ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ ν. ΠΑΤΡΙΩΤΟΥ, Αρ. Αγωγής: 438/13, 437/13, 23/11/2021 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLEM:2021:A291 ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΕΜΕΣΟΥ Ενώπιον: Μ. Αγιομαμίτη, Ε.Δ. Αρ. Αγωγής: 438/13 Μεταξύ: XXXXX ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ Ενάγουσα και XXXX ΠΑΤΡΙΩΤΟΥ Εναγόμενη Αρ. Αγωγής: 437/13 Μεταξύ: XXXXX ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ Ενάγοντας και XXXX ΠΑΤΡΙΩΤΟΥ Εναγόμενη Συνενωθείσες δυνάμει διατάγματος Δικαστηρίου ημερ. 27/02/14 -------------------- Ημερομηνία: 23.11.2021 Για Ενάγουσα: κα Παναγιωτίδου Για Εναγόμενη: κα Κωνσταντίνου Α Π Ο Φ Α Σ Η Αφορμή για την καταχώρηση της υπό εκδίκαση αγωγής αποτέλεσε το τροχαίο ατύχημα που έλαβε χώρα στις 17.12.12 στη Λεμεσό. Σύμφωνα με την Έκθεση Απαίτησης, η Ενάγουσα οδηγούσε το όχημα με αρ. εγγραφής XXX XXX στην οδό Θέκλας Λυσιώτη με ανατολική κατεύθυνση και συγκρούστηκε με το όχημα με αρ. εγγραφής XXX XXX, το οποίο οδηγούσε η Εναγόμενη. Το όχημα που οδηγούσε η Εναγόμενη εξήλθε από την πάροδο της οδού Νικηφόρου, χωρίς προηγουμένως να σταματήσει στο σημείο ΑΛΤ της πορείας της, με αποτέλεσμα να ανακόψει τη νόμιμη πορεία του οχήματος που οδηγούσε η Ενάγουσα. Εκ του προαναφερόμενου ατυχήματος, η Ενάγουσα υπέστη σωματικές βλάβες, απώλεια απολαβών, ιατρικά και άλλα έξοδα. Η Εναγόμενη στην Υπεράσπιση αρνείται ότι υπήρξε καθ' οιονδήποτε τρόπο αμελής και ισχυρίζεται ότι η Ενάγουσα ήταν αυτή η οποία ενήργησε κατά παράβαση των νομικών καθηκόντων της. Περαιτέρω, αποτελεί θέση της Εναγόμενης ότι οι οποιεσδήποτε απώλειες και ζημιές που υπέστη η Ενάγουσα οφείλονται στην αποκλειστική και/ή συντρέχουσα αμέλεια και/ή παράβαση των εκ του νόμου και κανονισμών απορρεόντων καθηκόντων της Ενάγουσας. Ειδικότερα, όσον αφορά τις ισχυριζόμενες σωματικές βλάβες, η Εναγόμενη ισχυρίζεται ότι αυτές είναι υπερβολικές και/ή σε κάθε περίπτωση, απομακρυσμένες και/ή άσχετες με το επίδικο ατύχημα. Στις 27.02.14 εκδόθηκε διάταγμα συνένωσης της αγωγής με αρ.437/13 Ε.Δ. Λεμεσού με την παρούσα, καθώς το ζήτημα της ευθύνης στις δύο αγωγές είναι κοινό. Κατά την ακροαματική διαδικασία, ωστόσο, προσφέρθηκε μαρτυρία επί όλων των επίδικων θεμάτων, δηλαδή τόσο για το ζήτημα της ευθύνης, όσο και για το ζήτημα των αποζημιώσεων. Περαιτέρω, οι ευπαίδευτοι συνήγοροι των διαδίκων δήλωσαν τις ακόλουθες ειδικές ζημιές των δύο αγωγών ως παραδεκτά γεγονότα επί πλήρους ευθύνης: · Αγωγή Αρ. 437/13 €1.800 αναφορικά με τις ζημιές του οχήματος με αρ. εγγραφής XXX XXX με νόμιμο τόκο επί του εν λόγω ποσού από τις 27.09.21. · Αγωγή Αρ. 438/13 1. €1.930 ως απώλεια απολαβών. 2. €200 αμοιβή του Μ.Ε.3. 3. €50 αμοιβή του Μ.Ε.5. 4. €230 για τη διενέργεια εξέτασης μαγνητικού τομογράφου. 5. €120 αμοιβή για φυσιοθεραπείες. 6. €740 αμοιβή σε σχέση με τις θεραπείες στο "Zoya Sport Consulting Ltd". 7. €55 για αγορά φαρμάκων. Ο τόκος επί των πιο πάνω ειδικών ζημιών σε σχέση με την αγωγή με αρ. 438/13 συμφωνήθηκε ότι θα είναι ο νόμιμος και θα υπολογίζεται από τις 31.01.13. Η συνήγορος της Εναγόμενης, σε σχέση με τα ποσά των ειδικών ζημιών της αγωγής με αρ. 438/13, δήλωσε ότι είναι παραδεκτά ως ποσά που έχουν καταβληθεί από την Ενάγουσα, αλλά δεν είναι αποδεκτή η αναγκαιότητα των εν λόγω εξόδων. Εξαίρεση αποτελούν η αμοιβή του Μ.Ε.3 (€200) και η αγορά των φαρμάκων (€55). Οι ευπαίδευτοι συνήγοροι των διαδίκων ανέπτυξαν μέσω των τελικών αγορεύσεων τους την επιχειρηματολογία τους προς υποστήριξη των θέσεων τους. Το περιεχόμενο των γραπτών αγορεύσεων έχει μελετηθεί και ληφθεί υπόψη στο σύνολο του. Μαρτυρία Θα επιχειρήσω στη συνέχεια να παραθέσω το ουσιαστικό μέρος της μαρτυρίας εκάστου μάρτυρα (Καννάουρου κ.ά ν. Σταδιώτη κ.ά.
(1990)1 Α.Α.Δ 35). Ο Μ.Ε.1 είναι ιατρικός λειτουργός στις Πρώτες Βοήθειες του Γ.Ν. Λεμεσού. Κατέθεσε ως Τεκμήριο 1 αντίγραφο του πιστοποιητικού ασθενείας που χορήγησε στην Ενάγουσα. Διευκρίνισε, ότι στο Τεκμήριο 1 κατέγραψε μόνο τη διάγνωσή του. Η Ενάγουσα μπορεί να είχε και άλλους τραυματισμούς ή εξωτερικές κακώσεις, πλην όμως αυτά καταγράφονται στην ιατρική έκθεση και όχι στο πιστοποιητικό ασθενείας ‑ Τεκμήριο
- Αντεξεταζόμενος, δήλωσε ότι δεν γνωρίζει κατά πόσο η Ενάγουσα υποβλήθηκε σε ακτινολογικό έλεγχο, καθώς κάτι τέτοιο αναγράφεται μόνο στην ιατρική έκθεση, η οποία δεν ζητήθηκε από την Ενάγουσα. Στις περιπτώσεις που διαπιστώνεται η ύπαρξη θλάσης αυχένος και κάκωσης οσφύος, συνήθως δίδονται οδηγίες για ορθοπεδική ή νευροχειρουργική εκτίμηση. Ο Μ.Ε.1 συμφώνησε με τη συνήγορο της Εναγόμενης, ότι η Ενάγουσα δεν υπέστη βαριά σωματική κάκωση, αφ' ης στιγμής δεν υπέστη κάταγμα. Όσον αφορά τη θλάση αυχένος και την κάκωση οσφύος, δεν ήταν σε θέση να αναφέρει κατά πόσο ήταν ελαφριάς μορφής, καθώς δεν γνωρίζει τη μετέπειτα πορεία της ασθενούς. Σε διευκρινιστική ερώτηση του Δικαστηρίου, απάντησε ότι στη διάγνωση επί του Τεκμηρίου 1 καταγράφεται το σοβαρότερο τραύμα που διαγιγνώσκεται στο τμήμα των Πρώτων Βοηθειών. Ο Μ.Ε.2 είναι φυσιοθεραπευτής. Διενήργησε τέσσερις φυσιοθεραπείες στον αυχένα της Ενάγουσας. Η Ενάγουσα κατέβαλε το συνολικό ποσό των €120 (Τεκμήριο 2). Κατά την αντεξέτασή του δήλωσε, ότι συνήθως διεξάγονται τρεις φυσιοθεραπείες την εβδομάδα. Όπως προκύπτει από το Τεκμήριο 2, η τελευταία φυσιοθεραπεία διενεργήθηκε στις 04.01.
- Δεν θυμόταν κατά πόσο η Ενάγουσα τον προμήθευσε με παραπεμπτικό ιατρού, ωστόσο, συνήθως, οι φυσιοθεραπείες γίνονται κατόπιν παραπομπής ιατρού. Φυσιοθεραπείες μπορούν να γίνουν και στην οσφυϊκή μοίρα. Στην περίπτωση της Ενάγουσας, όπως προκύπτει από το Τεκμήριο 2, οι φυσιοθεραπείες έγιναν μόνο στην αυχενική μοίρα. Ο Μ.Ε.3 είναι ορθοπεδικός χειρουργός και παρακολούθησε την Ενάγουσα κατά την περίοδο 20.12.12‑12.04.
- Ετοίμασε ιατρικό πιστοποιητικό που αφορά τους τραυματισμούς της Ενάγουσας, το οποίο και κατέθεσε ως Τεκμήριο
- Συνολικά εξέτασε έξι φορές την Ενάγουσα και η αμοιβή του για την κάθε εξέταση ήταν €
- Πληρώθηκε μόνο για τις τρεις από τις έξι επισκέψεις της Ενάγουσας, ενώ εκκρεμεί και η αμοιβή του για την έκδοση του Τεκμηρίου
- Κατά την αντεξέτασή του ανέφερε, ότι η Ενάγουσα τον πληροφόρησε για το ιστορικό του τραυματισμού της και επιπρόσθετα, του παρέδωσε ακτινογραφίες του Γ.Ν. Λεμεσού. Η πρώτη ακτινογραφία αφορούσε την αυχενική και οσφυϊκή μοίρα, λεκάνη και αριστερό μηρό. Η δεύτερη ακτινογραφία αφορούσε τις περιοχές κρανίου, ρινός, σπλαχνικού κρανίου, θώρακα και αριστερού μηρού. Επίσης, η Ενάγουσα προσκόμισε και το Τεκμήριο
- Μετά τις 12.04.13 δεν τον επισκέφθηκε ξανά η Ενάγουσα. Δεν γνωρίζει πόσες φυσιοθεραπείες διενήργησε. Ο ίδιος συστήνει έναν ελάχιστο αριθμό φυσιοθεραπειών και εφόσον δεν υπάρχει βελτίωση, δεν υπάρχει και λόγος να υποβάλλονται οι ασθενείς σε επιπρόσθετες φυσιοθεραπείες. Στην προκειμένη περίπτωση, έδωσε παραπεμπτικό στην Ενάγουσα για διεξαγωγή φυσιοθεραπειών. Δεν κράτησε αντίγραφο του εν λόγω παραπεμπτικού, συνήθως όμως στο παραπεμπτικό καταγράφεται η διάγνωση και το τι ζητείται από τον φυσιοθεραπευτή. Διαφώνησε με τη θέση της κας Κωνσταντίνου, ότι η Ενάγουσα δεν υπέστη εγκεφαλική διάσειση. Στα αντικειμενικά ευρήματα του Τεκμηρίου 3 διαπίστωσε την ύπαρξη αιματώματος στη μετωπιαία χώρα, καθώς και την ύπαρξη περικογχικού αιματώματος. Κακώσεις αυτής της φύσης είναι ικανές να προκαλέσουν διάσειση. Οι συγκεκριμένες κακώσεις που έφερε η Ενάγουσα ήταν εμφανείς και ορατές τρεις μέρες μετά το ατύχημα, οπότε και εξέτασε ο ίδιος την Ενάγουσα για πρώτη φορά. Η θλάση που υπέστη η Ενάγουσα στην αυχενική και οσφυϊκή μοίρα ήταν βαριάς μορφής και αυτό προκύπτει από τον χρόνο αποθεραπείας της, ο οποίος ήταν δύο μήνες. Σε σχέση με τα αποτελέσματα της μαγνητικής τομογραφίας ημερ. 09.02.13 (Τεκμήριο 4) και την αποτύπωση μεγάλης κήλης δίσκου, ο μάρτυρας δήλωσε ότι τέτοια τραύματα δεν υπάρχουν εκ γενετής. Δεν απέκλεισε το ενδεχόμενο να προϋπήρχαν του επίδικου ατυχήματος, τόνισε, ωστόσο, ότι τα τραύματα που υπέστη η Ενάγουσα είναι συμβατά με τα ευρήματα του μαγνητικού τομογράφου. Επίσης, δήλωσε ότι ακόμη και αν προϋπήρχαν, τότε σίγουρα με τους τραυματισμούς που υπέστη θα επιδεινώθηκαν. Διαφώνησε με τη θέση της κας Κωνσταντίνου, ότι δεν παρέμεινε οποιοδήποτε κατάλοιπο στην Ενάγουσα από το επίδικο ατύχημα. Προς υποστήριξη της άποψής του παρέπεμψε στα ευρήματα της μαγνητικής τομογραφίας (Τεκμήριο 4). Η Ενάγουσα, υιοθέτησε ως μέρος της κυρίως εξέτασης της, δυνάμει του άρθρου 25 του Κεφ.9, τη γραπτή δήλωση της - Έγγραφο Α. Σε αυτή δήλωσε, μεταξύ άλλων, ότι στις 17.12.12 οδηγούσε το όχημα με αρ. εγγραφής XXX XXX στην οδό Θέκλας Λυσιώτη με ανατολική κατεύθυνση. Κατά τον ίδιο χρόνο, η Εναγόμενη οδηγούσε το όχημα με αρ. εγγραφής XXX XXX στην πάροδο της οδού Νικηφόρου. Η Εναγόμενη εξήλθε από την πάροδο χωρίς να σταματήσει στο σήμα ΑΛΤ της πορείας της με αποτέλεσμα να χτυπήσει στο όχημα που οδηγούσε. Από το ατύχημα τραυματίστηκε. Συγκεκριμένα, πονούσε τον αριστερό μηρό, το πρόσωπο, τη μύτη και τον αυχένα. Μετέβηκε στις Πρώτες Βοήθειες του Γ.Ν. Λεμεσού, τόσο τη μέρα του ατυχήματος, όσο και την επομένη. Υποβλήθηκε σε ακτινολογικό έλεγχο και έλαβε αναρρωτική άδεια μέχρι τις 21.12.
- Στις 20.12.12 επισκέφθηκε τον Μ.Ε.3, ο οποίος της συνέστησε τη χρήση αυχενικού κολάρου και την παρέπεμψε για φυσιοθεραπεία. Επίσης, της χορήγησε άδεια μέχρι τις 17.02.13 και της συνέστησε όπως επισκεφθεί νευρολόγο. Στις 24.01.13 επισκέφθηκε νευρολόγο, στην οποία και κατέβαλε το ποσό των €50 (Τεκμήριο 5). Ακολούθως, στις 14.02.13 επισκέφθηκε τον νευροχειρουργό, Μ.Ε.5, στον οποίο κατέβαλε το συνολικό ποσό των €500, το οποίο αφορούσε 5 επισκέψεις και την έκδοση του ιατρικού του πιστοποιητικού (Τεκμήριο 6). Επιπροσθέτως των φυσιοθεραπειών από τον Μ.Ε.2, υποβλήθηκε σε φυσιοθεραπείες και στο κέντρο "Zoya Sport Consulting Ltd". Για τις εν λόγω φυσιοθεραπείες κατέβαλε το συνολικό ποσό των €740 (δέσμη Τεκμηρίου 8). Κατά τους δύο μήνες της αναρρωτικής άδειας, δεν έλαβε μισθό από τους εργοδότες της. Τα προβλήματα και οι πόνοι στον αυχένα και τη μέση της, εξακολουθούν μέχρι σήμερα να την ταλαιπωρούν, ιδιαίτερα μετά από παρατεταμένη ορθοστασία, καθώς και κατά την αλλαγή του καιρού. Επίσης, κατά τις πρωινές ώρες, παρουσιάζει συχνά πόνους στον αυχένα. Αντεξεταζόμενη, ανέφερε ότι το ατύχημα έγινε βράδυ, μετά τις 21:
- Οδηγούσε με προορισμό την οικία της. Μετά το Θέκλειο Γυμνάσιο, επί της οδού Θέκλας Λυσιώτη υπάρχουν κυρτώματα στο οδόστρωμα. Οδηγούσε με χαμηλή ταχύτητα. Περνώντας τα κυρτώματα είδε τα φώτα του οχήματος της Εναγόμενης στην πάροδο που βρισκόταν στα αριστερά της. Πρόσεξε ότι δεν σταμάτησε στο ΑΛΤ και εισήλθε στην οδό Θέκλας Λυσιώτη. Προσπάθησε να αποφύγει τη σύγκρουση. Το μοναδικό μέτρο που μπορούσε να λάβει και έλαβε, ήταν να στρίψει το όχημα της προς τα δεξιά. Το όχημα της Εναγόμενης το είδε για πρώτη φορά σε απόσταση 10 - 12 μέτρων πριν το σημείο σύγκρουσης. Στο σημείο του ατυχήματος υπήρχε οδικός φωτισμός, καθώς και φωτισμός από το σχολείο και τον φούρνο που βρίσκεται στην πάροδο. Αρνήθηκε τη θέση της συνηγόρου της Εναγόμενης, ότι τα φώτα του οχήματος της ήταν σβηστά. Επίσης, αρνήθηκε ότι κατά τον επίδικο χρόνο έβρεχε, ως επίσης και ότι οδηγούσε με αυξημένη ταχύτητα. Οι ζημιές του οχήματος της ήταν στην μπροστινή αριστερή πλευρά και του οχήματος της Εναγόμενης στη μπροστινή δεξιά πλευρά. Αρνήθηκε τη θέση της κας. Κωνσταντίνου, ότι το όχημα της Εναγόμενης υπέστη ζημιά στη δεξιά πόρτα. Περαιτέρω, αρνήθηκε την υποβληθείσα θέση ότι παρέλειψε να αντιληφθεί το όχημα της Εναγόμενης, το οποίο, σύμφωνα με την κα Κωνσταντίνου, κατά τον χρόνο σύγκρουσης είχε ήδη λάβει κλίση δεξιάς στροφής ευρισκόμενο επί της οδού Θέκλας Λυσιώτη. Ο Μ.Ε.3, το πρώτο πράγμα που της συνέστησε, ήταν τη χρήση αυχενικού κολάρου, το οποίο έφερε για σχεδόν 3 μήνες. Επίσης, της χορήγησε ισχυρή φαρμακευτική αγωγή. Μετά την περίοδο των 2 - 3 μηνών που την παρακολούθησε ο Μ.Ε.3, δεν τον επισκέφθηκε ξανά. Όταν ένιωθε πόνους, κατέφευγε σε φυσιοθεραπείες. Οι πρώτες φυσιοθεραπείες έγιναν από τον Μ.Ε.
- Ο λόγος που έγιναν μόνο 4 φυσιοθεραπείες στον Μ.Ε.2 ήταν, διότι γνωρίστηκε με τη φυσιοθεραπεύτρια του "Zoya Sport Consulting Ltd", η οποία είναι και χειροπράκτης. Έτσι, αποφάσισε να επισκέπτεται την εν λόγω φυσιοθεραπεύτρια η οποία εφάρμοζε διαφορετική μέθοδο. Καταληκτικά, η Ενάγουσα αρνήθηκε ότι η κατάσταση της υγείας της αποκαταστάθηκε πλήρως, καθώς και ότι δεν ήταν αναγκαία η διενέργεια φυσιοθεραπειών. Ο Μ.Ε.5 είναι ιατρός και συγκεκριμένα νευροχειρουργός. Αναγνώρισε το Τεκμήριο 6 ως την έκθεση που ετοίμασε για την κατάσταση της υγείας της Ενάγουσας, η οποία κατά τον εν λόγω χρόνο ήταν ασθενής του. Αντεξεταζόμενος δήλωσε, ότι η Ενάγουσα τον επισκέφθηκε κατόπιν παραπομπής της από τον ορθοπεδικό ιατρό που την παρακολουθούσε. Η κυριότερη ενόχληση της Ενάγουσας προερχόταν από την κάκωση στον αυχένα και συγκεκριμένα παρουσίαζε έντονο πρόβλημα στον αυχένα με αυχενική δισκοκήλη και κάκωση της οσφυϊκής μοίρας. Όταν την εξέτασε για πρώτη φορά, ήτοι δύο μήνες μετά το επίδικο ατύχημα, τα συμπτώματα της εγκεφαλικής διάσεισης, είχαν υποχωρήσει. Συμφώνησε με την ευπαίδευτη συνήγορο της Εναγόμενης, ότι στο Τεκμήριο 6 δεν αναγράφεται η ύπαρξη δισκοκήλης. Η δισκοκήλη αποτελεί εύρημα προερχόμενο από τη μαγνητική τομογραφία και αναγράφεται στην έκθεση της μαγνητικής τομογραφίας. Η έκθεση της μαγνητικής τομογραφίας (Τεκμήριο 4) του παραδόθηκε από την Ενάγουσα. Όλα τα συμπτώματα της Ενάγουσας σε σχέση με τον αυχένα, τα οποία περιγράφει στο Τεκμήριο 6, προέρχονται από το διάστρεμμα και τη δισκοκήλη. Μετά την ολοκλήρωση των πέντε επισκέψεων της Ενάγουσας, διαπίστωσε την ύπαρξη ελαφράς βελτίωσης. Χαρακτήρισε ως βαρύ το διάστρεμμα που υπέστη η Ενάγουσα, λαμβάνοντας υπόψη τον χρόνο ανάρρωσης και την κλινική της εικόνα. Συγκεκριμένα, για την αντιμετώπιση του χρειάστηκε να λάβει φαρμακευτική αγωγή και να υποβληθεί σε φυσιοθεραπείες, ενώ ο χρόνος ανάρρωσης ήταν πολύ αργός. Ο Μ.Ε.5 κλήθηκε να αναφέρει για ποιο λόγο διασυνδέει τη δισκοκήλη με το επίδικο ατύχημα. Απάντησε, ότι στο Τεκμήριο 4 χρησιμοποιείται η αγγλική λέξη "extruded" που στα ελληνικά σημαίνει «εκβληθείσα». Πρόκειται, δηλαδή, για κήλη που πετάχτηκε προς τα έξω. Αυτού του είδους οι δισκοκήλες είναι συνήθως το αποτέλεσμα μίας τραυματικής κάκωσης. Το επίδικο ατύχημα και η συμπτωματολογία που παρουσίασε η Ενάγουσα δικαιολογούν την ύπαρξη τέτοιας δισκοκήλης. Παράλληλα, από το ιστορικό της Ενάγουσας δεν προέκυπτε ύπαρξη δισκοκήλης. Μία τέτοια δισκοκήλη, εάν προϋπήρχε του ατυχήματος, θα προκαλούσε πόνο και θα έπρεπε να υποβληθεί σε θεραπεία για αυτήν. Η Ενάγουσα δεν έχει οποιοδήποτε μόνιμο νευρολογικό πρόβλημα, πλην των ενοχλήσεων που μπορεί να παρουσιάσει στον αυχένα σε περιπτώσεις κόπωσης ή μετά από χειρωνακτική εργασία ή μεταφορά βαριών αντικειμένων. Σε σχετικές ερωτήσεις του Δικαστηρίου, ο Μ.Ε.5 είπε ότι στην περίπτωση της Ενάγουσας το διάστρεμμα αυχένα και η δισκοκήλη προκαλούσαν τα ίδια συμπτώματα. Η Εναγόμενη υιοθέτησε ως μέρος της κυρίως εξέτασης της, τη γραπτή δήλωση της (Έγγραφο Β) δυνάμει του άρθρου 25 του Κεφ.
- Σε αυτήν δήλωσε, ανάμεσα σε άλλα, ότι περί ώρα 22:20 της 17.12.12 οδηγούσε το όχημα της με αρ. εγγραφής XXX XXX στην πάροδο της οδού Νικηφόρου και πρόθεση της ήταν να εισέλθει στην οδό Θέκλας Λυσιώτη. Οδηγούσε με ταχύτητα 30 χ.α.ω περίπου. Φθάνοντας στο ΑΛΤ της οδού Νικηφόρου σταμάτησε και με τον δείκτη του οχήματος της εκδήλωσε την πρόθεση της για να στρίψει δεξιά. Έλεγξε τον δρόμο, δεξιά και αριστερά, διαπίστωσε ότι ήταν ελεύθερος και ξεκίνησε σιγά - σιγά και με χαμηλή ταχύτητα να στρίβει δεξιά. Το όχημα της εισήλθε στην οδό Θέκλας Λυσιώτη με κλίση προς τα δεξιά και, τότε, είδε το όχημα της Ενάγουσας να κινείται με αυξημένη ταχύτητα κατά πάνω της. Η Ενάγουσα δεν έλαβε οποιαδήποτε μέτρα για αποφυγή της σύγκρουσης, με αποτέλεσμα να χτυπήσει στο όχημα της το οποίο υπέστη ζημιές στη δεξιά πλευρά και κυρίως στο δεξί μπροστινό φτερό και πόρτα. Στη δια ζώσης μαρτυρία της ανέφερε ότι τον δρόμο που επεσυνέβη το επίδικο ατύχημα τον χρησιμοποιεί τουλάχιστον δύο φορές επί καθημερινής βάσης τα τελευταία 27 χρόνια και πάντοτε σταματά στο σήμα ΑΛΤ. Κατά την αντεξέταση της δήλωσε, ότι το όχημα της Ενάγουσας το είδε για πρώτη φορά όταν εξήλθε από την πάροδο και βρισκόταν στην Θέκλας Λυσιώτη. Όταν το είδε, ήταν σε πολύ κοντινή απόσταση και δεν υπήρχε δυνατότητα να πράξει οτιδήποτε για να αποφύγει τη σύγκρουση. Συμφώνησε με την κα Παναγιωτίδου ότι επί της Θέκλας Λυσιώτη υπάρχουν κυρτώματα στο οδόστρωμα. Διαφώνησε, ωστόσο, με τη θέση της ότι τα κυρτώματα ήταν σε απόσταση 20 μέτρων από την πάροδο, λέγοντας ότι αυτά βρίσκονταν σε απόσταση περί τα 150 - 200 μέτρα. Από το σημείο ΑΛΤ της παρόδου της οδού Νικηφόρου υπάρχει ορατότητα προς την οδό Θέκλας Λυσιώτη. Η οδός Θέκλας Λυσιώτη είναι μεγάλος δρόμος και υπάρχουν σημεία φωτισμού. Αρνήθηκε την υποβληθείσα θέση, ότι κατά τον χρόνο σύγκρουσης το όχημα της δεν βρισκόταν σε διαδικασία στροφής, καθώς και ότι η αιτία για την πρόκληση του ατυχήματος ήταν η παράλειψη της να σταματήσει στο σημείο ΑΛΤ. Στην υποβληθείσα θέση της κας Παναγιωτίδου, ότι θα έπρεπε να δει το όχημα της Ενάγουσας, αφ' ης στιγμής υπήρχε στον δρόμο φωτισμός κα ορατότητα, η Εναγόμενη επανέλαβε ότι όταν σταμάτησε στο ΑΛΤ και έλεγξε τον δρόμο δεν εντόπισε το όχημα της Ενάγουσας. Αρνήθηκε, επίσης, τη θέση της κας Παναγιωτίδου, ότι η Ενάγουσα δεν μπορούσε να κινείται με αυξημένη ταχύτητα λόγω της ύπαρξης των κυρτωμάτων. Η Εναγόμενη, δήλωσε ότι τα κυρτώματα ήταν σε απόσταση 150 - 200 μέτρων από το σημείο σύγκρουσης και σε αυτήν την απόσταση μπορεί να αναπτυχθεί ταχύτητα μέχρι τα 60 - 70 χ.α.ω Αξιολόγηση Είχα την ευκαιρία να παρακολουθήσω, μέσα από τη ζωντανή ατμόσφαιρα της δίκης, όλους τους μάρτυρες που κατέθεσαν ενώπιον μου. Θα προχωρήσω στη συνέχεια στην αξιολόγηση της μαρτυρίας με βάση το περιεχόμενο της, την ποιότητα, πειστικότητα, αλλά και τη σύγκριση της με την υπόλοιπη μαρτυρία (Μαυροσκούφη ν. Τράπεζα Πειραιώς (Κύπρου) Λτδ
(2014)1 A A.A.Δ 839). Είναι καλά γνωστό ότι η μαρτυρία που παρουσιάζεται δεν κρίνεται μικροσκοπικά, υπό την έννοια πως δεν απομονώνονται τα λεγόμενα του κάθε μάρτυρα από το συνολικό πλαίσιο της μαρτυρίας στη δίκη. Πιο κάτω γίνεται ξεχωριστή αξιολόγηση του κάθε μάρτυρα. Η αξιολόγηση αυτή, ωστόσο, δεν έχει περιοριστεί στην ατομική κρίση της αξιοπιστίας του κάθε μάρτυρα, αλλά συσχετίστηκε, τέθηκε σε αντιπαράθεση και διερευνήθηκε με την αντικειμενική υπόσταση των εκατέρωθεν θέσεων (Στυλιανίδης ν. Χατζηπιέρα
(1992)1 Α.Α.Δ 1056 και Mustafa ν. Κακουρή κ.ά.
(2002)1Α Α.Α.Δ 165). Θα παρακάμψω τη σειρά παρουσίασης των μαρτύρων και θα προχωρήσω στην αξιολόγηση της μαρτυρίας των τριών ιατρών, Μ.Ε.1, Μ.Ε.3 και Μ.Ε.5, καθώς και του φυσιοθεραπευτή, Μ.Ε.2, οι οποίοι κατέθεσαν υπό την επαγγελματική τους ιδιότητα και επομένως, η μαρτυρία τους κατατάσσεται στην κατηγορία των εμπειρογνωμόνων. Ως προς το καθήκον των εμπειρογνωμόνων έναντι του Δικαστηρίου αναφέρονται τα ακόλουθα στο σύγγραμμα των κ.κ. Ηλιάδη και Σάντη «Το Δίκαιο της Απόδειξης, Δικονομικές και Ουσιαστικές Πτυχές», έκδοση 2014, σελ. 580-581: «Tο καθήκον των πραγματογνωμόνων έναντι του Δικαστηρίου κατά τη μαρτυρία τους έγκειται στην αιτιολογημένη, αντικειμενική και αμερόληπτη παρουσίαση των αναγκαίων επιστημονικών κριτηρίων ώστε να δώσουν τη δυνατότητα στο Δικαστήριο να κρίνει ευχερώς την ακρίβεια των επίδικων συμπερασμάτων τους και να διαμορφώσει συναφώς τη δική του ανεξάρτητη άποψη δια της εφαρμογής των κριτηρίων αυτών στα γεγονότα της υπόθεσης (Παναγρίτη ν Χαραλάμπους, ΠΕ320/08, ημ. 15.3.12, Σαρρής ν Καλλέγιας και Πιττάλης και Άλλων ν Ianira Enterprises Ltd και Άλλων
(1997)1 (Β) ΑΑΔ 814, Philippou v Odysseos
(1989)1 CLR1).» Σχετική με τα πιο πάνω είναι και η απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου στην Ποιν. Έφ. 176/13 Γενικός Εισαγγελέας της Δημοκρατίας ν. Ευριπίδου κ.ά., ημερομηνίας 06/04/15, όπου σημειώθηκαν τα ακόλουθα: «Υπενθυμίζουμε ότι με βάση καλά εδραιωμένες νομολογιακές αρχές, η υποχρέωση ενός εμπειρογνώμονα είναι να προμηθεύσει το δικαστήριο με τα αναγκαία επιστημονικά κριτήρια για αξιολόγηση της ορθότητας των συμπερασμάτων του ώστε να σχηματίσει ίδιαν ανεξάρτητη γνώμη [βλ. Σπύρου ν. Χατζηχαραλάμπους
(1989)1(Ε) ΑΑΔ 298]. Ο εμπειρογνώμονας μάρτυρας, δεν πρέπει επίσης να αρκείται στην παρουσίαση της άποψης του με γυμνές δηλώσεις οι οποίες δεν παρέχουν στο Δικαστήριο δυνατότητα ελέγχου της επιστημονικής άποψης του [βλ. Δημοκρατία ν. Ηροδότου Αγιώτου
(2000)1 ΑΑΔ 1020].» Ξεκινώντας από τον Μ.Ε.1, σημειώνω ότι η αντικειμενικότητα του εν λόγω μάρτυρα δεν έτυχε οποιασδήποτε αμφισβήτησης. Ο μάρτυρας μετέφερε με ειλικρίνεια τις ενέργειες στις οποίες προέβη ως ο επί καθήκοντι ιατρός του τμήματος Πρώτων Βοηθειών του Γ.Ν. Λεμεσού που εξέτασε την Ενάγουσα. Επεξήγησε, ότι στο Τεκμήριο 1 περιορίστηκε απλώς στην καταγραφή του βασικού τραύματος που διαπίστωσε ότι υπέστη η Ενάγουσα, δηλώνοντας ταυτόχρονα ότι η ιατρική έκθεση είναι το έντυπο όπου καταγράφονται με λεπτομέρεια το σύνολο των κακώσεων που εντοπίζονται σε έναν ασθενή. Οι εν λόγω αναφορές του Μ.Ε.1 δεν έτυχαν οποιασδήποτε αμφισβήτησης, ενώ κατά την αντεξέτασή του η ευπαίδευτη συνήγορος της Εναγόμενης περιορίστηκε στην υποβολή διευκρινιστικών ερωτήσεων. Η μαρτυρία του Μ.Ε.2, επίσης, δεν έτυχε οποιασδήποτε ουσιαστικής αμφισβήτησης από την Υπεράσπιση. Αντικρίζοντας το περιεχόμενο της μαρτυρίας του, θεωρώ ότι ο μάρτυρας μετέφερε με ειλικρίνεια στο Δικαστήριο τα γεγονότα που θυμόταν σε σχέση με την Ενάγουσα. Συγκεκριμένα, το ουσιαστικό μέρος της μαρτυρίας του, το οποίο παρέμεινε αναντίλεκτο, ήταν ότι διενήργησε τέσσερις συνολικά φυσιοθεραπείες στην Ενάγουσα, οι οποίες έγιναν στον αυχένα. Η συγκεκριμένη δήλωση του Μ.Ε.2, πέραν του ότι δεν αμφισβητήθηκε, επιβεβαιώνεται και από το Τεκμήριο
- Ο Μ.Ε.3 ήταν ο ορθοπεδικός χειρουργός ο οποίος εξέτασε και παρακολούθησε την Ενάγουσα από τις 20.12.12 μέχρι και τις 12.04.
- Είμαι ικανοποιημένος, ότι ο Μ.Ε.3 μετέφερε στο Δικαστήριο με αντικειμενικότητα τα ευρήματά του από την ιατρική εξέταση και παρακολούθηση της Ενάγουσας, καθώς επίσης και τη γνωμάτευσή του ως προς την εξέλιξη της υγείας της Ενάγουσας. Άλλωστε, τα αντικειμενικά ευρήματά του, όπως αυτά καταγράφονται στο ιατρικό πιστοποιητικό ‑ Τεκμήριο 3, δεν έτυχαν οποιασδήποτε αμφισβήτησης από μέρους της Εναγόμενης. Η αντεξέταση του Μ.Ε.3 επικεντρώθηκε στο κατά πόσο η Ενάγουσα υπέστη εγκεφαλική διάσειση, στο κατά πόσο η δισκοκήλη που παρουσιάζεται στους δίσκους Α5‑Α6 προέρχεται από το επίδικο ατύχημα και στο κατά πόσο η θλάση αυχένα που υπέστη η Ενάγουσα ήταν βαριάς μορφής. Ξεκινώντας από το ζήτημα της εγκεφαλικής διάσεισης, ο Μ.Ε.3 παράπεμψε στην εξέταση που διενήργησε στις 20.12.12, ήτοι τρεις μέρες μετά το ατύχημα, όπου διαπίστωσε αιμάτωμα στη μετωπιαία χώρα, καθώς και περικογχικό αιμάτωμα. Όπως ήδη αναφέρθηκε, τα αντικειμενικά ευρήματα της εξέτασης που διενήργησε ο Μ.Ε.3 δεν αμφισβητήθηκαν. Αυτό το γεγονός σε συνάρτηση με την αναντίλεκτη δήλωσή του, ότι οι προαναφερόμενοι τραυματισμοί προκαλούνται μόνο από χτυπήματα αφενός και αφετέρου ότι η φύση των χτυπημάτων που δέχθηκε η Ενάγουσα είναι τέτοια που μπορεί να προκαλέσει εγκεφαλική διάσειση, οδηγεί σε αποδοχή της διάγνωσής του ότι η Ενάγουσα υπέστη εγκεφαλική διάσειση. Δεν παραβλέπω, ότι η εγκεφαλική διάσειση δεν καταγράφεται στο Τεκμήριο 1, το οποίο ετοιμάστηκε από τον Μ.Ε.
- Τούτο, δεν συνιστά σύγκρουση της μαρτυρίας των εν λόγω ιατρών. Όπως επεξήγησε ο Μ.Ε.1, στο Τεκμήριο 1 καταγράφεται μόνο η βασική διάγνωση. Περαιτέρω, σημειώνω, ότι ο Μ.Ε.1 δεν απέκλεισε το ενδεχόμενο η Ενάγουσα να είχε και άλλους τραυματισμούς ή εξωτερικές κακώσεις. Αυτά, όμως, δεν περιλαμβάνονται στα πιστοποιητικά ασθενείας, όπως είναι το Τεκμήριο 1, αλλά μόνο στις ιατρικές εκθέσεις. Προχωρώ στο ζήτημα της διαβάθμισης της σοβαρότητας της θλάσης αυχένα που υπέστη η Ενάγουσα. Ο Μ.Ε.3 διατύπωσε την άποψη ότι αυτή ήταν βαριάς μορφής. Δικαιολόγησε την άποψή του αναφερόμενος στη χρονική διάρκεια των ενοχλήσεων που ένιωθε η Ενάγουσα, σε συνάρτηση και με τα αποτελέσματα της μαγνητικής τομογραφίας. Όπως δήλωσε, η Ενάγουσα παρουσίασε βελτίωση μετά πάροδο δύο μηνών, γεγονός το οποίο υποδηλοί ότι υπέστη μια βαριά θλάση. Σημειώνεται, ότι δεν αμφισβητήθηκε η αναγκαιότητα χορήγησης αναρρωτικής άδειας για συνολική περίοδο δύο μηνών, ήτοι μέχρι τις 17.02.
- Ταυτόχρονα, υπέδειξε, ότι η Ενάγουσα έλαβε φαρμακευτική αγωγή και υποβλήθηκε σε φυσιοθεραπείες. Η άποψη του Μ.Ε.3, ότι η σοβαρότητα της θλάσης αυχένα διασυνδέεται με τον χρόνο αποθεραπείας, την χορήγηση φαρμακευτικής αγωγής και τη διενέργεια φυσιοθεραπειών, παρέμεινε χωρίς αντίλογο. Δεν παραβλέπω, ότι ο Μ.Ε.1 κατά την αντεξέταση του συμφώνησε με τη συνήγορο της Εναγόμενης ως προς το ότι η Ενάγουσα δεν υπέστη βαριά σωματική κάκωση. Η συγκεκριμένη αναφορά του, ωστόσο, συσχετίστηκε με το γεγονός της απουσίας κατάγματος. Μάλιστα, ο Μ.Ε.1 ξεκαθάρισε ότι για τη θλάση αυχένα και την κάκωση οσφύος δεν ήταν σε θέση να εκφέρει άποψη ως προς τη σοβαρότητα του τραυματισμού, καθώς δεν γνωρίζει τη μετέπειτα πορεία της Ενάγουσας. Κατά συνέπεια, δεν εντοπίζεται οποιαδήποτε διαφωνία μεταξύ Μ.Ε.1 και Μ.Ε.3 ως προς τη διαβάθμιση της σοβαρότητας των τραυματισμών της Ενάγουσας. Όσον αφορά τη μαγνητική τομογραφία που διενεργήθηκε στις 09.02.13 και τα αποτελέσματα αυτής, σημειώνω τα ακόλουθα. Καταρχάς, δεν αμφισβητήθηκε η δήλωση του Μ.Ε.3 ότι, πέραν της έκθεσης της μαγνητικής τομογραφίας (Τεκμήριο 4), ο τελευταίος είδε και την απεικόνιση του μαγνητικού τομογράφου. Ταυτόχρονα, παρέμεινε αναντίλεκτη η δήλωσή του ότι, ως εκ της ειδικότητάς του και της πείρας του, είναι σε θέση να ερμηνεύει εξετάσεις μαγνητικής τομογραφίας. Ο Μ.Ε.3 υπήρξε πειστικός στην εν λόγω θέση του. Με ειλικρίνεια δήλωσε ότι η ακτινολογία δεν είναι η ειδικότητά του, πλην όμως, ως ορθοπεδικός χειρουργός‑τραυματιολόγος και ως εκ της ιδιότητάς του ως κλινικός ιατρός, σε συνδυασμό με την εμπειρία του, είναι σε θέση να ερμηνεύει ορισμένες εξετάσεις μαγνητικής τομογραφίας. Στην προκειμένη περίπτωση, όπως καταγράφεται στο Τεκμήριο 3, αλλά και στο Τεκμήριο 4, η μαγνητική τομογραφία διενεργήθηκε στην αυχενική μοίρα της σπονδυλικής στήλης, δηλαδή σε μέρος του σώματος που σχετίζεται με την ειδικότητα του Μ.Ε.
- Σε κάθε περίπτωση, η διαπίστωση μεγάλης κήλης στους δίσκους Α5‑Α6 καταγράφεται και στην έκθεση της μαγνητικής τομογραφίας ‑ Τεκμήριο
- Όσον αφορά τώρα την θέση της Υπεράσπισης, ότι η εν λόγω κήλη προϋπήρχε του επίδικου ατυχήματος, παρατηρώ ότι παρέμεινε σε επίπεδο απλών εικασιών. Ο Μ.Ε.3 επεξήγησε ότι η διαπίστωση τέτοιας μεγάλης κήλης δεν μπορεί να υφίσταται εκ γενετής. Με ειλικρίνεια δήλωσε, ότι δεν μπορούσε να αποκλείσει το ενδεχόμενο η εν λόγω κήλη να προϋπήρχε του επίδικου ατυχήματος, τονίζοντας, όμως, ότι τα τραύματα που υπέστη η Ενάγουσα από το επίδικο ατύχημα δικαιολογούν την παρουσία μίας τέτοιας κήλης. Προχωρώ στη μαρτυρία του Μ.Ε.5, ο οποίος παρακολούθησε την Ενάγουσα από τις 14.02.13 και για περίοδο περίπου δύο μηνών. Η μαρτυρία του χαρακτηρίζεται, κατά την άποψή μου, από αντικειμενικότητα. Η δε διάγνωση του, καθώς και οι συστάσεις του για τη μελλοντική εξέλιξη της υγείας της Ενάγουσας, όπως αυτές καταγράφονται στο Τεκμήριο 6, δεν έτυχαν ουσιαστικής αμφισβήτησης. Σημειώνω δε, ότι η διάγνωσή του βρίσκεται σε αρμονία με τη διάγνωση του Μ.Ε.3, αλλά και με αυτήν του Μ.Ε.
- Σημειώνω, ότι ο Μ.Ε.5 δήλωσε ότι η κυριότερη ενόχληση της Ενάγουσας προερχόταν από την κάκωση στον αυχένα, η οποία αποτελεί και τον βασικό τραυματισμό που διέγνωσε ο Μ.Ε.1 και κατέγραψε επί του Τεκμηρίου
- Η ευπαίδευτη συνήγορος της Εναγόμενης επιχείρησε να πλήξει την αξιοπιστία και την αντικειμενικότητα του Μ.Ε.5 αναδεικνύοντας το γεγονός ότι στη διά ζώσης μαρτυρία του αναφέρθηκε στην ύπαρξη κήλης, πράγμα το οποίο δεν καταγράφει στο Τεκμήριο
- Δεν θεωρώ ότι το εν λόγω γεγονός είναι ικανό να πλήξει την αξιοπιστία του Μ.Ε.
- Κρίνω ως λογική την εξήγησή του, ότι δεν κατέγραψε την ύπαρξη της εν λόγω κήλης στο Τεκμήριο 6, όχι γιατί αυτή δεν υπήρχε, αλλά διότι περιγραφόταν ως αντικειμενικό εύρημα στην εξέταση μαγνητικής τομογραφίας στην οποία υπεβλήθη η Ενάγουσα. Σημειώνω, ότι η δήλωση του Μ.Ε.5 ότι είδε και ο ίδιος την απεικόνιση του μαγνητικού τομογράφου, ως επίσης και τη σχετική έκθεση - Τεκμήριο 4, παρέμεινε αναντίλεκτη. Υπενθυμίζεται, ότι η ύπαρξη μεγάλης κήλης στους δίσκους Α5‑Α6 επιβεβαιώνεται από την έκθεση μαγνητικής τομογραφίας (Τεκμήριο 4), αλλά και από τη μαρτυρία του Μ.Ε.
- Σε κάθε περίπτωση, και η χρονική αλληλουχία των γεγονότων δεικνύει ότι όντως η ύπαρξη της κήλης ήταν σε γνώση του Μ.Ε.
- Αυτό, διότι η εξέταση μαγνητικής τομογραφίας διενεργήθηκε στις 09.02.13 και η πρώτη επίσκεψη της Ενάγουσας στον Μ.Ε.5 έλαβε χώρα στις 14.02.13, δηλαδή μετά τη διενέργεια της μαγνητικής τομογραφίας. Ο Μ.Ε.5 παρέθεσε, κατά την κρίση μου, με αντικειμενικό τρόπο τους λόγους για τους οποίους κατέληξε στην άποψη ότι η θλάση αυχένα που υπέστη η Ενάγουσα ήταν βαριάς μορφής. Αναφέρθηκε συγκεκριμένα στο χρονικό διάστημα που ταλαιπωρήθηκε από τα τραύματά της η Ενάγουσα και την κλινική της εικόνα. Τόνισε, ότι για την αντιμετώπιση των τραυμάτων της χρειάστηκε να λάβει φαρμακευτική αγωγή και να υποβληθεί σε φυσιοθεραπείες. Οι προαναφερόμενες δηλώσεις του Μ.Ε.5 δεν αμφισβητήθηκαν και συνάδουν με τη σχετική επί του θέματος μαρτυρία του Μ.Ε.
- Τονίζεται, ότι τόσο κατά τη μαρτυρία του Μ.Ε.3, όσο και κατά τη μαρτυρία του Μ.Ε.5, η ευπαίδευτη συνήγορος της Εναγόμενης δεν έθεσε στους μάρτυρες οτιδήποτε που θα ήταν ικανό να κλονίσει τις πιο πάνω δηλώσεις τους, ούτε και προσφέρθηκε εκ μέρους της Υπεράσπισης άλλη αντίθετη ιατρική μαρτυρία. Όσον αφορά τη διασύνδεση της κήλης με το επίδικο ατύχημα, ο Μ.Ε.5 επικεντρώθηκε στη χρησιμοποίηση της αγγλικής λέξης "extruded" που περιλαμβάνεται στην έκθεση του μαγνητικού τομογράφου, Τεκμήριο
- Επεξήγησε, ότι η συγκεκριμένη λέξη μεταφράζεται στα ελληνικά ως «εκβληθείσα», επεξηγώντας περαιτέρω ότι πρόκειται για κήλη η οποία εξωθήθηκε προς τα έξω. Αυτού του είδους οι κήλες είναι, συνήθως, το αποτέλεσμα μιας τραυματικής κάκωσης και στην προκειμένη περίπτωση, το επίδικο ατύχημα και η όλη συμπτωματολογία που παρουσίασε η Ενάγουσα δικαιολογεί την πρόκληση τέτοιας κήλης. Επίσης, ανέφερε ότι από το ιστορικό της Ενάγουσας δεν προέκυπτε η ύπαρξη άλλου τραύματος που θα δικαιολογούσε τη δημιουργία της εν λόγω κήλης. Επί των προαναφερόμενων παρατηρήσεων του Μ.Ε.5 δεν υπήρξε αντίλογος από την Υπεράσπιση. Όπως αναφέρθηκε και κατά την αξιολόγηση της μαρτυρίας του Μ.Ε.3, η θέση της Υπεράσπισης ότι η κήλη προϋπήρχε παρέμεινε σε επίπεδο απλών εικασιών. Ως εκ των ανωτέρω, οι μαρτυρίες των Μ.Ε. 1‑3 και 5 κρίνονται ως αξιόπιστες. Η μαρτυρία της Ενάγουσας χαρακτηρίζεται από σταθερότητα, πειστικότητα και λογική συνοχή. Θεωρώ, ότι μετέφερε στο Δικαστήριο την αλήθεια τόσο σε σχέση με όσα διαδραματίστηκαν το επίδικο βράδυ της 17.12.12, όσο και σε σχέση με τους τραυματισμούς της και τα κατάλοιπα που έχουν παραμείνει. Ξεκινώντας από τα γεγονότα του επίδικου ατυχήματος, σημειώνω ότι αποτελεί κοινό έδαφος, ότι η Ενάγουσα οδηγούσε το όχημα της επί της οδού Θέκλας Λυσιώτη, η οποία αποτελεί τον κύριο δρόμο σε σχέση με την πάροδο της οδού Νικηφόρου επί της οποίας οδηγούσε κατά τον επίδικο χρόνο το όχημα της η Εναγόμενη. Στην οδό Θέκλας Λυσιώτη υπάρχουν τρία μεγάλα κυρτώματα. Περαιτέρω, αποτελεί κοινό έδαφος ότι η οδός Θέκλας Λυσιώτη καλύπτεται από επαρκή οδικό φωτισμό, καθώς και ότι στη συμβολή των πιο πάνω αναφερόμενων οδών υπάρχει σήμα ΑΛΤ για τα οχήματα που κινούνται στην οδό Νικηφόρου και θέλουν να εισέλθουν στην Θέκλας Λυσιώτη. Η περιγραφή των γεγονότων που οδήγησαν στο υπό εκδίκαση ατύχημα παρέμεινε αναλλοίωτη κατά την αντεξέταση της Ενάγουσας. Η Υπεράσπιση επιχείρησε να πλήξει την αξιοπιστία της Ενάγουσας προβάλλοντας τις θέσεις, ότι οδηγούσε το όχημα της με αυξημένη ταχύτητα, με σβηστά φώτα πορείας και χωρίς να έχει τη δέουσα, υπό τις περιστάσεις, κατόπτευση του δρόμου, με αποτέλεσμα να μην αντιληφθεί έγκαιρα το όχημα της Εναγόμενης. Η Ενάγουσα υπήρξε σταθερή στη θέση της, ότι κινείτο με χαμηλή ταχύτητα, ενόψει και των κυρτωμάτων που υπάρχουν στο οδόστρωμα. Η δε θέση της Υπεράσπισης περί αυξημένης ταχύτητας παρέμεινε μετέωρη, καθώς ουδεμία αποδεκτή και αξιόπιστη μαρτυρία προσάχθηκε προς υποστήριξη της. Όσον αφορά τη θέση της Υπεράσπισης, ότι δεν είχε την πρέπουσα παρατηρητικότητα, επισημαίνω, ότι δεν υπήρξε αμφισβήτηση της θέσης της Ενάγουσας, ότι όταν είδε το όχημα της Εναγόμενης στην πάροδο της οδού Νικηφόρου η απόσταση που τις χώριζε ήταν περί τα 10 - 12 μέτρα. Περαιτέρω, υποδεικνύεται, ότι δεν αποτέλεσε θέση της Υπεράσπισης, ότι θα μπορούσε να εντοπίσει το όχημα της Εναγόμενης από μεγαλύτερη απόσταση. Σε σχέση τώρα με τη θέση περί έντονης βροχόπτωσης και οδήγησης του οχήματος της Ενάγουσας με σβηστά φώτα, παρατηρώ τα ακόλουθα. Οι προαναφερόμενες θέσεις δεν περιλαμβάνονται στο δικόγραφο της Υπεράσπισης. Πρόκειται για ουσιώδη γεγονότα, τα οποία η Εναγόμενη όφειλε, σύμφωνα με τις επιτακτικές πρόνοιες της Δ.19 θ.4, να συμπεριλάβει στους δικογραφημένους ισχυρισμούς της. Αποτελεί πάγια θέση της νομολογίας, ότι οι υποθέσεις αποφασίζονται στη βάση των επίδικων θεμάτων, όπως αυτά προσδιορίζονται από τα δικόγραφα. Στην υπόθεση Μελάς ν. Κυριάκου
(2003)1Β Α.Α.Δ. 826 επιβεβαιώθηκε η πιο πάνω αρχή με αναφορά και σε παλαιότερη νομολογία: «Η σημασία της δικογραφίας τονίσθηκε στην υπόθεση Παπαγεωργίου ν. Κλάππα
(1991)1 Α.Α.Δ. 24 από τον Πρόεδρο του Ανωτάτου Δικαστηρίου Γ. Πική μέσα στα πιο κάτω πλαίσια. "Οι αρχές του δικονομικού δικαίου περιορίζουν τα επίδικα θέματα σε εκείνα τα οποία προσδιορίζονται από τη δικογραφία· δηλαδή την απαίτηση, την υπεράσπιση και την απάντηση όπου υπάρχει. Ο επακριβής προσδιορισμός των επίδικων θεμάτων συναρτάται άμεσα με το αντιπαραθετικό σύστημα δίκης που ισχύει στο δικαιϊκό μας σύστημα και απόρροια της φυσικής δικαιοσύνης που επιβάλλει τη διασφάλιση του δικαιώματος διαδίκου για ουσιαστική ευκαιρία απάντησης στις θέσεις και ισχυρισμούς του αντιδίκου του. Η δίκη δρομολογείται, όπως επιγραμματικά ανέφερε ο τότε Πρόεδρος του Ανωτάτου Δικαστηρίου κ. Βασιλειάδης στην υπόθεση Homeros Th. Courtis and Others v. Panos K. Iasonides
(1970)1 C.L.R. 180, (βλέπε επίσης Christakis Loucaides v. C.D. Hay and Sons Ltd
(1971)1 C.L.R. 134), κατά μήκος των γραμμών που οριοθετεί η δικογραφία και η δίκη διατρέχει την ίδια πορεία όπως και το τραίνο κατά μήκος των προκαθορισμένων γραμμών της διαδρομής." (Βλ. επίσης Βραχίμη ν. Κουλουμπρή
(1992)1 Α.Α.Δ. 836 και Παφίτης και Άλλοι ν. Κουκουρή και άλλων
(1992)1 Α.Α.Δ. 1154). Η ίδια γραμμή υιοθετήθηκε στην υπόθεση Ayia Napa Nissi Development Ltd και Άλλοι ν. Χρίστου Παπαμιχαήλ
(1992)1 Α.Α.Δ. 549, όπου τονίσθηκε ότι, "Το Δικαστήριο περιορίζεται στην εξέταση των επίδικων θεμάτων, όπως φαίνονται με το κλείσιμο των εγγράφων προτάσεων, ή με την τροποποίηση τους πριν το τέλος της δίκης. Οι υποθέσεις αποφασίζονται με βάση τα γεγονότα που εγείρονται στα δικόγραφα. (Βλ. Eleni Panayiotou Iordanou v. Polycarpos Neophytou Anyftos (1959-1960) 24 C.L.R. 97, Christakis Loucaides v. C.D. Hay and Sons Ltd.
(1971)1 C.L.R. 134, HjiPavlou v. Jinaro Terra
(1982)1 C.L.R. 433 και Demeco Co. v. Beckhoff
(1988)1 C.L.R. 82)."» Ως εκ των ανωτέρω, οι προαναφερόμενες θέσεις της Εναγόμενης δεν μπορούν να ληφθούν υπόψη. Περαιτέρω, ακλόνητη παρέμεινε η θέση της Ενάγουσας, ότι η Εναγόμενη παρέλειψε να σταματήσει στο σήμα ΑΛΤ που υπήρχε στην πορεία της. Αυτό το γεγονός, σε συνδυασμό με τον αδιαμφισβήτητο ισχυρισμό της Ενάγουσας ότι η απόσταση που χώριζε τα δύο οχήματα, όταν είδε το όχημα της Εναγόμενης, ήταν περί τα 10 - 12 μέτρα, δικαιολογεί και τη θέση της Ενάγουσας ότι δεν είχε περιθώρια αντίδρασης προς αποφυγή της σύγκρουσης περιοριζόμενη στην ενστικτώδη αντίδρασή της να στρίψει το τιμόνι του οχήματος της προς τα δεξιά. Σε σχέση, τώρα, με τις σωματικές κακώσεις που υπέστη η Ενάγουσα παρατηρώ ότι οι αναφορές της υποστηρίζονται από τις μαρτυρίες των Μ.Ε.1, 3 και 5 και τα ιατρικά πιστοποιητικά Τεκμήρια 3 και
- Η ιατρική μαρτυρία υποστηρίζει και τους ισχυρισμούς της Ενάγουσας, σε σχέση με τα κατάλοιπα που της έχουν παραμείνει και ειδικότερα σε σχέση τις ενοχλήσεις που εξακολουθεί να αισθάνεται κατά την αλλαγή του καιρού και μετά από χειρωνακτική εργασία ή παρατεταμένη ορθοστασία. Θα πρέπει δε να σημειώσω, ότι δεν διέκρινα οποιαδήποτε διάθεση υπερβολής εκ μέρους της Ενάγουσας. Η ευπαίδευτη συνήγορος της Εναγόμενης στην αγόρευση της υποστήριξε, ότι η Ενάγουσα ήταν υπερβολική κατά τη μαρτυρία της, υποστηρίζοντας ότι συνεπεία του επίδικου ατυχήματος υπέστη κάταγμα. Προσεκτική παρατήρηση της στιχομυθίας κατά την αντεξέταση της Ενάγουσας, καταδεικνύει ότι η τελευταία, προφανώς, δεν αντιλήφθηκε το τι σημαίνει η λέξη κάταγμα. Παραθέτω το σχετικό απόσπασμα των πρακτικών της ακρόασης: «E. Τι άλλο σας είπε ο γιατρός; A. Προς το παρόν να παίρνω για τον πόνο φάρμακα, να ξεκουραστώ να περιμένω να δούμε τι θα γίνει, δεν έχω κάτι σπασμένο. E. Η ακτινογραφία έδειξε κάποιο κάταγμα που είχατε κάνει; A. Ναι, είχε πιαστεί το νεύρο μέσα στον σπόνδυλο μου, 4ο, 5ο δίσκο. E. Σας υποβάλλω ότι δεν είχατε υποστεί κάταγμα. A. Διαφωνώ.» Είναι, επομένως, σαφές ότι η Ενάγουσα δεν αντιλήφθηκε ότι το κάταγμα σημαίνει σπάσιμο. Όσον αφορά το ζήτημα της πληρωμής των Μ.Ε.3 και 5, παρατηρείται όντως διάσταση μεταξύ των όσων δήλωσε στην κυρίως εξέταση της (Έγγραφο Α) αφενός και των παραδεκτών γεγονότων και της αντεξέτασης της αφετέρου. Θεωρώ, ότι υπήρξε λανθασμένη διατύπωση στο Έγγραφο Α, καθώς κατά την αντεξέταση της δήλωσε, ότι στον Μ.Ε.3 πλήρωσε μόνο τις επισκέψεις, ενώ στον Μ.Ε.5 μόνο το ποσό των €
- Σε κάθε περίπτωση, η προαναφερόμενη διάσταση δεν είναι ικανή να προκαλέσει ρήγμα στην αξιοπιστία της, ως η σχετική εισήγηση της συνηγόρου της Εναγόμενης. Πρόκειται για επουσιώδες ζήτημα, το οποίο ουδόλως επηρεάζει την ποιότητα της μαρτυρίας της Ενάγουσας. Το ουσιώδες είναι, ότι έτυχε εξέτασης και παρακολούθησης από τους εν λόγω ιατρούς, καθώς και το ύψος της αμοιβής τους για τις υπηρεσίες που παρείχαν στην Ενάγουσα. Το κατά πόσο η αμοιβή τους εξοφλήθηκε πλήρως ή όχι είναι, κατά την άποψη μου, δευτερεύουσας σημασίας. Ολοκληρώνοντας την αξιολόγηση της μαρτυρίας της Ενάγουσας, σημειώνω ότι η Υπεράσπιση επιχείρησε ανεπιτυχώς να αμφισβητήσει τα ευρήματα της μαγνητικής τομογραφίας (Τεκμήριο 4). Η θέση της ευπαίδευτης συνηγόρου της Εναγόμενης, ότι αυτά δεν σχετίζονται με το επίδικο ατύχημα, παρέμεινε, ως ήδη αναφέρθηκε, σε επίπεδο απλής υποβολής. Έρχομαι, τώρα, στη μαρτυρία της Εναγόμενης. Καταρχάς, παρατηρώ ότι βρίσκεται σε ευθεία αντίθεση με την μαρτυρία της Ενάγουσας, η οποία έχει κριθεί ως αξιόπιστη. Πέραν τούτου, η μαρτυρία της παρουσιάζει εγγενείς αδυναμίες. Αποτέλεσε βασική θέση της Εναγόμενης ότι σταμάτησε στο ΑΛΤ της οδού Νικηφόρου, έλεγξε την οδό Θέκλας Λυσιώτη, διαπίστωσε ότι δεν υπήρχε οποιοδήποτε εμπόδιο και έτσι αποφάσισε να εισέλθει σε αυτή στρίβοντας δεξιά. Η εν λόγω ουσιαστική θέση της Εναγόμενης στερείται, κατά την άποψη μου, πειστικότητας. Αυτό, διότι, εάν ενεργούσε με τον τρόπο που περιέγραψε, τότε, λογικά θα εντόπιζε το όχημα της Ενάγουσας. Σημειώνεται, ότι η ίδια η Εναγόμενη δήλωσε ότι από το σημείο ΑΛΤ υπάρχει ορατότητα στην οδό Θέκλας Λυσιώτη επί της οποίας, μάλιστα, υπάρχει οδικός φωτισμός. Είναι χαρακτηριστική η δήλωση της κατά την αντεξέταση ότι «δεν είναι σκοτεινός ή απόμερος δρόμος.». Επομένως, στη βάση των πιο πάνω δεδομένων, δεν υπάρχει οποιαδήποτε βάσιμη και λογική αιτιολογία για τον μη εντοπισμό του οχήματος της Ενάγουσας. Άλλη βασική θέση της Εναγόμενης, ήταν ότι το όχημα της Ενάγουσας κινούνταν με αυξημένη ταχύτητα. Καταρχάς, η Εναγόμενη δεν ανέφερε ότι διαθέτει ειδικές γνώσεις για να μπορεί να υπολογίσει την ταχύτητα με την οποία κινείται ένα όχημα. Ανεξαρτήτως, όμως τούτου, οι ισχυρισμοί που πρόβαλε κατά τη μαρτυρία της δεικνύουν ότι δεν ήταν εκ των πραγμάτων σε θέση να αναφερθεί στην ταχύτητα του οχήματος της Ενάγουσας. Συγκεκριμένα, η ίδια η Εναγόμενη, δήλωσε ότι δεν είδε το όχημα της Ενάγουσας παρά μόνο σε τόσο κοντινή απόσταση που δεν μπορούσε να κάνει οτιδήποτε για να αποφύγει τη σύγκρουση. Προκύπτει, δηλαδή, από τα συμφραζόμενα της Εναγόμενης, ότι είδε το όχημα της Ενάγουσας αμέσως πριν τη σύγκρουση. Εύλογα, επομένως, δημιουργείται το ερώτημα, πώς, υπό τις προαναφερόμενες περιστάσεις, αντιλήφθηκε την ταχύτητα του εν λόγω οχήματος. Η Εναγόμενη επικαλέστηκε τις ζημιές των ενεχόμενων οχημάτων προς υποστήριξη της θέσης της ότι το όχημα της βρισκόταν κατά τον χρόνο σύγκρουσης σε διαδικασία στροφής. Το συγκεκριμένο ζήτημα είναι εξειδικευμένο και θεωρώ ότι μόνο ένας εμπειρογνώμονας θα μπορούσε, ενδεχομένως, να τοποθετηθεί με ασφάλεια. Δεν τέθηκε από μέρους της Εναγόμενης μαρτυρία ότι διαθέτει τέτοιες εξειδικευμένες γνώσεις. Εν πάση περιπτώσει, δεν παρουσιάστηκε μαρτυρία προς υποστήριξη της θέσης της ότι προκλήθηκε ζημιά στη δεξιά μπροστινή πόρτα του οχήματός της. Ως εκ των ανωτέρω, ουδεμία βαρύτητα μπορεί να δοθεί στη μαρτυρία της Εναγόμενης. Ευρήματα Έχοντας μελετήσει και αξιολογήσει τη μαρτυρία που προσάχθηκε ενώπιον μου και τα Τεκμήρια που κατατέθηκαν και έχοντας ταυτόχρονα υπόψη μου τα παραδεκτά γεγονότα, καταλήγω στα ακόλουθα ευρήματα: Στις 17.12.12 η Ενάγουσα οδηγούσε το όχημα με αρ. εγγραφής XXX XXX στην οδό Θέκλας Λυσιώτη στη Λεμεσό. Κατά τον ίδιο χρόνο η Εναγόμενη οδηγούσε το όχημα με αρ. εγγραφής XXX XXX επί της οδού Νικηφόρου στη Λεμεσό. Η οδός Νικηφόρου είναι πάροδος της οδού Θέκλας Λυσιώτη η οποία είναι η κύρια οδός. Το όχημα της Ενάγουσας κινούνταν με ανατολική κατεύθυνση. Η πάροδος της οδού Νικηφόρου βρισκόταν στα αριστερά της πορείας του οχήματος της Ενάγουσας. Η Εναγόμενη παρέλειψε να σταματήσει στο σήμα ΑΛΤ που βρίσκεται επί της οδού Νικηφόρου και εισήλθε στην οδό Θέκλας Λυσιώτη με πρόθεση να στρίψει δεξιά, με αποτέλεσμα να ανακόψει την πορεία του οχήματος της Ενάγουσας και τα δύο οχήματα να συγκρουστούν. Το ατύχημα συνέβη κατά τη διάρκεια της νύχτας. Η οδός Θέκλας Λυσιώτη διαθέτει επαρκή οδικό φωτισμό, ενώ από το σημείο ΑΛΤ της οδού Νικηφόρου υπάρχει ανεμπόδιστη ορατότητα προς την οδό Θέκλας Λυσιώτη. Περαιτέρω, τόσο πριν το σημείο σύγκρουσης, όσο και μετά από αυτό υπάρχουν κυρτώματα στο οδόστρωμα. Από τη σύγκρουση η Ενάγουσα υπέστη σωματικές βλάβες. Συνεπεία αυτών επισκέφθηκε στις 17.12.12 και στις 18.12.12 το τμήμα Πρώτων Βοηθειών του Γ.Ν. Λεμεσού, όπου εξετάστηκε και υποβλήθηκε σε ακτινολογικούς ελέγχους. Στις 20.12.12 επισκέφθηκε ιδιώτη ορθοπεδικό χειρουργό, ο οποίος την παρακολούθησε μέχρι τις 12.04.
- Συνολικά επισκέφθηκε τον εν λόγω ορθοπεδικό χειρουργό 6 φορές. Στις 24.01.13, επισκέφθηκε νευρολόγο ιατρό και στις 14.02.13 νευροχειρουργό. Πραγματοποίησε συνολικά πέντε επισκέψεις στον νευροχειρουργό κατά την περίοδο 14.02.13 - 09.04.
- Η Ενάγουσα, από το επίδικο ατύχημα, υπέστη εγκεφαλική διάσειση, αιμάτωμα μετωπιαίας χώρας, περικογχικό αιμάτωμα άμφω, αιμάτωμα μύτης, βαριά θλάση και διάστρεμμα αυχενικής μοίρας, βαριά θλάση και διάστρεμμα οσφυϊκής μοίρας και αιμάτωμα αριστερού μηρού. Επίσης, η εξέταση μαγνητικής τομογραφίας αυχένα, στην οποία υποβλήθηκε στις 09.02.13, έδειξε μεγάλη κήλη δίσκου Α5 - Α
- Η Ενάγουσα έφερε αυχενικό κολάρο για περίοδο τριών σχεδόν μηνών και έλαβε αντιφλεγμονώδη φάρμακα. Περαιτέρω, υποβλήθηκε σε τέσσερις φυσιοθεραπείες αυχένα, καθώς και σε χειροπρακτικές θεραπείες. 'Έλαβε αναρρωτική άδεια μέχρι τις 17.02.
- Εξακολουθεί μέχρι σήμερα να νιώθει ενοχλήσεις στον αυχένα και τη μέση, μετά από παρατεταμένη ορθοστασία, μεταφορά βαριών αντικειμένων και κατά τις αλλαγές του καιρού. Τέλος, τα γεγονότα τα οποία δηλώθηκαν ως παραδεκτά και εκτίθενται πιο πάνω, καθίστανται ευρήματα του Δικαστηρίου. Για σκοπούς οικονομίας θεωρώ περιττή την επανάληψή τους. Νομική Πτυχή Το ουσιαστικό δίκαιο που διέπει το ζήτημα της αμέλειας, της συντρέχουσας αμέλειας και του καταμερισμού της ευθύνης περιέχεται στα άρθρα 51, 57 και 64 του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου Κεφ.
- Στην υπόθεση Μαυρίδης ν. Dharaghji
(1990)1 A.A.Δ.1013 λέχθηκαν τα ακόλουθα: «Το ουσιαστικό δίκαιο προβλέπεται στα Άρθρα 51, 57 και 64 του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου, Κεφ.148: Η ορθή προσέγγιση του Δικαστηρίου όπως αποφασίστηκε στην υπόθεση Fitzgerald v. Lord
(1988)2 All E.R.961, η οποία ανέτρεψε την απόφαση του Lord Pearce στην υπόθεση The Miraflores and the Abadese
(1967)1 All E.R.672,677, είναι: Το Δικαστήριο αποφασίζει πρώτα αν έχει αποδειχθεί αμέλεια σε βάρος των Εναγομένων. Εάν η απόφαση είναι καταφατική τότε εξετάζει με βάση το Άρθρο 57 αν ο Ενάγων έχει συντρέχουσα αμέλεια. Αποφασίζει το ποσοστό της ευθύνης μεταξύ των Εναγομένων, από τη μια και Ενάγοντα από την άλλη και μειώνει το ποσό των αποζημιώσεων ανάλογα με το ποσοστό της συντρέχουσας αμέλειας του Ενάγοντα. .....» Στην υπόθεση Χριστοδούλου ν. Γρηγορίου
(1989)1Ε Α.Α.Δ 178 αναφέρθηκαν τα πιο κάτω σε σχέση με τον καταμερισμό ευθύνης: «Ο καταμερισμός της ευθύνης είναι πρωτίστως έργο του πρωτόδικου Δικαστηρίου. Οι καθοριστικοί παράγοντες για τον καθορισμό της ευθύνης είναι δύο: (α) Η υπαιτιότητα (blameworthiness) που συναρτάται με την εκπλήρωση των καθηκόντων του κάθε οδηγού για την ασφάλεια του άλλου και (β) Η αιτιώδης συνάφεια (causative potency) μεταξύ της αμέλειας των δύο οδηγών και της ζημιάς που προκλήθηκε και αποτελεί το αντικείμενο της δίκης. Η ευθύνη επιμερίζεται κάτω από το πρίσμα της κοινής λογικής και της καθημερινής εμπειρίας. Οι εκατέρωθεν παραλείψεις συνεκτιμούνται όχι μικροσκοπικά αλλά από την πλατιά γωνία του μέσου συνετού πολίτη όπως επεξηγείται στις υποθέσεις Charalambous v. Kassapis
(1988)1 C.L.R.25 και Polykarpou v. Adamou
(1988)1 C.L.R.727. » Η έννοια της αμέλειας είναι κοινή στο αστικό και στο ποινικό δίκαιο. Στην υπόθεση Σωκράτους ν. Αστυνομίας
(1989)2 Α.Α.Δ 1 αναφέρθηκαν τα ακόλουθα σε σχέση με την αμέλεια (οι υπογραμμίσεις είναι δικές μου): «Η αμέλεια σύγκειται στην παράλειψη εκπληρώσεως του καθήκοντος μέριμνας και φροντίδας για την ασφάλεια άλλων προσώπων που χρησιμοποιούν το δρόμο. Το καθήκον φροντίδας και μέριμνας (duty of care) οφείλεται σε κάθε πρόσωπο που κατά λογική πρόβλεψη μπορεί να επηρεασθεί από τις πράξεις του οδηγού, τον γείτονα, όπως επιγραμματικά αναφέρεται στην απόφαση του Λόρδου Atkin στην υπόθεση Donoghue v. Stevenson
(1932)A.C. 562. Τα συστατικά στοιχεία της αμέλειας είναι τα ίδια στο αστικό και ποινικό δίκαιο, ό,τι διαφέρει είναι το βάρος της αποδείξεως. Το απρόσωπα προσδιοριζόμενο καθήκον προς κάθε ένα που είναι λογικά δυνατό να επηρεασθεί από τις πράξεις του οδηγού, συγκεκριμενοποιείται στα πλαίσια των γεγονότων της υποθέσεως για να αποφασισθεί- α) η φύση του καθήκοντος, και β) όπου διαπιστώνεται η ύπαρξη του κατά πόσο ο οδηγός το έχει εκπληρώσει. Το κριτήριο για τη διαπίστωση αμέλειας είναι αντικειμενικό, και μέτρο ο προσεκτικός και όχι ο τέλειος οδηγός. Τέλος, η πρόβλεψη συναρτάται με τις κοινές εμπειρίες και τη λογική συνέπεια.» Είναι νομολογημένο ότι για τον καθορισμό της αμέλειας το μέτρο με το οποίο κρίνονται οι πράξεις προσώπων που χρησιμοποιούν τον δρόμο είναι εκείνο του μέσου συνετού ανθρώπου. Ο προσδιορισμός του καθήκοντος ενός εκάστου ποικίλλει ανάλογα με τα αντικειμενικά δεδομένα που επικρατούν στη σκηνή. Όπως επίσης προκύπτει από τη σχετική νομολογία, ένας οδηγός έχει καθήκον τήρησης της δέουσας παρατηρητικότητας πάντοτε και κάτω από όλες τις περιστάσεις (βλ. Constantinou v. Katsouris a.o
(1975)1 C.L.R 188). Όταν η πιθανότητα κινδύνου είναι εύλογα αντιληπτή, παράλειψη προφύλαξης συνιστά αμέλεια (Αργυρού v. Αστυνομίας
(2002)2 Α.Α.Δ 378). Συμπεράσματα Η Ενάγουσα, απέδειξε στα πλαίσια του ισοζυγίου των πιθανοτήτων, ότι η ευθύνη για την πρόκληση του επίδικου ατυχήματος βαρύνει την Εναγόμενη. Για να είμαι πιο συγκεκριμένος, η Ενάγουσα οδηγούσε το όχημα της επί της οδού Θέκλας Λυσιώτη, η οποία ήταν η κύρια οδός σε σχέση με την πάροδο της οδού Νικηφόρου επί της οποίας βρισκόταν η Εναγόμενη πριν το ατύχημα. Είναι σταθερά επαναλαμβανόμενη η θέση της νομολογίας, ότι οι οδηγοί επί του κυρίου δρόμου έχουν προτεραιότητα για τη χρήση του δρόμου η οποία πρέπει να γίνεται σεβαστή από τους οδηγούς που προσεγγίζουν τον κύριο δρόμο από πάροδο (Αριστοδήμου ν. Πέτρου
(1995)1 Α.Α.Δ 980, Καραλούκας ν. Πάρπα
(1998)1Β Α.Α.Δ 767 και Meemanage v. Αναστασίου κ.α
(2008)1Α Α.Α.Δ 59). Στην προκείμενη περίπτωση η Εναγόμενη παρέβηκε το καθήκον επιμέλειας που όφειλε προς τους οδηγούς που κινούνταν στον κύριο δρόμο και συγκεκριμένα προς την Ενάγουσα. Σύμφωνα με τα ευρήματα του Δικαστηρίου, η Εναγόμενη παραβίασε την υποχρέωση της να σταματήσει στο σήμα ΑΛΤ που βρισκόταν στην πορεία της και εισήλθε στον κύριο δρόμο, χωρίς προηγουμένως να ελέγξει την κίνηση σε αυτόν και να βεβαιωθεί ότι ήταν ασφαλές να το πράξει. Λόγω των προαναφερόμενων παραλείψεων της απέτυχε να αντιληφθεί την παρουσία του οχήματος της Ενάγουσας, με αποτέλεσμα με την είσοδό της στην οδό Θέκλας Λυσιώτη να ανακόψει την πορεία του και να επέλθει σύγκρουση. Σημειώνεται, ότι η Εναγόμενη ήταν σε θέση να ελέγξει την κίνηση στον κύριο δρόμο, εφόσον, σύμφωνα με κοινά αποδεκτό γεγονός, υπάρχει ικανοποιητική ορατότητα από το ΑΛΤ της παρόδου της οδού Νικηφόρου προς τα δυτικά, από όπου και ερχόταν το όχημα που οδηγούσε η Ενάγουσα. Επιπρόσθετα, αποτελεί κοινό έδαφος, ότι η οδός Θέκλας Λυσιώτη διαθέτει επαρκή οδικό φωτισμό. Στη βάση, επομένως, των πιο πάνω η γενεσιουργός αιτία του ατυχήματος ήταν οι προαναφερόμενες ενέργειες και παραλείψεις της Εναγόμενης, η οποία και φέρει την αποκλειστική ευθύνη. Υποδεικνύεται, ότι δεν τέθηκε ενώπιον μου οποιαδήποτε πράξη ή παράλειψη της Ενάγουσας, η οποία να συνέτεινε στην πρόκληση του υπό εξέταση ατυχήματος. Η Ενάγουσα, όταν εντόπισε το όχημα της Εναγόμενης να κινείται στην οδό Νικηφόρου, βρισκόταν σε απόσταση 10 - 12 μέτρων από αυτό. Σύμφωνα με τη νομολογία, το καθήκον για επιμελή οδήγηση δεν επεκτείνεται στη λήψη προληπτικών μέτρων έναντι της πιθανότητας εκδήλωσης αμέλειας εκ μέρους άλλων οδηγών (Θρασυβούλου ν. Κουλέρμου κ.α
(1996)1 Α.Α.Δ 293). Στην προκειμένη περίπτωση, η Ενάγουσα εύλογα ανέμενε ότι η Εναγόμενη θα συμμορφωνόταν με το σήμα ΑΛΤ δίδοντας προτεραιότητα στο όχημα της το οποίο κινούνταν κατά μήκος της κύριας οδού. Όταν δε αντιλήφθηκε την είσοδο του οχήματος της Εναγόμενης στον κύριο δρόμο και κάτω από την αγωνία της σύγκρουσης, λόγω του κινδύνου που δημιούργησε η Εναγόμενη, έλαβε μέτρα προς αποφυγή ή περιορισμό της σφοδρότητας της σύγκρουσης στρίβοντας το όχημα της προς τα δεξιά. Οι ισχυρισμοί της Εναγόμενης, ότι η Ενάγουσα οδηγούσε με σβηστά τα φώτα πορείας του οχήματος της, με υπερβολική ταχύτητα, καθώς και ότι κατά τον χρόνο του ατυχήματος υπήρχε βροχόπτωση, δεν μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο εξέτασης για τους λόγους που εκτέθηκαν κατά την αξιολόγηση της μαρτυρίας της Ενάγουσας και της Εναγόμενης. Κατά συνέπεια, υπό τις περιστάσεις, δεν μπορεί να αποδοθεί οποιοδήποτε ποσοστό συντρέχουσας αμέλειας στην Ενάγουσα. Ως εκ των ανωτέρω, η Εναγόμενη φέρει την αποκλειστική ευθύνη για την πρόκληση του επίδικου ατυχήματος. Σε αυτό το σημείο, έχοντας αποφασίσει το ζήτημα της ευθύνης, αποσυνενώνονται οι αγωγές. Προχωρώ στο ζήτημα των γενικών αποζημιώσεων που αξιώνει η Ενάγουσα στην αγωγή με αρ. 438/13. Οι σωματικές βλάβες που υπέστη η Ενάγουσα καταγράφονται στα ευρήματα του Δικαστηρίου, ως επίσης και η αντιμετώπιση των εν λόγω τραυματισμών με φαρμακευτική αγωγή, χρήση κολάρου και φυσιοθεραπείες. Οι γενικές αποζημιώσεις συναρτώνται άμεσα με τον πόνο, την ταλαιπωρία, την απώλεια των ανέσεων και απολαύσεων της ζωής. Οι αρχές που διέπουν τον προσδιορισμό του ύψους των αποζημιώσεων έχουν πλέον αποκρυσταλλωθεί μέσα από σειρά αποφάσεων του Ανωτάτου Δικαστηρίου. Το απαύγασμα της νομολογίας καταδεικνύει ότι οι αποζημιώσεις που επιδικάζονται από τα Δικαστήρια πρέπει να είναι δίκαιες και λογικές. Παράγοντες οι οποίοι θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά τον προσδιορισμό των γενικών αποζημιώσεων είναι, μεταξύ άλλων, η σοβαρότητα των τραυμάτων που υπέστη το πρόσωπο το οποίο διεκδικεί τις αποζημιώσεις, ο πόνος, η οδύνη, η ταλαιπωρία και η διάρκεια της δυσχέρειας (Μαυροπετρή ν. Λουκά
(1995)1 Α.Α.Δ 66). Στην υπόθεση Lankuttis v Νικόλα,
(2002)1B Α.Α.Δ 1128, αναφέρονται και τα ακόλουθα για τη σταθερή άνοδο του επιπέδου των γενικών αποζημιώσεων, τάση που ως υποδείχθηκε και στην Μαυροπετρή (ανωτέρω), αντανακλά μεγαλύτερη ευαισθησία για τον ανθρώπινο πόνο, την αγωνία της αναπηρίας και την ψυχική οδύνη από την περιθωριοποίηση από τις συνήθεις δραστηριότητες ενός ανθρώπου: «Η πρόσφατη σταθερή νομολογία μας θέλει τις αποζημιώσεις για σωματική αναπηρία, φυσικό και ψυχικό πόνο να αυξάνονται εξελικτικά. Η τάση αυτή της νομολογίας δεν οφείλεται σε συναισθηματική απόκλιση προς τα θύματα. Βασίζεται στις πραγματικότητες της ζωής. Τα Δικαστήρια έχουν επίγνωση της υψηλής αξίας που συνεχώς αποδίδεται από πολιτισμένες κοινωνίες στη σωματική ακεραιότητα και ψυχική υγεία του ατόμου μέλους της. Η πνευματική και σωματική υγεία συναποτελούν το προαπαιτούμενο στοιχείο για την καλή ποιότητα ζωής του ανθρώπου. Οι αποζημιώσεις, που εκφράζονται σε χρήμα αποσκοπούν όσο είναι δυνατό με το υλικό τους στοιχείο να προσφέρουν κάποια ποιότητα ζωής στο θύμα, επαναφέροντας την, όσο είναι δυνατό, στην προ του δυστυχήματος κατάσταση. Γι' αυτό και οι αποζημιώσεις πρέπει να αντικατοπτρίζουν την αγοραστική αξία του χρήματος ώστε να προσεγγίζεται η εύλογη αποκατάσταση ζημιάς.» Αποτελεί εμπεδωμένη αρχή, ότι προηγούμενες αποφάσεις που αφορούν το ποσό των αποζημιώσεων μόνο ενδεικτική σημασία μπορεί να έχουν, αφού κάθε ειδική περίπτωση διαφέρει ανάλογα με το είδος και την έκταση του τραυματισμού, καθώς και τις ιδιαίτερες συνθήκες της κάθε υπόθεσης. Δεν αποτελούν, δηλαδή, προηγούμενες επί του θέματος αποφάσεις δεσμευτικό προηγούμενο, αλλά παρέχουν απλά καθοδήγηση. Στην προκείμενη περίπτωση για σκοπούς καθοδήγησης έχω ανατρέξει στις υποθέσεις που αναφέρονται αμέσως πιο κάτω, καθώς σε αυτές περιλαμβάνονται τραυματισμοί όμοιοι με αυτούς που έχει υποστεί η Ενάγουσα. Στην υπόθεση Κεζαρίδης ν. Κωνσταντίνου
(2007)1Β Α.Α.Δ 1373, ο εφεσίβλητος υπέστη σοβαρό διάστρεμμα της αυχενικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης, κακώσεις στην κεφαλή και εγκεφαλική διάσειση. Έφερε αυχενικό κολάρο και του χορηγήθηκαν αναλγητικά και αντιφλεγμονώδη φάρμακα. Οι ακτινογραφίες της αυχενικής μοίρας έδειξαν ευθειασμό της σπονδυλικής στήλης και σπονδυλοαρθριτικές αλλοιώσεις στους Α5 και Α6 σπονδύλους. Επειδή η κατάστασή του δεν παρουσίαζε βελτίωση με τα φάρμακα και το κολάρο, συνεστήθη αγωγή φυσιοθεραπείας, την οποία ακολούθησε. Το Ανώτατο Δικαστήριο επικύρωσε ποσό Λ.Κ.6.000 που επιδικάστηκε πρωτόδικα ως γενικές αποζημιώσεις, παρά το ότι θεώρησε ότι το ποσό αυτό είναι πολύ κοντά στο ανώτατο όριο της αποζημίωσης που θα μπορούσε να επιδικαστεί υπέρ του εφεσίβλητου. Ποσό Λ.Κ.2.500 επικυρώθηκε κατ' έφεση στην L.P. Transbeton Ltd v. Σταύρου κ.α
(2009)1Α Α.Α.Δ 304, για τραυματισμούς που υπέστη άνδρας 37 ετών. Συγκεκριμένα είχε υποστεί αιμάτωμα περιοφθαλμικά, εγκεφαλική διάσειση, διάστρεμμα της αυχενικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης και ένεκα των εν λόγω τραυμάτων παρέμεινε εκτός εργασίας για δύο περίπου μήνες. Πιο πρόσφατα στην Πολ. Έφεση 328/11 Χριστοφίνης και Φραντζή ημερ.31.05.17, επιδικάστηκαν κατ΄εφεση γενικές αποζημιώσεις €7.
- Συγκεκριμένα, η εφεσίβλητη υπέστη διάστρεμμα αυχενικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης και αιμωδίες άνω άκρων, θλάση προσθίου θωρακικού τοιχώματος και μώλωπες στην περιοχή στέρνου. Έγινε θεραπεία με τοποθέτηση αυχενικού κολάρου για 15 μέρες, χορηγήθηκαν αναλγητικά και αντιφλεγμονώδη φάρμακα και διενεργήθηκαν φυσιοθεραπείες. Ως προς τα κατάλοιπα, έγινε αποδεκτό ότι η εφεσίβλητη υπέφερε από άλγος, δυσκαμψία του αυχένα και αιμωδίες άνω άκρων και μόνο κατά τις αλλαγές του καιρού ή όταν κουράζεται αρκετά. Πρωτόδικα επιδικάστηκαν €10.000 ως γενικές αποζημιώσεις και το Εφετείο μείωσε τις γενικές αποζημιώσεις, όπως ήδη αναφέρθηκε, στο ποσό των €7.
- Στην προκείμενη περίπτωση η συνολική αποτίμηση των τραυμάτων, του πόνου και της ταλαιπωρίας που υπέστη η Ενάγουσα, κατατάσσει την περίπτωση σε ένα ενδιάμεσο βαθμό σοβαρότητας σε σχέση με τις υποθέσεις Κεζαρίδης και Χριστοφίνης αφενός και L.P. Transbeton Ltd αφετέρου. Συγκεκριμένα, στην Κεζαρίδης, ο εφεσίβλητος υπέστη, κατά την άποψη μου, μεγαλύτερη ταλαιπωρία από την Ενάγουσα, καθώς οι πόνοι στον αυχένα και την κεφαλή συνεχίστηκαν για 14 μήνες μετά το ατύχημα και καθ' όλο το χρονικό αυτό διάστημα έφερε κολάρο και επισκεπτόταν τον ιατρό του δύο φορές τον μήνα. Στην προκείμενη περίπτωση, η Ενάγουσα χρησιμοποίησε αυχενικό κολάρο για 3 περίπου μήνες, ενώ η αναγκαιότητα πραγματοποίησης επισκέψεων στον ιατρό της διήρκησε για 4 μήνες μετά το ατύχημα. Στη Χριστοφίνης τα κατάλοιπα που παρέμειναν στην εφεσίβλητη είναι σοβαρότερης μορφής, καθώς υπέφερε και από αιμωδίες άνω άκρων. Από την άλλη, θεωρώ ότι ο πόνος και η ταλαιπωρία που υπέστη η Ενάγουσα είναι σοβαρότερης μορφής σε σύγκριση με τα γεγονότα της L.P. Transbeton Ltd. Αυτό, διότι η Ενάγουσα εξακολουθεί μέχρι σήμερα να ταλαιπωρείται από ενοχλήσεις στον αυχένα και τη μέση μετά από παρατεταμένη ορθοστασία και κατά τις αλλαγές του καιρού. Περαιτέρω, η Ενάγουσα υπέστη μεγαλύτερο πόνο και ταλαιπωρία λόγω της μεγάλης κήλης δίσκου Α5 - Α
- Έχοντας επομένως υπόψη μου τις νομολογιακές αρχές που διέπουν το ζήτημα του καθορισμού του ύψους των γενικών αποζημιώσεων, τα τραύματα και την ταλαιπωρία που υπέστη η Ενάγουσα και αντλώντας καθοδήγηση από τις υποθέσεις που έχω παραθέσει πιο πάνω, λαμβάνοντας υπόψη μου και το χρονικό διάστημα που παρήλθε από την ημερομηνία έκδοσης των αποφάσεων στην Κεζαρίδης και L.P. Transbeton Ltd, θεωρώ υπό τις περιστάσεις ως εύλογο και δίκαιο ποσό γενικών αποζημιώσεων, το ποσό των €6.
- Το επόμενο ζήτημα που πρέπει να εξεταστεί, αφορά το ποσό των ειδικών ζημιών που αξιώνει η Ενάγουσα. Μέσω των παραδεκτών γεγονότων τα μοναδικά κονδύλια που δεν αμφισβητούνται, τόσο ως προς το ύψος του ποσού, όσο και ως προς την αναγκαιότητα και συσχέτιση τους με το επίδικο ατύχημα, είναι το ποσό των €200, που αφορά μέρος της αμοιβής του Μ.Ε.3 και το ποσό των €55 που αφορά την αγορά φαρμάκων. Είναι καλά γνωστό ότι η απόδειξη των ειδικών αποζημιώσεων κινείται μέσα σε αυστηρά πλαίσια. Εναπόκειται δε στον Ενάγοντα, σε κάθε περίπτωση, να αποδείξει με κατάλληλη μαρτυρία τα κονδύλια που συνιστούν ειδική ζημιά και τα οποία έχει προηγουμένως συμπεριλάβει στο δικόγραφό του. Οι ζημιές δεν είναι αρκετό να προβάλλονται στα δικόγραφα. Πρέπει να αποδεικνύονται με σαφήνεια και με συγκεκριμένα στοιχεία. Όπως αναφέρθηκε στην αγγλική υπόθεση Bonham - Carter v. Hyde Park Hotel
(1948)64 T.L.R. 177 από το Λόρδο Goddard: «Plaintiffs must understand that if they bring actions for damages is for them to proof their damage; it is not enough to write down the particulars, and, so to speak, throw them at the head of the court, saying "This is what I have lost, I ask you to give me these damages" They have to prove it.» Αποτελεί επίσης καθιερωμένη νομολογιακή αρχή, ότι το θύμα της αμέλειας μπορεί να ανακτήσει όλα τα έξοδα που λογικά υπέστη για την αποθεραπεία του, νοουμένου ότι ενεργεί κατόπιν ιατρικής συμβουλής (Μιχαηλίδης ν. Κακουλλή κ.α
(1992)1Α Α.Α.Δ 674). Θα ξεκινήσω από το ζήτημα της απώλειας απολαβών. Αποτελεί παραδεκτό γεγονός ότι η απώλεια απολαβών για τους δύο μήνες που έλαβε αναρρωτική άδεια η Ενάγουσα ανέρχεται στο ποσό των €1.
- Επίσης, δεν αμφισβητήθηκε από την Υπεράσπιση η θέση της Ενάγουσας, ότι δεν έλαβε μισθό κατά την περίοδο της αναρρωτικής της άδειας. Η Εναγόμενη αμφισβήτησε την ανάγκη παραχώρησης άδειας για την εν λόγω περίοδο. Οι δύο μήνες άδειας προκύπτουν από το Τεκμήριο 1, όπου ο Μ.Ε.1 χορήγησε στην Ενάγουσα άδεια από τις 18.12.12 μέχρι τις 20.12.12 και από την άδεια που χορήγησε στη συνέχεια ο Μ.Ε.3 από τις 21.12.12 μέχρι τις 17.02.
- Υπενθυμίζω, ότι η μαρτυρία του Μ.Ε.1 ουδόλως αμφισβητήθηκε. Όσον αφορά τη μαρτυρία του Μ.Ε.3, αυτή κρίθηκε ως αξιόπιστη. Περαιτέρω, σημειώνω ότι δεν υπήρξε οποιαδήποτε αντίθετη ιατρική μαρτυρία από την πλευρά της Εναγόμενης σε σχέση με την αναγκαιότητα χορήγησης αναρρωτικής άδειας για την προαναφερόμενη περίοδο. Συνεπώς, κρίνω ότι η Ενάγουσα δικαιούται το εν λόγω κονδύλι, εφόσον απουσίαζε από την εργασία της λόγω του επίδικου ατυχήματος και δεν έλαβε τον μισθό της. Προχωρώ στο κονδύλι που αφορά την ιατρική αμοιβή των Μ.Ε.3 και 5 και της Δρ. ΧΧΧΧΧ (Τεκμήριο 5). Τα ποσά των €550, €500 και €50 αντίστοιχα που αφορούν την ιατρική αμοιβή των πιο πάνω προσώπων δεν αμφισβητήθηκαν. Επίσης, δεν αμφισβητήθηκε ότι τα προαναφερόμενα πρόσωπα εξέτασαν την Ενάγουσα. Ο κυρίως θεράπων ιατρός της Ενάγουσας ήταν ο Μ.Ε.3 σε σχέση με τον οποίο, ως ήδη αναφέρθηκε, είναι παραδεκτό μέρος της αμοιβής του και ως προς την αναγκαιότητα. Ξεκινώντας από τον Μ.Ε.3, κρίνω ως εύλογες τις συνολικά έξι επισκέψεις που πραγματοποίησε η Ενάγουσα και την ιατρική παρακολούθηση της για την περίοδο 20.12.12 - 12.04.
- Οι επισκέψεις, τώρα, της Ενάγουσας στον Μ.Ε.5 και τη Δρ. ΧΧΧΧΧ έγιναν κατόπιν δικής του συμβουλής. Συνεπώς, θεωρώ ότι όλα τα πιο πάνω κονδύλια που άπτονται της ιατρικής παρακολούθησης της Ενάγουσας, είναι λογικά έξοδα στα οποία υποβλήθηκε η τελευταία ως εκ του επίδικου ατυχήματος και κατόπιν ιατρικής συμβουλής. Επομένως, δικαιούται να αποζημιωθεί για αυτά. Στην υπόθεση Μιχαηλίδης ν. Κακουλλή κ.α (ανωτέρω) ειπώθηκαν τα ακόλουθα σε σχέση με τα έξοδα αποθεραπείας τα οποία μπορούν να ανακτηθούν (οι υπογραμμίσεις είναι δικές μου): "Το θύμα της αμέλειας μπορεί να ανακτήσει όλα τα έξοδα που λογικά υπέστη για την αποθεραπεία του. Φτάνει να μην ενεργήσει χωρίς ιατρική συμβουλή. Αυτή την άποψη υποστηρίζει η απόφαση του Λόρδου Patrick στην Rubens v. Walker
(1946)S.C. 215,216: "In a former and very similar case - Buntine v. Caledonia Stevedoring Co., June 15 1944, unreported - 1 followed the dictum of Lord Collins in Clippens Oil Co., 1907 S.C. (H.L.) 9 at p. 14, where he said: "The wrongdoer is not entitled to criticise the course honestly taken by the injured person on the advice of his experts, even though it should appear by the light of after events that another course might have saved loss. The loss he has to pay for is that which has actually followed under such circumstances upon his wrong." See also per Lord Dunedin in S.S. Baron Vernon, 1928 S.C. (H.L.) 21 at p. 28. I said then, and see no reason to modify the statement, that this passage must surely apply where a pursuer is reduced by a defender's fault to a state in which medical diagnosis of his condition is difficult and fraught with the chance of error. The pursuer is entitled to act on the advice of his experts, and the defender must pay the costs of that acting... ... In my opinion it is a reasonable and probable consequence of a wrongdoer's breach of duty that a person hurt will incur expense in following the treatment prescribed by reputable experts employed by him to cure him. Each case must be decided on its own merits. The result might be very different if the injured person acted on the advice of a quack, or if, considering all the advice he had received, no reasonable person would have taken the course he did."" Περαιτέρω στην υπόθεση Φιλίππου κ.α ν. Παναγή κ.α
(2000)1Β Α.Α.Δ 1275, λέχθηκαν τα ακόλουθα σε σχέση με την υποχρέωση τoυ θύματος για μετριασμό της ζημιάς του αναφορικά με ιατρικά έξοδα: «Η υποχρέωση του θύματος του αστικού αδικήματος προς μετριασμό της ζημίας δεν ευρίσκει έρεισμα στον τομέα της ιατρικής δαπάνης, στο βαθμό και έκταση που ανευρίσκει σε άλλους τομείς. Αυτό προκύπτει από τη θεώρηση της νομολογίας, ως προς την ανάκτηση ιατρικών εξόδων, από το McGregor on Damages, Fifteenth Edition, βλ. παράγραφο 1497 κ.ε. Όπως αναφέρεται στον Ogus - The Law of Damages, 1973, p. 174, η υποχρέωση του θύματος αστικού αδικήματος προς μετριασμό της ζημίας δεν τυγχάνει, όπως διαφαίνεται από τη νομολογία, αυστηρής εφαρμογής, σε σχέση με τις επιλογές για την αντιμετώπιση των κακώσεων που το θύμα υφίσταται. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι ο πάσχων γνωρίζει καλύτερα από κάθε άλλο τις συνέπειες των κακώσεων στην υγεία του. Δεύτερο, το θύμα δικαιούται να αναζητήσει το καλύτερο δυνατό για την αποκατάσταση της υγείας του. Το θέμα δεν είναι η επιδιόρθωση αντικειμένου, αλλά η αποκατάσταση της υγείας του ανθρώπου και ό,τι αυτή συνεπάγεται για τον άνθρωπο.» Στη βάση των πιο πάνω, θεωρώ ότι η Ενάγουσα δικαιούται να αποζημιωθεί για το ποσό των €120 που αφορά τις τέσσερις φυσιοθεραπείες που διενεργήθηκαν από τον Μ.Ε.2, καθώς και για το ποσό των €230 που αφορά τη μαγνητική τομογραφία. Πρόκειται για λογικά και αναγκαία έξοδα, αφού τόσο οι φυσιοθεραπείες, όσο και η μαγνητική τομογραφία έγιναν μετά από σύσταση του Μ.Ε.3. Όσον αφορά, όμως, το ποσό των €740 που κατέβαλε στο "Zoya Sport Consulting Ltd", θεωρώ ότι δεν νομιμοποιείται στην ανάκτηση του. Όπως δήλωσε η Ενάγουσα, ήταν κατόπιν δικής της πρωτοβουλίας που επέλεξε όπως αποταθεί στο εν λόγω κέντρο, το οποίο παρείχε χειροπρακτική θεραπεία. Δεν υπήρχε, επομένως, ιατρική συμβουλή είτε από τον Μ.Ε.3, είτε από τον Μ.Ε.5, για χειροπρακτική θεραπεία, ούτε και οι ίδιοι υποστήριξαν ότι παρέπεμψαν την Ενάγουσα σε τέτοιου είδους θεραπεία. Ως εκ των ανωτέρω, το συνολικό ποσό ειδικών αποζημιώσεων που δικαιούται η Ενάγουσα ανέρχεται σε €3.435. Το τελευταίο ζήτημα που απομένει να εξεταστεί αφορά τον τόκο επί των αποζημιώσεων. Στην υπόθεση Φοινικαρίδης κ.α ν. Γεωργίου κ.α
(1991)1 Α.Α.Δ. 475, ο τότε Δικαστής του Ανωτάτου Δικαστηρίου, κ. Κωνσταντινίδης, ανέφερε, ότι όσον αφορά το θέμα της επιδίκασης τόκου υιοθετήθηκε η μέθοδος της επιδίκασης τόκου πάνω στο συνολικό ποσό των γενικών αποζημιώσεων από την ημέρα κατά την οποία ο Εναγόμενος θα έπρεπε να είχε πληρώσει την αποζημίωση, αλλά δεν το έπραξε, δεδομένου, ότι είναι μόνο από την ημέρα εκείνη που μπορεί να λεχθεί, ότι ο Ενάγων στερήθηκε τα χρήματα αυτά. Ο χρόνος αυτός θα μπορούσε να είναι η ημέρα κατά την οποία επιδόθηκε το κλητήριο ένταλμα. Γίνεται ακόμα αναφορά στην ημέρα κατά την οποία καταχωρήθηκε η αγωγή, εφόσον και εκείνη την ημερομηνία θα μπορούσε να λεχθεί, ότι ο Ενάγων στερήθηκε το ποσό της αποζημίωσης. Εν προκειμένω, το επίδικο ατύχημα έλαβε χώρα στις 17.12.12, το γενικά οπισθογραφημένο κλητήριο ένταλμα καταχωρήθηκε στις 31.01.13 και η Έκθεση Απαίτησης στις 03.09.
- Το ιατρικό πιστοποιητικό του κυρίως θεράποντος ιατρού της Ενάγουσας, ήτοι του Μ.Ε.3 (Τεκμήριο 3), φέρει ημερομηνία 12.04.13 και σύμφωνα με τη μαρτυρία του ήταν η τελευταία φορά που εξέτασε την Ενάγουσα. Συνεπώς, η κατάσταση της υγείας της Ενάγουσας αποκρυσταλλώθηκε στις 12.04.
- Στη βάση της πιο πάνω χρονικής αλληλουχίας, θεωρώ, υπό τις περιστάσεις, ορθό και δίκαιο, όπως ο τόκος επί του ποσού των γενικών αποζημιώσεων επιδικαστεί από την ημερομηνία καταχώρησης της Έκθεσης Απαίτησης, δηλαδή από τις 03.09.
- Σε σχέση με τις ειδικές αποζημιώσεις, παρατηρώ τα ακόλουθα. Οι ευπαίδευτοι συνήγοροι των διαδίκων, δήλωσαν ότι τα ποσά των ειδικών αποζημιώσεων που περιλαμβάνονται στα παραδεκτά γεγονότα θα φέρουν νόμιμο τόκο από την ημερομηνία καταχώρησης της αγωγής, ήτοι από τις 31.01.
- Όσον αφορά το υπόλοιπο της αμοιβής των Μ.Ε.3 και 5, ήτοι τα ποσά των €350 και €450 αντίστοιχα, θεωρώ ορθό όπως διαφοροποιηθεί ο χρόνος χρέωσης του τόκου, εφόσον οι συγκεκριμένες πληρωμές δεν έχουν ακόμη πραγματοποιηθεί. Συνεπώς, τα προαναφερόμενα ποσά θα φέρουν νόμιμο τόκο από την ημερομηνία έκδοσης της απόφασης. Κατάληξη Υπό το φως των πιο πάνω ευρημάτων και συμπερασμάτων, εκδίδεται απόφαση υπερ της Ενάγουσας και εναντίον της Εναγόμενης στην αγωγή με αρ.438/13 Ε.Δ Λεμεσού, για το ποσό των €6.500 ως γενικές αποζημιώσεις πλέον νόμιμο τόκο επί του εν λόγω ποσού από τις 03.09.13 μέχρι εξοφλήσεως. Επιπλέον, εκδίδεται απόφαση υπερ της Ενάγουσας και εναντίον της Εναγόμενης για το ποσό των €3.435, ως ειδικές αποζημιώσεις, πλέον νόμιμο τόκο επί του ποσού των €2.635 από τις 31.01.13 μέχρι εξοφλήσεως και επί του ποσού των €800 από σήμερα, 23.11.21, μέχρι εξοφλήσεως. (Υπ.) .............. Μ. Αγιομαμίτης, Ε.Δ. ΠΙΣΤΟΝ ΑΝΤΙΓΡΑΦΟΝ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΗΤΗΣ cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο