομένου του ποσού κράτησης €13.000,00, αλλά είναι η θέση της πως ο εργολάβος δεν δικαιούται να αξιώνει το ποσό κράτησης με βάση την συμφωνία. Όσον αφορά τις πρόσθετες εργασίες, που δεν αμφισβητεί ότι εκτελέσθηκαν εργασίες που ήταν πρόσθετες, ισχυρίζεται πως η αξία τους ήταν €11.000,00 περιλαμβανομένου του Φ.Π.Α., και ότι κατέβαλε και αυτό το ποσό, με δύο πληρωμές, €8.000,00 την 13.04.2009 και €3.000,00 την 04.08.2010, έχοντας εξοφλήσει και κάθε πρόσθετη εργασία. Η Εναγόμενη δεν αρνείται ότι ο αρχιτέκτονας του έργου τερμάτισε τις υπηρεσίες του. Ο εργολάβος, εκτός από το ότι καθυστέρησε να ολοκληρώσει το έργο, εκτέλεσε και εργασίες κατά τρόπο επαγγελματικά αμελή ή και με κακοτεχνίες, με αποτέλεσμα η Εναγόμενη να υποστεί ζημιές. Στο πλαίσιο ανταπαίτησής της, δικογραφεί γενικές λεπτομέρειες αμέλειας και συγκεκριμένες λεπτομέρειες κακοτεχνιών, και το κόστος αποκατάστασης που, κατά τη θέση της, ανέρχεται συνολικά σε €33.320,00 πλέον Φ.Π.Α., ως εξής: (α) Διαρροή ή και εισχώρηση υγρασίας από την οροφή εντός του διαμερίσματος στον 2ο όροφο, μέσω των σωλήνων παροχών νερού και των κλιματιστικών: €640,00, (β) Διαρροή ή και εισχώρηση υγρασίας από τις βεράντες του 2ου ορόφου εντός των διαμερισμάτων του 1ου ορόφου, λόγω του είδους του κεραμικού, του λανθασμένου ποτίσματος των αρμών και της λανθασμένης τοποθέτησης τσεκολαδούρας περιμετρικά του στηθαίου: €5.775,00, (γ) Διαρροή νερού από τους προβόλους, ήτοι στην κάθετη μπροστινή πλευρά των πλακών, και διαχωρισμός του πηλού που χρησιμοποιήθηκε για την τοποθέτηση κεραμικών: €2.538,00, (δ) Λανθασμένη τοποθέτηση πατώματος από πλάκες ακατέργαστου γρανίτη χωρίς αρμό στους εξωτερικούς διαδρόμους προς τις εισόδους των διαμερισμάτων, με συνέπεια να δραπετεύει το νερό κάτω από τους γρανίτες: €2.325,00, (ε) Λανθασμένη τοποθέτηση σκαλιών και πλατύσκαλων βεράντας από πλάκες ακατέργαστου γρανίτη, με συνέπεια να δραπετεύει το νερό κάτω από τους γρανίτες: €2.400,00, (στ) Ελαιοχρωματισμοί - σπάτουλες: μετά την αφαίρεση και επανατοποθέτηση κεραμικών και γρανιτών (εξωτερικά) €992,00, εκτεταμένες υγρασίες και ρωγμές διαμερίσματος στον 2ο όροφο (βόρειος τοίχος βόρειου υπνοδωματίου) €362,00, εκτεταμένες υγρασίες διαμερίσματος στον 1ο όροφο (δυτικός τοίχος νότιου υπνοδωματίου) €330,00, εκτεταμένες υγρασίες διαμερίσματος στον 2ο όροφο (τοίχοι σαλονιού) προερχόμενες από βεράντες €636,00, υγρασίες διαμερίσματος (ανατολικό) στον 1ο όροφο (γωνιές ταβανιού υπνοδωματίου) λόγω διαρροών από βεράντες €237,00, υγρασίες διαμερίσματος (δυτικό) στον 1ο όροφο (δυτικός τοίχος νότιου υπνοδωματίου και τοίχος νότιας βεράντας) λόγω διαρροών από βεράντες €237,00, (ζ) Υγρασία στο γραφιάτο, αλλοίωση χρώματος γραφιάτου εξωτερικά λόγω εισχώρησης υγρασίας και ένδειξης οδείξωσης οπλισμού στην εξωτερική επιφάνεια €4.500,00, (η) Αποσάθρωση επιχρίσματος λόγω απορρόφησης νερού από κεραμικά γύρωθεν στην τοιχοποιία του πάγκου βούρνας του μπαρ (δυτική βεράντα διαμερίσματος 2ου ορόφου) €300,00, (θ) Άλλα έξοδα: προκαταρκτικά έξοδα εργολάβου €2.000,00, μέτρα ασφάλειας και υγείας €2.000,00, άλλα μικρά έξοδα €1.728,00, έξοδα αρχιτέκτονα για καταγραφή των κακοτεχνιών €400,00, έξοδα επιμετρητή για εκτίμηση του κόστους αποκατάστασης €420,00, άλλα απρόβλεπτα έξοδα €3.000,00 και ήδη καταβληθέν ποσό για την αγορά υλικών και κεραμικών €2.500,00. Ισχυρίζεται πως υπέδειξε τις κακοτεχνίες επανειλημμένα στον αρχιτέκτονα και στον εργολάβο, χωρίς ανταπόκριση. Με την ανταπαίτησή της, αξιώνει το ποσό αυτό. Η Ενάγουσα, με απαντητικό δικόγραφο, δεν αμφισβητεί το περιεχόμενο της συμφωνίας, αλλά αρνείται τον ισχυρισμό του εργοδότη ότι εξόφλησε και ότι η ίδια καθυστέρησε να παραδώσει το έργο. Ισχυρίζεται πως, εφόσον εκτέλεσε όλες τις συμφωνηθείσες εργασίες στον χρόνο που έπρεπε, οποιοσδήποτε περαιτέρω χρόνος ήταν για την εκτέλεση των πρόσθετων εργασιών που θέλησε ο εργοδότης. Όσον αφορά το οικονομικό σκέλος της συμφωνίας τους, επιμένει στην εκδοχή της ότι υπάρχει οφειλόμενο υπόλοιπο €27.857,41 περιλαμβανομένου του Φ.Π.Α. για τις πρόσθετες εργασίες, ως προς τις οποίες ο εργοδότης δεν κατέβαλε οποιοδήποτε ποσό. Δεν συμφωνεί με τον εργοδότη ότι δεν δικαιούται το ποσό κράτησης. Η Ενάγουσα αρνείται τους ισχυρισμούς του εργοδότη ότι υπέστη ζημιές και ότι υπήρξαν κακοτεχνίες. Ουδέποτε, όπως αναφέρει, είχε τεθεί θέμα κακοτεχνιών, ούτε της ζητήθηκε οποτεδήποτε να επιδιορθώσει κατασκευές της, και θεωρεί ότι αυτά συνιστούν εκ των υστέρων σκέψεις του εργοδότη, για να αποφύγει την περαιτέρω πληρωμή. Δεν ήταν στο εύρος των δικών της εργασιών ό,τι αφορά στα υδραυλικά. Έπειτα, το είδος των κεραμικών και του ποτίσματος των αρμών τα προμήθευσε ο εργοδότης και η τοποθέτησή τους έγινε με την επίβλεψη του αρχιτέκτονα χωρίς να έχουν παρουσιαστεί προβλήματα, όπως και η τοποθέτηση των σκαλιών και των πλατύσκαλων της βεράντας. Ακόμα και να αποδειχθεί η ύπαρξη υγρασιών από τις βεράντες του 2ου ορόφου εντός των διαμερισμάτων του 1ου ορόφου, δεν έχει να κάνει με τον εργολάβο, και ακόμα και να αποδειχθεί διαρροή από τους προβόλους, οφείλεται σε εργασία του υδραυλικού. Το μπαρ ήταν μέρος των πρόσθετων εργασιών. Όσον αφορά την απαίτηση της Ενάγουσας, επίδικα εκ των δικογράφων είναι το είδος (ποιες) και η αξία των πρόσθετων εργασιών, ως επίσης και τυχόν πληρωμές που έγιναν από τον εργοδότη για πρόσθετες εργασίες, κατ' επέκταση εάν υφίσταται ή όχι οποιοδήποτε υπόλοιπο οφειλόμενο για οποιεσδήποτε εκτελεσθείσες πρόσθετες εργασίες. Επίσης, κατά πόσον οφείλεται η επιστροφή του ποσού κράτησης, που παραδεκτά αφαιρέθηκε και δεν καταβλήθηκε. Όσον αφορά την ανταπαίτηση της Εναγόμενης για κακοτεχνίες, επίδικα εκ των δικογράφων είναι εάν υπήρξαν οι κακοτεχνίες που δικογραφεί η Εναγόμενη, και εάν ναι, κατά πόσον αυτές αφορούν σε εργασίες που εκτέλεσε ο εργολάβος και συνιστούν παράβαση της μεταξύ τους συμφωνίας, και το κόστος αποκατάστασης. Οι λόγοι για τους οποίους τα μέρη δεν προχώρησαν σε διαιτησία, όπως έχει αναφερθεί και σε ενδιάμεση απόφαση του Δικαστηρίου κατά την ακροαματική διαδικασία, δεν αφορά στην ουσία της διαφοράς τους, για την επίλυση της οποίας έχουν αποταθεί και οι δύο πλευρές στο Δικαστήριο· δεν υπάρχει ενώπιον του Δικαστηρίου βάση αγωγής περί παράβασης της σύμβασης λόγω μη εφαρμογής ρήτρας διαιτησίας. Ούτε τέθηκε θέμα προωρότητας της αγωγής[2] με δεδομένη κάποια συμβατική ρήτρα. Επίσης, η διάσταση των δικογραφημένων απόψεων των δύο πλευρών ως προς το εάν το έργο περιλάμβανε, εκτός από τα τρία διαμερίσματα, και ένα κατάστημα ή τρία καταστήματα, κατέστησε επίδικο το συγκεκριμένο θέμα τεχνικά, για σκοπούς μαρτυρίας, παρόλο που το θέμα αυτό δεν συνδέθηκε με συγκεκριμένο τρόπο με την αξία των πρόσθετων εργασιών που διεκδικεί η Ενάγουσα ή με τις κακοτεχνίες το κόστος αποκατάστασης των οποίων διεκδικεί η Εναγόμενη. Διαδικασία Η απαίτηση και η ανταπαίτηση συνεκδικάστηκαν. Η σειρά παρουσίασης της μαρτυρίας καθορίστηκε από το Δικαστήριο με βάση και την Δ.33,κ.9(c)(ii)(
- b)των Διαδικαστικών Κανονισμών Πολιτικής Δικονομίας, κατά τρόπο ώστε πρώτα να παρουσιαστεί η μαρτυρία της Ενάγουσας μόνον για την απαίτηση (το οικονομικό σκέλος της συμφωνίας), έπειτα η μαρτυρία της Εναγόμενης για αμφότερες την υπεράσπιση στην απαίτηση και την ανταπαίτηση (το οικονομικό σκέλος της συμφωνίας και οι κακοτεχνίες) και έπειτα η μαρτυρία της Ενάγουσας μόνον για την υπεράσπιση στην ανταπαίτηση (οι κακοτεχνίες). Για την απαίτηση, από πλευράς της Ενάγουσας, κατέθεσαν ο κύριος ΧΧΧΧ Ευαγγέλου (ΜΕ1), που προσκόμισε περαιτέρω έγγραφη μαρτυρία, και ο κύριος ΧΧΧΧ Αρμεύτης (ΜΕ2). Για την Εναγόμενη, για την υπεράσπιση στην απαίτηση και την ανταπαίτηση, κατέθεσαν ο κύριος ΧΧΧΧ Οδυσσέως (ΜΥ1), ο κύριος ΧΧΧΧ Σιαμαρής (ΜΥ2) και ο κύριος ΧΧΧΧ Παναγιωτίδης (ΜΥ3). Για την Ενάγουσα, για την υπεράσπιση στην ανταπαίτηση των κακοτεχνιών, κατέθεσε εκ νέου ο κύριος ΧΧΧΧ Ευαγγέλου (ΜΕΑ1) και προσκομίστηκε και μαρτυρία από τον κύριο ΧΧΧΧ Καλοπαίδη (ΜΕΑ2). Μετά την παρουσίαση του συνόλου της μαρτυρίας, οι συνήγοροι των δύο πλευρών αγόρευσαν, δια γραπτών αγορεύσεων, στις οποίες επιχειρηματολόγησαν για τις θέσεις τους όσον αφορά την απαίτηση και την ανταπαίτηση. Είναι υπόψη του Δικαστηρίου ό,τι έχει παρουσιαστεί και αναφερθεί. Η μαρτυρία Αναφορικά με την απαίτηση ΜΕ1 Ο ΜΕ1, διευθυντής της Ενάγουσας, κατέθεσε γραπτή κατάθεση (Έγγραφο Α) το περιεχόμενο της οποίας υιοθέτησε και αποτέλεσε μέρος της κυρίως εξέτασής του[3], την οποίαν ολοκλήρωσε με την κατάθεση εγγράφων. Κατέθεσε την συμφωνία (Τεκμήριο 1). Είναι το τυποποιημένο έντυπο κυρίως συμβολαίου για οικοδομικά έργα με ποσότητες έκδοση της Μικτής Επιτροπής Δομικών Συμβολαίων Κύπρου (ΜΕΔΣΚ) Ε1(Α), Ιουλίου 2006. Αφορά σε έργο αξίας €260.000,00 πλέον Φ.Π.Α., με αρχιτέκτονα τον κύριο ΧΧΧΧ Λοϊζίδη και επιμετρητή ποσοτήτων τον κύριο ΧΧΧΧ Αρναούτη. Αναφορά στους όρους του Τεκμηρίου 1 θα γίνει σε κατοπινό στάδιο. Ο ΜΕ1 κατέθεσε και το δελτίο ποσοτήτων που συνιστά την προσφορά της Ενάγουσας για το ποσό των €260.000,00 (Τεκμήριο 2), βάσει του οποίου υπογράφθηκε το Τεκμήριο 1. Στο Τεκμήριο 2 αναφέρονται οι εργασίες που συνιστούν τις εργασίες του συμβολαίου, ανάμεσα στις οποίες είναι και οι μονώσεις, τα δάπεδα και οι επενδύσεις, η ηλεκτρική εγκατάσταση (προβλέπεται προνοητικό ποσό €180.000,00, δηλαδή ποσό για εργασίες ή δαπάνες το κόστος των οποίων είναι αδύνατον να προσδιοριστεί ή να υπολογιστεί επακριβώς κατά την περίοδο έκδοσης των εγγράφων προσφοράς, και εργασίες κτίστη σε σχέση με τον ηλεκτρολόγο), η υδραυλική εγκατάσταση (αποχετευτική εγκατάσταση με πλαστικές σωλήνες και υδραυλική εγκατάσταση με σωλήνες pipe in pipe ειδών υγιεινής και πλυντηρίων, σύνδεση με μετρητή, βρύσες αυλής, υδρορροές, προμήθεια, τοποθέτηση και σύνδεση ηλιακού θερμοσίφωνα και ντεποζίτου, προμήθεια, τοποθέτηση και σύνδεση πιεστικού, εργασίες κτίστη σε σχέση με την υδραυλική εγκατάσταση), και διάφορα (πρόνοια για εγκατάσταση μονάδων κλιματισμού και εργασίες κτίστη σε σχέση με τα air condition). Ο ΜΕ1 προσκόμισε και το πιστοποιητικό πληρωμής που εξέδωσε ο αρχιτέκτονας με αριθμό 10 την 29.04.2010 (Τεκμήριο 3), όπου αναφέρεται η εκτελεσθείσα εργασία (€231.000,00), το ποσό κράτησης που αφαιρέθηκε (€13.000,00) δίδοντας υπόλοιπο (€218.000,00). Σύμφωνα με τον ΜΕ1, ο εργοδότης έχει εξοφλήσει τις εργασίες για τις οποίες εκδόθηκαν πιστοποιητικά πληρωμής και εκκρεμεί μόνον η επιστροφή του ποσού κράτησης, €13.000,00, που, κατά την θέση του, θα έπρεπε να επιστραφεί. Όσον αφορά τις πρόσθετες εργασίες, ο ΜΕ1 αναφέρθηκε σε προφορικές οδηγίες του εργοδότη βάσει των οποίων έγιναν πρόσθετες εργασίες αξίας €27.857,41, για τις οποίες η Ενάγουσα εξέδωσε διατακτικά την 13.04.2009 (Τεκμήριο 4) και την 23.02.2010 (Τεκμήριο 5), που είχαν σταλεί στον αρχιτέκτονα για την διαδικασία έκδοσης των σχετικών πιστοποιητικών. Στο Τεκμήριο 4 και στο Τεκμήριο 5 αναφέρονται αναλυτικά οι εργασίες που, κατά την θέση του εργολάβου, ήταν πρόσθετες εργασίες, και συμποσούνται σε €27.857,41, περιλαμβανομένου του Φ.Π.Α.. Οι πρόσθετες εργασίες αφορούσαν στην προέκταση του τοίχου της περίφραξης, σε επιπλέον κολώνα ισογείου, προεξοχές της πλάκας της οροφής, φάρσο δοκό ισογείου, επιπλέον ανώφλια ισογείου, χάλασμα τοιχοποιίας στο σημείο του παραθύρου ισογέλιου, τοποθέτηση κατρόχαρτου κάτω από τοίχους, τοιχοποιίες ισογείου-μετατροπές, επιπλέον τοιχοποιίες-σοβάδες ισογείου και τοιχοποιίες ορόφου-μετατροπές, μεγάλωμα αποθήκης σκυβάλων, επιπλέον φρεάτια ελέγχου, επιπλέον εξωτερικούς σοβάδες, επιπλέον κλιματιστικά, χάλασμα τοιχοποιίας για σύνδεση μαγαζιών, τοποθέτηση επιπλέον ποσότητας κεραμικών μπάνιου (τοίχου), επιπλέον βοήθειες σε κουτιά ηλεκτρολόγου, επιπλέον εργασίες ψησταριάς, επένδυση προεξοχών σε βεράντες ορόφου (κατρόχαρτο, κεραμικά, τσεκολαδούρα), μπαρ ρετιρέ, πολυστερίνη οροφής, χρωματισμοί εξωτερικά, δημιουργία δωματίου ΑΗΚ, σοβάντισμα σε τοίχο γείτονα, τοποθέτηση πατούδων παραθύρων. Τον Απρίλιο του 2010, η Ενάγουσα ολοκλήρωσε όλες τις εργασίες, και το έργο παραδόθηκε στην Εναγόμενη, ωστόσο ο αρχιτέκτονας δεν ανταποκρίθηκε για την έκδοση οποιωνδήποτε περαιτέρω πιστοποιητικών, με αποτέλεσμα η Ενάγουσα να έχει μείνει ανεξόφλητη. Αποτάθηκε στους δικηγόρους της, οι οποίοι, με επιστολή τους ημερομηνίας 11.10.2012 (Τεκμήριο 6), κάλεσαν τον αρχιτέκτονα να προβεί στην έκδοση τελικού πιστοποιητικού πληρωμής και τελικής παραλαβής, χωρίς ανταπόκριση. Εφόσον δεν υπήρξε ανταπόκριση, με νέα επιστολή ημερομηνίας 25.10.2012 (Τεκμήριο 7), οι δικηγόροι της Ενάγουσας κάλεσαν τον αρχιτέκτονα και τον εργοδότη σε συνάντηση με βάση το άρθρο 36 της συμφωνίας. Τότε ο αρχιτέκτονας, με επιστολή του ημερομηνίας 26.10.2012 (Τεκμήριο 8), ανέφερε πως τερμάτισε την συνεργασία του με τον εργοδότη την 10.02.2011. Ο ΜΕ1 αντεξετάστηκε. Ανέφερε πως, μπορεί με βάση την συμφωνία η επιστροφή του ποσού κράτησης να συνδέεται με την έκδοση πιστοποιητικών από τον αρχιτέκτονα ή την πάροδο της περιόδου ευθύνης για τα ελαττώματα, όμως στην προκειμένη περίπτωση δεν υπήρχε αρχιτέκτονας, οπότε δεν συμφώνησε με την υποβολή του συνηγόρου της Εναγόμενης ότι δεν θα έπρεπε να επιστραφεί το ποσό κράτησης σε αυτήν την περίπτωση. Δεν θυμόταν ακριβώς πότε έπρεπε να γίνει η παράδοση και πότε έγινε, εφόσον υπήρξαν και αρκετές καθυστερήσεις από υπεργολάβους. Ο ίδιος παρέδωσε το έργο τον Απρίλιο του 2010, αλλά την κατοχή των μαγαζιών την έλαβε πιο νωρίς ο εργοδότης. Όσον αφορά τις πρόσθετες εργασίες, σε ερώτηση πώς υπολόγισε το κόστος τους, ο ΜΕ1 ανέφερε πως το Τεκμήριο 4 και το Τεκμήριο 5 βασίζονται στις κοστολογήσεις επιμετρητή στον οποίον αποτάθηκε, που μεταφέρθηκαν στα διατακτικά του εργολάβου. Σε ερώτηση του συνηγόρου της Εναγόμενης γιατί δεν κατέθεσε τις ίδιες τις επιμετρήσεις, ο ΜΕ1 απάντησε πως εκείνες είναι οι επιμετρήσεις (το Τεκμήριο 4 και το Τεκμήριο 5). Σε υποβολή του συνηγόρου της Εναγόμενης ότι το ποσό των πρόσθετων εργασιών δεν είχε συμφωνηθεί με τον εργοδότη, ο ΜΕ1 ανέφερε πως οι πρόσθετες εργασίες ήταν κυρίως η προσθήκη μέτρων που δεν ήταν στα αρχικά σχέδια, δηλαδή ως προς την ποσότητα, και ο εργοδότης είχε προτείνει να δουν πιο μετά πώς θα διαμορφώνονταν το κόστος. Ο ΜΕ1 θεωρεί το ποσό που αξιώνει για τις εργασίες αυτές σωστό, ασχέτως εάν δεν πιστοποιήθηκε τελικά από τον αρχιτέκτονα, και η θέση του είναι πως για το ποσό αυτό, που αφορά στις εργασίες των διατακτικών που κατέθεσε, η Εναγόμενη δεν πλήρωσε οτιδήποτε. Ο συνήγορος της Εναγόμενης του υπέδειξε ένα τιμολόγιο με αριθμό 0011 που εξέδωσε ο εργολάβος, ημερομηνίας 13.04.2008, για €8.000,00 και με περιγραφή «extra εργασίες βάσει διατακτικού επιπλέον εργασιών αρ. 1 ημερ. 13/4/09», μαζί με την απόδειξη πληρωμής του ημερομηνίας 13.04.2009, που κατατέθηκαν και σημειώθηκαν ως Τεκμήριο 9ΑΒ, και ο ΜΕ1 ισχυρίστηκε ότι η πληρωμή εκείνη αφορούσε «άλλες εργασίες» και όχι εκείνες του Τεκμηρίου 4, αρνούμενος σχετική υποβολή. Υποδείχθηκε στον μάρτυρα και τιμολόγιο που εξέδωσε ο εργολάβος την 24.08.2010 με αριθμό 0054 για €3.000,00 με περιγραφή «έναντι για έξτρα εργασίες βάσει διατακτικού ημερ.23/2/10», μαζί με απόδειξη πληρωμής του ημερομηνίας 04.08.2010, που κατατέθηκαν και σημειώθηκαν ως Τεκμήριο 10ΑΒ, και ο ΜΕ1 επέμεινε στην άρνησή του ότι αφορούν στις πρόσθετες εργασίες που διεκδικεί η Ενάγουσα. Αρνήθηκε και την θέση που του υποβλήθηκε ότι το συνολικό ποσό των πρόσθετων εργασιών ήταν μόνον €11.000,00 και ότι αυτό εξοφλήθηκε. ΜΕ2 Ο ΜΕ2, εγγεγραμμένος πολιτικός μηχανικός, ανέφερε ότι συνεργάζεται με τον ΜΕ1, τον οποίον βοηθά, όταν χρειάζεται, με διατακτικά, σχέδια ασφάλειας και υγείας, θέματα της κατασκευής και επιστολογραφία. Αναγνώρισε πως το Τεκμήριο 4 και το Τεκμήριο 5 τα είχε κάνει ο ίδιος, εκ μέρους του εργολάβου. Κατά την αντεξέτασή του, ανέφερε ότι την εργασία αυτή του την ανέθεσε ο ΜΕ1, εξηγώντας ότι είναι ο εργολάβος που κανονικά θα έπρεπε να κάνει αυτή την εργασία, μόνος του, ωστόσο επειδή δεν υπάρχει πάντοτε το μορφωτικό επίπεδο που απαιτείται για κάτι τέτοιο, όπως και σε αυτή την περίπτωση, υπάρχει η συνεργασία του εργολάβου μαζί του. Εξήγησε πως στην επιμέτρηση δεν μπορεί να καταγράψει κάτι παραπάνω από αυτό που υφίσταται, εφόσον θα το ακυρώσει ο μηχανικός του έργου. Μικροδιαφορά μπορεί να υπάρξει και να γίνει προσαρμογή, αλλά δεν γράφονται δεδομένα εξωπραγματικά, ούτε για τα μέτρα των εργασιών ούτε για το εάν αυτές είναι πρόσθετες εργασίες ή όχι, εφόσον είναι εκεί και το συμβόλαιο. Τις τιμές τις καθορίζει το «παζάρι», οι πλείστες υπάρχουν ήδη μέσα στο συμβόλαιο (π.χ. ο σοβάς είναι τόσα ευρώ το μέτρο), οπότε θα κοστολογήσει τα πρόσθετα μέτρα που δεν συμφωνήθηκαν. Από την αρχική του λίστα μπορεί να είχαν βγει και ορισμένες εργασίες· οι χειρόγραφες του σημειώσεις δεν φυλάχθηκαν. Αναφορικά με την υπεράσπιση στην απαίτηση και με την ανταπαίτηση ΜΥ1 Ο ΜΥ1, διευθυντής της Εναγόμενης, υιοθέτησε το περιεχόμενο γραπτής κατάθεσης, που κατέθεσε στο Δικαστήριο ως μέρος της κυρίως εξέτασής του[4], η οποία ολοκληρώθηκε με την κατάθεση έγγραφης μαρτυρίας. Όσον αφορά το ποσό κράτησης των €13.000,00, ανέφερε πως δεν πληρούνται οι όροι της συμφωνίας για την επιστροφή του. Όσον αφορά τις πρόσθετες εργασίες, όντως, εκτελέστηκαν ορισμένες πρόσθετες εργασίες, κατόπιν προφορικής συνεννόησης με την Ενάγουσα, ωστόσο το κόστος τους δεν συμφωνήθηκε ούτε καθορίστηκε ούτε εκτιμήθηκε από ανεξάρτητο εμπειρογνώμονα. Θεωρεί τους υπολογισμούς του Τεκμηρίου 4 και του Τεκμηρίου 5 αβάσιμους, και ισχυρίζεται πως η συνολική αξία των πρόσθετων εργασιών είναι €11.000,00 περιλαμβανομένου του Φ.Π.Α., ποσό που κατέβαλε η Εναγόμενη με τις πληρωμές του Τεκμηρίου 9ΑΒ και του Τεκμηρίου 10ΑΒ, ώστε να έχει εξοφλήσει. Οι κακοτεχνίες, όπως αναφέρει ο ΜΥ1, επιβεβαιώθηκαν από πολιτικό μηχανικό ο οποίος επισκέφθηκε τον χώρο την 29.05.2013, προέβη σε αυτοψία, και κατέγραψε τις διαπιστώσεις του σε έκθεση που ετοίμασε, την οποίαν ο ΜΥ1 κατέθεσε στο Δικαστήριο (Τεκμήριο 11), και για την οποίαν η Εναγόμενη κατέβαλε χρηματικό ποσό ως αμοιβή, που δηλώνεται σε σχετική απόδειξη (Τεκμήριο 12). Αμέσως μετά την ετοιμασία της έκθεσης του Τεκμηρίου 11, η Εναγόμενη ανέθεσε σε εγκεκριμένο επιμετρητή την εκτίμηση του κόστους θεραπείας και αποκατάστασης, ο οποίος επισκέφθηκε τον χώρο την 07.06.2013 και κατόπιν αυτοψίας, επιβεβαίωσε την ύπαρξη κακοτεχνιών και υπολόγισε το κόστος αποκατάστασης σε σχετική έκθεση εκτίμησης που σύνταξε την 10.06.2013 και παρέδωσε στην Εναγόμενη (Τεκμήριο 13), για την οποία η Εναγόμενη κατέβαλε χρηματικό ποσό ως αμοιβή, που δηλώνεται σε σχετικό τιμολόγιο/απόδειξη (Τεκμήριο 14). Το κόστος αποκατάστασης, σύμφωνα με το Τεκμήριο 13, ανέρχεται σε €30.000,00 πλέον Φ.Π.Α.. Η Εναγόμενη, όπως ισχυρίζεται ο ΜΥ1, υπέδειξε στην Ενάγουσα τις κακοτεχνίες, ωστόσο η ίδια αρνήθηκε να προβεί σε αποκατάσταση, γι' αυτό η Εναγόμενη αξιώνει το κόστος αποκατάστασης. Κατά την αντεξέτασή του, ο ΜΥ1, σε ό,τι έχει να κάνει με τις πρόσθετες εργασίες, όταν ερωτήθηκε γιατί το ποσό των €11.000,00 το πλήρωσε, απάντησε πως υπήρχαν και ποσά στο Τεκμήριο 4 και στο Τεκμήριο 5 που ήταν ορθά και δεν τα αμφισβήτησε, αλλά δεν ήταν όλα ορθά. Παρέπεμψε, προκειμένου να αναδείξει τους λόγους αμφισβήτησης μέρους των υπολογισμών της Ενάγουσας, στο Τεκμήριο 2, στην σελίδα 7, όπου υπάρχει χειρόγραφη προσθήκη για πρόσθετες εργασίες βάσει συμφωνίας €2.533,00, όπως και στην σελίδα 11 του ιδίου εγγράφου, όπου υπάρχει χειρόγραφη σημείωση για πρόσθετες εργασίες βάσει συμφωνίας €3.000,00. Για τις κακοτεχνίες, ο μάρτυρας ανέφερε πως δεν είχε ορίσει άλλον εργολάβο στο έργο, οι κακοτεχνίες υπάρχουν μέχρι σήμερα, και προκαλούν ταλαιπωρία. Δεν ήταν ζήτημα υλικών, αλλά οδηγιών προς τους υπαλλήλους του εργολάβου, και κάποια θέματα άπτονταν και της κοινής λογικής (π.χ. να μην πατούν πάνω στο κατρόχαρτο πριν στεγνώσει). Προσκόμισε περαιτέρω αλληλογραφία με τον αρχιτέκτονα (Τεκμήριο 16). Την συμφωνία για το έργο, όπως ανέφερε ο ΜΥ1, την έκανε με τον πατέρα του ΜΕ1, αλλά στην πορεία απεβίωσε· δέχθηκε να συνεχίσει το έργο ο γιος του, έχοντας την διαβεβαίωση ότι είχε την τεχνογνωσία να το κάνει, όμως φαίνεται πως δεν την είχε. Στην υποβολή του συνηγόρου της Ενάγουσας ότι δεν υπάρχουν κακοτεχνίες και όλα όσα πιθανόν να χρειάζεται το κτίριο αφορούν στην συντήρηση που κάθε κτίριο χρειάζεται, ο ΜΥ1 απάντησε ότι δεν είναι θέμα συντήρησης το ότι λόγου χάριν δεν υπάρχουν οι κατάλληλες κλίσεις στις υδρορροές και παρουσιάζονται τα ίδια προβλήματα κάθε χρόνο. Ο ΜΥ1 αρνήθηκε τις υποβολές ότι οι εκθέσεις των εμπειρογνωμόνων που προσκόμισε έγιναν εκ των υστέρων, απαντώντας ότι, εάν ήθελε να ισχυριστεί εκ των υστέρων κακοτεχνίες, θα ήταν και για μεγαλύτερα ποσά. Στα ενδιάμεσα διατάγματα, όπως αναφέρει, δεν γίνεται μεν αναφορά σε κακοτεχνίες, αλλά και ο σκοπός της κράτησης ήταν να αντιμετωπιστούν τυχόν προβλήματα. ΜΥ2 Ο ΜΥ2 υιοθέτησε το περιεχόμενο γραπτής κατάθεσης για να αποτελέσει μέρος της κυρίως εξέτασής του[5], που ολοκλήρωσε με την αναγνώριση και υιοθέτηση του Τεκμηρίου 11. Είναι προσοντούχος εγγεγραμμένος πολιτικός μηχανικός. Του ανατέθηκε από την Εναγόμενη να επιθεωρήσει το έργο για να διαπιστώσει τα αίτια των προβλημάτων της οικοδομής και να εισηγηθεί τρόπους αποκατάστασης και θεραπείας. Επισκέφθηκε τον χώρο την 29.05.2013 και κατόπιν αυτοψίας διαπίστωσε την ύπαρξη προβλημάτων που κατέγραψε στο Τεκμήριο 11. Κατά την επιθεώρηση του χώρου και για καλύτερη απεικόνιση είχε βγάλει και φωτογραφίες που περιέλαβε στο Τεκμήριο 11 και αποτελούν μέρος του. Εξέφρασε την θέση πως τα προβλήματα που είχαν εμφανιστεί σε σύντομο χρόνο μετά την ανέγερση οφείλονται σε κακοτεχνίες κατά την εκτέλεση των σχετικών οικοδομικών εργασιών από τον εργολάβο. Στο Τεκμήριο 11 γίνεται αναφορά σε διαρροή υγρασίας από την οροφή του 2ου ορόφου, όπου είναι τοποθετημένα και τα ντεπόζιτα, στο διαμέρισμα του 2ου ορόφου. Η επίπεδη οροφή είναι μονωμένη με κατρόχαρτο, αλλά σε διάφορα σημεία της περιφερικά στις δοκούς, μέσα από σωλήνες (φουρέλια), πέρασαν οι διασωληνώσεις των παροχών νερού και καλώδια και διασωληνώσεις των κλιματιστικών προς τους κομπρεσόρους (φωτογραφίες 6-7). Στα σημεία αυτά, δεν έγινε σωστή λύση στεγανότητας, με αποτέλεσμα να υπάρχει περιφερική υγρασία, ειδικά στα σημεία που κατεβαίνουν σωλήνες από την οροφή προς το διαμέρισμα. Ο εργολάβος γέμισε τα φουρέλια με αφρό πολυουρεθάνης, περιμένοντας ότι θα στεγανοποιηθούν οι σωλήνες, πράγμα που δεν πέτυχε, με αποτέλεσμα να περνά το νερό επιφανειακά στην περιφέρεια των σωλήνων προς το διαμέρισμα μέσω των φουρελιών. Κατεβαίνοντας το νερό, υγραίνει και την τοιχοποιία από το σημείο της δοκού και κάτω, ενώ παράλληλα έχει δημιουργήσει ρωγμή εσωτερικά μεταξύ της δοκού και της τουβλοποιίας (φωτογραφίες 2-3). Διαρροές υπάρχουν και από τις ακάλυπτες βεράντες του 2ου ορόφου στα διαμερίσματα του 1ου ορόφου, όπου, λόγω του είδους του κεραμικού και του λανθασμένου ποτίσματος των αρμών και λόγω λανθασμένης τοποθέτησης της τσεκολαδούρας περιμετρικά του στηθαίου, εισέρχεται νερό κάτω από τα κεραμικά (φωτογραφίες 8-11)· η μόνωση από κατρόχαρτο που έγινε στην επιφάνεια του ελαφρομπετόν ρήσεων κάπου έχει πληγωθεί, με αποτέλεσμα να επιτρέπει σε νερό να εισέρχεται στην πλάκα και ακολούθως να εμφανίζεται υγρασία στα διαμερίσματα του 1ου ορόφου. Οι βεράντες καλύπτονται από προβόλους που στην πάνω τους πλευρά έχουν καλυφθεί με κεραμικά που έχουν διαρροή νερού στην κάτω τους πλευρά, είτε από τους αρμούς είτε από τα στηθαία στην ρίζα του προβόλου, με αποτέλεσμα να βγάζουν το νερό στις μπροστινές πλευρές της πλάκας όπου, λόγω της συστολής-διαστολής, χώρισε ο πηλός πάνω στον οποίον τοποθετήθηκαν τα κεραμικά από το μπετόν της πλάκας. Οι εξωτερικοί διάδρομοι προς τις εισόδους των διαμερισμάτων έχουν καλυφθεί από ακατέργαστο γρανίτη, ωστόσο και εκεί τοποθετήθηκε λανθασμένα το πάτωμα, χωρίς να αφήνεται αρμός μεταξύ των πλακών γρανίτη, με αποτέλεσμα να δημιουργούνται ρωγμές μεταξύ των πλακών λόγω συστολής-διαστολής (φωτογραφίες 17-18), που δεν είναι δυνατόν να γεμίσουν με οποιοδήποτε υλικό λόγω του μικρού μεγέθους, και επομένως επιτρέπουν στο νερό να εισέρχεται στο κάτω μέρος των πατωμάτων· επειδή στην μία πλευρά του διαδρόμου οι γρανίτες ακουμπούν στην τοιχοποιία και κατά την διαστολή κινούνται μόνον προς την έξω πλευρά του διαδρόμου, δημιουργούνται ρωγμές στην εξωτερική πλευρά της πλάκας (φωτογραφία 19)· από τις ρωγμές δραπετεύει το νερό που περνά κάτω από τους γρανίτες και δημιουργείται ασπράδα στις επιφάνειες (φωτογραφία 19). Οι γρανίτες από τα πλατύσκαλα των βεραντών έχουν το ίδιο πρόβλημα με τον διάδρομο. Νερό από τα κεραμικά απορρόφησε και η τοιχοποιία της ψησταριάς-πάγκου βούρνας, με αποτέλεσμα να αποσαρθρώνονται οι σοβάδες. Για να θεραπευτεί το πρόβλημα με την οροφή του 2ου ορόφου, θα πρέπει να καθαριστούν οι αφροί πολυουρεθάνης από τα φουρέλια, τα φουρέλια που είναι από σωλήνες να ενωθούν με επιπρόσθετα κομμάτια για να ψηλώσουν προς τα πάνω και ακολούθως να τοποθετηθεί γωνία ούτως ώστε οι σωλήνες να βγαίνουν οριζόντια και όχι κάθετα πάνω στην οροφή. Στην συνέχεια, να γίνει τσιμεντοειδής μόνωση τύπου mapelastic γύρω από την σωλήνα με την προσθήκη δικτύου. Η ίδια θεραπεία να γίνει στις διασωληνώσεις που ανεβαίνουν σε κάποια σημεία στο κέντρο της πλάκας. Η προτεινόμενη θεραπεία για τις υγρασίες από τις ακάλυπτες βεράντες του 2ου ορόφου στα διαμερίσματα του 1ου ορόφου είναι να αφαιρεθούν όλα τα κεραμικά και οι τσεκολαδούρες περιφερικά στα στηθαία, καθώς και ο πηλός πάνω στον οποίον τοποθετήθηκαν, να αφαιρεθεί το κατρόχαρτο, να επιδιορθωθούν οι ρήσεις στο ελαφρομπετόν όπου είναι αναγκαίο με ενισχυμένο τσιμεντοπηλό, να γίνει τσιμεντοειδής μόνωση τύπου mapelastic με χρήση δικτύου, και ακολούθως να τοποθετηθούν τα κεραμικά με αρμούς περιμετρικά του στηθαίου καθώς και μεταξύ των κεραμικών. Δίδονται οδηγίες για την αρμολόγηση και τα γεμίσματα των αρμών. Για τους προβόλους επίσης η προτεινόμενη λύση είναι να αφαιρεθούν τα κεραμικά και η μόνωση από κατρόχαρτο, να γίνει τσιμεντοειδής μόνωση τύπου mapelastic με δίκτυ, και ακολούθως να τοποθετηθούν τα κεραμικά και η τσεκολαδούρα με τον ίδιο τρόπο που αναφέρθηκε στην τοποθέτηση των κεραμικών στις βεράντες του 2ου ορόφου. Και για τους εξωτερικούς διαδρόμους και για τα πλατύσκαλα των βεραντών, η προτεινόμενη θεραπεία είναι να αφαιρεθούν οι γρανίτες και το κατρόχαρτο εάν υπάρχει, να γίνει τσιμεντοειδής μόνωση τύπου mapelastic και να ξανατοποθετηθούν με την ορθή αρμολόγηση και γεμίσματα. Προτείνονται θεραπείες και για τους ελαιοχρωματισμούς - σπάτουλες για τις υγρασίες στο εσωτερικών των δωματίων και στο γραφιάτο εξωτερικά. Για την ψησταριά-πάγκο βούρνας, προτείνεται καθάρισμα, σοβάντισμα και μπογιάτισμα μετά την επιδιόρθωση του πατώματος της βεράντας. Υποβλήθηκε στον ΜΥ2, κατά την αντεξέτασή του, πως οι διαπιστώσεις του σχετίζονται με το είδος των υλικών, κάτι που ο ΜΥ2 αρνήθηκε, παραπέμποντας στην έκθεσή του, και εξηγώντας ότι ανάλογα με το είδος του υλικού που δίδεται στον εργολάβο υπάρχει η σωστή τοποθέτηση, την οποίαν ο εργολάβος θα πρέπει να γνωρίζει και να εφαρμόζει. Επειδή στο Τεκμήριο 11 προτείνεται στις διάφορες θεραπείες η χρήση τσιμεντομόνωσης τύπου mapelastic, ο μάρτυρας ερωτήθηκε για το κόστος της, εάν είναι πιο ακριβή από τα υλικά που τοποθετήθηκαν εξ αρχής. Ο ΜΥ2 ανέφερε πως εάν η μόνωση που έγινε στην συγκεκριμένη περίπτωση ήταν από κατρόχαρτο, η αστοχία του κατρόχαρτου δημιουργήθηκε σε ορισμένα σημεία λόγω της λανθασμένης τοποθέτησης ή της τοποθέτησής της χωρίς τις σωστές υποδομές στην επιφάνεια που έπρεπε να κολλήσει, και εάν γίνονταν εξ αρχής σωστά, δεν θα χρειάζονταν κάποια θεραπεία, ούτε και να προτείνει ο ίδιος κάποια θεραπεία σαν την τσιμεντομόνωση τύπου mapelastic, που όντως δεν έχει το ίδιο κόστος, αλλά ο λόγος που χρειάζεται τώρα είναι αυτός. Και το mapelastic να χρησιμοποιούσε εξ αρχής ο εργολάβος και να μην το έβαζε σωστά, το ίδιο πρόβλημα θα υπήρχε. Ο ΜΥ2 ρωτήθηκε σχετικά με την αναφορά του για το «πληγωμένο» κατρόχαρτο. Ανέφερε πως θεωρητικά μετά το κατρόχαρτο ο εργολάβος προχωρά και το προστατεύει είτε βάζοντας πάνω κεραμικά είτε, εάν θα έρθουν υπεργολάβοι να δουλέψουν, με άλλους τρόπους. Δεν γνωρίζει εάν κάποιοι πήγαν και πάτησαν πάνω στο κατρόχαρτο ή εάν δημιούργησαν άλλα προβλήματα, αλλά ο εργολάβος, που είναι ο κύριος της οικοδομής, πρέπει να προστατεύει την δουλειά του από τους υπεργολάβους. Ο συνήγορος της Ενάγουσας προσπάθησε να υποβάλει στον μάρτυρα ότι μπορεί το κατρόχαρτο να «πληγώθηκε» όταν είχε φύγει ο εργολάβος, και ο ΜΥ2 ανέφερε πως ο εργολάβος σε μία οικοδομή θεωρείται ο κύριος της οικοδομής και προστατεύει την οικοδομή από κάθε υπεργολάβο, αλλά εφόσον και η μεγαλύτερη επιφάνεια της μόνωσης είχε καλυφθεί με κεραμικά που τοποθετεί ο εργολάβος, δεν είναι κατανοητή η υπόθεση ότι μπορεί να πέρασε ο υδραυλικός πάνω από το κατρόχαρτο και να έγδαρε την μόνωση· πέραν τούτου, όταν βγαίνει κάποιος πάνω στο κατρόχαρτο, ένας υδραυλικός, και δημιουργεί πρόβλημα, είναι πολύ εμφανές από την ίδια στιγμή και θα έπρεπε να διορθωθεί αμέσως. Επισήμανε, περαιτέρω, ότι πέραν των υποθέσεων, το πρόβλημα με το κατρόχαρτο δεν ήταν στις επιφάνειες, αλλά περισσότερο στις γωνιές και σε κάποια σημεία που έπρεπε να υπάρχει περισσότερη προσοχή, όπως εκεί που κατεβαίνουν οι σωλήνες. Ο συνήγορος της Ενάγουσας επέμενε και πως παντού στην έκθεση γίνεται λόγος στα υλικά, και ο ΜΥ2 εξήγησε εκ νέου τον τρόπο που διαβάζεται η έκθεσή του, και ότι δεν μιλά για «λανθασμένα υλικά» (π.χ. ο ακατέργαστος γρανίτης που χρησιμοποιήθηκε είναι ένα ακριβό και καλό υλικό), αλλά για μη ορθό τρόπο τοποθέτησης των δεδομένων υλικών. Ο συνήγορος της Ενάγουσας επέμεινε πως πρέπει να φταίει και ο αρχιτέκτονας, αποσπώντας από τον ΜΥ2, μεταξύ άλλων, την απάντηση «ή είσαι κτίστης ή είσαι εργολάβος, ένας κτίστης μπορεί να μην ξέρει, ένας εργολάβος πρέπει όμως να ξέρει» και ότι, ανεξαρτήτως των ευθυνών του αρχιτέκτονα, ο εργολάβος δεν απαλλάσσεται των δικών του ευθυνών. Όπως ανέφερε ο μάρτυρας «τα προβλήματα στην οικοδομή είναι δύο: (α) οι μονώσεις και οι αστοχίες τους και (β) τα κεραμικά και οι γρανίτες, δηλαδή τα πατώματα χωρίς αρμούς, τούτα τα δύο προβλήματα φέρνουν τις υγρασίες κάτω στο σπίτι και εξωτερικά και επομένως χρειάζεται ανάλογη θεραπεία». Ο ΜΥ2 ερωτήθηκε κατά πόσον είναι θέματα συντήρησης αυτά, με δεδομένο ότι και ο ίδιος επισκέφθηκε τον χώρο το 2013, δηλαδή αρκετό καιρό μετά που είχε παραδοθεί η οικοδομή στον εργοδότη. Ο μάρτυρας απάντησε πως η μόνωση που έχει καλυφθεί με κεραμικά δεν χρειάζεται συντήρηση, είναι προστατευμένο το υλικό, συντήρηση χρειάζονται οι μονώσεις σε επιφάνειες που δεν έχουν καλυφθεί. Η μόνωση και ειδικά το κατρόχαρτο που βάφεται με μπογιά από πάνω που έχει απευθείας επαφή με την βροχή και τον ήλιο θέλει συντήρηση. Όταν εκείνος πήγε στον χώρο του έργου, η επιφάνεια του κατρόχαρτου δεν είχε προβλήματα, ήταν μπογιατισμένη, ήταν σε συγκεκριμένα σημεία οι αστοχίες που δημιούργησαν τις υγρασίες παντού, όπως στον γύρο που δεν κολλήθηκε πάνω στα στηθαία και στα σημεία που υπήρχαν σωλήνες. Κατά τα λοιπά, κάθε 3-4 χρόνια χρειάζεται συντήρηση η μπογιά πάνω στις μονώσεις από κατρόχαρτο. ΜΥ3 Ο ΜΥ3 υιοθέτησε το περιεχόμενο γραπτής κατάθεσής του, που κατατέθηκε στο Δικαστήριο ως μέρος της κυρίως εξέτασή του[6], που ολοκλήρωσε με την αναγνώριση του Τεκμηρίου 13 που ετοίμασε βάσει του Τεκμηρίου 11, που αναγνώρισε. Στην γραπτή του κατάθεση αναφέρει πως είναι προσοντούχος εγκεκριμένος επιμετρητής ποσοτήτων και του ανατέθηκε από την Εναγόμενη να επισκεφθεί το έργο και να επιβεβαιώσει την ύπαρξη των κακοτεχνιών που είχε επισημάνει ο ΜΥ2 και να εκτιμήσει το κόστος αποκατάστασης των ζημιών που κατέγραψε ο ΜΥ2 στο Τεκμήριο 11. Την 07.06.2013, επισκέφθηκε τον χώρο και κατόπιν αυτοψίας διαπίστωσε και επιβεβαίωσε την ύπαρξη των προβλημάτων που επισημάνθηκαν στο Τεκμήριο 11 και εκτίμησε το κόστος της θεραπείας συντάσσοντας το Τεκμήριο 13. Σύμφωνα με το Τεκμήριο 13, για την επιδιόρθωση των διαρροών από την οροφή του 2ου ορόφου με την εφαρμογή της προτεινόμενης θεραπείας, θα χρειαστούν €640,00. Για την εφαρμογή της θεραπείας για την επιδιόρθωση του προβλήματος της διαρροής υγρασιών από τις βεράντες του 2ου ορόφου προς τα διαμερίσματα του 1ου ορόφου θα χρειαστούν €5.775,00, για την επιδιόρθωση της διαρροής νερού από τους προβόλους με τον προτεινόμενο τρόπο €2.538,00, για την διόρθωση του προβλήματος στους εξωτερικούς διαδρόμους προς τις εισόδους των διαμερισμάτων €2.325,00, για τα σκαλιά βεράντας και τα πλατύσκαλα €2.400,00, για τους ελαιοχρωματισμούς και τις σπάτουλες €2.794,00 που αναλύει σε επιμέρους ποσά για την κάθε εργασία, για την διόρθωση του γραφιάτου εξωτερικά €4.500,00 και για την επιδιόρθωση της τοιχοποιίας της ψησταριάς-πάγκου βούρνας €300,00. Στα ποσά αυτά, που συμποσούνται σε €21.272,00, ο ΜΥ3 προσέθεσε και άλλα έξοδα, όπως προκαταρκτικά έξοδα εργολάβου (έστω 10%) €2.000,00, μέτρα ασφάλειας και υγείας €2.000,00, άλλα μικρά έξοδα €1.728,00 και απρόβλεπτα έξοδα (έστω 10%) €3.000,00, δίδοντας ένα σύνολο €30.000,00 πλέον ο Φ.Π.Α.. Κατά την αντεξέτασή του, ο ΜΥ3, ανέφερε πως χρησιμοποίησε τις μέσες τιμές της αγοράς κατά τον ουσιώδη χρόνο, που ήταν ο χρόνος που εκπόνησε την μελέτη του, εφόσον όταν επισκέφθηκε το κτίριο, οι ζημιές ήταν ακόμα εκεί. Δεν κλήθηκε να εξετάσει τις τεχνικές προδιαγραφές που υπήρχαν ή δεν υπήρχαν στο συμβόλαιο, αλλά να τιμολογήσει, να μετατρέψει σε χρήμα τις εκτιμήσεις του Τεκμηρίου 11. Παρόλη την προσπάθεια του συνηγόρου της Ενάγουσας να του θέσει ερωτήσεις ως προς το γιατί κοστολόγησε τα υλικά που αναφέρονται στο Τεκμήριο 11 ενώ επί τόπου είδε άλλα υλικά, ο ΜΥ3 κατέστησε σαφές ότι η δική του εργασία βασίζεται στην εργασία του ΜΕ2. Όσον αφορά το σημείο 9 της έκθεσής του, όπου αναφέρονται ποσά πρόσθετα από το κόστος των θεραπειών που προτείνονται στο Τεκμήριο 11, ο μάρτυρας εξήγησε ότι, πέραν του κατασκευαστικού κόστους, υπάρχει το κόστος των προπαρασκευαστικών (preliminaries)· είναι διεθνής όρος και αφορά εκείνα τα έξοδα που ο εργολάβος αναγκαστικά θα υποστεί για να εκτελέσει κάποιες εργασίες, τα οποία στην συνέχεια τα χρεώνει και στον πελάτη του· έδωσε παραδείγματα τέτοιων προκαταρκτικών εξόδων. Από την 01.01.2004, είναι υποχρεωτικό για την εκτέλεση οποιασδήποτε εργασίες, οποιουδήποτε μεγέθους, κόστους και ανεξαρτήτως πολυπλοκότητας, πριν την έναρξή της, να έχει σχέδιο ασφάλειας και υγείας που ετοιμάζεται από εξειδικευμένο σύμβουλο του πελάτη και προσαρμόζεται από τον εργολάβο στις ανάγκες του έργου, εξ ου και περιέλαβε το κόστος αυτό. Η αναφορά στο «άλλα μικρά» είναι, όπως ανέφερε, απλά ποσό στρογγυλοποίησης. Τα «απρόβλεπτα» τα υπολόγισε στο 10% που είναι το ελάχιστο που οφείλει κάποιος να υπολογίσει, εξηγώντας ότι, εφόσον οι εργασίες που αναφέρονται στην έκθεση είναι επιμετρημένες με ποσότητες, αποκλείεται να μην εμφανιστούν απρόβλεπτες εργασίες, και ότι δεν είναι δική του επινόηση τα απρόβλεπτα, αλλά είναι επίσης διεθνής όρος (contingency), πίσω από τον οποίον υπάρχει ολόκληρη επιστήμη. Οι αναφορές του στο σημείο 9 δεν είναι επιπόλαια ποσά, όπως ανέφερε, αλλά ο ίδιος οφείλει, σύμφωνα με τους κανονισμούς και τις διαδικασίες της επιστήμης του, να τα αναφέρει, ειδάλλως θα ήταν ελλιπής η εκτίμηση. Εάν δεν συμβούν τα απρόβλεπτα, οι πρόνοιες ή τα προνοητικά ποσά δεν πληρώνονται. Ο μάρτυρας αρνήθηκε την υποβολή του συνηγόρου της Ενάγουσας ότι έλαβε οδηγίες να εκτιμήσει ποσό ακριβώς €30.000,00. Για την υπεράσπιση στην ανταπαίτηση ΜΕΑ1 Για την υπεράσπιση στην ανταπαίτηση για τις κακοτεχνίες, έδωσε μαρτυρία ο ΜΕ1 (ΜΕΑ1). Κατά την κυρίως εξέτασή του, του υποδείχθηκε το Τεκμήριο 11 και ζητήθηκαν τα σχόλιά του. Ο ΜΕΑ1 απάντησε, σε σχέση με το σημείο 1 του Τεκμηρίου 11, πως ό,τι έβαλε ο ίδιος ο εργολάβος ήταν τοποθετημένο ορθά, και ήταν δουλειά του ηλεκτρολόγου να βάλει τις σωλήνες που πρέπει να σφραγιστούν και να γυρίσουν. Ο ίδιος τις ήλεγξε μετά την τοποθέτησή τους και ήταν «τελλαρισμένες». Όταν τοποθέτησαν τα air conditions, ο ίδιος δεν ήταν στο κτίριο, είχε τελειώσει και σφράγισε την δική του δουλειά. Εάν εκείνοι που ήρθαν να δουλέψουν μετά ξεσφράγισαν τις σωλήνες και δεν έκαναν καλή δουλειά, ενώ ο ίδιος είχε ήδη φύγει, δεν έχει οποιαδήποτε ευθύνη για τις συγκεκριμένες ζημιές. Όσον αφορά το σημείο 2 του Τεκμηρίου 11, ο ΜΕΑ1 ανέφερε πως, για τον αρμό των κεραμικών, ο αρχιτέκτονας του το καθόρισε στα 2mm. Εάν το παράπονο του εργοδότη ήταν ότι έπαθαν καθίζηση τα κεραμικά ή ότι μπορεί να μην τα τοποθέτησε καλά και να είχε «λαντώσει» ο χώρος, θα δέχονταν ευθύνη, αλλά και το κεραμικό και το πότισμα ήταν ο εργοδότης που τα έφερε. Εκείνου του φέρνουν τα υλικά και τα τοποθετεί, σύμφωνα με τις προδιαγραφές τους. Εάν αγόρασε ο εργοδότης το συγκεκριμένο κεραμικό και του είπαν ότι μπαίνει με αυτό το πότισμα στις βεράντες, δεν μπορεί ο ίδιος να πει του εργοστασίου ότι έκανε λάθος. Συζητούσαν με τον εργοδότη για τα υλικά που τοποθετήθηκαν. Ο εργοδότης προσπάθησε να του επιρρίψει ευθύνη μετά που έφυγε από το έργο· έφερε και κάποιον άλλον εργολάβο, που ανέφερε ότι μπορεί να είναι οι αρμοί και τα ποτίσματα, αλλά ήταν από τότε που είχε αναφέρει στον εργοδότη ότι «το πρόβλημα είναι οι υδρορροές στις βεράντες. Διότι μια βεράντα 74-80 τετραγωνικά μέτρα δεν μπορεί να φέφκει το νερό που δύο υδρορροές και να είναι οι άλλες πάνω, γιατί θα υπερχειλίσουν και το νερό φκαίνει πάνω». Το ανέφερε και στον υπεργολάβο, του είπε να βάλει ξεχωριστές υδρορροές, και του είπε «εσύ με πληρώνεις;». Ο άλλος εργολάβος που είχε δει το κτίριο ούτε για τον αρμό του είπε ούτε για προβλήματα στην τοποθέτηση, ο μάρτυρας του ανέφερε για τις υδρορροές και του είπε «δοκίμασε να ανοίξουμε όλα τα ποτίσματα όλων των βεραντών ξανά» γιατί, όπως λέει, δεν άφησε ποτέ του το κτίριο, και δέχθηκε να τα ανοίξουν ξανά και να βάλουν αρμούς με μάστιχο μέσα, όπως και έπραξε, χωρίς να χρεώσει. Του έφερε ο εργοδότης τα ποτίσματα και πότισε ξανά όλες τις βεράντες. Όσον αφορά την τσιμεντομόνωση τύπου mapelastic, δεν καθορίζεται στην επιμέτρησή του, και είναι σε διπλάσια τιμή, οι οδηγίες που είχε, βάσει και της προσφοράς του, ήταν να τοποθετήσει κατρόχαρτο. Δεν είχε οδηγία ούτε να βάλει αρμό με μάστιχο μέσα. Ήταν ο αρχιτέκτονας που θα έπρεπε, κατά τον ίδιο, να δώσει σχετικές οδηγίες. Ο ίδιος, όπως αναφέρει, προσπάθησε επανειλημμένα να λύσει τα προβλήματα που παρουσιάστηκαν στο έργο. Για τους προβόλους της βεράντας, όταν ρωτήθηκε, δεν έδωσε ξεκάθαρη απάντηση, ωστόσο ανέφερε πως, και πάλι, ευθύνεται ο εργοδότης που έφερε τα κεραμικά και τα ποτίσματα. Οι εξωτερικοί γρανίτες, οι ανάγλυφοι, όταν μπαίνουν σε υψομετρικές βεράντες, έχουν, όπως ανέφερε ο ΜΕΑ1, μιαν απορρόφηση από μόνοι τους. Μπαίνουν πάντα με αρμό 1mm, με βάση οδηγία του αρχιτέκτονα, και μπορεί να λέει ο MY2 ότι ήταν λάθος ο αρμός, αλλά και εδώ στο Δικαστήριο, στην είσοδο που έχει ανάγλυφους γρανίτες, είναι με αρμό 1mm που έχουν μπει, όπως λέει ο μάρτυρας. Δεν μπαίνει με 2-3mm ο γρανίτης, είναι ανάγλυφος, δεν είναι υλικό γυαλιστό, που θα ποτιστεί. Ακολούθησε, σε κάθε περίπτωση, τις οδηγίες του αρχιτέκτονα, ο οποίος επέβλεψε και έβγαλε διατακτικό και πληρώθηκε γι' αυτά τα πράγματα. Όσον αφορά την φωτογραφία 19 στο Τεκμήριο 11 και το άσπρισμα που απεικονίζει, ο ΜΕΑ1 ανέφερε πως αυτό σημαίνει πως δεν βγάζει νερό η πλάκα από κάτω και ότι είχε γίνει καλή μόνωση με κατρόχαρτο, άρα το βγάζει από αλλού, μπροστά στον σοβά. Αλλά δεν τοποθετήθηκε και νεροσταλάκτης πάνω, που κατά την γνώμη του θα ήταν αναγκαίος, θεωρώντας ότι και για το γεγονός αυτό ευθύνεται ο εργοδότης. Όσον αφορά τα σκαλιά της βεράντας και τα παλύσκαλα, δεν είχε χρεωμένο να μπουν κατρόχαρτα ή μόνωση από κάτω, πριν να τοποθετηθούν στα σκαλιά, και τοποθετήθηκαν κατρόχαρτα πάνω στη σκάλα, με την επίβλεψη πάντοτε του αρχιτέκτονα. Ο ΜΥ2, όπως ερμηνεύει ο ΜΕΑ1, δεν λέει, στο Τεκμήριο 11, ότι τα κεραμικά ή οι γρανίτες δεν τοποθετήθηκαν ή ξεκόλλησαν ή είχαν κλίσεις. Όσον αφορά το σημείο 6 του Τεκμηρίου 11, είναι απλά εργασίες που πρέπει να γίνουν λόγω των υγρασιών που προέκυψαν και δεν υπήρξαν κακοτεχνίες στις εργασίες που αφορούν στους ελαιοχρωματισμούς και τις σπάτουλες. Όταν τελείωσαν οι πλάκες με τα κατρόχαρτα, ο εργοδότης αποφάσισε να κάνει μπαρ στο roof garden, που δεν ήταν στα σχέδια, ήταν πρόσθετη εργασία. Έπρεπε, γι' αυτό, να μπουν παροχές νερού και να φεύγει το νερό. Στην περιοχή που ήθελε να κάνει το μπαρ, δεν υπήρχαν νερά ή αποχέτευση. Έτσι ο εργοδότης αποφάσισε και είχε ζητήσει από τον εργολάβο να κόψει τα κατρόχαρτα, για να φέρει τα νερά. Ο ΜΕΑ1 του εξήγησε πως θα έχουν πρόβλημα γιατί, εάν πειράξουν τα κατρόχαρτα, θα πειράξουν και τις κλίσεις των κεραμικών. Παρά ταύτα, υπάκουσε στον εργοδότη και δεν αρνείται ότι δημιουργήθηκε ζημιά. Ύστερα, ο εργοδότης του έφερε ένα άλλο υλικό, στημένο, μόνωση, υδρομόνωση, γιατί ο εργοδότης ήξερε πως είναι καλύτερο, το εφάρμοσε, ύστερα διαπιστώθηκε ότι δεν ήταν καλό, έβγαινε όπως το χαρτί, το έβγαλε και έκανε εκ νέου κατρόχαρτο χωρίς κόστος, αλλά έφτασε και πέρασε ήδη νερό και δημιουργήθηκε ήδη ζημιά. Για το σημείο 8 του Τεκμηρίου 11, δεν γνωρίζει, μπορεί απλά να χάλασε μια σωλήνα από κάτω, η βρύση, και να στάζει νερό, να πέρασε και να έβγαλε υγρασία, δεν έχει δει το σημείο, αλλά μπορεί να συμβεί με απλό τρόπο, με απροσεξία του ιδιοκτήτη που χρησιμοποιεί την βούρνα, δεν σημαίνει ότι έκανε κάτι ο εργολάβος λάθος. Από τα σχέδια που είναι στο Τεκμήριο 11 λείπει το μπαρ, που ήταν στις πρόσθετες εργασίες. Είχε πάει αρκετές φορές στο έργο, και με τον ηλεκτρολόγο. Μάλιστα, στην παρουσία του ΜΥ1 και του ηλεκτρολόγου, είχαν αποδείξει στον εργοδότη, όπως λέει, πως ο ηλεκτρολόγος είχε βάλει κουτιά πάνω στους τοίχους που δεν σφράγισε καλά και εισχωρούσε το νερό μέσα· σφράγισαν τα κουτιά. Σε ένα σημείο, ο ηλεκτρολόγος είχε ξεχάσει να βάλει κουτί και είχε κτυπήσει την πλάκα από πάνω και έφερε την σωλήνα στο κουτί και εισχώρησε νερό. Ερμηνεύοντας συνολικά το Τεκμήριο 11, δεν θεωρεί ότι αναφέρεται σε κακοτεχνίες δικές του. Ο ΜΕΑ1 ερωτήθηκε και σε σχέση με το Τεκμήριο 13 και σχολίασε απλά πως τα υλικά που ζήτησε ο ΜΥ2 με το Τεκμήριο 11 και κοστολογήθηκαν από τον ΜΥ3 στο Τεκμήριο 13 δεν έχουν σχέση με τα υλικά που ο εργολάβος είχε εξ αρχής να διαχειριστεί, ζητούν ακριβότερα υλικά, όπως είναι η τσιμεντομόνωση τύπου mapelastic σε σχέση με το κατρόχαρτο. Κατά την αντεξέτασή του, όταν ερωτήθηκε εάν συμφωνεί πως στο κτίριο παρουσιάστηκαν σοβαρά προβλήματα υγρασίας απάντησε «δεν ξέρω». Όταν του υποδείχθηκε πως το είχε αναφέρει στην κυρίως εξέτασή του, απάντησε «ήταν τα προβλήματα με τα κεραμικά, το είδος των κεραμικών που τοποθετήθηκαν που δεν τα έφερα εγώ». Ο ΜΕΑ1 παρέπεμψε ο ίδιος στο Τεκμήριο 11, για να υποστηρίξει την θέση ότι το είδος των κεραμικών δεν ήταν καλό. Όταν του υποδείχθηκε πως στο Τεκμήριο 11 γίνεται αναφορά για λανθασμένη τοποθέτηση, όπως ανέφερε και ο ίδιος ο ΜΥ2 στην μαρτυρία του στο Δικαστήριο, ο ΜΕΑ1 διαφώνησε, λέγοντας πως όλα τοποθετήθηκαν τεχνικά ορθά, όπως σε όλες τις δουλειές. Το πότισμα των αρμών θεωρείται απλή εργασία, και συμφωνεί πως είναι βασικό και στοιχειώδες για έναν εργολάβο να γνωρίζει να το κάνει, αλλά δεν συμφώνησε με την υποβολή του συνηγόρου της Εναγόμενης ότι ο ίδιος δεν τοποθέτησε ορθά το πότισμα των αρμών, λέγοντας πως, εάν τότε είχε το υλικό που προδιαγράφει σήμερα ο ΜΥ2 (mapelastic), ίσως να μην είχαν πρόβλημα. Στην υποβολή ότι τοποθέτησε λανθασμένα την τσεκολαδούρα περιμετρικά του στηθαίου, με αποτέλεσμα να εισέρχεται νερό από κάτω, ο μάρτυρας απάντησε πως έκανε σωστή τοποθέτηση, σύμφωνα με τις οδηγίες του αρχιτέκτονα. Όταν του υποβλήθηκε ότι δεν απαιτείτο να υποδειχθεί από τον αρχιτέκτονα ο τρόπος τοποθέτησης της τσεκολαδούρας, απάντησε «έχετε λάθος». Ο συνήγορος της Εναγόμενης παρέπεμψε τον ΜΕΑ1 στο Τεκμήριο 2, όπου στην σελίδα 3, στο σημείο 10, γίνεται αναφορά σε χρήση screed, αφού προηγουμένως ο μάρτυρας εξήγησε τις διαφορές μεταξύ screed και ελαφρομπετόν, και τον ρώτησε γιατί δεν έβαλε screed, σύμφωνα με το Τεκμήριο 2, αλλά ελαφρομπετόν, όπως ο ίδιος είχε προηγουμένως αναφέρει, και ο ΜΕΑ1 ανέφερε πως χρησιμοποιήθηκε το ελαφρομπετόν γιατί η τιμή €12,00 είναι λάθος, δεν μπορούσε να χρησιμοποιηθεί screed με αυτή την τιμή. Χρησιμοποίησε άλλο υλικό από αυτό που είχε προδιαγραφεί και βάσει του οποίου είχε υποβάλει προσφορά όχι από μόνος του, αλλά με διαταγή του αρχιτέκτονα, ασχέτως εάν το screed είναι καλύτερο υλικό. Σε όλες τις υποβολές που ακολούθησαν σε σχέση με τις κακοτεχνίες που καταλογίζει η Εναγόμενη στον εργολάβο, ειδικότερα σε σχέση με λανθασμένη τοποθέτηση κατρόχαρτου και λανθασμένη τοποθέτηση των ποτισμάτων στους αρμούς, ο ΜΕΑ1 διαφώνησε, λέγοντας πως είναι σωστές οι δουλειές του, γι' αυτό εγκρίθηκαν και από τον αρχιτέκτονα, και παρέπεμψε κατ' επανάληψη στο Τεκμήριο 11, για να βασίζει τα επιχειρήματά του. Η διαφωνία του, ως προς το κόστος αποκατάστασης που ζητά η Εναγόμενη, είναι στην διαφορά τους είδους και της αξίας των υλικών. ΜΕΑ2 Ο ΜΕΑ2, προσοντούχος εγγεγραμμένος αρχιτέκτονας, ανέφερε πως του είχε πάρει ο ΜΕΑ1 το Τεκμήριο 11 για να το μελετήσει. Δεν έχει επισκεφθεί το εργοτάξιο, οπότε δεν μπορεί να εκφέρει γνώμη ως προς το εάν ισχύουν όσα αναφέρονται. Από τις φωτογραφίες, μπορεί να δει ότι ο πιο σημαντικός λόγος, η αιτία για πολλές υγρασίες, είναι η λανθασμένη σφράγιση που έγινε γύρω από τα φουρέλια που έχουν μπει για τις εστίες. Δεν μπορεί να γνωρίζει εάν σφραγίστηκαν από τον εργολάβο και ανοίχθηκαν από άλλον μετά. Κατά την αντεξέτασή του, ανέφερε πως το Τεκμήριο 11 το είδε πριν δύο με τρεις εβδομάδες. Και να πήγαινε στον χώρο, δεν θα έβρισκε την ίδια εικόνα που αποτυπώθηκε στο Τεκμήριο 11 προ ετών. Επειδή ακριβώς δεν επιθεώρησε τον χώρο, δεν μπορεί να γνωρίζει περισσότερα από όσα αναφέρονται στο Τεκμήριο 11 και όσα ο ίδιος μπορεί να ερμηνεύσει. Αξιολόγηση και ευρήματα Σε αξιολόγηση υπόκειται η αντικρουόμενη μαρτυρία επί των επιδίκων θεμάτων, για να μπορέσει να καταλήξει το Δικαστήριο ως προς το ποια είναι η αξιόπιστη μαρτυρία, στην οποίαν μπορεί να βασιστεί, για να προβεί σε ευρήματα. Η συμπεριφορά και οι τρόποι των μαρτύρων (demeanour) στο εδώλιο[7], που το Δικαστήριο είχε την ευκαιρία να παρατηρήσει καθ' όλη την διάρκεια της ακροαματικής διαδικασίας, σε συνάρτηση με το περιεχόμενο της μαρτυρίας τους, προσεγγίζονται με παράλληλους άξονες το σύνολο της μαρτυρίας αλλά και την αντικειμενική όψη των πραγμάτων[8]. Ο ΜΕ1 παρουσίασε με σαφήνεια την απαίτηση της Ενάγουσας για τις πρόσθετες εργασίες, μέσα από το Τεκμήριο 4 και το Τεκμήριο 5, και ο ΜΥ1 παρουσίασε με σαφήνεια τις πληρωμές που έκανε προς την Ενάγουσα για πρόσθετες εργασίες, δια του Τεκμηρίου 9ΑΒ και του Τεκμηρίου 10ΑΒ. Εκεί όπου υπάρχει επαρκής αντικειμενική βάση προσέγγισης των γεγονότων, μη αμφισβητούμενη έγγραφη μαρτυρία, το Δικαστήριο δεν ενεργοποιεί την παρατήρηση της συμπεριφοράς στο εδώλιο, για να βοηθηθεί στην διάγνωση των γεγονότων. Έτσι, κάποιες εισηγήσεις των συνηγόρων, δια των αγορεύσεών τους, ότι η εικόνα ή η συμπεριφορά στο εδώλιο, λόγου χάριν του ΜΥ1, ήταν τέτοια που δεικνύει αναλήθεια ως προς το σύνολο της μαρτυρίας ή κλονίζει την αξιοπιστία, πέραν του ότι δεν έχουν τύχει αντίστοιχης παρατήρησης ή ερμηνείας από το Δικαστήριο (δηλαδή, ούτε κοκκίνισμα προσώπου ούτε τρέμολο χεριών παρατηρήθηκε, που να κεντρίσουν την προσοχή του Δικαστηρίου, έξω από το πλαίσιο που αναμένεται από κάθε πρόσωπο που καταθέτει σε δικαστική αίθουσα και συμμετέχει σε αντιπαράθεση με τις φυσιολογικές εντάσεις της), δεν χρησιμοποιούνται ώστε να παρακαμφθεί ό,τι, κατά τρόπο προφανή, προκύπτει από αδιαμφισβήτητα έγγραφα. Παρόλο που ο ΜΥ1, κατά την δική του μαρτυρία, αμφισβήτησε την (μερική) ορθότητα του Τεκμηρίου 4 και του Τεκμηρίου 5, η θέση της Εναγόμενης που υποβλήθηκε και στον ΜΕ1 κατά την αντεξέτασή του και έπειτα η θέση του ΜΥ1 όπως εκφράστηκε κατά την κυρίως εξέτασή του ήταν ότι οι πληρωμές προς την Ενάγουσα που έγιναν δια του Τεκμηρίου 9ΑΒ και δια του Τεκμηρίου 10ΑΒ αφορούσαν ακριβώς στο Τεκμήριο 4 και στο Τεκμήριο 5 αντίστοιχα. Στο σώμα του Τεκμηρίου 9ΑΒ και του Τεκμηρίου 10ΑΒ γίνεται ρητή αναφορά που αβίαστα παραπέμπει τον αναγνώστη στο Τεκμήριο 4 και στο Τεκμήριο 5 αντίστοιχα. Οι εξηγήσεις του ΜΕ1 σε σχέση με την ύπαρξη του Τεκμηρίου 9ΑΒ και του Τεκμηρίου 10ΑΒ, με γενική και αόριστη αναφορά σε άλλες πληρωμές που αφορούσαν «άλλες εργασίες» και εμπλοκή του πατέρα του, δεν συνάδει με το γεγονός ότι τα έγγραφα αυτά παραπέμπουν ευθέως και ξεκάθαρα στο Τεκμήριο 4 και στο Τεκμήριο 5, που ο ίδιος κατέθεσε. Ο ΜΥ1, παρόλο που αμφισβήτησε την αξία στην οποίαν κατέληξε η επιμέτρηση του ΜΕ2 σε σχέση με τις πρόσθετες εργασίες του Τεκμηρίου 4 και του Τεκμηρίου 5, και παρόλο που ανέφερε πως η Εναγόμενη πλήρωσε ποσό €11.000,00 προς εξόφληση αυτών με το Τεκμήριο 9ΑΒ και το Τεκμήριο 10ΑΒ, δεν έδειξε στο Δικαστήριο πώς η ίδια κοστολόγησε τις πρόσθετες εργασίες· ποιες εργασίες, με βάση ποιες αξίες, ώστε να καταλήξει σε ένα χαμηλότερο ποσό από αυτό στο οποίο κατέληξε ο εργολάβος. Η παραπομπή στο Τεκμήριο 2 και στις αναφορές σε πρόσθετες εργασίες και εκεί, δεν βοηθά το Δικαστήριο να διαγνώσει ό,τι πρόκειται για τις ίδιες πρόσθετες εργασίες που προέκυψαν κατά την εκτέλεση του έργου, κατόπιν απευθείας οδηγιών του εργοδότη προς τον εργολάβο και αναφέρονται και στο Τεκμήριο 4 και στο Τεκμήριο 5. Η ίδια η αναφορά στο Τεκμήριο 2 για πρόσθετες εργασίες στα δύο μεμονωμένα σημεία, κάτω από τα κεφάλαια του «οπλισμού» και της «τοιχοποιίας» έχει γενικότητα και αοριστία που δεν δίνουν την δυνατότητα στο Δικαστήριο να αντιπαραβάλει τις αναφορές αυτές με τις συγκεκριμένες πρόσθετες εργασίες του Τεκμηρίου 4 και του Τεκμηρίου 5 και να διαγνωστεί ταύτιση και μη συμπερίληψη εκείνων σε κάποιο από τα δέκα πιστοποιητικά πληρωμής. Δεν παρουσιάστηκαν στο Δικαστήριο ούτε όλα τα διατακτικά και όλα τα πιστοποιητικά πληρωμής, για να μπορεί το Δικαστήριο να ελέγξει την συνολική πορεία εκτέλεσης των εργασιών σε συνάρτηση με τις πληρωμές που έγιναν. Ενώ η αξιοπιστία της μαρτυρίας που προσκομίστηκε από πλευράς της Ενάγουσας, σε σχέση με την ύπαρξη, τον καθορισμό και την αξία των πρόσθετων εργασιών δεν κλονίστηκε με την μέθοδο της αντεξέτασης, η αντικρουστική μαρτυρία της Εναγόμενης περιορίστηκε στην μερική προσκόμιση αποδείξεων για την πληρωμή του Τεκμηρίου 4 και του Τεκμηρίου 5, χωρίς να εκτείνεται ως προς το ποιες πρόσθετες εργασίες πληρώθηκαν ακριβώς από τις εργασίες του Τεκμηρίου 4 και του Τεκμηρίου 5, ποιες δεν πληρώθηκαν και γιατί· υπάρχουν, για παράδειγμα, εργασίες εκεί, που δεν θεωρεί η Εναγόμενη πρόσθετες ή που έχουν άλλα κόστη· και ποια είναι αυτά, με ποιες βάσεις ή τιμές που να πρέπει να προτιμηθούν ως ορθότερες. Ταυτόχρονα, δεν εξήγησε, ο ΜΥ1, γιατί στο Τεκμήριο 10Α, που ο ίδιος επικαλέστηκε, η αναφορά είναι σε τιμολόγιο που εκδόθηκε «έναντι» διατακτικού, αναπόφευκτα αφήνοντας να νοηθεί ότι υφίσταται υπόλοιπο εκ του συγκεκριμένου διατακτικού, που θα πληρωθεί. Γιατί πουθενά δεν διατυπώνεται και εναντίωση ή επιφύλαξη σε σχέση με την απαίτηση για πρόσθετες εργασίες, ενώ η επιστολογραφία φαίνεται να μην ήταν ασυνήθιστη μέθοδος στο πλαίσιο των σχέσεων που δημιούργησε αυτό το έργο. Ότι το Τεκμήριο 4 και το Τεκμήριο 5 ετοιμάστηκαν χωρίς την συμμετοχή του εργοδότη είναι κάτι δεδομένο. Το εξήγησε και με τη δέουσα σαφήνεια και σταθερότητα ο ΜΕ2, του οποίου την μαρτυρία δεν έχει λόγο το Δικαστήριο να μην αποδεχθεί ως αξιόπιστη, απλά και μόνον επειδή δεν φύλαξε το υλικό προεργασίας ή τις χειρόγραφες σημειώσεις βάσει των οποίων κατέληξε στις κοστολογήσεις του. Ειδικότερα, εξήγησε, ο μάρτυρας αυτός, ότι είναι εκ μέρους του εργολάβου που ο ίδιος ετοίμασε τις επιμετρήσεις αυτές των πρόσθετων εργασιών, ως θα τις ετοίμαζε ο εργολάβος εάν εκείνος είχε την τεχνογνωσία να το πράξει· ότι ο ίδιος εκφράζει την εκδοχή του εργολάβου για το ποιες είναι οι πρόσθετες εργασίες και το κόστος τους, βάσει των δεδομένων που του διέθεσε ο εργολάβος. Ότι οι ειδικές γνώσεις του ΜΕ2 και η δέσμευσή του από συγκεκριμένη δεοντολογία ή επαγγελματικές συνθήκες αυξάνουν λογικά τις πιθανότητες ορθότητας των εκτιμήσεων του εργολάβου, δεν αλλάζει το δεδομένο ότι ο ΜΕ2 κατέθεσε απλά την εκδοχή του εργολάβου για τις πρόσθετες εργασίες και το κόστος τους. Ο ΜΕ2 δεν αντεξετάστηκε ως προς το γιατί θεώρησε πρόσθετη εργασία καθεμία από τις εργασίες που καταγράφονται στο Τεκμήριο 4 και στο Τεκμήριο 5, σε συνάρτηση με τις εργασίες που περιέχονται στο Τεκμήριο 2. Δεν υποβλήθηκε στον μάρτυρα αυτό ότι οποιεσδήποτε εκ των εργασιών αυτών που θεώρησε πρόσθετες εργασίες είτε περιέχονται στο αρχικό συμβόλαιο είτε δεν φέρουν κόστος βάσει του συμβολαίου γιατί λ.χ. συνιστούν παρεμβάσεις για επιδιορθώσεις προβλημάτων (π.χ. ότι έγινε δύο φορές ξήλωμα και ξαναπιάσιμο κουτιών του ηλεκτρολόγου που χρεώθηκε €500,00, ότι υπάρχει αναφορά σε μπογιάτισμα γειτονικού τοίχου) (δεν μπορεί να το υποθέσει το Δικαστήριο). Ούτε ο ΜΕ1 αντεξετάστηκε σε σχέση με τα επιμέρους κόστη που δίδει για κάθε πρόσθετη εργασία. Σε συνάρτηση με το γεγονός ότι άλλη τεχνική μαρτυρία δεν έχει ενώπιον του το Δικαστήριο, για το ποιες είναι οι πρόσθετες εργασίες που (παραδεκτά) υπάρχουν, και ποιο είναι το κόστος της κάθε μίας, το Δικαστήριο αναπόφευκτα είναι που συμπεραίνει πως όλες οι εργασίες που περιέχονται στο Τεκμήριο 4 και στο Τεκμήριο 5 είναι πρόσθετες εργασίες, και ότι το κόστος τους οφείλεται, και αυτό το κόστος είναι τα συγκεκριμένα ποσά που αναγράφονται στα έγγραφα αυτά. Όσον αφορά τις πρόσθετες εργασίες, για τους λόγους που προαναφέρθηκαν, είναι αποδεκτό το μέρος της μαρτυρίας του ΜΕ1 ότι οι πρόσθετες εργασίες είναι αυτές που αναφέρονται στο Τεκμήριο 4 και στο Τεκμήριο 5 και δεν είναι αποδεκτό το μέρος της μαρτυρίας του ΜΕ1 ότι το Τεκμήριο 9ΑΒ και το Τεκμήριο 10ΑΒ αφορούν σε «άλλες εργασίες» και όχι σε αυτές τις πρόσθετες εργασίες. Είναι επίσης αποδεκτό το σύνολο της μαρτυρίας του ΜΕ2 σε σχέση με το κόστος των πρόσθετων εργασιών. Αντίστοιχα, το Δικαστήριο αποδέχεται το μέρος της μαρτυρίας του ΜΥ1 πως οι πληρωμές της Εναγόμενης που φαίνονται στο Τεκμήριο 9ΑΒ και στο Τεκμήριο 10ΑΒ αφορούν σε αυτές τις πρόσθετες εργασίες, αλλά δεν αποδέχεται το μέρος της μαρτυρίας του ΜΥ1 ότι με αυτές τις πληρωμές εξόφλησε όλες τις πρόσθετες εργασίες. Έχοντας διαπιστώσει ότι η πληρωμή του ποσού των €11.000,00 περιλαμβανομένου του Φ.Π.Α. ήταν έναντι των πρόσθετων εργασιών και, γνωρίζοντας ότι το συνολικό ποσό των πρόσθετων εργασιών είναι €27.857,41 περιλαμβανομένου του Φ.Π.Α., μένει υπόλοιπο πρόσθετων εργασιών €16.857,41. Ούτε το Τεκμήριο 11 ούτε το Τεκμήριο 13 έχουν ετοιμαστεί με την συμμετοχή του εργολάβου, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν συνιστούν μαρτυρία από πλευράς της Εναγόμενης ενώπιον του Δικαστηρίου, που θα πρέπει να αξιολογηθεί ανάλογα, μέσα στο όλο διαθέσιμο μαρτυρικό υλικό. Και οι δύο πλευρές εκτίμησαν τα κόστη τους, η μια για πρόσθετες εργασίες και η άλλη για κακοτεχνίες, κάνοντας χρήση δικών τους εμπειρογνωμόνων, οι εμπειρογνωμοσύνες των οποίων εκφράζουν τις θέσεις τους, χωρίς να φέρουν την ουδετερότητα και την ανεξαρτησία της εμπειρογνωμοσύνης εκείνης που θα μπορούσε να βοηθήσει ουσιαστικά το Δικαστήριο ως προς τα τεχνικά θέματα. Σε σχέση με την ανταπαίτηση της Εναγόμενης για κακοτεχνίες, το Τεκμήριο 11 που προσκόμισε ο ΜΥ1 και ο τρόπος με τον οποίον εξήγησε την έκθεσή του αυτή στο Δικαστήριο ο ΜΥ2 ήταν αρκούντως σαφής μαρτυρία. Ο ίδιος ο ΜΥ2 ήταν σταθερός και ξεκάθαρος στις απαντήσεις του, και προσπάθησε με κάθε τρόπο να διατηρήσει τα δεδομένα στις πραγματικές τους διαστάσεις. Η προσπάθειά του να αποσαφηνίσει τις διαπιστώσεις του είχε επαγγελματισμό που δεν εγκαταλείφθηκε, ακόμα και όταν ο συνήγορος της Ενάγουσας προσπάθησε να τον προκαλέσει κατά την αντεξέταση, επιμένοντας προς απαντημένες εκδοχές ή δοκιμάζοντας υποβολές που ήταν πιο έντονες. Ακόμα και ο ΜΕΑ1, κατά την δική του μαρτυρία σε σχέση με τις κακοτεχνίες, αναφέρονταν με αποδοχή στο Τεκμήριο 11, ασχέτως εάν το ερμηνεύει διαφορετικά και ασχέτως της αξιολόγησης της δικής του μαρτυρίας, που θα ακολουθήσει. Ο ΜΕΑ1 αντιλαμβάνεται την αναφορά σε «λανθασμένο πότισμα» ως αναφορά σε υλικό και ο ΜΥ2 εξήγησε κατά την μαρτυρία του ότι αναφέρεται στο «λανθασμένο πότισμα» ως ενέργεια. Επικαλέστηκε, ο ΜΕΑ1, κατ' επανάληψη στην μαρτυρία του, το πόρισμα του ΜΥ2, για να υποστηρίξει δικές του θέσεις. Και η μαρτυρία του ΜΥ2 και το πόρισμά του (Τεκμήριο 11) είναι αποδεκτά από το Δικαστήριο ως μαρτυρία, στην οποίαν μπορεί να βασιστεί για να διαγνώσει τα γεγονότα. Σταθερός στις απαντήσεις του και πολύ επεξηγηματικός ήταν και ο ΜΥ3 σε σχέση με το κόστος επιδιόρθωσης των κακοτεχνιών του Τεκμηρίου 13, που προσκόμισε ο ΜΥ1. Η αξιοπιστία του ΜΥ3, επίσης, δεν κλονίστηκε, παρόλες τις προσπάθειες του συνηγόρου της Ενάγουσας να προκαλέσει άλλες αντιδράσεις του μάρτυρα αυτού κατά την αντεξέτασή του, σε σημείο που ο μάρτυρας αυτός εξέφρασε ευγενικά πως ένιωσε κάπως προσβεβλημένος. Σε σχέση με το Τεκμήριο 13, ο ΜΥ3 ήταν ειλικρινής ότι το ποσό των €1.728,00 για «άλλα μικρά» τέθηκε για σκοπούς στρογγυλοποίησης. Εξήγησε, επίσης, τα «απρόβλεπτα» (contingencies), στο ποσό των €3.000,00 από την οπτική του επιμετρητή. Η μέθοδος της αντεξέτασης γενικά δεν έπληξε την αξιοπιστία της μαρτυρίας που παρουσίασε η Εναγόμενη σε σχέση με τις κακοτεχνίες, του ΜΥ1 όσον αφορά την ύπαρξη του Τεκμηρίου 11 και του Τεκμηρίου 13 και τους ισχυρισμούς του που βασίζονται σε αυτά, του ΜΥ2 όσον αφορά το περιεχόμενο του Τεκμηρίου 11 και του ΜΥ3 όσον αφορά το περιεχόμενο του Τεκμηρίου 13· είναι μαρτυρία στην οποία μπορεί να βασιστεί το Δικαστήριο για να διαγνώσει εάν υπάρχουν κακοτεχνίες και το κόστος επιδιόρθωσής τους, και είναι αποδεκτή. Το Τεκμήριο 12 και το Τεκμήριο 14 που προσκόμισε ο ΜΥ1, για τα χρηματικά ποσά που πλήρωσε η Εναγόμενη για την ετοιμασία του Τεκμηρίου 11 και του Τεκμηρίου 13 δεν αμφισβητήθηκαν, και είναι αποδεκτά ως μαρτυρία. Δεν προσκομίστηκε από τον ΜΥ1 κάποια απόδειξη για το ποσό των €2.500,00 για ήδη καταβληθέν ποσό για την αγορά υλικών και κεραμικών. Επίσης, η μαρτυρία του ΜΥ1 ότι υπήρξε καθυστέρηση στην παράδοση του ακινήτου από τον εργολάβο, ένεκα του ότι δεν υπάρχει αξίωση της Εναγόμενης για αποζημίωση από τον εργολάβο λόγω καθυστέρησης, και με δεδομένο ότι, εάν προσεγγιστεί ως ισχυρισμός στο πλαίσιο της υπεράσπισής της στην απαίτηση της Ενάγουσας, είναι άγνωστο το χρονικό διάστημα στο οποίο θα έπρεπε να ολοκληρωθούν οι πρόσθετες εργασίες, δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή. Παρόλο που η Ενάγουσα επέλεξε να προσκομίσει μαρτυρία για την υπεράσπισή της στην ανταπαίτηση των κακοτεχνιών, ο ΜΕΑ1, δηλαδή ο διευθυντής της Ενάγουσας, κατά την μαρτυρία του αυτή, είχε πολύ συγχυσμένο λόγο, όπως άλλωστε αποτυπώνεται και στα πρακτικά της διαδικασίας εκείνης· συγκριτικά και με τον λόγο που το ίδιο πρόσωπο είχε κατά την μαρτυρία του για την οικονομική απαίτηση της Ενάγουσας (ΜΕ1). Δεν παραγνωρίζεται βεβαίως ότι το μέρος της ακρόασης για τις κακοτεχνίες ήταν αρκετά πιο τεχνικό. Το Δικαστήριο κατέβαλε προσπάθεια για να αντιληφθεί και έπειτα να θέσει σε τάξη, μέσα από τον διάχυτο και ακανόνιστο λόγο του ΜΕΑ1, τα επιχειρήματά του, κατ' επέκταση της Ενάγουσας, σε σχέση με τα διάφορα σημεία του Τεκμηρίου 11, που του υποδείχθηκαν, για να αντιπαραβληθούν στα αντίστοιχα επιχειρήματα του ΜΥ2, με τρόπο ώστε η προφανής δυσκολία του ΜΕΑ1 στον τρόπο έκφρασης να μην εμποδίζει την πλήρη ακρόασή του. Ο ΜΕΑ1 δεν έχει δημιουργήσει καθόλου θετική εικόνα στο Δικαστήριο σε σχέση με την υπεράσπιση του εργολάβου για τις κακοτεχνίες περισσότερο λόγω του περιεχομένου της μαρτυρίας του. Ενώ δεν αρνούνταν, ο ΜΕΑ1, ότι υπήρξαν προβλήματα στο έργο και ζημιές - που μαρτύρησε μάλιστα πως δημιουργήθηκαν σε κάποιο βαθμό και εξαιτίας του ότι ο ίδιος ακολούθησε οδηγίες του εργοδότη ή εφάρμοζε υλικά που του έφερνε ο εργοδότης - η προσπάθειά του ήταν, σε κάθε περίπτωση, να επιρρίψει όλη την ευθύνη σε όλους τους άλλους, τους υπεργολάβους, τον αρχιτέκτονα, τον εργοδότη. Ο ΜΕΑ1 δεν ανέφερε πως όσα έχει αναφέρει ο ΜΥ2 στο Τεκμήριο 11 τα κατέγραψε χωρίς πράγματι να τα έχει διαπιστώσει στο έργο, ότι λόγου χάριν ψεύδεται. Απεναντίας, όπως λέχθηκε και προηγουμένως, επικαλέστηκε κατ' επανάληψη και ο ίδιος το Τεκμήριο 11, για να βασίσει τις δικές του θέσεις σε σχέση με την ευθύνη των άλλων, θέσεις για τις οποίες όμως δεν έδινε συγκεκριμένη αναφορά και στο Τεκμήριο 1 και επαναλαμβάνονταν μηχανικά, παρά τις συγκεκριμένες υποδείξεις περί του αντιθέτου από τον συνήγορο της Εναγόμενης. Ενώ στις εργασίες του έργου περιλαμβάνονται οι εργασίες κτίστη και οι βοήθειες προς τον ηλεκτρολόγο και τον υδραυλικό και για την τοποθέτηση των κλιματιστικών, ο ΜΕΑ1 δήλωσε πως είχε φύγει από το έργο όταν εκείνοι ήρθαν να εργαστούν, μάλλον αδιαφορώντας εάν μπορεί και να «ξεσφράγισαν» την δική του δουλειά· εκείνην που ο ίδιος όμως, ως ο κυρίως εργολάβος του έργου, έπρεπε να παραδώσει στον εργοδότη ολοκληρωμένη και χωρίς προβλήματα. Οι τεχνικές θέσεις που εξέφρασε σε ορισμένα σημεία ο ΜΕΑ1, για παράδειγμα, ενδεικτικά, ότι για την τοποθέτηση του γρανίτη δεν χρειάζεται αρμός 2-3mm, αλλά αρκεί αρμός 1mm (όπως και στο Δικαστήριο έτσι είναι τοποθετημένοι), γιατί δεν είναι ένα λείο υλικό που μπορεί να ποτιστεί, όπως εκτέθηκαν, ως σχολιασμοί του στο Τεκμήριο 11, δεν έπεισαν το Δικαστήριο για την ορθότητά τους· δεν αντιπαρατέθηκαν στον ΜΥ2 κατά την αντεξέταση του (όταν ο ίδιος ανέφερε πως οι πλάκες γρανίτη τοποθετήθηκαν χωρίς να αφήνεται αρμός μεταξύ τους), και η θέση του ΜΕΑ1 ήταν, όπως κατέστη κατανοητό, για να δικαιολογήσει τις δικές του ενέργειες, εκ μέρους του εργολάβου, τις οποίες άλλοτε προσπαθούσε να δικαιολογήσει με τέτοιους κάπως πρόχειρους τεχνικούς σχολιασμούς που ερείδονται στην (άγνωστη για το Δικαστήριο) κατασκευαστική του πείρα, και άλλοτε με την επίκληση οδηγιών του αρχιτέκτονα· προφανώς προφορικών. Εκείνος δεν είναι ούτε διάδικος ούτε μάρτυρας ενώπιον του Δικαστηρίου, για να ακούσει από αυτόν το Δικαστήριο ότι εκείνος έδωσε οδηγίες στον ΜΕΑ1 για το πώς να τοποθετεί κεραμικά, τσεκολαδούρες και γρανίτες. Η απλή επίκληση του αρχιτέκτονα για να δικαιολογηθούν από τον ΜΕΑ1 όλα όσα η Εναγόμενη καταλόγισε στον εργολάβο, κινούμενη και τούτη η επίκληση ανάμεσα σε (απόλυτους και ταυτόχρονα όχι τόσο πειστικούς) ισχυρισμούς περί τεχνικής ορθότητας (ακόμα και για να δικαιολογηθεί το άσπρισμα στην φωτογραφία 19, ότι είναι ορθή η εργασία με το κατρόχαρτο στην πλάκα και δεν βγάζει από κάτω το νερό αλλά πάει αλλού) και σε ισχυρισμούς περί υποχρέωσης υπακοής άλλων ή ευθύνης άλλων, ακόμα και για ενέργειες που ήταν εν γνώσει του ΜΕΑ1 λανθασμένες (κόψιμο κατρόχαρτων που ήξερε ότι θα δημιουργήσουν πρόβλημα ή εφαρμογή άγνωστου υλικού που του έφερε ο εργοδότης ενώ ήξερε πως δεν ήταν καλό), ώθησε το Δικαστήριο στο να θεωρήσει την μαρτυρία του ΜΑΕ1 σε σχέση με την υπεράσπισή του στην ανταπαίτηση της Εναγόμενης για τις κακοτεχνίες μη αξιόπιστη. Η αντίληψη του ΜΕΑ1 για τις κακοτεχνίες του εργολάβου, όπως εξωτερικεύτηκε σε διάφορα σημεία της μαρτυρίας του, ταυτίστηκε όντως με την αντίληψη του απλού κτίστη, που εάν τοποθετήσει ίσια τα κεραμικά και δεν «σκουντουφλά» κάποιος πάνω ή δεν έπαθαν καθίζηση ή εάν υπάκουσε σε εντολές άλλων (του εργοδότη ή του αρχιτέκτονα) σημαίνει πως έκανε καλή δουλειά, και κάποιος άλλος από αυτούς που δούλεψαν στο ίδιο έργο φταίει· που απλά του φέρνουν υλικά και τα εφαρμόζει χωρίς να έχει την έγνοια εάν πρόκειται για υλικά κατάλληλα για το έργο ή χωρίς να αναλαμβάνει καθήκοντα σχετικά με τα υλικά. Κι όμως, στο Τεκμήριο 1, δεν είναι αυτός ο ρόλος του εργολάβου, και όπως προκύπτει από διάφορες διατάξεις, όπως - ενδεικτικά σε αυτό το σημείο - και από το άρθρο 29(β)(ii)
(1)
(2), ο εργολάβος οφείλει να εξετάζει τα υλικά και να αποκαλύπτει τυχόν ελαττώματά τους πριν από την χρήση ή την εφαρμογή τους, να τα αποθηκεύει και να τα χρησιμοποιεί κατάλληλα. Του απλού εργάτη στο έργο που, παρόλο που βλέπει και έχει άποψη λόγου χάριν για τις υδρορροές, που προβλέπει τα προβλήματα που θα προκύψουν, θεωρεί ότι δεν έχει λόγο ή στον οποίον επιβάλλεται ο υπεργολάβος μέσα στο εργοτάξιό του, λέγοντάς του «εσύ με πληρώνεις;». Για τον νεροσταλάκτη, που ενώ είχε την άποψη ότι πρέπει να μπει, γιατί κατασκευαστικά θεωρούσε ότι είναι αναγκαίος, άκουσε τον εργοδότη. Ο εργοδότης που μπαίνει στη διαδικασία ανέγερσης οικοδομής του μπορεί να θεωρεί πως γνωρίζει ή να είναι σε εγρήγορση και ενθουσιασμό και να θέλει να συμμετέχει ενεργά και να προμηθεύει υλικά που ακούει από τρίτους ότι είναι καλά ή να γίνεται με άλλον τρόπο πιο παρεμβατικός· πολύ σοβαρό καθήκον του εργολάβου στον οποίον έχει εμπιστευτεί το έργο είναι να τον συγκρατεί, πόσω μάλλον όταν θεωρεί ότι εμποδίζει την ορθή ή και νόμιμη εκτέλεση των εργασιών· η τελευταία δεν είναι απλά και μόνον καθήκον έναντι στον εργοδότη, αλλά και έναντι σε ένα σύνολο νόμων που ρυθμίζουν σχετικά με τις οικοδομές. Μέσα από την μαρτυρία του ΜΕΑ1, κατέστη κάπως αμφίβολο εάν είχε συνειδητοποιήσει το μέγεθος της ευθύνης που ανέλαβε η Ενάγουσα ως ο κύριος εργολάβος του έργου, τον συμβατικό ρόλο του, την πυγμή που ο ίδιος θα έπρεπε να έχει έναντι στους υπόλοιπους, ως ο κύριος εργολάβος του έργου, ο κατασκευαστής του, ο κύριος του εργοταξίου. Δεν ήταν δυνατόν να πείσει το Δικαστήριο ότι δεν υπήρξαν στο έργο όσα το Τεκμήριο 11 καταγράφει· ή και ότι το κόστος επιδιόρθωσης δεν είναι στα συγκεκριμένα ποσά που εκθέτει το Τεκμήριο
- Από το Τεκμήριο 13, που βασίζεται στο Τεκμήριο 11, ο ΜΕΑ1 σχολίασε μόνον την διαφορά στο κόστος των υλικών που προτείνονται για την επιδιόρθωση, ειδικότερα μεταξύ του κατρόχαρτου και της τσιμεντομόνωσης τύπου mapelastic. Ότι οι προτεινόμενες από τον ΜΥ2 επιδιορθώσεις είναι ορθό να γίνουν, δεν έτυχε αμφισβήτησης, ούτε υπήρξε θέση συγκεκριμένη ότι μπορούν να γίνουν με έναν άλλον τρόπο, με άλλα υλικά που έχουν άλλο, συγκεκριμένο κόστος, που να υποδειχθεί στο Δικαστήριο, με αναφορά στα ποσά αυτά. Οι σχολιασμοί του ΜΕΑ1 σε σχέση με το Τεκμήριο 11 ήταν τόσο γενικοί και εμπλέκονταν με δικές του αναφορές για προβλήματα και ζημιές (π.χ. από το κόψιμο των κατρόχαρτων), που ήταν αδύνατον να πείσουν το Δικαστήριο ότι μπορεί να βασιστεί στην μαρτυρία του ΜΕΑ1 για να διαγνώσει εάν υπήρξαν ή όχι κακοτεχνίες, και το κόστος επιδιόρθωσης τυχόν κακοτεχνιών. Ο ΜΑΕ2 αν και επιβεβαίωσε γενικά τη διαφορά κόστους στα υλικά (που ούτως ή άλλως δεν αμφισβητήθηκε), δεν διέψευσε ότι η εφαρμογή των υλικών που προτείνονται (π.χ. τσιμεντομόνωσης τύπου mapelastic αντί κατρόχαρτου) δίδει καλύτερη λύση σήμερα, και ούτε εκείνος προσέφερε με την μαρτυρία του συγκεκριμένα ποσά στο Δικαστήριο, που να συνιστούν την διαφορά κόστους. Η μαρτυρία του ήταν επίσης γενική, χωρίς να αντικρούει και καθόλου το Τεκμήριο 11 ή το Τεκμήριο
- Το Δικαστήριο δεν αμφιβάλλει ως προς την αξιοπιστία του ΜΑΕ2, αλλά η μαρτυρία του δεν έχει να προσφέρει οτιδήποτε σε αυτή την διαδικασία, εφόσον ο ίδιος δεν έχει δει την οικοδομή· ούτε το να ερμηνεύσει ένα έγγραφο που ήδη ερμηνεύθηκε από το πρόσωπο που το συνέταξε, χωρίς να προσφέρει διαφορετική τεχνική πληροφορία ή συγκεκριμένα δεδομένα, χωρίς να διαψεύδει τις δηλώσεις γεγονότων και την τεχνική πληροφορία που αυτό περιέχει. Η όποια ερμηνεία από μέρους του ΜΑΕ1 και του ΜΑΕ2 σε σχέση με το Τεκμήριο 11 δεν χρησιμεύει, από την στιγμή που ο ίδιος ο συντάξας το Τεκμήριο 11, ο ΜΥ2, έδωσε μαρτυρία στο Δικαστήριο και δεν άφησε ανοιχτό κάποιο ερμηνευτικό ζήτημα (τι εννοεί με τις αναφορές του), για να είναι επιδεκτικό διαφορετικών ερμηνευτικών προσεγγίσεων, και κοινών επικλήσεων υπό τέτοιες διαφορετικές ερμηνευτικές προσεγγίσεις. Η μαρτυρία του ΜΑΕ2 δεν ήταν αντικρουστική της μαρτυρίας που προσκόμισε η πλευρά της Εναγόμενης, για να καταρρίψει την μαρτυρία της Εναγόμενης ότι υπήρξαν κακοτεχνίες ή και για να διαμορφώσει μια διαφορετική πραγματική εικόνα ως προς το κόστος επιδιόρθωσης των κακοτεχνιών. Σημειώνεται πως και οι υποβολές θέσεων της Ενάγουσας προς τους μάρτυρες της Εναγόμενης για τους σκοπούς της υπεράσπισης στην ανταπαίτηση, και η μαρτυρία της Ενάγουσας για τον ίδιο σκοπό, συσκότισαν την γραμμή υπεράσπισης της Ενάγουσας σε σχέση με τις κακοτεχνίες. Προωθούνταν από τη μια ότι δεν υπάρχουν κακοτεχνίες αλλά ό,τι ανάγκες έχει το έργο αφορούν στην συντήρησή του ή ότι δεν υπάρχουν κακοτεχνίες γιατί ο αρχιτέκτονας εξέδωσε πιστοποιητικά πληρωμής, από την άλλην ότι τα προβλήματα στο έργο (που υπάρχουν) σχετίζονται με το είδος των υλικών και όχι με την τεχνουργία του εργολάβου ή ότι για όσα αναφέρονται ως κακοτεχνίες ευθύνεται ο αρχιτέκτονας που θα έπρεπε να επιβλέπει το έργο. Θόλωσε η εικόνα της υπεράσπισης εάν βασίζεται στο ότι ό,τι επισημαίνει η Εναγόμενη δεν είναι κακοτεχνίες οποιουδήποτε αλλά φυσικές φθορές για τις οποίες χρειάζεται απλά συντήρηση το έργο ή ψεύδη ή εάν είναι μεν υφιστάμενες κακοτεχνίες αλλά όχι του εργολάβου ή είναι μεν κακοτεχνίες του εργολάβου για τις οποίες όμως ευθύνεται ο αρχιτέκτονας που έδωσε οδηγίες στον εργολάβο. Σε σχέση με τα γεγονότα, μέσα από την μαρτυρία που έγινε αποδεκτή από το Δικαστήριο και τα μη αμφισβητούμενα θέματα, το πραγματικό πλαίσιο διαμορφώνεται ως εξής: Η Ενάγουσα, αδειούχος εταιρεία που ασχολείται με οικοδομικές εργασίες, την 16.09.2008, συμφώνησε με την Εναγόμενη και ανέλαβε ως ο κύριος εργολάβους του έργου την ανέγερση έργου αξίας €260.000,00 πλέον Φ.Π.Α.. Για τον σκοπό αυτό, υπογράφθηκε τυποποιημένο έντυπο κυρίως συμβολαίου για οικοδομικά έργα με ποσότητες έκδοση της Μικτής Επιτροπής Δομικών Συμβολαίων Κύπρου (ΜΕΔΣΚ) Ε1(Α), Ιουλίου 2006 (Τεκμήριο 1), που θα εκτελούνταν βάσει του δελτίου προσφοράς της Ενάγουσας (Τεκμήριο 2) και των σχεδίων ως στο μεταξύ διαμορφώθηκαν (Τεκμήριο 15), και στο οποίο περιέχονται οι υποχρεώσεις και τα δικαιώματα της Ενάγουσας ως εργολάβου και της Εναγόμενης ως εργοδότη. Στις εργασίες του συμβολαίου περιλαμβάνονταν, μεταξύ άλλων, οι μονώσεις, η τοιχοποιία, τα δάπεδα και οι επενδύσεις, η ηλεκτρική εγκατάσταση (εργασίες κτίστη σε σχέση με τον ηλεκτρολόγο), η υδραυλική εγκατάσταση (αποχετευτική εγκατάσταση με πλαστικές σωλήνες και υδραυλική εγκατάσταση με σωλήνες pipe in pipe ειδών υγιεινής και πλυντηρίων, σύνδεση με μετρητή, βρύσες αυλής, υδρορροές, προμήθεια, τοποθέτηση και σύνδεση ηλιακού θερμοσίφωνα και ντεποζίτου, προμήθεια, τοποθέτηση και σύνδεση πιεστικού, εργασίες κτίστη σε σχέση με την υδραυλική εγκατάσταση), διάφορα (πρόνοια για εγκατάσταση μονάδων κλιματισμού και εργασίες κτίστη σε σχέση με τα air condition) και οι χρωματισμοί. Μέχρι την 29.04.2010, ο εργολάβος εκτέλεσε όλες τις εργασίες του συμβολαίου, συνολικής αξίας €231.000,00, για τις οποίες εκδόθηκε από τον αρχιτέκτονα του έργου το δέκατο στην σειρά πιστοποιητικό πληρωμής, του Τεκμηρίου 3, από το οποίο αφαιρέθηκε ποσό κράτησης €13.000,
- Το υπόλοιπο των €218.000,00 εξοφλήθηκε από τον εργοδότη, ο οποίος είχε εξοφλήσει όσα πιστοποιητικά πληρωμής είχαν εκδοθεί από τον αρχιτέκτονα. Το έργο παραδόθηκε από τον εργολάβο στον εργοδότη τον Απρίλιο του 2010, ωστόσο, ενώ περνούσε ο καιρός, δεν εκδίδονταν από τον αρχιτέκτονα πιστοποιητικό έμπρακτης συμπλήρωσης. Δεν επιστράφηκε το ποσό κράτησης των €13.000,00 στον εργολάβο μέχρι σήμερα. Ο εργολάβος εκτέλεσε πρόσθετες εργασίες, που περιλαμβάνονται στο Τεκμήριο 4 και στο Τεκμήριο 5, αξίας €27.857,41 περιλαμβανομένου του Φ.Π.Α., για τις οποίες δεν εκδόθηκε πιστοποιητικό πληρωμής από τον αρχιτέκτονα. Παρά το γεγονός ότι δεν εκδόθηκε πιστοποιητικό πληρωμής για τις πρόσθετες εργασίες, ο εργοδότης πλήρωσε στον εργολάβο έναντι των πρόσθετων αυτών εργασιών το συνολικό ποσό των €11.000,00 περιλαμβανομένου του Φ.Π.Α., με το Τεκμήριο 9ΑΒ και με το Τεκμήριο 10ΑΒ, αφήνοντας υπόλοιπο για τις πρόσθετες εργασίες ύψους €16.857,
- Στο έργο διαπιστώθηκαν προβλήματα υγρασιών και ρωγμών που, σε γενικές γραμμές, έχουν να κάνουν με τις μονώσεις και τις αστοχίες τους και με τα κεραμικά και τους γρανίτες στα πατώματα που τοποθετήθηκαν χωρίς αρμούς. Παρά το γεγονός ότι δεν εκδόθηκε από τον αρχιτέκτονα σχετικό πιστοποιητικό για τέτοια ελαττώματα, αυτά αποδόθηκαν από τον εργοδότη σε αμέλεια και κακοτεχνίες του εργολάβου, και καταγράφονται αναλυτικά στο Τεκμήριο 11, για την έκδοση του οποίου ο εργοδότης κατέβαλε €472,00 (Τεκμηρίου 12). Όσα καταγράφονται στο Τεκμήριο 11 συνιστούν και ευρήματα του Δικαστηρίου. Το κόστος επιδιόρθωσης των όσων αναφέρονται στο Τεκμήριο 11 καταγράφθηκε στο Τεκμήριο 13, για την έκδοση του οποίου ο εργοδότης κατέβαλε €500,00 (Τεκμηρίου 14). Ανταλλάχθηκε η αλληλογραφία του Τεκμηρίου 6, του Τεκμηρίου 7, του Τεκμηρίου 8 και του Τεκμηρίου
- Ο αρχιτέκτονας έπαυσε να εργάζεται στο έργο και δεν αντικαταστάθηκε. Τα μέρη δεν κατέληξαν σε εξώδικη επίλυση της διαφοράς τους. Νομικές πτυχές Την σχέση των μερών διέπει σύμβαση, η οποία, όπου χρήζει ερμηνείας, ερμηνεύεται με τους συνήθεις κανόνες ερμηνείας των συμβάσεων, με σκοπό να ανακαλυφθεί η εκφρασμένη (μη εικαζόμενη) πρόθεση των μερών μέσα από το περιεχόμενο του εγγράφου[9]. Η ερμηνεία εγγράφου γενικά είναι θέμα νομικό που αποφασίζεται από το Δικαστήριο, με κριτήριο την έννοια που μεταδίδει το κείμενο στον μέσο λογικό άνθρωπο[10], με συνολικότητα και συμμετρικότητα για τη διατήρηση της αρμονίας στην εξήγηση των συμβατικών όρων[11]. Το προαναφερόμενο πραγματικό πλαίσιο συνυφαίνεται με νομικές πτυχές που εξηγούνται. Με βάση τα άρθρα 2 και 5
(1)(β)(ε) και 7 της σύμβασης, ο εργολάβος ανέλαβε να εκτελέσει, συμπληρώσει και συντηρήσει τις εργασίες που συμβολαίου με πλήρη συμμόρφωση προς τα έγγραφα του συμβολαίου, και χρησιμοποιώντας υλικά και τεχνουργία τέτοιας ποιότητας και τέτοιων προτύπων, όπως καθορίζονται σε αυτά, ή όταν και όπου η ποιότητα των υλικών και της τεχνουργίας αποτελεί θέμα άποψης του αρχιτέκτονα, προς λογική ικανοποίησή του. Ο εργολάβος έχει χρέος να αναφέρει οποιαδήποτε ασυμφωνία ή απόκλιση μεταξύ οποιωνδήποτε από τα έγγραφα του συμβολαίου ή μεταξύ αυτών με τον νόμο. Επίσης, θα έπρεπε να εφοδιάσει τον αρχιτέκτονα με βεβαιωτικά έντυπα που να αποδεικνύουν ότι τα υλικά και εμπορεύματα και τεχνουργία που εφάρμοσε είναι σύμφωνα με τα πρότυπα και τα έγγραφα του συμβολαίου. Οι δεσμευτικές αρχιτεκτονικές οδηγίες, κατά το άρθρο 3, είναι μόνον για τα θέματα για τα οποία ο αρχιτέκτονας εξουσιοδοτείται ρητά από τους όρους της σύμβασης, και εκδίδονται ή επιβεβαιώνονται γραπτώς. Κατά τα λοιπά, με βάση και τα άρθρα 9, 10 και 11, ο εργολάβος διαθέτει διαρκώς στο εργοτάξιο ικανό, προσοντούχο και πεπειραμένο υπεύθυνο εργοταξίου, και το εργοτάξιο θεωρείται χώρος του εργολάβου, όπου το δικαίωμα εισόδου του εργοδότη ή του αρχιτέκτονα δίδεται ρυθμισμένα, όπως και το δικαίωμα επιθεώρησης. Στο άρθρο 12 των όρων του συμβολαίου προβλέπεται η διαδικασία μετατροπών (που περιλαμβάνουν την αλλαγή ή τροποποίηση του σχεδιασμού ή της ποιότητας ή της ποσότητας των εργασιών του συμβολαίου ή την πρόσθεση ή αφαίρεση ή αλλαγή των υποχρεώσεων ή των περιορισμών του εργολάβου), οδηγίες για τις οποίες θα πρέπει να δίδει ο αρχιτέκτονας γραπτώς ή, σε περίπτωση που εκτελούνται με άλλον τρόπο, να τις επικυρώνει, κατόπιν εκτίμησής τους από τον επιμετρητή ποσοτήτων του έργου. Το άρθρο 16 προνοεί σχετικά με την έμπρακτη συμπλήρωση και την περίοδο ευθύνης για ελαττώματα· διαδικασίες που λειτουργούν με την καθοριστική συμμετοχή του αρχιτέκτονα, ο οποίος εκδίδει πιστοποιητικό έμπρακτης συμπλήρωσης ή κατάλογο ελαττωμάτων ή πιστοποιητικό επιδιόρθωσης. Το άρθρο 23 προβλέπει σχετικά με αποζημιώσεις για μη αποπεράτωση μέχρι την ημερομηνία συμπλήρωσης, η οποία υπόκειται στην παράταση χρόνου που προνοεί το άρθρο 24, και εμπλέκει και πάλι την έκδοση πιστοποιητικού από τον αρχιτέκτονα, και το άρθρο 25 προβλέπει αντίστοιχα τις απώλειες και τα έξοδα του εργολάβου από την διατάραξη της κανονικής πορείας των εργασιών. Το άρθρο 26 προβλέπει παραλείψεις του εργολάβου που δίδουν το δικαίωμα στον εργοδότη να λύσει τη σύμβαση, χωρίς βλάβη οποιωνδήποτε άλλων δικαιωμάτων ή θεραπειών τυχόν έχει. Η παράλειψη εκτέλεσης εργασιών με επιμέλεια είναι ανάμεσα σε αυτούς, αλλά ως προς την διαδικασία της λύσης εμπλέκεται ο αρχιτέκτονας. Αντίστοιχα, το άρθρο 27 προβλέπει για τη δυνατότητα λύσης της σύμβασης από τον εργολάβο, σε περίπτωση που, μεταξύ άλλων, ο εργοδότης εμποδίζει την έκδοση οποιουδήποτε πιστοποιητικού, άνευ βλάβης οποιωνδήποτε δικαιωμάτων ή θεραπειών τυχόν έχει, περίπτωση στην οποίαν ο εργολάβος πληρώνεται, μεταξύ άλλων, για την εκτελεσθείσα εργασία, και άλλα ποσά. Το άρθρο 28 που προνοεί για τους υπεργολάβους που διορίζονται από τον αρχιτέκτονα για την δαπάνη προνοητικών ποσών· θεωρούνται εργοδοτούμενοι από τον εργολάβο, που εκτελούν, συμπληρώνουν και συντηρούν τις εργασίες υπεργολαβίας προς λογική ικανοποίηση του εργολάβου και του αρχιτέκτονα και προς συμμόρφωση με όλες τις υποδείξεις του εργολάβου· τηρούν όλες τις πρόνοιες που οφείλει να τηρεί και ο εργολάβος, τον οποίον καλύπτουν έναντι ιδίων ευθυνών σε σχέση με εργασίες υπεργολαβίας έναντι τρίτων, περιλαμβανομένου του εργοδότη. Σύμφωνα με το άρθρο 30, ο εργολάβος θα επιτρέπει την εκτέλεση εργασίας ή την προμήθεια υλικών και εμπορευμάτων στις εργασίες που δεν αποτελούν μέρος του συμβολαίου από καλλιτέχνες, τεχνίτες και άλλους που προσλαμβάνονται απευθείας από τον εργοδότη, για τους οποίους είναι υπεύθυνος ο εργοδότης και αυτοί είναι που δεν θεωρούνται υπεργολάβοι. Ο όρος που είναι σχετικός με τα πιστοποιητικά και τις πληρωμές είναι ο όρος του άρθρου 31. Σύμφωνα με αυτόν, ο αρχιτέκτονας θα εκδίδει ενδιάμεσα πιστοποιητικά όπου αναφέρει τον υπολογισμό του ποσού που οφείλεται από τον εργοδότη, το οποίο ο εργοδότης θα δικαιούται να πληρωθεί εντός του χρονικό ορίου για την καταβολή πληρωμών που αναφέρεται στο παράρτημα των όρων, που είναι το χρονικό διάστημα των 14 ημερών. Σε σχέση με οποιαδήποτε ενδιάμεσα πιστοποιητικά που εκδίδονται πριν από την έκδοση του πιστοποιητικού έμπρακτης συμπλήρωσης, ο εργοδότης μπορεί να κρατήσει κάποιο ποσό (ποσοστό κράτησης), που καθορίζεται στο παράρτημα στο 5%. Το ποσό κράτησης κρατείται από τον εργοδότη ως καταπιστευματοδόχος του εργολάβου. Η υποπαράγραφος
(4)ορίζει τον τρόπο πληρωμής του ποσού κράτησης στον εργολάβο, που συνδέεται με την έκδοση πιστοποιητικού έμπρακτης συμπλήρωσης και την εκπνοή της περιόδου ευθύνης για ελαττώματα και με την έκδοση από τον αρχιτέκτονα σχετικών πιστοποιητικών. Σε περίπτωση παράλειψης πληρωμής, προβλέπεται διαδικασία δυνητικής αναστολής των εργασιών, άνευ βλάβης οποιωνδήποτε άλλων δικαιωμάτων ή θεραπειών. Σε αυτή την διαδικασία, δεν έχουν προσκομιστεί οποιεσδήποτε αρχιτεκτονικές οδηγίες, παρά το γεγονός ότι τέτοιες οδηγίες επικαλέστηκε ο ΜΕΑ1, λόγου χάριν σε σχέση με τον τρόπο αρμολόγησης των κεραμικών και των γρανιτών· ενώ για το θέμα της αρμολόγησης των κεραμικών και των γρανιτών δεν φαίνεται από τους όρους του συμβολαίου να χρειάζεται αρχιτεκτονική οδηγία, ούτε για το τον τρόπο τοποθέτησης της μόνωσης. Δεν έχουν προσκομιστεί από τον εργολάβο βεβαιωτικά έντυπα ως προς την εφαρμογή υλικών και τεχνουργίας σύμφωνα με τα πρότυπα και τα έγγραφα του συμβολαίου, ενώ στην μαρτυρία του, ο ΜΕΑ1, είχε μάλιστα αναφέρει και απόκλιση από υλικά που περιέλαβε στο Τεκμήριο 2 (το screed), με δικαιολογία ότι είχε προδιαγράψει κόστος (€12,00) που τελικά δεν μπορούσε να υλοποιήσει με χρήση αυτού του υλικού. Επικαλέστηκε και πάλι αρχιτεκτονική οδηγία, χωρίς να έχει προσκομίσει τέτοια οδηγία γραπτώς, για διαφοροποίηση υλικού ως προς την ποιότητά του. Παρεμβάλλεται εδώ ότι η σχέση μεταξύ του κυρίως εργολάβου και των υπεργολάβων είναι παρόμοια με την σχέση μεταξύ του εργολάβου και του εργοδότη. Ο υπεργολάβος ευθύνεται έναντι στον εργολάβο για ζημιές που προκλήθηκαν στο πλαίσιο της υπεργολαβίας· συναφώς και να καλύψει τον εργολάβο έναντι τρίτων, περιλαμβανομένου του εργοδότη[12]. Εάν ο εργοδότης έχει συμφωνήσει απευθείας με πρόσωπο άλλο από τον κυρίως εργολάβο για την εκτέλεση μέρους του έργου (με τεχνίτη, όπως αναφέρεται στη σύμβαση), ο εργολάβος δεν θα ευθύνεται για τις πράξεις ή παραλείψεις του προσώπου εκείνου[13]· εκτός και πάλι εάν οι όροι της σύμβασης προβλέπουν τον έλεγχο του εργολάβου επί του προσώπου αυτού ή άλλως πώς[14]. Στην προκειμένη περίπτωση, οι κακοτεχνίες που διαπιστώθηκαν και αναφέρονται στο Τεκμήριο 11 αφορούν σε εργασίες που ανέλαβε να ολοκληρώσει ο εργολάβος του έργου (αστοχίες στις μονώσεις με κατρόχαρτο, λανθασμένες αρμολογήσεις και τοποθέτηση ποτισμάτων των κεραμικών και των γρανιτών). Περαιτέρω, όπως φαίνεται και στο Τεκμήριο 2, στις εργασίες του έργου περιλαμβάνονταν, εκτός από τις μονώσεις και τα δάπεδα, η ηλεκτρική εγκατάσταση, η υδραυλική εγκατάσταση, η πρόνοια για εγκατάσταση μονάδων κλιματισμού και οι εργασίες κτίστη σε σχέση με τα κλιματιστικά. Ο ΜΥ2 κατέθεσε πως μετά την τοποθέτηση της μόνωσης, ο εργολάβος τοποθέτησε κεραμικά πάνω αυτήν, συνεπώς δεν είχε φύγει από το έργο. Η Ενάγουσα επικαλέστηκε την μια τον υδραυλικό και την άλλη τον ηλεκτρολόγο. Με την εικόνα που δημιουργούν όλα αυτά τα δεδομένα, το επιχείρημα της Ενάγουσας και του ΜΕΑ1 έναντι στον εργοδότη ότι οι ζημιές που σχετίζονται με την μόνωση προκλήθηκαν από υπεργολάβους, ηλεκτρολόγους, υδραυλικούς ή άλλους, που κατά τα λοιπά δεν κατονομάστηκαν ούτε έτυχαν προσεπίκλησης, δεν θα μπορούσε να είναι πειστικό. Η Ενάγουσα όφειλε να ήταν παρούσα στο έργο ενόσω εργάζονταν υπεργολάβος σε εργασίες του συμβολαίου ή και με δαπάνη των προνοητικών ποσών (ασχέτως ποιος τον προσέλαβε) ή και τεχνίτης σε εργασίες που έγιναν στο έργο πριν από την έμπρακτη συμπλήρωση του έργου και επί των εργασιών του εργολάβου. Οι πρόσθετες εργασίες του Τεκμηρίου 4 και του Τεκμηρίου 5 εκτελέστηκαν από τον εργολάβο, αλλά δεν επικυρώθηκαν από τον αρχιτέκτονα, ούτε εκτιμήθηκαν από τον επιμετρητή του έργου· σύμφωνα με την μαρτυρία, είχαν σταλεί στον αρχιτέκτονα για έγκριση, χωρίς ο τελευταίος να ανταποκριθεί με οποιονδήποτε τρόπο, ενώ αργότερα ο αρχιτέκτονας έπαυσε να εργάζεται στο έργο και δεν αντικαταστάθηκε. Δεν εκδόθηκε ούτε πιστοποιητικό έμπρακτης συμπλήρωσης ούτε κατάλογος ελαττωμάτων που να περιέχει όσα αναγράφονται στο Τεκμήριο 11· ούτε ο επιμετρητής του έργου εκτίμησε κάποιο κόστος που αναγράφεται στο Τεκμήριο 13· ούτε πιστοποιητικό επιστροφής του ποσού κράτησης εκδόθηκε. Προφανώς, αμφότερες οι πλευρές δεν εφάρμοσαν το Τεκμήριο 1, που κοινά επικαλούνται, με διάφορους τρόπους η κάθε μία. Όταν στην σύμβαση προβλέπεται ότι οι εργασίες πρέπει να γίνονται υπό την επίβλεψη του αρχιτέκτονα του εργοδότη και κανένας αρχιτέκτονας δεν αναφέρεται στη σύμβαση ή ο αρχιτέκτονας καθίσταται μη διαθέσιμος, για διάφορους λόγους (π.χ. έχει αποβιώσει, έχει καταστεί ανίκανο πρόσωπο, έχει παραιτηθεί από το έργο, κ.λπ.), ο διορισμός αρχιτέκτονα αποτελεί προϋπόθεση (condition precedent) για την υποχρέωση του εργολάβου να εκτελέσει εργασία ή περαιτέρω εργασία[15]. Συναφώς, σύμφωνα και με τον όρο 3 του μπροστινού «συμφωνητικού εγγράφου» του Τεκμηρίου 1, σε περίπτωση θανάτου του αρχιτέκτονα που έχει οριστεί ή σε περίπτωση που θα έπαυε να είναι ο αρχιτέκτονας προς τους σκοπούς της συμφωνίας, ο εργοδότης θα διορίσει άλλο πρόσωπο να ενεργεί ως αρχιτέκτονας, για το οποίο ο εργολάβος δεν θα έχει αβάσιμη ένσταση (ειδάλλως αναλαμβάνει διαιτητής το ζήτημα). Συνιστά καθήκον του εργοδότη να διορίσει άλλον αρχιτέκτονα για το έργο και δη εντός εύλογου χρόνου. Ακριβώς επειδή ο διορισμός αρχιτέκτονα συνιστά καθήκον του εργοδότη, η απουσία προσώπου για την εκτέλεση των καθηκόντων του αρχιτέκτονα δεν παρέχει στον εργοδότη οποιαδήποτε υπεράσπιση σε αξίωση για ποσό που έπρεπε να έχει πιστοποιήσει ο αρχιτέκτονας[16]. Όταν η έκδοση ενός πιστοποιητικού με βάση τη σύμβαση είναι προϋπόθεση (condition precedent) για την πληρωμή του εργολάβου, μπορεί κανονικά ο εργολάβος να μην δικαιούται σε τέτοια πληρωμή εάν δεν εκδοθεί το πιστοποιητικό ακόμα κι αν έχει εκτελέσει τις εργασίες[17], αλλά κάτι τέτοιο δεν ισχύει εάν το πρόσωπο που θα πρέπει να προβεί στην πιστοποίηση (certifier), εν προκειμένω ο αρχιτέκτονας, έχει απωλέσει την δυνατότητά του να προβαίνει σε τέτοιες πιστοποιήσεις (is disqualified), για οποιονδήποτε λόγο. Όπως τέτοια εξαίρεση αναγνωρίζεται και στην περίπτωση που δεν υφίσταται διαθέσιμος αρχιτέκτονας για να εκδώσει κατάλογο ελαττωμάτων ή να προβεί σε άλλες ενέργειες που προαπαιτούνται για να λειτουργήσει η σύμβαση. Τα μέρη δεν μένουν χωρίς θεραπείες (πώς θα ήταν δυνατόν), αλλά αναγκαστικά μένουν χωρίς τις διασφαλίσεις που θα μπορούσαν αμφότεροι να απολαμβάνουν με την ορθή λειτουργία του συμβολαίου τους. Τώρα, είναι το Δικαστήριο που θα πρέπει να αποφασίσει, με βάση τις αποδεικτικές δυνατότητες της κάθε πλευράς και την ενώπιον του μαρτυρία, όπως αυτή εκτέθηκε μέσα από μια αντιπαραθετική διαδικασία. Σε σχέση με τις πρόσθετες εργασίες, ο εργολάβος έχει το δικαίωμα να ενάγει, μεταξύ άλλων, στη βάση του quantum meruit, για την ήδη εκτελεσθείσα εργασία του που δεν πληρώθηκε[18]. Δεν έχει, στην προκειμένη περίπτωση, κάποιαν αξίωση για αποζημιώσεις λόγω παράβασης της σύμβασης από μέρους του εργοδότη να διορίσει αρχιτέκτονα μετά από την συμπλήρωση των κατασκευαστικών εργασιών για να προβεί στις εναπομείνασες εργασίες του έργου. Με την μαρτυρία που προσκόμισε η Ενάγουσα, έχει αποδείξει ότι έγιναν οι πρόσθετες εργασίες που αναφέρονται στο Τεκμήριο 4 και στο Τεκμήριο 5 και την αξία τους στο ποσό των €27.857,41 περιλαμβανομένου του Φ.Π.Α., από την οποίαν αφαιρείται η αξία που ο εργοδότης απέδειξε ότι πλήρωσε με το Τεκμήριο 9ΑΒ και το Τεκμήριο 10ΑΒ, ποσού €11.000,00 περιλαμβανομένου του Φ.Π.Α., αφήνοντας υπόλοιπο οφειλόμενο ποσό €16.857,
- Η αφαίρεση του ποσού κράτησης από το ενδιάμεσο πιστοποιητικό πληρωμής του Τεκμηρίου 3 (€13.000,00) από το ποσό που οφείλονταν στον εργολάβο εξυπηρετούσε την ανάγκη εξασφάλισης του εργοδότη για τυχόν ελλείψεις ή ελαττώματα στο έργο, που θα διαφαίνονταν μέσα από την διαδικασία ολοκλήρωσης του συμβολαίου, εξ ου και η επιστροφή του θα γίνονταν σταδιακά, το ένα ήμισυ κατά την έκδοση του πιστοποιητικού έμπρακτης συμπλήρωσης από τον αρχιτέκτονα και το άλλο ήμισυ κατά την εκπνοή της περιόδου ευθύνης για ελαττώματα, και αναλόγως των διαπιστώσεων και πιστοποιήσεων του αρχιτέκτονα. Δεν μπορεί, όμως, η Εναγόμενη εδώ να επωφελείται ουσιαστικά από την απουσία του αρχιτέκτονα, που η ίδια παρέλειψε να αντικαταστήσει, διεκδικώντας μόνιμη κράτηση του ποσού αυτού ως μορφή αποζημίωσής της, την ίδια στιγμή που ο εργολάβος δεν συμμετείχε σε κάποια διαδικασία επιδιορθώσεων, για να αποδεσμευτεί το ποσό αυτό· άρα εφόσον δεν μπορεί να καταλογιστεί στον εργολάβο αποτυχία εκπλήρωσης της υποχρέωσης επιδιόρθωσης, που συνυφαίνεται με την ανάγκη κράτησης του ποσού αυτού. Το συμβατικό δικαίωμα κράτησης και το δικαίωμα αποζημίωσης είναι διακριτά, και δεν θα πρέπει αν συγχέονται. Δεν επηρεάζεται η αξίωση της Ενάγουσας για αποζημίωση από την επιστροφή του ποσού κράτησης που ανήκει στον εργολάβο για τις εργασίες που εκτέλεσε, εφόσον ο σκοπός της κράτησης δεν μπόρεσε να λειτουργήσει με βάση τις διαδικασίες της σύμβασης, όπως άλλωστε ούτε και η σύμβαση από ένα σημείο και μετά. Το επιστρεπτέο ποσό κράτησης υπόκειται στον Φ.Π.Α., όπως φαίνεται και από το Τεκμήριο
- Δεν παρουσιάστηκαν οποιαδήποτε στοιχεία στο Δικαστήριο, με βάση τα οποία να μπορεί το Δικαστήριο να αποφασίσει τυχόν εφαρμογή μειωμένου συντελεστή. Να λεχθεί, καταρχάς, όσον αφορά την ανταπαίτηση της Εναγόμενης για τις κακοτεχνίες, πως ο εργοδότης και ο αρχιτέκτονας δεν έχουν κάτι που θα μπορούσε να εννοηθεί ως καθήκον (duty) έναντι στον εργολάβο να εντοπίζουν τυχόν κακοτεχνίες του[19]. Το γεγονός ότι ο εργοδότης μπορεί να έχει λάβει γνώση των κακοτεχνιών κατά τον χρόνο που συμβαίνουν δεν σημαίνει αποδοχή τους[20], όπως ούτε και το γεγονός ότι λαμβάνει την κατοχή του έργου ή το χρησιμοποιεί[21]. Οι ενδιάμεσες πληρωμές προς τον εργολάβο[22] ή ακόμα και τυχόν εξόφληση των εργασιών[23], επίσης, δεν σημαίνουν αποδοχή κακοτεχνιών. Η έκδοση οποιουδήποτε ενδιάμεσου πιστοποιητικού πληρωμής από τον αρχιτέκτονα, περιλαμβανομένου του Τεκμηρίου 3, δεν σημαίνει και πιστοποίηση της ποιότητας και ορθότητας των εργασιών του εργολάβου μέχρι την 29.04.2010 ή όσων έχουν συμφωνηθεί ως εργασίες του έργου, κατά τρόπο ώστε να αποκλείεται η μεταγενέστερη της έκδοσής του διαπίστωση ελαττωμάτων ή κακοτεχνιών. Ο εργοδότης έχει το δικαίωμα να εγείρει απαίτηση για κακοτεχνίες που εντοπίζει στο έργο που παρέλαβε, ευλόγως εναντίον του εργολάβου στον οποίον ανέθεσε την εκτέλεση του έργου, εάν αυτές εντοπίζονται στις δικές του εργασίες. Μόνον όταν με βάση τους όρους του εργολαβικού συμβολαίου η έγκριση από ένα τρίτο πρόσωπο (π.χ. αρχιτέκτονα) θεωρείται ότι επιφέρει οριστική επίλυση οποιουδήποτε θέματος σχετικά με κακοτεχνίες και τέτοια έγκριση έχει δοθεί θα μπορούσε να γίνει λόγος για μη ύπαρξη δικαιώματος του εργοδότη να ενάγει για κακοτεχνίες σε σχέση με τέτοιες εγκεκριμένες εργασίες[24], που δεν είναι τέτοια αυτή η περίπτωση. Η βασική υποχρέωση του εργολάβου έναντι στον εργοδότη είναι να ολοκληρώσει το έργο με βάση την σύμβαση. Η παράβαση αυτής της υποχρέωσής του δίδει το δικαίωμα στον εργοδότη να αξιώσει αποζημιώσεις, για ζημιές που έχει υποστεί, βάσει του άρθρου 73 του περί Συμβάσεων Νόμου Κεφ.
- Το δικαίωμα του εργοδότη σε αποζημίωση για παράβαση της σύμβασης δεν καταργείται λόγω της μη ειδοποίησης του εργολάβου για ελαττώματα εντός της προθεσμίας που καθορίζεται στη σύμβαση, αν και αυτή η αποτυχία δεν αποκλείεται, υπό προϋποθέσεις, να περιορίσει το ποσό των ανακτήσιμων αποζημιώσεων[25]. Όταν ο εργολάβος εκτελεί μέρος του έργου με ελαττωματικές εργασίες ή υλικά, η ανακτήσιμη ζημία είναι η μείωση της αξίας του έργου, που συνήθως μετριέται στη βάση του κόστους ολοκλήρωσης ή αποκατάστασης της εργασίας[26]. Το κόστος επαναφοράς πρέπει να κινείται στον άξονα της λογικής[27]. Δεν έχει σημασία εάν το έργο ως θα προκύψει με την επαναφορά μπορεί να θεωρηθεί «καλύτερο». Η επαναφορά περιλαμβάνει εγγενώς την παραγωγή του «καινούργιου για το παλιό»[28], και μπορεί αναπόφευκτα να απαιτούνται εργασίες ή υλικά υψηλότερου επιπέδου. Εκεί που δημιουργείται δικαίωμα στον εργολάβο να αντιτάξει την αφαίρεση κάποιου ποσού που αποδίδει κάποια βελτίωση, είναι όπου ο εργοδότης επιλέγει εργασίες ή υλικά υψηλότερου επίπεδου που δεν είναι απολύτως απαραίτητα για την επαναφορά. Όταν ο εργοδότης δεν έχει πρόθεση να εκτελέσει εργασίες ολοκλήρωσης ή επαναφοράς[29] ή το κόστος αυτών των εργασιών δεν είναι ανάλογο προς το όφελος που θα επιτευχθεί[30], το κατάλληλο μέτρο αποζημίωσης είναι η μείωση της αξίας του ακινήτου που προκλήθηκε από την παράβαση. Στην προκειμένη περίπτωση, δεν προκύπτει από οπουδήποτε έλλειψη πρόθεσης της Εναγόμενης να προχωρήσει με τις εργασίες επιδιόρθωσης σύμφωνα με όσα ορίζει το Τεκμήριο 11, ενώ το κόστος, όπως έχει εκτιμηθεί, δεν είναι δυσανάλογο· επομένως, κατάλληλο μέτρο αποζημίωσης το Δικαστήριο θεωρεί πως είναι αυτό που αποδίδει την μείωση της αξίας του ακινήτου δια του κόστους επαναφοράς, βάσει του Τεκμηρίου 13, με τις προσαρμογές που θα εξηγηθούν στην συνέχεια. Όσον αφορά την ποιοτική διαφορά στο υλικό της μόνωσης (τσιμεντομόνωση τύπου mapelastic αντί κατρόχαρτο), ο ΜΥ2 ανέφερε πως η χρήση των υλικών που έχει προβλέψει στις απαιτούμενες θεραπείες, ακόμα κι αν αυτά είναι καλύτερης ποιότητας, είναι πλέον απαραίτητη για την αποκατάσταση. Ακόμα και ο ΜΕΑ2 με την δική του μαρτυρία οδήγησε στο ότι, όταν οι τεχνικές και τα διαθέσιμα υλικά εξελίσσονται στον χρόνο και δίδουν ποιοτικότερο αποτέλεσμα, δεν συνηθίζουμε να ανατρέχουμε και να εφαρμόζουμε παλιές μεθόδους, επειδή εκείνες ήταν διαθέσιμες τότε. Το Δικαστήριο δεν έχει ενώπιον του άλλη τεχνική εκδοχή, ότι η χρήση κάποιων άλλων υλικών μπορεί να επαναφέρει το έργο με τον ίδιο τρόπο που μπορεί να το επαναφέρει η προτεινόμενη λύση του Τεκμηρίου 11, από το οποίο δεν προκύπτει επίσης ότι ο εργοδότης επιλέγει, μέσω της συγκεκριμένης επαναφοράς, να δημιουργήσει έργο υψηλότερου επιπέδου, απλά λόγω της επιλογής ποιοτικότερου ή καλύτερου υλικού μόνωσης, για να διορθώσει το εκτεταμένο πλέον πρόβλημα των υγρασιών. Το κόστος επιδιόρθωσης ανέρχεται, με βάση το Τεκμήριο 13, στο συνολικό ποσό των €21.272,00, στο οποίο ο εκτιμητής προσθέτει διάφορα άλλα ποσά, και είναι πρόσθετος ο Φ.Π.Α., την απαίτηση αναφορικά με τον οποίον προωθεί η Εναγόμενη (Έγγραφο Β, Έγγραφο Δ, Τεκμήριο 13), χωρίς να αναφέρεται σε συγκεκριμένο ποσό ή συντελεστή. Δεν αμφισβητήθηκε από την πλευρά της Ενάγουσας, κατά την αντεξέταση του ΜΥ1 που αναφέρθηκε στην απαίτηση για Φ.Π.Α. ή του ΜΥ3 που ετοίμασε το Τεκμήριο 13, η απαίτηση της Εναγόμενης για Φ.Π.Α., ούτε ενώπιον του Δικαστηρίου τέθηκαν δεδομένα για τυχόν εφαρμογή συντελεστή μειωμένου, από το 15% στο 5%, με βάση τον νόμο. Οι αποζημιώσεις επιδικάζονται μια φορά για όλα (once for all)[31], ακόμα κι αν στο μέλλον μπορεί να προκύψουν απρόβλεπτα (contingencies) που να καθιστούν την αποζημίωση είτε υπερβολική (π.χ. μπορεί τα κόστη που εκτιμήθηκαν το 2013 να είναι χαμηλότερα σήμερα) είτε ανεπαρκή[32] (μπορεί το αντίθετο). Αυτά τα απρόβλεπτα μπορούν να καλυφθούν μόνον με την κεφαλαιοποίησή τους στη βάση των πιθανοτήτων να συμβούν[33]. Οι μελλοντικές επαναλαμβανόμενες ζημιές κεφαλαιοποιούνται επίσης, με άλλη μέθοδο, που δεν ενδιαφέρει στην προκειμένη περίπτωση όπου η μελλοντική ζημιά συνδέεται απλά με το κόστος επιδιόρθωσης των υφιστάμενων ζημιών. Ό,τι ενδιαφέρει, λοιπόν, είναι η πιθανότητα πραγμάτωσης αυτών των μελλοντικών ζημιών (to get materialised), ενώ η ανάκτηση περιορίζεται εκεί όπου η σχετική πιθανότητα είναι περισσότερη από αμελητέα (more than negligible)[34]. Όσον αφορά τα προκαταρκτικά έξοδα εργολάβου (€2.000,00), εξηγήθηκαν από τον ΜΥ3 σε τι αφορούν με παραδείγματα, και δόθηκαν πιθανότητες πραγματοποίησής τους, που είναι άμεσα συνδεδεμένες με την έναρξη των εργασιών επιδιόρθωσης, στις οποίες δεν φάνηκε στο Δικαστήριο να μην προτίθεται να προβεί η Εναγόμενη. Ομοίως, το κόστος για την εφαρμογή σχεδίου ασφάλειας και υγείας (€2.000,00), που είναι υποχρεωτικό. Τα εκτιμημένα αυτά ποσά μπορούν να επιδικαστούν. Το Δικαστήριο δεν μπορεί να επιδικάσει το ποσό των €1.728,00 με την περιγραφή «άλλα μικρά», εφόσον και ο ΜΥ3 ανέφερε ξεκάθαρα πως εκείνο το ποσό τέθηκε απλά για σκοπούς στρογγυλοποίησης. Όσον αφορά τα απρόβλεπτα έξοδα των €3.000,00, όπως ανέφερε ο ΜΥ3, θεωρούνται απαραίτητα προνοητικά ποσά, και στα έργα με ποσότητες, όπως είναι το επίδικο έργο, σπανίως δεν υπάρχουν απρόβλεπτα έξοδα, που ο ίδιος εκτιμά, στην προκειμένη περίπτωση, πως θα είναι στο ποσό των €3.000,00, έχοντας ικανοποιήσει το Δικαστήριο πως η πιθανότητα πραγμάτωσής τους είναι περισσότερη από αμελητέα. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς του Δικαστηρίου, το ποσό που έχει αποδείξει και δικαιούται η Ενάγουσα εναντίον της Εναγόμενης είναι το ποσό των €16.857,41 (πρόσθετες εργασίες[35]) πλέον το ποσό των €13.000,00 (επιστρεπτέο ποσό κράτησης[36]) πλέον €1.950,00 (15% Φ.Π.Α. επί του ποσού των €13.000,00), που δίδουν σύνολο €31.807,
- Το ποσό που έχει αποδείξει και δικαιούται η Εναγόμενη εναντίον της Ενάγουσας είναι το ποσό των €21.272,00 (κόστος επιδιόρθωσης κακοτεχνιών[37]) πλέον το ποσό των €2.000,00 (προπαρασκευαστικά έξοδα εργολάβου[38]) πλέον το ποσό των €2.000,00 (σχέδιο ασφάλειας και υγείας[39]) πλέον €3.000,00 (contingencies[40]) πλέον €4.240,80 (15% Φ.Π.Α. επί του ποσού των €28.272,00[41]), πλέον το ποσό των €472,00 (έξοδα αρχιτέκτονα[42]) πλέον €500,00 (έξοδα εκτιμητή[43]), που δίνουν σύνολο €33.484,
- Για την αξίωσή της για αγορά υλικών, όπως αναφέρθηκε, η Εναγόμενη δεν προσκόμισε κάποια μαρτυρία, έστω προφορική, δεν γίνεται οποιαδήποτε αναφορά στο Έγγραφο Β από τον ΜΥ
- Κατάληξη Εκδίδονται αποφάσεις:
- Η Εναγόμενη να πληρώσει στην Ενάγουσα το ποσό των €31.807,41, πλέον νόμιμο τόκο, πλέον τα έξοδα της αγωγής, μόνον όσον αφορά την απαίτησή της όπως υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και εγκριθούν από το Δικαστήριο.
- Η Ενάγουσα να πληρώσει στην Εναγόμενη το ποσό των €33.484,80, πλέον νόμιμο τόκο, πλέον τα έξοδα της ανταπαίτησής της όπως υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και εγκριθούν από το Δικαστήριο. (Υπ.) ............ Χρ. Μίτλεττον, Ε.Δ. Πιστό Αντίγραφο ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΗΤΗΣ [1] Στην έκθεση απαίτησης αναφέρεται το ποσό των €14.000,00 το οποίο περιορίστηκε στο ποσό των €13.000,
- [2] Five Oceans See Food & Aquaculture Limited v. Αδελφοί Τυμβίοι Λτδ
(2013)1 ΑΑΔ
- [3] Άρθρο 25 του περί Αποδείξεως Νόμου Κεφ.
- [4] Άρθρο 25 του περί Αποδείξεως Νόμου Κεφ.
- [5] Άρθρο 25 του περί Αποδείξεως Νόμου Κεφ.
- [6] Άρθρο 25 του περί Αποδείξεως Νόμου Κεφ.
- [7] Γενικός Εισαγγελέας της Δημοκρατίας ν. Vlatislaw
(2011)1(A) ΑΑΔ 55, Χριστοφή ν. Ζαχαριάδη
(2002)1(Α) ΑΑΔ 401. [8] Ιωάννου ν. Παλάζη
(2004)1(Α) ΑΑΔ 576, Παπακοκκίνου ν. Σμυρλή
(2001)1(Γ) ΑΑΔ 1653, Χριστοδούλου ν. Αριστοδήμου
(1996)1(Α) ΑΑΔ 552. [9] Panayiotou v. Bland Beach Development
(1985)1 CLR 623, Οικονόμου ν. Ττοφίνη
(1993)1 ΑΑΔ 436. [10] Θεολόγου ν. Κτηματικής Εταιρείας Νέμεσις Λτδ
(1998)1 ΑΑΔ 40. [11] Epco v. Lartico
(1978)1 CLR 201, Saab v. Holy Monastery Ay. Neophytos
(1982)1 CLR 499, Εθνική Τράπεζα ν. Χατζηνέστορος
(1989)1 ΑΑΔ (Ε) 204, Archbold Investments Ltd ν. Λαϊκής Κυπριακής Τράπεζας Λτδ
(2006)1 ΑΑΔ 1084. [12] Βλ. και Prince of Wales Dry Dock Co (Swansea) Ltd v. Fownes Forge and Engineering Co Ltd
(1904)90 LT 527, CA, Caister Group Developments Ltd v. Paul Rackham Construction Ltd
(1973)226 Estates Gazette
- [13] Βλ. και North West Metropolitan Regional Hospital Board v. TA Bickerton & Son Ltd [1970] 1 All ER
- [14] Βλ. και Young and Marten Ltd v. McManus Childs Ltd [1969] 1 AC 454, Gloucestershire County Council v. Richardson [1969] 1 AC 480, Parsons (H) (Livestock) Ltd v. Uttley Ingham & Co Ltd [1978] QB
- [15] Coombe v. Greene
(1843)11 M & W 480, Hunt v. Bishop
(1853)8 Exch 675. [16] Βλ. και Croudace v. Lambeth London Borough Council
(1986)33 BLR 20, CA. [17] Βλ. και Lewis v. Hoare
(1881)44 LT 66, HL, Eaglesham v. McMaster [1920] 2 KB 169, Dunlop and Ranken Ltd v. Hendall Steel Structures Ltd (Pitchers Ltd, garnishees) [1957] 3 All ER 344, Milner v. Field
(1850)5 Exch 829, Sharpe v. San Paulo Rly Co
(1873)8 Ch App 597, Wallace v. Brandon and Byshottles UDC
(1903)2 Hudson's BC (10th Edn) 423, CA, Lubenham Fidelities and Investments Co Ltd v. South Pembrokeshire District Council
(1986)33 BLR 39. [18] Βλ. και Lodder v. Slowey [1904] AC 442, PC, Renard Constructions (ME) Pty Ltd v. Minister for Public Works
(1992)33 Con LR 72 σελ. 128-
- [19] Βλ. και East Ham Corpn v. Bernard Sunley & Sons Ltd [1966] AC 406, AMF International Ltd v. Magnet Bowling Ltd [1968] 2 All ER 789 σελ.
- [20] Βλ. και Whitaker v. Dunn
(1887)3 TLR 602, DC. [21] Βλ. και Whitaker v. Dunn
(1887)3 TLR 602, DC, Sumpter v. Hedges [1898] 1 QB 673 σελ. 674-675, CA, Forman & Co Pty Ltd v. The Liddlesdale [1900] AC 190 σελ. 204, PC, Munro v. Butt
(1858)8 E & B 738 σελ. 752. [22] Βλ. και Cooper v. Uttoxeter Burial Board
(1864)11 LT 565. [23] Βλ. και Rigge v. Burbidge
(1846)15 LJEx 309, Davis v. Hedges
(1871)LR 6 QB 687 σελ. 690. [24] Βλ. και Goodyear v. Weymouth and Melcombe Regis Corpn
(1865)35 LJCP 12, Laidlaw v. Hastings Pier Co
(1874)2 Hudson's BC (10th Edn) 428, 554, 636, 642, Crown Estate Comrs v. John Mowlem & Co Ltd
(1994)70 BLR 1, Matthew Hall Ortech Ltd v. Tarmac Roadstone Ltd
(1997)87 BLR
- [25] Βλ. και Pearce and High Ltd v. Baxter [1999] BLR
- [26] Βλ. και East Ham Corpn v. Bernard Sunley & Sons Ltd [1966] AC 406, William Cory & Son Ltd v. Wingate Investments (London Colney) Ltd
(1978)17 BLR 104, CA, Dodd Properties (Kent) Ltd v. Canterbury City Council [1980] 1 All ER 928, Darlington Borough Council v. Wiltshier Northern Ltd [1995] 3 All ER 895, Ruxley Electronics and Construction Ltd v. Forsyth [1996] AC 344, London Fire and Emergency Planning Authority v. Halcrow Gilbert Associates Ltd [2007] EWHC 2546 (TCC), Birse Construction Ltd v. Eastern Telegraph Co Ltd [2004] EWHC 2512 (TCC). [27] Βλ. και Axa Insurance UK plc v. Cunningham Lindsey United Kingdom [2007] EWHC 3023 (TCC). [28] Βλ. και Re-Source America Ltd v. Platt Site Services Ltd [2005] EWHC 2242 (TCC). [29] Βλ. και Pearce and High Ltd v. Baxter [1999] BLR 101. [30] Βλ. και Mertens v. Home Freeholds Co [1921] 2 KB 526, CA, Radford v. De Froberville [1978] 1 All ER 33, Ferguson & Associates v. M Sohl
(1992)62 BLR 95, CA. [31] Βλ. και Darley Main Colliery Co v. Mitchell
(1886)11 App Cas 127 σελ. 133, HL, Gibbs v. Cruikshank
(1873)LR 8 CP 454 σελ. 460, Sanders v. Hamilton
(1907)96 LT 679, DC, Furness, Withy & Co Ltd v. J & E Hall Ltd
(1909)25 TLR 233, Conquer v. Boot [1928] 2 KB
- [32] Βλ. και Gold v. Essex County Council [1942] 2 KB 293 σελ.
- [33] Βλ. και Davies v. Taylor [1974] AC 207 σελ. 213, Carslogie Steamship Co Ltd v. Royal Norwegian Government [1952] AC 292 σελ. 300, Hawkins v. New Mendip Engineering Ltd [1966] 3 All ER 228, Jones v. Griffith [1969] 2 All ER 1015, Mallett v. McMonagle [1970] AC 166 σελ. 176, Davies v. Taylor [1974] AC 207 σελ. 212-213, Allied Maples Group Ltd v. Simmons & Simmons [1995] 4 All ER 907 σελ.
- [34] Βλ. και Davies v. Taylor [1974] AC 207, Barnett v. Cohen [1921] 2 KB 461 σελ. 471-
- [35] ΜΕ1, Τεκμήριο 4 και Τεκμήριο 5, ΜΥ1, Τεκμήριο 9ΑΒ και Τεκμήριο 10ΑΒ. [36] ΜΕ1, Τεκμήριο 3, ΜΥ
- [37] ΜΥ3, Τεκμήριο 13 [38] ΜΥ3, Τεκμήριο
- [39] ΜΥ3, Τεκμήριο
- [40] ΜΥ3, Τεκμήριο
- [41] ΜΥ1, ΜΥ3, Τεκμήριο
- [42] ΜΥ1, Τεκμήριο
- [43] ΜΥ1, Τεκμήριο
- cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο