Αβραάμ ν. Χαράλαμπου Όθωνος Αναπτυξιακή Λτδ, Αρ. Αγωγής: 3920/2012, 22/2/2021 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDPAF:2021:A135 ΣΤΟ ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΠΑΦΟΥ Ενώπιον: Λ. Α. Παντελή, Α.Ε.Δ Αρ. Αγωγής: 3920/2012 Μεταξύ: [ ] Αβραάμ, από την Πάφο Ενάγοντος -και- Χαράλαμπου Όθωνος Αναπτυξιακή Λτδ, από την Πάφο Εναγόμενη ---------------------- 22 Φεβρουαρίου 2021 Για τον ενάγοντα: κα Ευσταθίου Για τον εναγόμενο: κα Ταλιώτου ΑΠΟΦΑΣΗ Με το κλείσιμο των εγγράφων προτάσεων των διαδίκων προκύπτει πως η υπό κρίση υπόθεση τελικώς έχει δύο αντικείμενα. Το πρώτο είναι η αξίωση του ενάγοντα, η οποία συνίσταται σε συμφωνηθείσα και/ή εύλογη αμοιβή για προσφερθείσες και/ή παρασχεθείσες υπηρεσίες και/ή εργασίες και/ή υπόλοιπο λογαριασμού, ενώ το δεύτερο, το οποίο προκύπτει από την ανταπαίτηση του εναγομένου, αφορά αξίωση ειδικών αποζημιώσεων λόγω κακοτεχνιών και/ή ως παράβαση σύμβασης και/ή ως πόσο που αχρεωστήτως καταβλήθηκε. Η αξίωση του ενάγοντα και η ανταπαίτηση του εναγομένου συνεκδικάστηκαν. Κρίνω πως δεν εξυπηρετείται η απόφαση από σύνοψη των εγγράφων προτάσεων, δοθέντος ότι η ακροαματική διαδικασία φανέρωσε πως οι ισχυρισμοί των διαδίκων συμπίπτουν σε μεγαλύτερο βαθμό απ' εκείνο που φαίνεται στις έγγραφες προτάσεις, διαπίστωση που οδηγεί στο συμπέρασμα ότι μέρος των δικογραφημένων ισχυρισμών των διαδίκων τελικώς εγκαλατήφθηκε. Συνεπώς προέχει να συνοψισθούν οι παραδεχτοί και αδιαμφησβήτητοι ισχυρισμοί των διαδίκων και ακολούθως οτιδήποτε άλλο. Έχουμε και λέμε· οι ιδιότητες των διαδίκων είναι παραδεχτές. Συνιστά αδιαμφησβήτητο γεγονός πως κατά πάντα ουσιώδη χρόνο ο ενάγων ήταν κάτοικος Πάφου και ασχολείτο με μεταφορά, τοποθέτηση και κτίσιμο ογκολίθων και/ή πέτρας και την κατασκευή τοίχων αντιστήριξης, καθώς και άλλων συναφών κατασκευών. Γι' αυτές τις εργασίες ο ενάγων διέθετε και χρησιμοποιούσε βαρεά οχήματα. Κατά τον ίδιο χρόνο η εναγομένη ήταν εταιρεία περιορισμένης ευθύνης (στη συνέχεια η εταιρεία) και ασχολείτο με την ανάπτυξη και/ή αξιοποίηση ακινήτων και/ή ανέγερση κατοικιών. Περαιτέρω, κοινός τόπος είναι ότι περί τον Αύγουστο του 2007 και μετά από πρόταση της εταιρείας, οι διάδικοι συνήψαν συμφωνία με την οποία ο ενάγων ανέλαβε την εκτέλεση εργασιών για την κατασκευή τοίχων αντιστήριξης με την τοποθέτηση πέτρας και/ή ογκολίθων, σε ακίνητο της εταιρείας στην Τάλα. Συγκεκριμένα συμφωνήθηκε η κατασκευή τεσσάρων τοίχων αντιστήριξης από ογκόλιθους και/ή πέτρες. Η δε αμοιβή του ενάγοντα συμφωνήθηκε στο ποσό των Λ.Κ. 48, ισόποσο σε €82, ανά τετραγωνικό μέτρο (m2) εκτελεσθείσας εργασίας, πλέον ΦΠΑ. Περαιτέρω, συμφωνήθηκε όπως ο ενάγων χρησιμοποιήσει έναντι αμοιβής τα βαρεά οχήματα που κατέχει, για εργασίες μεταφοράς και/ή ισοπέδωσης χωμάτων και εκσκαφές. Γι' αυτές τις εργασίες ο ενάγων εξέδιδε ξεχωριστά τιμολόγια. Εν προκειμένω είναι παραδεκτό πως στην εξέλιξη των εργασιών ο ενάγων εξέδιδε τιμολόγια τα οποία παρέδιδε στην εναγομένη. Μόνο το τελευταίο τιμολόγιο, δηλαδή το τεκμήριο 4, φαίνεται να μην αποδέχεται η εταιρεία. Τα λοιπά τιμολόγια, τεκμήρια 2 και 3, είναι αποδεχτά από την εταιρεία, ενώ περαιτέρω γεγονός είναι και το ότι έχουν εξοφληθεί. Άλλωστε ο ΜΥ1, διευθυντής της εταιρείας και μοναδικός μάρτυρας υπεράσπισης (στη συνέχεια ο διευθυντής), ρητά δήλωσε ότι δεν έχουν διαφορά στα μέτρα. Ερωτηθείς δε κατά πόσο συμφωνεί ότι κτίστηκαν 3642,96 m2, απάντησε καταφατικά. Από την άλλη ο ενάγων ανέφερε ότι πριν το τεκμήριο 4 δεν οφείλετο άλλο υπόλοιπο και περιπλέον, αναμφισβήτητη παρέμεινε η θέση του ότι έχτισε τέσσερις τοίχους που ήτο συνολικού εμβαδού 3642,96 m2 ως εξής· 567,18m2 ο πρώτος, 544,07m2 ο δεύτερος, 808,12m2 ο τρίτος και 1723,59m2 ο τέταρτος. Παραδεχτή είναι και η σειρά με την οποία κτίστηκαν οι τοίχοι. Εν προκειμένω αναμφισβήτητη παρέμεινε η θέση του διευθυντή της εταιρείας ότι οι επίδικοι τοίχοι απεικονίζονται στο τεκμήριο 6 και συγκεκριμένα στη φωτογραφία της σελίδας
- Πρώτος κτίστηκε ο τοίχος που εκεί περιγράφεται με το στοιχείο Δ, ακολούθως ο τοίχος με το στοιχείο Α και τελευταίοι οι τοίχοι με στοιχείο Β και Γ αντίστοιχα. Αυτή η θέση του διευθυντή δεν έτυχε αμφισβήτησης από την πλευρά του ενάγοντα. Συνεπώς καθίσταται διαπίστωση του Δικαστηρίου ότι ο ενάγων έχτισε τους προμνησθέντες τέσσερις τοίχους με τη σειρά που αναφέρθηκε, καθώς ότι το συνολικό εμβαδό τους ανέρχετο σε 3642,96 m
- Περιπλέον, ο διευθυντής της εταιρείας συμφώνησε και με την άλλη θέση που του υπέβαλε η συνήγορος του ενάγοντα, δηλαδή ότι το ποσό που η εταιρεία κατέβαλε στον ενάγοντα ανέρχεται σε €244.
- Ως εκ τούτου και αυτή η θέση κρίνεται αναμφισβήτητη και καθίσταται διαπίστωση του Δικαστηρίου. Εν κατακλείδι, οι δύο πλευρές ομονοούν και σε σχέση με τη στατική μελέτη. Αποτελεί αδιαμφισβήτητο γεγονός ότι για τις επίδικες εργασίες διενεργήθηκε μελέτη από κάποιον πολιτικό μηχανικό, ονόματι [ ] Νικολάου. Ο εν λόγω επισκέφθηκε το εργοτάξιο καθ' ον χρόνο κτίζοντο οι τοίχοι και έδωσε οδηγίες για τον τρόπο ανέγερσης. Υποδεικνύεται εντούτοις ότι οι διάδικοι δεν συμφωνούν σε σχέση με τον ακριβή χρόνο που ο πολιτικός μηχανικός μετέβη στο εργοτάξιο, όπως ούτε πόσες φορές μετέβη εκεί και τέλος, ούτε αν οδηγίες έδιδε και ο διευθυντής της εταιρείας και κάποιος επιστάτης ονόματι [ ] Λάμπρου. Ως εκ τούτου αυτή η πτυχή της μαρτυρίας εξετάζεται στη συνέχεια. Τέλος, από το δικόγραφο του ενάγοντα προκύπτει παραδοχή ότι ο διευθυντής της εταιρείας τον κατήγγηλε στην αστυνομία. (βλ. Απάντηση στην Υπεράσπιση και Υπεράσπιση στην Ανταπαίτηση) Όλα τα ανωτέρω προκύπτουν από παραδεχτή και/ή αναμφισβήτητη μαρτυρία και ως εκ τούτου υιοθετούνται από το Δικαστήριο και καθίστανται ευρήματα που δεσμεύουν την πάρα πέρα πορεία της διαδικασίας. Οι μέχρι στιγμής διαπιστώσεις του Δικαστηρίου απηχούν, σε μεγάλο βαθμό, τις δικογραφημένες θέσεις του ενάγοντα. Κατά τα λοιπά δικογραφημένη θέση τούτου είναι πως η τοποθέτηση της πέτρας διενεργήτο υπό την επίβλεψη αντιπροσώπου της εταιρείας και σύμφωνα με τις οδηγίες του, καθώς και υπό την επίβλεψη του πολιτικού μηχανικού. Περί τον Μάρτιο του 2009 εκτέλεσε όλες τις συμφωνηθείσες εργασίες με πάσα επιμέλεια και φροντίδα και προς ικανοποίηση της εταιρείας. Μετά το πέρας των εργασιών συναντήθηκε με τον αντιπρόσωπο και/ή επιστάτη της εταιρείας στο εργοτάξιο και επιβεβαίωσαν και συμφώνησαν το σύνολο της εκτελεσθείσας εργασίας. Κατόπιν εντολών της εταιρείας ο τρίτος τοίχος αφέθηκε ημιτελής σε κάποια σημεία ώστε να γίνουν προσβάσεις από την εταιρεία σε χώρους στάθμευσης και ακολούθως να ολοκληρωθούν. Μέχρι και σήμερα η εταιρεία δεν έπραξε ότι όφειλε, ώστε να δύνανται να τελειώσουν τα ημιτελή τμήματα του τοίχου Γ. Μετά την από κοινού επιβεβαίωση της συνολικής έκτασης της εκτελεσθείσας εργασίας, ο ενάγων εξέδωσε και παρέδωσε προς την εταιρεία το τιμολόγιο υπ' αριθμό 0462, ημερομηνίας 05/03/2009 για το ποσό των €111.433 ως το οφειλόμενο υπόλοιπο. Εντούτοις στο πλαίσιο ενδιάμεσης διαδικασίας διαπίστωσε ότι το οφειλόμενο πόσο περιορίζεται στα €108.432,33 και αυτό είναι που αξιώνεται στην έκθεση απαιτήσεως, πλέον τόκος προς 9% από την ημερομηνία παρέλευσης 30 ημερών από την έκδοση του τιμολογίου, ως ο όρος που αναγράφεται επί αυτού. Στον αντίποδα η δικογραφημένη υπεράσπιση της εταιρείας αρνείται ότι οι εργασίες γίνονταν υπό την επίβλεψη αντιπροσώπου και πολιτικού μηχανικού της εταιρείας. Δέχεται όμως ότι ορισμένες φορές επισκέφθηκε το χώρο εργασιών ο διευθυντής της εταιρείας και μάλιστα επειδή οι κακοτεχνίες ήταν εμφανείς, οι παρατηρήσεις του προς τον ενάγοντα ήταν έντονες και συνεχείς. Σε κάθε όμως περίπτωση ο ενάγων τον διαβεβαίωνε ότι με το πέρας των εργασιών όλα θα ήταν στην εντέλεια χωρίς ελαττώματα και κακοτεχνίες. Μάλιστα του δήλωσε ότι εφόσον κατακρατά και/ή οφείλει να τον πληρώσει περαιτέρω χρήματα, σε περίπτωση που οι εργασίες δεν ήταν της τελείας αρεσκείας του τότε να μην τον πληρώσει, θέση που ο διευθυντής της εταιρείας θεώρησε λογική και γι' αυτό στηρίχτηκε στις διαβεβαιώσεις του ενάγοντα που ήταν και ο ειδικός. Είναι η θέση της εταιρείας ότι ουδέποτε αποδέχτηκε το τελευταίο τιμολόγιο και αυτός είναι και ο λόγος που δεν υπογράφηκε. Ο λόγος που δεν έγινε αποδεχτό οφείλεται στις κακοτεχνίες, καθώς ότι το ποσό που εκεί αναφέρεται συνιστά την ασφάλεια που ενωρίτερα αναφέρθηκε. Κατά τον ουσιώδη χρόνο ο ενάγων παρουσίαζε τον εαυτό του ως ειδήμων και εξειδικευμένο στην τοποθέτηση πέτρας. Σύμφωνα με την εταιρεία αυτός ήταν και ο λόγος που η εν λόγω εργασία ανατέθηκε στον ενάγοντα, παρά το γεγονός ότι ο διευθυντής της εταιρείας είναι εργολάβος οικοδομών. Ως εκ τούτου η εταιρεία ανέμενε ότι ο ενάγων θα εκτελούσε τις ανατεθείσες εργασίες άψογα και χρησιμοποιώντας τα καλύτερα υλικά. Εντούτοις ο ενάγων δεν προέβη στην εκτέλεση των εργασιών σύμφωνα με όλους τους κανόνες τέχνης και επιδεξιότητας, αφού προέβη σε σημαντικές παραλείψεις και κατασκευαστικά λάθη, που ως αποτέλεσμα είχαν την πρόκληση ζημιάς στην εταιρεία, η οποία αναγκάστηκε να προβεί σε επιδιορθώσεις. Μετά το πέρας των εργασιών ο διευθυντής της εταιρείας μετέβη στο χώρο των εργασιών μαζί με τον ενάγοντα, προκειμένου ο τελευταίος να παραδώσει τις εργασίες του. Τότε διαπιστώθηκαν σωρεία κακοτεχνιών, παραλείψεων και λαθών, που ήταν τόσο εμφανή και καταλάμβαναν τέτοια έκταση, που ακόμη και μη πραγματογνώμονας δύνατο εύκολα να τα αντιληφθεί. Ο διευθυντής της εταιρείας κάλεσε τον ενάγοντα να προβεί σε όλες τις απαραίτητες επιδιορθώσεις με δικό του κόστος, καθ' ότι οι εργασίες που παρέδωσε δεν ανταποκρίνονταν στις προσδοκίες της εταιρείας όπως ούτε στις διαβεβαιώσεις που είχε δώσει. Ένεκα της άρνησης του ενάγοντα να προβεί σε οποιεσδήποτε επιδιορθώσεις και επειδή εκβιαστικά ζητούσε την καταβολή χρημάτων για τις απαραίτητες επιδιορθώσεις, η εταιρεία προσέφυγε στο ΕΤΕΚ. Ο ανεξάρτητος εκτιμητής του ΕΤΕΚ διαπίστωσε σωρεία παρατυπιών και κατασκευαστικών λαθών, καθώς ότι η πέτρα που χρησιμοποιήθηκε ήταν απαράδεχτης ποιότητας και δεν ανταποκρινόταν στις ελάχιστες επιτρεπόμενες τιμές. Λόγω του ότι ο πραγματογνώμονας επισκέφθηκε το έργο την 07/09/2010 και έκτοτε παρουσιάστηκαν πρόσθετες ζημιές, άλλος πραγματογνώμονας επισκέφθηκε εκ νέου τον χώρο και ετοίμασε νέα έκθεση την 25/01/
- Τέλος είναι η θέση της εταιρείας ότι ο ενάγων όχλησε τον διευθυντή τούτης με απειλές κατά της ζωής του από άτομα του υπόκοσμου. Οι απειλές αφορούσαν τόσο τον ίδιο όσο και την οικογένεια του και την 27/04/2010 ο διευθυντής της εταιρείας κατήγγειλε το γεγονός αυτό στην αστυνομική διεύθυνση Πάφου, στον αστυφύλακα [ ] [ ] Πελοπίδα. Βάσει όλων των ανωτέρω η εταιρεία ανταπαιτεί το ποσό των €111.231,39 για επιδιόρθωση των κακοτεχνιών, πλέον· €4.301 ως πόσο που κατεβλήθη στον πραγματογνώμονα του ΕΤΕΚ· €3.590 ως πόσο που κατέβαλε στην εταιρεία Athinodorou Beton Ltd προκειμένου να επιδιορθώσει κακοτεχνίες σε ένα μικρό μέρος του έργου· και €1.100 ως πόσο που κατεβλήθη σε κάποιον [ ] Λεάνδρου προκειμένου να κατεδαφίσει και απομακρύνει ελαττωματικούς ογκόλιθους. Στην Απάντηση στην Υπεράσπιση και Υπεράσπιση στην Ανταπαίτηση, ο ενάγων υποδεικνύει ότι η εταιρεία δεν παραθέτει λεπτομέρειες των ισχυριζόμενων κακοτεχνιών. Παρ' όλα αυτά ισχυρίζεται ότι οι οιεσδήποτε κακοτεχνίες δεν οφείλονται στον ίδιο και παραπέμπει σε έκθεση ημερομηνίας 29/03/2012 που ετοιμάστηκε από κάποιον [ ] Χριστοδούλου. Ισχυρίζεται περαιτέρω ότι η υποχρέωση του συνίστατο στην τοποθέτηση της πέτρας και δεν περιλάμβανε άλλη εργασία, όπως επιχωμάτωση, τοποθέτηση αποστραγγιστικών αγωγών και χαλικιού ή γεωυφάσματος. Ισχυρίζεται ότι εκτέλεσε την εργασία του υπό την επίβλεψη του αντιπροσώπου και του πολιτικού μηχανικού της εταιρείας και η πέτρα τοποθετείτο στα σημεία που υποδεικνύοντο. Η εταιρεία είναι εκείνη που εκτέλεσε τις λοιπές εργασίες με λάθος υλικά και όχι την κατάλληλη πρακτική. Η δε πέτρα που χρησιμοποιήθηκε ήταν της απόλυτης εγκρίσεως της εταιρείας και από τις καλύτερες ποιότητες της αγοράς της Κύπρου. Επαναλαμβάνει όσα αναφέρονται στην έκθεση απαιτήσεως για τη συνάντηση των διαδίκων στο εργοτάξιο προς το σκοπό παράδοσης του έργου και καταλήγει ότι η εταιρεία κωλύεται λόγω της συμπεριφοράς της να ισχυρίζεται κακοτεχνίες. Είναι η θέση του ότι η καταγγελία του στην αστυνομία από τον διευθυντή της εταιρείας είναι ανυπόστατη και αρνείται ότι προέβη σε απειλές και εκβιασμούς. Περιπλέον ισχυρίζεται ότι τα οποιαδήποτε προβλήματα των τοίχων δεν οφείλονται σε πράξεις ή παραλείψεις του ιδίου, αλλά στην αμέλεια της εταιρείας να επιδιορθώσει και/ή να επιδιορθώσει εγκαίρως και εντός εύλογου χρόνου, λάθη και/ή κακοτεχνίες δικές της και/ή τρίτων. Τέλος, αρνείται τις αξιώσεις της εταιρείας και υποστηρίζει πως η κατεδάφιση μέρους του τοίχου δεν οφείλεται σε κακοτεχνία ή ελαττωματικότητα της πέτρας. Από πλευράς του ενάγοντα κλήθηκαν στο Δικαστήριο τρεις μάρτυρες. Ως πρώτος μάρτυρας κατέθεσε ο ίδιος, ενώ ακολούθησε ο πατέρας του (ΜΕ2) και τέλος ο πολιτικός μηχανικός [ ] Χριστοδούλου (ΜΕ3). Στον αντίποδα η εταιρεία κάλεσε ένα μόνο μάρτυρα και συγκεκριμένα τον διευθυντή της εταιρείας. Πέραν των όσων έχουν ήδη διαπιστωθεί, ο ενάγων ανέφερε ότι την πέτρα που χρησιμοποίησε την προμηθευόταν από το Λατομείο Μόδεστος Τσιτσής και Υιοί Λτδ που βρίσκεται στο χωριό Κυβίδες. Την πέτρα τοποθετούσε στα σημεία που του υποδεικνύονταν τόσο από τον διευθυντή της εταιρείας, ο οποίος είναι εργολάβος οικοδομών, όσο και από τον επιστάτη του έργου, ονόματι [ ] Λάμπρου. Άλλωστε ο ίδιος δεν γνώριζε πού θα κτίζοντο τα σπίτια και πού θα περνούσαν οι δρόμοι. Σε κάποιο στάδιο στο εργοτάξιο μετέβη και κάποιος πολιτικός μηχανικός, ονόματι [ ] Νικολάου, ο οποίος του εξήγησε πώς θα στήσει τους τοίχους. Ενόρκως πρόσθεσε ότι αυτή ήταν η υποχρέωση που ανέλαβε, δηλαδή η τοποθέτηση της πέτρας και τίποτα άλλο. Δεν είναι ο ίδιος που έκανε επιχωματώσεις αλλά κάποιος [ ] Λεάνδρου, ο οποίος τυγχάνει να είναι εξάδελφος του και υπάλληλος της εταιρείας. Αυτός είναι που τον έφερε σε επαφή με τον διευθυντή της εταιρείας. Δεν του ζητήθηκε να τοποθετήσει αποστραγγιστικούς αγωγούς, όπως ούτε χαλίκι ή γεωύφασμα. Όταν τον Μάρτιο του 2009 εκτέλεσε όλες τις συμφωνηθείσες εργασίες με πάσα επιμέλεια και φροντίδα και προς πλήρη αποδοχή και ικανοποίηση των αντιπροσώπων της εταιρείας, διευθετήθηκε συνάντηση στο εργοτάξιο, όπου εκεί με τη συνοδεία του επιστάτη του έργου και ενός βοηθού του, στην παρουσία του ιδίου (ενάγοντα) και του πατέρα του, ονόματι [ ] Αβραάμ, μετρήθηκαν όλα τα τετραγωνικά μέτρα της κατασκευής και συμφωνήθηκε ότι το σύνολο της εκτελεσθείσας εργασίας ανέρχεται σε 3.642,96 m
- Κατόπιν τούτου εξέδωσε τιμολόγιο, εν προκειμένω το τεκμήριο 4 για το υπόλοιπο ποσό, δηλαδή €111.368,
- Εντούτοις στη δια ζώσης μαρτυρία του εξήγησε ότι λανθασμένα χρέωσε Φ.Π.Α στο εν λόγω τιμολόγιο, εφόσον το εν λόγω ποσό ήτο ήδη με Φ.Π.Α, ως εκ τούτου περιόρισε την αξίωση του στο ποσό των €96.
- Επιχείρησε, ανέφερε ο ενάγων, να δώσει το τιμολόγιο τεκμήριο 4 στον διευθυντή της εταιρείας, ο τελευταίος όμως προφασιζόμενος διάφορα κωλύματα παρέλειψε να το παραλάβει. Μετά το πέρας του έργου για πρώτη φορά άκουσε από τον διευθυντή της εταιρείας ισχυρισμούς για κακοτεχνίες. Ο ΜΕ2 είναι ο πατέρας του ενάγοντα. Όπως ανέφερε για κάποιο διάστημα εργάστηκε και ο ίδιος στο έργο στην Τάλα, συγκεκριμένα πήγαινε όποτε χρειαζόταν και βοηθούσε τον υιό του. Τελευταία φορά που μετέβη στο έργο ήταν όταν πήγε μαζί με τον ενάγοντα σε συνάντηση που είχε με τον επιστάτη τον Λάμπρο και ένα εργάτη που δεν γνωρίζει το όνομα του, ώστε να μετρήσουν την πέτρα που είχε κτιστεί. Αυτό έγινε στο τέλος της δουλειάς. Κατά τη μέτρηση ο επιστάτης έγραφε τα δικά του και ο ίδιος (ΜΕ2) τα δικά του. Στο τέλος τα εβάλαν κάτω και συμφώνησαν για τα μέτρα. Ο ΜΕ3 ανέφερε ότι είναι πολιτικός μηχανικός με 36 έτη πείρα. Όπως ανέφερε η σχέση του με την όλη υπόθεση προέκυψε τον Μάρτιο του 2013 όταν ο ενάγων του ζήτησε να ετοιμάσει έκθεση σε σχέση με κάποιους τοίχους αντιστήριξης που έκτισε στην Τάλα. Μετέβη στο έργο και διαπίστωσε ότι είχαν κτιστεί τοίχοι αντιστήριξης σε τέσσερα επίπεδα. Είναι της γνώμης ότι το πρώτο και τέταρτο επίπεδο ήταν πολύ καλό και δεν χρειαζόταν καμία βελτίωση. Στο δεύτερο επίπεδο είχε κάποιες πέτρες που έμοιαζαν με σκυρόδεμα, εντούτοις είναι πέτρες και όχι σκυρόδεμα. Γνωρίζει τούτο το είδος της πέτρας, το οποίο εξορύσσεται από συγκεκριμένο βάθος σε λατομεία στις Κυβίδες. Στο τρίτο διάζωμα διαπίστωσε ότι έπρεπε να γίνουν κάποιες σκάλες από τους χώρους στάθμευσης προς τις κατοικίες, οι οποίες όμως δεν έχουν γίνει από την κατασκευάστρια εταιρεία και γι' αυτό οι τοίχοι αντιστήριξης παρέμειναν ημιτελής. Μια άλλη διαπίστωσή του είναι πως δεν έγιναν σωστές επιχωματώσεις από την κατασκευάστρια εταιρεία ώστε να δημιουργηθεί φίλτρο, δηλαδή να τοποθετηθούν χαλίκια, αποστραγγιστικά έργα, σωλήνες και γεωύφασμα, ώστε να φιλτράρετε το νερό και να φεύγει διαμέσου αυτού. Τις πιο πάνω παρατηρήσεις του ο ΜΕ3 τις κατέγραψε σε έκθεση την οποία προσκόμισε στο Δικαστήριο. Τούτη η έκθεση είναι το τεκμήριο
- Στον αντίποδα ο διευθυντής της εταιρείας ανέφερε ότι τον ενάγοντα του τον σύστησε κάποιος υπεργολάβος του. Έκαναν μια συμφωνία, στην αρχή του έδειξαν πώς θα κτιστούν οι πέτρες με τον μηχανικό της εταιρείας, δηλαδή τον άνθρωπο που έκανε τη στατική μελέτη για το κτίσιμο των βράχων και προχώρησαν. Αρχικά είχαν κάποια μικρά προβλήματα, όμως με συνεννόηση προχώρησαν και έκτισαν τον πρώτο τοίχο πίσω από τις κατοικίες με όχι σοβαρά προβλήματα. Τα προβλήματα επιλύοντο επιτόπου με την παρουσία των μηχανικών της εταιρείας. Όταν στη συνέχεια τελείωσε ο τοίχος Α, που είναι ο μεγάλος, προχώρησαν και υπέδειξαν τους επόμενους τοίχους και εκεί ο ενάγων άλλαξε την πέτρα. Δηλαδή δεν έφερνε την πέτρα από τα λατομεία που είχαν συμφωνήσει και έβαζε μια πέτρα που δημιουργούσε πρόβλημα στον ίδιο (δηλαδή τον διευθυντή), εφόσον επρόκειτο να τον καταγγείλουν γιατί ερχόταν από χωράφια της Παναγίας και γι' αυτό επικοινώνησε η αστυνομία μαζί του και του είπε ότι είναι «κλοπής» και δεν έχει άδεια λατομείου. Όταν το ανέφερε στον ενάγοντα ο τελευταίος του είπε «εσένα τι σε κόφτει», για να του απαντήσει όμως ότι δεν είναι η πέτρα αυτή που υποδείχθηκε και ότι έχει προβλήματα. Από εκείνην τη στιγμή ο μηχανικός της εταιρείας άρχισε να αμφισβητεί τη στατικότητα των τοίχων. Μέχρι ενός σημείου υπογράφοντο τα τιμολόγια και έβγαιναν αποδείξεις και ο ενάγων πληρώθηκε στο ακέραιο. Από το σημείο αυτό, δηλαδή που εμφανίστηκαν τα προβλήματα, δεν παραλαμβάνοντο τα τιμολόγια και έλεγαν του ενάγοντα να σταματήσει. Δεν θυμάται πόσα τιμολόγια είναι υπογεγραμμένα, αλλά από το σημείο του προβλήματος σταμάτησαν να υπογράφουν άλλα. Οι δε μηχανικοί και επιστάτες της εταιρείας άρχισαν να απειλούνται από τον ενάγοντα. Σε κάποιο σημείο προς το τέλος ο ίδιος ανέφερε στον ενάγοντα ότι αρνείται να παραλάβει τιμολόγια. Του ζήτησε να συναντηθούν στο εργοτάξιο να δουν τα προβλήματα με την πέτρα και να τα επιλύσουν όπως έκαναν παλαιότερα. Πήγε στο εργοτάξιο και εκεί ήτο ο ενάγων με τον πατέρα του και δύο μπράβους που κρατούσαν σιδερολοστούς και στο τέλος του πήραν το αυτοκίνητο και του είπαν «θέλεις δεν θέλεις θα πληρώσεις». Το γεγονός αυτό το κατάγγειλε στην αστυνομία όπου μετέβη και έδωσε κατάθεση. Εν τέλει του επέστρεψαν το αυτοκίνητο και είπε να μην φτάσουν στα άκρα. Ακολούθως του ζήτησε εκ νέου να τα βρουν και του ανέφερε ότι θα κάνει επιστολή στο ΕΤΕΚ. Όταν το ΕΤΕΚ του ζήτησε αμοιβή και το ανέφερε στον ενάγοντα, ο τελευταίος του είπε «ό,τι θέλεις κάνε, εγώ έκανα τη δουλειά και θέλω τα λεφτά μου». Εν τέλει πλήρωσε ο ίδιος το ΕΤΕΚ και περί το 2010 ετοίμασαν μια έκθεση. Τούτη η έκθεση είναι το τεκμήριο 6 στο Δικαστήριο. Σύμφωνα με τον διευθυντή της εταιρείας η έκθεση είναι σαφής και αποκαλύπτει ότι οι ζημιές καλύπτουν γύρω στο 30% με 35% της έκτασης. Ο τοίχος Γ παρουσιάζει τα πιο έντονα προβλήματα και η πέτρα είναι πορώδες. Όπως υπεδείχθη στην υπόθεση Γεώργιος & Σπύρος Τσαππή Λτδ ν. Πολυβίου
(2009)1 Α.Α.Δ 339, η αξιολογική διεργασία θέλει τη μαρτυρία να τίθεται στη βάσανο ουσιαστικής αξιολόγησης, δηλαδή από απόψεως περιεχομένου και να μην υιοθετείται ή απορρίπτεται με μόνο την εξωτερική εντύπωση που προκαλεί ο μάρτυρας. Κατά τον ίδιο τρόπο στην υπόθεση Sayed v. Πλοίου Μ/V Mary John κ.α.
(2002)1 Α.Α.Δ. 661, υπεδείχθη ότι η αξιολόγηση της φιλαλήθειας ενός μάρτυρα έχει δυο επάλληλα στοιχεία. Το πρώτο αφορά το περιεχόμενο της ίδιας της μαρτυρίας. Τα αναφερόμενα σε αυτή υποβάλλονται στη βάσανο της εύλογα αναμενόμενης ανθρώπινης λειτουργίας και βεβαίως συγκρίνονται και με το υπόλοιπο μαρτυρικό υλικό στην υπόθεση. Το άλλο ανάγεται στην έμφυτη ικανότητα του ανθρώπου να διακρίνει από το σύνολο της προσωπικότητας αυτού που εξιστορεί κάτι, κατά πόσο λέγει την αλήθεια. Ζητούμενο είναι πάντα η εξεύρεση της αλήθειας όπως αυτή προκύπτει από την προσκομισθείσα μαρτυρία. Προς εξυπηρέτηση τούτου του στόχου αξιολογικό μέτρο συνιστούν αυτά τα ιδιαίτερα γνωρίσματα της κρινόμενης μαρτυρίας, όπως πηγή γνώσεως, ύπαρξη προσωπικού συμφέροντος, ακεραιότητα και προκατάληψη, ανιδιοτέλεια, αληθοφάνεια (βλ. Phipson on Evidence, 16η έκδοση, σελίδα 333). Οι σχετικοί ισχυρισμοί δεν αξιολογούνται απομονωμένα, αλλά αντιπαραβάλλονται και συσχετίζονται στην αντικειμενική τους υπόσταση με κάθε άλλη μαρτυρία, γραπτή ή προφορική, με σκοπό την επιβεβαίωση των αξιολογικών ευρημάτων (βλ. Στυλιανίδης ν. Χατζηπιέρας
(1992)1 Α.Α.Δ. 1056 και Κυριακίδης ν. Τράπεζα Πειραιώς (Κύπρου) Λτδ, Πολ. Έφ. 185/12, 19/04/18). Στην προκείμενη περίπτωση ο ενάγων και οι μάρτυρες του άφησαν θετικές εντυπώσεις. Η μαρτυρία τούτων έχει συνοχή, είναι απαλλαγμένη αντιφάσεων και πλαισιώνεται από πλούσιες λεπτομέρειες. Εξίσου θετική ήταν και η παρουσίαση της μαρτυρίας τούτων στο Δικαστήριο, η οποία διέπετο από αυθορμητισμό και φυσικότητα. Στον αντίποδα αλγεινές είναι οι εντυπώσεις που άφησε ο διευθυντής της εταιρείας. Όπως θα διαφανεί στη διεργασία που ακολουθεί, η μαρτυρία του απάδει της κοινής λογικής και είναι αντιφατική. Έτι χειρότερη ήταν η δια ζώσης ανάπτυξη τούτης. Οι ημιτελείς και ασύντακτες προτάσεις που την απαρτίζουν, άλλοτε διατυπώνοντο με δισταγμό και άλλοτε με λογόρροια, αλλά πάντα χωρίς συνοχή και λογική αλληλουχία, αναδεικνύοντας έτσι τον αλλοπρόσαλλο χαρακτήρα της μαρτυρίας του. Προτού η εξέταση προχωρήσει στα ιδιαίτερα στοιχεία της μαρτυρίας των δύο βασικών εμπλεκομένων -ενάγοντα και διευθυντή της εταιρείας, επιβάλλεται να σχολιαστεί η έκθεση που προσκομίστηκε από την υπεράσπιση, δηλαδή το τεκμήριο
- Από δικανικής σκοπιάς αναμφίβολο είναι ότι το περιεχόμενο τούτης της εκθέσεως συνιστά εξ ακοής μαρτυρία. Το πώς αντικρίζεται τέτοια μαρτυρία, εν προκειμένω οι παράμετροι που αποτιμώνται και εν τέλει ποια η οφειλόμενη από το Δικαστήριο διεργασία, διαλαμβάνεται στο άρθρο 27 του περί Αποδείξεως Νόμου, Κεφ. 9, που εσχάτως αναλύθηκε στην υπόθεση Λευκόνικο Χρηματιστηριακή Λτδ ν. Χρυστάλλα Χριστοδούλου, Πολ. Έφ. 6/11, 15/07/2016, ECLI:CY:AD:2016:A
- Στην προκείμενη περίπτωση η έκθεση (τεκμήριο 6), προσέλαβε έντυπη μορφή και συνεπώς μπορεί κανείς να θεωρήσει ότι ένεκα τούτου η εξ ακοής δήλωση μεταφέρθηκε αυτούσια. Άλλωστε και η πλευρά του ενάγοντα δεν έθεσε θέμα παραποίησης του περιεχομένου της υπό κρίση εκθέσεως. Εκείνο όμως που προβληματίζει από τον εξ ακοής χαρακτήρα τούτης της εκθέσεως, είναι η απουσία του συντάκτη τούτης από το Δικαστήριο, ως η καλύτερη δυνατή μαρτυρία. Δεν παραγνωρίζεται ότι ο διευθυντής της εναγομένης έδωσε κάποια εξήγηση, δηλαδή πως ο πραγματογνώμονας που την ετοίμασε αντιμετωπίζει προβλήματα υγείας και ότι εμπίπτει στις ευπαθείς ομάδες και ένεκα της πανδημίας του κορωνοϊού κωλύεται να παραστεί στο Δικαστήριο. Εντούτοις εκείνο που σημειώνεται είναι πως η σχετική θέση του διευθυντή της εταιρείας δεν συνοδεύτηκε από οιονδήποτε ιατρικό δικαιολογητικό που να βεβαιώνει την ορθότητα των όσων ανέφερε και απλώς αρκέστηκε στην προμνησθείσα αόριστη αναφορά. Βεβαίως η απουσία και μόνο του συντάκτη της έκθεσης δεν οδηγεί σε παραγκωνισμό τούτης. Εκείνο όμως που έτι περισσότερο αναδεικνύει τούτη την απουσία από το Δικαστήριο, είναι το γεγονός ότι το τεκμήριο 6 συνιστά έκθεση πραγματογνώμονα. Στο δικαιϊκό μας σύστημα έχει καθιερωθεί ότι η μαρτυρία πραγματογνώμονα εισάγεται υπό την αίρεση της απόδειξης του πραγματικού της υποβάθρου (βλ. Νικολάου ν. Σταύρου
(1992)1 Α.Α.Δ, 746, 750). Περιπλέον, είναι υποχρέωση του πραγματογνώμονα να εφοδιάσει το Δικαστήριο με όλα τα αναγκαία στοιχεία που έλαβε υπόψη του, πραγματικά και επιστημονικά, ώστε να το βοηθήσει να κρίνει την ορθότητα της γνώμης του και κατ' επέκταση να μορφώσει ανεξάρτητη άποψη (βλ. Στ. Ξιούρουππας κ.α ν. Λαικής Κυπριακής Τράπεζας, Πολ. Έφ. 386/10, ημερομηνίας 15/11/2016, ECLI:CY:AD:2016:A522, Χαραλάμπους ν. Αβραάμ
(1999)1 Β Α.Α.Δ, 1441, 1448 και Koufou v. The Republic
(1981)2 C.L.R, 165, 186). Η ουσία των ανωτέρω σε συσχετισμό με την υπό κρίση έκθεση (τεκμήριο 6), έγκειται στο ότι ο πραγματογνώμονας παρέθεσε αριθμό φωτογραφιών που απεικονίζουν διάφορες πέτρες και έθεσε επ' αυτών αστερίσκους, ως σημεία που απεικονίζουν κάτι το μεμπτό. Στο πόρισμα του καταλήγει ότι οι τοίχοι Α και Δ δεν παρουσιάζουν προβλήματα. Αντιθέτως θέλει το 30%, περίπου, των τοίχων Β και Γ να αποτελείται από πορώδες πέτρωμα, να έχουν ίχνη από σκυρόδεμα και επίσης η τοποθέτηση τούτων να είναι πλημμελής λόγω, είτε κενών που αφέθηκαν είτε χαλαρής τοποθέτησης. Περιπλέον, είναι η θέση του ότι δεν τοποθετήθηκαν αποστραγγιστικοί αγωγοί, χαλίκι και γεωύφασμα. Για την ποιότητα της πέτρας παραπέμπει σε εξετάσεις που διενεργήθηκαν σε εργαστήριο (επισυνάπτεται η έκθεση τούτου του εργαστηρίου) και καταλήγει ότι οι τιμές της πέτρας είναι κατά 0,5% μικρότερες των καθορισμένων τιμών. Ευθύς υποδεικνύεται ότι το τεκμήριο 6 εμπεριέχει στοιχεία που είναι αγνώστου βαθμού εξ ακοής μαρτυρίας. Εν προκειμένω η έκθεση του εργαστηρίου Paphoslab Ltd που επισυνάπτεται στο τεκμήριο 6 και αφορά την ποιότητα της πέτρας, άγνωστο είναι από ποιον διενεργήθηκε, ποια επιστημονική μέθοδος ακολουθήθηκε και ποια η θέση τούτης της μεθόδου στο επιστημονικό στερέωμα. Και όμως είναι τα αποτελέσματα αυτής της έρευνα που επικαλείται ο πραγματογνώμονας που ετοίμασε το τεκμήριο 6, ώστε να καταλήξει ότι η πέτρα που χρησιμοποιήθηκε στους τοίχους Β και Γ είναι πορώδης. Είναι γι' αυτό που αναφέρθηκε ότι η έκθεση εμπεριέχει αγνώστου βαθμού εξ ακοής μαρτυρία. Άγνωστο ακόμη παραμένει και αυτό τούτο το δείγμα που προφανώς εξετάστηκε και καθετί που το αφορά, δηλαδή από πού λήφθηκε και γιατί επιλέγηκε το σημείο εκείνο και όχι άλλο. Ούτε και δόθηκαν οιεσδήποτε εξηγήσεις σε σχέση με τις πιο πάνω επιλογές. Αυτά και μόνο αποκαθηλώνουν το πραγματικό υπόβαθρο στο οποίο στηρίχτηκε ο πραγματογνώμονας σε σχέση με την ποιότητα της πέτρας. Εν κατακλείδι ούτε και η θέση περί εσφαλμένης τοποθέτησης μέρος των λίθων αιτιολογήθηκε στο Δικαστήριο κατά τον δέοντα και αναμενόμενο τρόπο, δηλαδή δεν εξηγήθηκε τι έπρεπε να γίνει και τι είναι αυτό που αποδεικνύει ότι δεν έγινε. Εν ολίγοις, η πλευρά της υπεράσπισης αρκέστηκε να προσκομίσει στο Δικαστήριο την έκθεση, εκλαμβάνοντας ότι αυτό ικανοποιεί τόσο τις προϋποθέσεις του περί Αποδείξεως Νόμου, όσο και κάθε σχετική αρχή της νομολογίας που άπτεται της μαρτυρίας πραγματογνώμονα. Γεγονός όμως παραμένει ότι δεν εξηγήθηκαν και ούτε αιτιολογήθηκαν τα εκεί αναφερόμενα, εν προκειμένω η θέση του πραγματογνώμονα ότι ο τρόπος τοποθέτησης των λίθων είναι εσφαλμένος. Συνεπώς ο πραγματογνώμονας και κατ' επέκταση η έκθεση δεν επιτέλεσαν το νομολογιακό τους καθήκον, δηλαδή να μορφώσουν προς τούτο το Δικαστήριο, ώστε στο τέλος της ημέρας να δύναται το ίδιο να ελέγξει τη σχετική θέση και να καταλήξει σε κάποιο συμπέρασμα. Πέραν των ανωτέρω, στοιχεία που ούτως ή άλλως δεν επιτρέπουν απόδοση οιασδήποτε βαρύτητας στην εξ ακοής μαρτυρία του τεκμηρίου 6, σημασία έχει και το γεγονός ότι σε ουδένα εκ των μαρτύρων της πλευράς του ενάγοντα τέθηκε το περιεχόμενο της έκθεσης, ώστε να παρασχεθεί η ευχέρεια σχολιασμού. Ιδιαίτερα, δεν υποβλήθηκε στον ενάγοντα ότι οι πέτρες δεν ήταν ομοιόμορφα τοποθετημένες ή ότι υπήρχαν χαλαρά τμήματα πέτρας ή ότι αφέθηκαν μεγάλα κενά λόγω της μη τοποθέτησης ικανοποιητικής ποσότητας λίθων πλήρωσης. Αυτά όμως τα ζητήματα δεν είναι αμιγώς τεχνικά. Είναι πρωτίστως πραγματικά και ως τέτοια όφειλε η πλευρά της υπεράσπισης να τα θέσει στον ενάγοντα, αλλά και στον ΜΕ3 που είναι πραγματογνώμονας, ώστε να αμφισβητηθούν σε σχέση με τη δική τους εκδοχή και συνάμα να τους δοθεί η ευχέρεια να απαντήσουν. Στην υπόθεση Frederickou Schools Co Ltd v. Acuac Inc.
(2002)1 Α.Α.Δ, 1527, 1541 (σχετική είναι και η υπόθεση Στέλιος Σάββα & Υιοί Λίμιτεδ ν. Medcon Constructions Limited, Πολ. Έφ 53/13, ημερ. 20/03/2018), επαναλήφθηκαν δύο βασικές δικαιϊκές αρχές. Η πρώτη είναι πως η πλευρά που αντεξετάζει οφείλει να θέσει κάθε πτυχή της υπόθεσης της στους μάρτυρες της άλλης πλευράς. Αυτό γιατί η αντεξέταση βρίσκεται στον πυρήνα του αντιπαραθετικού συστήματος ως εξυπηρετούσα τον ύψιστο σκοπό της διαδικασίας, που δεν είναι άλλος από την εξεύρεση της αλήθειας δια της αντιπαραβολής των αντίθετων εκδοχών. Η άλλη αρχή, εξίσου σημαντική, είναι πως ο μάρτυρας πρέπει να αντεξετασθεί επί όλων των ουσιαστικών γεγονότων που αμφισβητούνται, διαφορετικά το Δικαστήριο εκλαμβάνει τη μαρτυρία του ως αναμφισβήτητη. Όπως θα διαφανεί στη συνέχεια, ούτε αυτό έγινε. Με δεδομένο λοιπόν ότι εδώ δεν ακολουθήθηκε η δέουσα και ορθόδοξη διαδικασία, δεν νοείται να αφεθεί η υπεράσπιση να αποκομίσει όφελος από τον πλημμελή τρόπο ανάπτυξης και αντιμετώπισης της προσκομισθείσας μαρτυρίας. Συνεπεία τούτου το περιεχόμενο της έκθεσης τεκμήριο 6 δεν δικαιολογείται να προσλάβει οιαδήποτε αξία, εφόσον δεν τέθηκε υπόψιν των μαρτύρων της πλευράς του ενάγοντα και περιπλέον, δεν αμφισβητήθηκε η εκδοχή τούτων που είναι εκ διαμέτρου αντίθετη. Για όλους μαζί και κάθε ένα ξεχωριστά από τους λόγους που πιο πάνω παρατέθηκαν, δεν αποδίδεται οιαδήποτε βαρύτητα στο περιεχόμενο του τεκμηρίου 6. Από την άλλη ο ΜΕ3, πολιτικός μηχανικός, εξήγησε στο Δικαστήριο κάθε τι σχετικό. Παρεμβάλλεται εδώ ότι ο μάρτυρας δέχθηκε ότι δεν είναι γεωλόγος. Η ερώτηση σκοπούσε βεβαίως να υποβαθμίσει τη θέση του σε σχέση με κάποιες από τις πέτρες που χρησιμοποιήθηκαν, οι οποίες αν και έχουν το χρώμα του σκυροδέματος, όπως ο ΜΕ3 ανέφερε, δεν είναι σκυρόδεμα αλλά είναι πέτρα. Είναι γεγονός βεβαίως ότι ο ΜΕ3 δεν είναι γεωλόγος. Άλλωστε ο μάρτυρας δεν ισχυρίστηκε κάτι τέτοιο. Παραγνωρίζεται όμως πως ο ΜΕ3 ανέφερε ότι γνωρίζει γεωλογία και τα υποστρώματα του εδάφους λόγω της ιδιότητας που κατέχει, δηλαδή εκείνη του πολιτικού μηχανικού. Πέραν τούτου όμως πλέον σημαντικό από αυτή τη πτυχή της μαρτυρίας του ΜΕ3 είναι πως σε σχέση με το χρώμα της πέτρας επικαλέστηκε την εμπειρία του με αυτή, η οποία ανέρχεται σε 36 έτη. Όπως ανέφερε και ο ίδιος την χρησιμοποίησε πολλές φορές και αυτός είναι ο λόγος που γνωρίζει το χρωματισμό της. Προς απόδειξη τούτου ανέφερε ότι εξορύσσεται από συγκεκριμένες περιοχές τις οποίες κατονόμασε, μεταξύ αυτών και οι Κυβίδες που ο ενάγων ανέφερε ότι απ' εκεί προμηθευόταν την πέτρα. Μάλιστα αυτή η δεδηλωμένη εμπειρία του ΜΕ3 και οι λεπτομέρειες που ανέφερε, δεν έτυχαν αμφισβήτησης από την υπεράσπιση. Υποδεικνύεται εν προκειμένω ότι η νομολογία αναγνωρίζει τη δυνατότητα έκφρασης γνώμης που αιτιολογείται στην εμπειρία του μάρτυρα (βλ. Θεοσκέπαστη Φαρμ ν. Δημοκρατίας
(1989)1 Α.Α.Δ. 534). Ένεκα όλων των ανωτέρω κρίνω ότι αυτό είναι που ισχύει και στη δεδομένη περίπτωση. Ο ΜΕ3 αιτιολόγησε επαρκώς τη σχετική εμπειρία που έχει, ενώ οι εξηγήσεις του αναδεικνύουν τον γνήσιο και πάνω απ' όλα πειστικό χαρακτήρα της γνώμης του. Όλα τα ανωτέρω καθιστούν αυτή τη πτυχή της μαρτυρίας του ασφαλή. Ως εκ τούτου δέχομαι τη θέση του ότι το υλικό που χρησιμοποιήθηκε είναι πέτρα και όχι σκυρόδεμα, παρ' ότι φέρει το χρώμα του σκυροδέματος. Η ειλικρίνεια του ΜΕ3 είναι διάχυτη στο σύνολο της μαρτυρίας του. Ενδεικτικά σημειώνεται ότι η μαρτυρία του συνάδει με θέσεις που είναι κοινώς αποδεχτές. Για παράδειγμα ο ΜΕ3 δέχεται ότι ο τοίχος Γ δεν είναι ολοκληρωμένος, καθώς ότι δεν έγιναν αποστραγγιστικά έργα και επιχωματώσεις. Κατά τον ίδιο τρόπο ανέφερε στην έκθεσή του (τεκμήριο 5) ότι κάποιες από τις πέτρες έχουν υποστεί ζημιές λόγω των βροχοπτώσεων και γι' αυτό το λόγο επιβάλλεται να αντικατασταθούν. Αυτή η πτυχή της μαρτυρίας του ΜΕ3 αναδεικνύει τη φιλαλήθεια του και καταρρίπτει τη θέση της υπεράσπισης ότι η μαρτυρία του είναι υποβολιμαία από τον ενάγοντα και στοχευμένη να εξυπηρετήσει τα συμφέροντα του. Αντιθέτως η μαρτυρία τούτου κρίνεται ειλικρινής και αιτιολογημένη στον απαιτούμενο βαθμό και συν τω χρόνω συνάδει με κοινώς αποδεχτή μαρτυρία, καθώς και τη μαρτυρία του ενάγοντα. Εν όψει όλων των ανωτέρω δέχομαι ότι η μαρτυρία του ΜΕ3 αποδίδει την ορθή επιστημονική κατάσταση των πραγμάτων. Οι αρχές που τέθηκαν στην υπόθεση Frederickou, πιο πάνω, δεν αφήνουν αναλλοίωτη τη μαρτυρία του διευθυντή της εταιρείας, αυτή τη φορά σε αντιδιαστολή με τη μαρτυρία του ΜΕ2, πατέρα του ενάγοντα. Ο τελευταίος κλήθηκε στο Δικαστήριο απλώς και μόνο για να υποστηρίξει ότι την ημέρα που μετρήθηκε το σύνολο των τοίχων για να εξακριβωθεί το εμβαδό τους, συνόδευσε τον υιό του στο εργοτάξιο μαζί με κάποιο υπάλληλο του τελευταίου και εκεί συνάντησαν τον επιστάτη Λάμπρο και κάποιο βοηθό του. Οι πέντε τους μέτρησαν τους τοίχους και συμφώνησαν το τελικό εμβαδόν. Αυτή η θέση του ΜΕ2 και συγκεκριμένα η ταυτότητα των προσώπων που μετέβησαν στο εργοτάξιο, δεν αμφισβητήθηκε από την υπεράσπιση και ούτε υποβλήθηκε οτιδήποτε διαφορετικό, φερ' ειπείν ότι η συνάντηση ήταν με τον διευθυντή της εταιρείας ή ότι ο ενάγων συνοδεύετο από δύο μπράβους. Ακόμη, δεν του υποβλήθηκε ότι είχε τέτοια συνάντηση με τον διευθυντή της εταιρείας, τον υιό του και δυο μπράβους, απλώς ήταν σε άλλη ημερομηνία από την προηγούμενη. Ούτε όμως στον ενάγοντα υποβλήθηκαν τέτοιες θέσεις, ώστε να του επιτραπεί να τοποθετηθεί. Συνακόλουθα, η διαφορετική εκδοχή που εκ των υστέρων εξέφρασε ο διευθυντής της εταιρείας, δηλαδή ότι τέτοια συνάντηση διενεργήθηκε μαζί του και έλαβε χώρα στην παρουσία δύο μπράβων που συνόδευαν τον ενάγοντα, απολήγει να είναι αντίθετη με αναμφισβήτητη μαρτυρία και ως τέτοια δεν μπορεί να γίνει αποδεχτή. Επί του προκειμένου δέχομαι την αξιόπιστη μαρτυρία του ΜΕ2, δηλαδή ότι ήταν παρών στη συνάντηση που έλαβε χώρα και αυτή ήταν μεταξύ του υιού του και του επιστάτη Λάμπρου, και τότε ήταν που μετρήθηκε το συνολικό εμβαδό των τοίχων και έγινε η παράδοση του έργου. Τώρα, η μαρτυρία του ενάγοντα είχε συνοχή, λογική και περιπλέον υποστηρίζεται ακόμη και από αυτή τη μαρτυρία του διευθυντή της εταιρείας. Και εξηγώ· η ουσία της μαρτυρίας του ενάγοντα είναι ότι έκτισε τοίχους συνολικού εμβαδού 3642,96 m2, ότι η συμφωνία του με την εταιρεία ήταν για €82 ανά m2 πλέον ΦΠΑ και τέλος, ότι αν και του καταβλήθηκε ποσό €244.914, παραμένει υπόλοιπο ύψους €96.842, που αντιστοιχεί στα τελευταία 1181 m2 που κτίστηκαν, δηλαδή στο τεκμήριο 4. Αν και οι πλείστοι εκ των ισχυρισμών του ενάγοντα αρχικώς αμφισβητούντο, εν τέλει υιοθετήθηκαν από τον διευθυντή της εταιρείας κατά τη διάρκεια της ένορκης μαρτυρίας τούτου. Αυτός είναι και ο λόγος που η ουσία της μαρτυρίας του ενάγοντα υιοθετήθηκε ως παραδεχτή και αναμφισβήτητη, γεγονός που την οδήγησε να καταστεί μέρος των διαπιστώσεων του Δικαστηρίου. Αυτή όμως η πτυχή της μαρτυρίας του ενάγοντα είναι εκείνη που θεωρώ ότι υποστηρίζεται από τη μαρτυρία του διευθυντή, εφόσον εν τέλει αποδέχθηκε τα εκεί αναφερόμενα γεγονότα. Κατά τα λοιπά η αντεξέταση του ενάγοντα ήταν επιδερμική και επί παρεμφερών ζητημάτων. Η αμφισβήτηση που έτυχε ήταν σε σχέση με το ποιος έδινε τις οδηγίες για την τοποθέτηση της πέτρας και ιδιαίτερα ότι αυτός δεν ήταν ο διευθυντής. Επίσης αμφισβητήθηκε για τη θέση του ότι είπε στο διευθυντή της εταιρείας ότι ο τοίχος είναι πολύ ψηλός και χρειάζεται κάποιο μηχανικό να τους πει τι να κάνουν. Τέλος, αμφισβητήθηκε και για τον ισχυρισμό του ότι συνάντησε τον αδελφό του διευθυντή της εταιρείας, του παραπονέθηκε ότι δεν τον εξόφλησε και ο τελευταίος του απάντησε κατά τον τρόπο που άφηνε να νοηθεί ότι ο αδελφός του σπατάλησε τα χρήματα του και δεν δύναται να πληρώσει. Κατά τα λοιπά ανέγγιχτη παρέμεινε η εκδοχή του ότι ο πολιτικός μηχανικός [ ] Νικολάου είναι εκείνος που τους είπε πως να κτίσουν τον τοίχο ή ότι μετά την έκδοση του τιμολογίου ο διευθυντής του είπε ότι θα του κόψει χρήματα και του απαγόρευσε να μεταβεί στο εργοτάξιο, προσθέτοντας ότι θα διορθώσει τις κακοτεχνίες και θα του αφαιρέσει τα χρήματα και τέλος, ότι η τοποθέτηση αποστραγγιστικού αγωγού, χαλικιού και γεωυφάσματος, δεν περιλαμβάνετο στις υποχρεώσεις που ανέλαβε. Και όπως έχει ήδη υποδειχθεί, ούτε υποβλήθηκε στον ενάγοντα οτιδήποτε για κακοτεχνίες, οιουδήποτε είδους. Όλα όσα δεν αντεξετάστηκαν δεν μπορεί παρά να θεωρηθούν σήμερα ότι δεν αμφισβητούνται. Πέραν τούτου το γιατί είναι λογική η μαρτυρία του ενάγοντα και συνακόλουθα αναξιόπιστη η αντίθετη μαρτυρία του διευθυντή της εταιρείας, φαίνεται και από τα εξής· ο ενάγων υποστήριξε ότι ο πολιτικός μηχανικός δεν επέβλεπε το έργο από την αρχή, αλλά μετέβη όταν πλέον είχε κτιστεί ο τοίχος σε ύψος τεσσάρων μέτρων. Μέχρις ότου γίνει αυτό και λάβει οδηγίες από τον πολιτικό μηχανικό, ο επιστάτης [ ] και ο διευθυντής της εταιρείας ήταν εκείνοι που του έδιναν οδηγίες. Ερωτήθηκε στην αντεξέταση κατά πόσο ο διευθυντής του έλεγε πού θα βάλει την κάθε πέτρα και απάντησε αρνητικά. Πρόσθεσε όμως ότι ο ίδιος έκτιζε εκεί που του έβαζαν σημάδια και ακολούθως εξήγησε και δεν αμφισβητήθηκε, ότι ο ίδιος δεν γνώριζε πού θα κτιστούν τα σπίτια, εννοώντας βεβαίως ότι αυτός ήταν και ο λόγος που οι οδηγίες της εταιρείας ήταν απαραίτητες. Η θέση αυτή του ενάγοντα συμπλέει με τη λογική. Όντως που θα τοποθετούσε τις πέτρες άνευ οδηγιών, θέση που η υπεράσπιση δεν αμφισβήτησε και δεν πρόταξε οτιδήποτε διαφορετικό. Περιπλέον, οι λεπτομέρειες που έδωσε, εν προκειμένω τα ονόματα των προσώπων που ήταν εκεί (πέραν του διευθυντή ήταν ο επιστάτης [ ] και κάποιος άλλος [ ] Λεάνδρου που τυγχάνει να είναι εξάδελφος του και αυτός είναι που το έφερε σε επαφή με τον διευθυντή), σε συνδυασμό με τις επεξηγήσεις σε σχέση με την εργασία που έκαστος είχε (ανέφερε ότι ο επιστάτης του έβαζε σημάδια μαζί με τον διευθυντή, ενώ ο [ ] Λεάνδρου έκανε την επιχωμάτωση μετά που ο ίδιος τοποθετούσε την πέτρα), προσδίδει στην εκδοχή του αληθοφάνεια και κύρος. Στον αντίποδα το ψεύδος του διευθυντή διαπιστώνεται από τις αντιφατικές και αλλοπρόσαλλες εκδοχές. Στη δια ζώσης μαρτυρία του ο διευθυντής της εταιρείας ισχυρίστηκε ότι μετά που έκαναν τη συμφωνία με τον πολιτικό μηχανικό έδειξαν ποιες πέτρες και πως θα κτιστούν. Μάλιστα τα όποια μικρά προβλήματα είχαν στην αρχή, τα έλυσαν με συνεννόηση και προχώρησαν και έχτισαν τον πρώτο τοίχο. Αντεξεταζόμενος δέχθηκε ότι πολλές φορές ήταν εκεί στο έργο. Ερωτηθείς εντούτοις ποιος έδινε οδηγίες, απάντησε ο μηχανικός της εταιρείας που έκανε τη στατική μελέτη. Το υστερόβουλο και ψευδές των πάρα πάνω θέσεων, προδίδουν τα αναφερόμενα στην 5η παράγραφο της υπεράσπισης. Αναφέρεται εκεί ότι: «Ο ισχυρισμός ότι οι εργασίες γίνονταν υπό την επίβλεψη αντιπροσώπου και πολιτικού μηχανικού της εναγόμενης είναι αναληθής και σκοπό έχει την παραπλάνηση του Σεβαστού Δικαστηρίου. Η Εναγόμενη δεν αρνείται ότι ο διευθυντής της επισκέφτηκε το χώρο των εργασιών ορισμένες φορές πριν το πέρας και κατά την διάρκεια των εργασιών. Αρκετές κακοτεχνίες όμως ήταν ορατές και εμφανής κατά την διάρκεια των επισκέψεων, οι δε παρατηρήσεις του διευθυντή της εναγόμενης προς τον Ενάγοντα ήταν έντονες και συνεχείς και οι διαπληκτισμοί με τον Ενάγοντα επ' αυτού αρκετοί και έντονοι.» Και όλα αυτά για να καταλήξει στην 9η παράγραφο της υπεράσπισης ότι ο ενάγων τους παρουσιάστηκε ως ειδήμων και πως αυτός είναι ο λόγος που προσλήφθηκε και ως εκ τούτου αναμένετο να επιδείξει αρμόζουσα προσοχή και επιδεξιότητα. Η δια ζώσης μαρτυρία του διευθυντή απέχει παρασάγγας από τις δικογραφημένες θέσεις της εναγόμενης και αυτό είναι ηλίου φαεινότερον. Εντέλει δέχθηκε ότι ο ενάγων λάμβανε οδηγίες, αλλά ισχυρίστηκε ότι αυτές δίδοντο από τον πολιτικό μηχανικό. Συνεπώς εκμηδενίστηκε η θέση πως ο ενάγων προσλήφθηκε ως ειδήμων, εφόσον φυσιολογικά αυτό το ρόλο επιτελούσε ο πολιτικός μηχανικός. Περιπλέον ο διευθυντής δέχθηκε ότι πάρα πολλές φορές ήταν και ο ίδιος στο μέρος. Και ερωτώ· ποιος ήταν τότε ο ρόλος των δικών του συχνών επισκέψεων στο εργοτάξιο. Πως και δεν είδε τις όποιες κακοτεχνίες ενωρίτερα, άλλωστε κατά τον ίδιο οι κακοτεχνίες ήταν εμφανής (βλ. παράγραφο 5 υπεράσπισης). Επ' αυτού ανάλογα ισχυρίστηκε και στη δια ζώσης μαρτυρία του. Γιατί τότε δεν επενέβη στο στάδιο που τις είχε δει. Εντούτοις αυτή η πτυχή της μαρτυρίας του δεν συνάδει με την παράγραφο 17 της υπεράσπισης, η οποία τον θέλει να μεταβαίνει εκεί στο τέλος του έργου και με έκπληξη να διαπιστώνει τις κακοτεχνίες. Δεν είναι πολλά όσα χρειάζεται να ειπωθούν. Επί του προκειμένου η νομολογία είναι απολύτως διαφωτιστική και καθοδηγητική. Στην υπόθεση Χρίστου ν. Ηροδότου
(2008)1 Α.Α.Δ, 676, υποδείχθηκε ότι διάσταση μεταξύ δικογράφου και μαρτυρίας πλήττει την ειλικρίνεια του μάρτυρα. Έτσι και στη δεδομένη περίπτωση, οι παλινδρομήσεις του διευθυντή μεταξύ των διάφορων εκδοχών δεν επιτρέπουν στο Δικαστήριο να υιοθετήσει τη θέση του, εφόσον αναδεικνύουν την υστεροβουλία για την οποία έγινε λόγος. Τι να δεχθεί το Δικαστήριο· τη δια ζώσης μαρτυρία του που τον θέλει να πηγαίνει συχνά στο εργοτάξιο ή μήπως τη δικογραφημένη εκδοχή της υπεράσπισης που είναι εντελώς διαφορετική. Και ποιος ήταν ο ειδήμων, ο πολιτικός μηχανικός ή ο ενάγων. Τα πιο πάνω καθορίζουν την τύχη της μαρτυρίας του διευθυντή και δεν επιτρέπουν αποδοχή τούτης ως αξιόπιστης. Πέραν τούτου το επιπόλαιο και αναληθές της εκδοχής του είναι διάχυτο στη μαρτυρία του και διαπιστώνεται σε κάθε επόμενο ισχυρισμό. Όπως ισχυρίστηκε, μετά τον πρώτο τοίχο ο ενάγων σταμάτησε να τοποθετεί την πέτρα που είχαν συμφωνήσει. Ήταν η θέση του ότι η πέτρα που άρχισε να χρησιμοποιεί ήταν προϊόν κλοπής και πώς ενημερώθηκε σχετικά από την αστυνομία. Όταν δε το ανέφερε στον ενάγοντα ο τελευταίος αδιαφόρησε και του είπε· «εσένα τι σε κόφτει». Απ' εκείνη τη στιγμή ο πολιτικός μηχανικός άρχισε να έχει αμφιβολίες για την ποιότητα της πέτρας και του έλεγαν να σταματήσει. Ομολογώ ότι δεν βλέπω τη λογική στο σύνολο της πιο πάνω εκδοχής του διευθυντή. Δηλαδή οι αμφιβολίες του πολιτικού μηχανικού για την ποιότητα της πέτρας οφείλοντο στο ότι ήταν κλοπιμαία και όχι ότι ήταν μειωμένης ποιότητας; Περαιτέρω, δεν μπορώ να δεχθώ ότι ζήτησε από τον ενάγοντα να εγκαταλείψει το εργοτάξιο αλλά ο τελευταίος δεν συμμορφώθηκε. Και γιατί η εταιρεία δέχτηκε τούτο και συνέχισε να τον πληρώνει; Ακόμη, αν η πέτρα ήταν κλοπιμαία τότε η αστυνομία είναι εκείνη που θα σταματούσε τον ενάγοντα, αφού μάλιστα σύμφωνα με τον ισχυρισμό εκείνη είναι που ενημέρωσε τον διευθυντή γι' αυτό το πράγμα. Δεν έγινε όμως κάτι τέτοιο. Περιπλέον, σημειώνεται πως παρ' ότι η σχετική θέση αμφισβητήθηκε, δεν προσκομίστηκε στο Δικαστήριο οτιδήποτε που να υποστηρίζει τον εν λόγω ισχυρισμό. Εν κατακλείδι, ο διευθυντής της εταιρείας συνάρτησε το πρόβλημα που προκλήθηκε με τα υπογεγραμμένα τιμολόγια. Εντούτοις η αντεξέταση φανέρωσε ότι δέχεται πως η εταιρεία κατέβαλε το ποσό των €244.914 και επίσης, ότι ο ίδιος είναι που ενέκρινε τις πληρωμές και γνώριζαν, στο περίπου, τι είναι που πληρώνετο. Και όλα αυτά πέραν των τετραγωνικών μέτρων που είναι δεδομένα. Ερωτήθηκε και απάντησε ότι το πρόβλημα προκλήθηκε σε σχέση με τους τοίχους Β και Γ. Εν πρώτοις υποδεικνύεται ότι στην κυρίως εξέταση ισχυρίστηκε ότι τα προβλήματα ξεκίνησαν μετά τον πρώτο τοίχο, δηλαδή συμπεριέλαβε ακόμη ένα πέραν των δύο τελευταίων. Πέραν τούτης της αντίφασης, σημαντική κρίνεται η υποβολή της πλευράς του ενάγοντα ότι πληρώθηκε μέρος και αυτών των τοίχων (Β και Γ). Και όντως αυτό προκύπτει από τα τετραγωνικά σε συσχετισμό με το καταβληθέν ποσό, στοιχείο που φανερώνει το νεφελώδες της μαρτυρίας του διευθυντή. Εν τέλει πότε ξεκίνησαν τα προβλήματα, μετά τον πρώτο τοίχο ή περιορίζονται μόνο στους τοίχος Β και Γ. Αν αυτούς είναι που αφορούν μόνο (Β και Γ) και αναμφισβήτητο είναι πως αυτοί είναι εμβαδού 544,07 m2 και 808,12 m2 αντίστοιχα, δηλαδή σύνολο 1352,19 m2, γιατί τότε η εταιρεία πλήρωσε, μέσω του διευθυντή που ενέκρινε τις πληρωμές, μέρος τούτου του ποσού, γεγονός που προκύπτει από το ότι η αξίωση περιορίζεται σε 1181 m2 (βλ. τεκμήριο 4) δηλαδή λιγότερα μέτρα από τους τοίχους Β και Γ. Γιατί ο διευθυντής ενέκρινε τούτη την πληρωμή, αν όχι επειδή συμφωνούσε. Τα ανωτέρω δεν είναι ικανά να σταθούν απέναντι στην ούτως ή άλλως αναμφισβήτητη αλλά και αξιόπιστη θέση του ενάγοντα, ότι ο διευθυντής της εταιρείας αναφέρθηκε σε κακοτεχνίες όταν είχαν ολοκληρωθεί οι εργασίες και ποτέ προηγουμένως. Και τούτο παρ' ότι ήταν εκεί και επέβλεπε και έδινε οδηγίες καθ' όλη τη διάρκεια του έργου. Είμαι της γνώμης ότι τα πράγματα έχουν όπως τα εξήγησε ο ενάγων, αλλιώς αν ο διευθυντής είχε παράπονο, έστω μόνο για τους τοίχους Β και Γ, δεν θα εξοφλούσε μέρος της εργασίας που τους αφορά και βεβαίως θα παραπονείτο κατά τη διάρκεια της κατασκευής. Αν δε το πρόβλημα ήταν πως η πέτρα ήταν κλοπιμαία, ισχυρισμός που δεν εναρμονίζεται με καμία από τις υπόλοιπες θέσεις του διευθυντή της εταιρείας, τότε ουδέν άλλο ποσό θα κατέβαλλε και ευθύς θα τερμάτιζε τη συμφωνία και θα καλούσε την αστυνομία. Εν κατακλείδι οξύμωρη και αντιφατική είναι και η άλλη θέση του διευθυντή ότι κάλεσε τον ενάγοντα να τα βρουν και να αποταθούν στο ΕΤΕΚ. Η αντίφαση και ο παραλογισμός αναδεικνύεται λόγω των ισχυρισμών που προηγήθηκαν τούτης της θέσης. Ο διευθυντής υποστήριξε, μεταξύ άλλων, ότι οι πέτρες ήταν κλοπιμαίες και κινδύνευε ο ίδιος να καταγγελθεί από την αστυνομία, ο ενάγων απειλούσε τον ίδιο και την οικογένειά του με άτομα του υποκόσμου και ότι οι μπράβοι του ενάγοντα έκλεψαν το όχημά του και πως γι' αυτό τον λόγο κατήγγηλε την υπόθεση στην αστυνομία. Εν πρώτοις ας σημειωθεί ότι αν και αμφισβητήθηκε για όλα τα πιο πάνω, ουδέν στοιχείο προσκόμισε στο Δικαστήριο που να υποστηρίζει την εκδοχή του. Πέραν όμως τούτο, ασύλληπτο είναι ότι παρά τη ζοφερή εικόνα που παρουσίασε για τη σχέση του με τον ενάγοντα, αίφνης υποστήριξε ότι μετά απ' όλα αυτά τον κάλεσε να τα βρουν και να αποταθούν στο ΕΤΕΚ. Και ερωτώ, σε τι να τα βρουν· στις πέτρες; Δηλαδή τι ήταν αυτό που θα τις νομιμοποιούσε, τη στιγμή που τις θέλει να είναι προϊόν κλοπής και πως αυτό θα τον εξυπηρετούσε με την ποιότητα που αμφισβητούσε ο πολιτικός μηχανικός; Και με ποιον να τα βρει, τον άνθρωπο του υποκόσμου ή τους μπράβους; Δηλαδή τότε δεν φοβόταν ή μήπως ουδέποτε συνέβησαν όλα αυτά και η καταφυγή στο ΕΤΕΚ ήταν μια ύστατη προσπάθεια να αποφύγει να καταβάλει το οφειλόμενο ποσό. Για όλους τους πιο πάνω λόγους και καθ' ένα ξεχωριστά, καταλήγω ότι η μαρτυρία του διευθυντή της εταιρεία είναι παντελώς αναξιόπιστη και πλην των ισχυρισμών τούτου οι οποίοι ταυτίζονται με τη μαρτυρία που κάλεσε η πλευρά του ενάγοντα, η λοιπή μαρτυρία του κρίνεται αναξιόπιστη και απορρίπτεται. Τώρα, όπως προκύπτει απ' όλα τα ανωτέρω η μαρτυρία που προσκομίστηκε από την υπεράσπιση δεν έθεσε εν αμφιβόλω την εκδοχή του ενάγοντα σε σχέση με την αξίωσή του. Είναι αντιληπτό ότι η μαρτυρία της υπεράσπισης δέχεται τα μέτρα που κατασκευάστηκαν, τη συμφωνηθείσα τιμή και τέλος το καταβληθέν ποσό. Η ουσία της υπεράσπισης έγκειται στο ότι δεν πρέπει να καταβάλει το υπόλοιπο που αξιώνεται από τον ενάγοντα, όχι γιατί δεν υφίσταται, αλλά επειδή το κόστος επιδιόρθωσης των κακοτεχνιών υπερβαίνει το οφειλόμενο ποσό. Τι είναι όμως αυτό που προκύπτει από την αξιόπιστη και αποδεχτή μαρτυρία. Με δεδομένο ότι η μαρτυρία που διευθυντή απορρίφθηκε ως αναξιόπιστη και ουδεμία βαρύτητα αποδίδεται στην εξ ακοής μαρτυρία του τεκμηρίου 6, είναι αντιληπτό ότι η πλευρά της υπεράσπισης δεν κατόρθωσε να προσκομίσει οιανδήποτε μαρτυρία που να αποδεικνύει την εκδοχή της για κακοτεχνίες. Αντιθέτως η αξιόπιστη μαρτυρία τόσο του ενάγοντα όσο και του ΜΕ3, δηλαδή του πολιτικού μηχανικού, απολήγει σε διαπίστωση ότι δεν υπήρξαν κακοτεχνίες, άλλες απ' εκείνες που οι δύο μάρτυρες -ενάγων και ΜΕ3- ανέφεραν και οι οποίες δεν ενέπιπταν στις υποχρεώσεις του ενάγοντα. Παρεμβάλλεται εδώ ότι συνιστά διαπίστωση μου πως η τοποθέτηση αποστραγγιστικών αγωγών, χαλικιού και γεωυφάσματος, δεν ήταν μεταξύ των υποχρεώσεων που ανέλαβε ο ενάγων. Περιπλέον, διαπίστωσή μου είναι ότι ο πολιτικός μηχανικός Αντρέας Νικολάου μετέβη στο εργοτάξιο όπως ο ενάγων εξήγησε, ενώ μέχρι εκείνη τη στιγμή οδηγίες έδινε ο διευθυντής και ο επιστάτης Λάμπρος. Εν κατακλείδι αποτελεί διαπίστωση μου ότι με την ολοκλήρωση της εργασίας ο ενάγων, συνοδευόμενος από τον πατέρα του και ένα υπάλληλό του, συναντήθηκε στο εργοτάξιο μαζί με τον επιστάτη της εταιρείας και κάποιο βοηθό του. Εκεί είναι που συμφώνησαν τα τετραγωνικά μέτρα των τοίχων που κτίστηκαν. Μετά απ' αυτό ο ενάγων εξέδωσε το τεκμήριο 4, δηλαδή το τιμολόγιο που αφορά την τελευταία εργασία που εκτέλεσε και δεν πληρώθηκε, εν προκειμένω 1181 m2 και ποσό €96.842 Παρ' ότι επιχείρησε να δώσει το τιμολόγιο στον διευθυντή της εταιρείας, ο εν λόγω προφασιζόμενος διάφορα κωλύματα απέφυγε να το παραλάβει. Το τεκμήριο 4 εκδόθηκε την 05/03/2009 και η εναγόμενη εταιρεία αμέσως έλαβε γνώση, εντούτοις έκτοτε δεν έχει εξοφλήσει τούτο. Πριν την ολοκλήρωση της εργασίας ο διευθυντής της εταιρείας δεν είχε αναφέρει οτιδήποτε για κακοτεχνίες. Βάσει των πάρα πάνω είναι φανερό ότι η ανταπαίτηση παρέμεινε αναπόδειχτη, εφόσον δεν υποστηρίζεται από αξιόπιστη μαρτυρία και είναι αντίθετη των διαπιστώσεων του Δικαστηρίου. Ως εκ τούτου απορρίπτεται. Από την άλλη οι διαπιστώσεις του Δικαστηρίου ικανοποιούν τη βάση αγωγής του ενάγοντα, η οποία συνίσταται, ως έχει υποδειχθεί, σε παρασχεθείσες εργασίες και/ή υπόλοιπο λογαριασμού. Στην υπόθεση Γεώργιος & Σπύρος Τσαππή Λτδ ν. Πολυβίου
(2009)1 Α.Α.Δ, 339, 348, λέχθηκε ότι το τιμολόγιο αν και δεν συνιστά αναγνωρισμένη βάση αγωγής, αποτελεί μέσο απόδειξης και θεωρείται ο έγγραφος λογαριασμός των διαδίκων. Σχετική είναι και η υπόθεση R. P. Leggott κ.α ν. S.B.Mosaic Ltd, Πολ. Εφ. 359/13 ημερομηνίας 28/08/2020, ECLI:CY:AD:2020:A
- Και στη δεδομένη περίπτωση τα αναγραφόμενα σε τούτο το τιμολόγιο είναι παραδεχτά, όπως δέχθηκε ο διευθυντής της εταιρείας. Αυτό σε συνδυασμό με το ότι η εναγόμενη εταιρεία δεν προσκόμισε απόδειξη εξόφλησης του υπολοίπου του λογαριασμού των δύο και ουδεμία εκ των διαπιστώσεων του Δικαστηρίου δικαιολογεί τέτοιο συμπέρασμα, καταλήγω ότι ο ενάγων απέδειξε την αξίωση του, δηλαδή πως η εναγομένη του οφείλει το ποσό των €96.842, ως υπόλοιπο λογαριασμού εκτελεσθείσας εργασίας. Προτού ολοκληρωθεί η διερεύνηση, δεν μπορεί να μείνει ασχολίαστη η αξίωση του ενάγοντα για τόκο προς 9% μετά πάροδο 30 ημερών από της εκδόσεως του τιμολογίου, δηλαδή του τεκμηρίου
- Δεν παραβλέπω ότι το τιμολόγιο, τεκμήριο 4, αναγράφει τούτο τον όρο. Υποδεικνύεται εντούτοις πως σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου η επιδίκαση τόκου πέραν του νόμιμου δικαιολογείται εκεί και όπου αποδεικνύεται ως ειδική ζημιά (βλ. Κολακίδης & Συνεταίροι ν. Μιχαήλ Θεοδοσίου Λτδ
(1997)1Γ Α.Α.Δ. 1671). Υπό αυτή την έννοια δεν μπορεί να μην επαναληφθεί αυτό που πιο πάνω αναφέρθηκε, δηλαδή πως το τιμολόγιο δεν είναι η συμφωνία των μερών, αλλά μια σημείωση σε σχέση με την εκτέλεση των συμφωνηθέντων. Ως εκ τούτου σε ότι αφορά το ζήτημα του τόκου, η σχετική σημείωση επί του ανυπόγραφου τιμολογίου δεν προσλαμβάνει κάποια αξία. Κατ' επέκταση, με δεδομένο ότι ουδεμία άλλη μαρτυρία προσκομίστηκε που να δικαιολογεί τόκο προς 9%, καταλήγω ότι αυτή η πτυχή της αξίωσης δεν έχει αποδειχθεί. Για όλους τους λόγους που ανωτέρω επιχείρησα να εξηγήσω, υπέρ του ενάγοντα και εις βάρος της εναγομένης εταιρείας εκδίδεται απόφαση για το ποσό των €96.842 πλέον νόμιμο τόκο από την καταχώρηση της αγωγής και έξοδα διαδικασίας ως θα υπολογιστούν από τον πρωτοκολλητή και εγκριθούν από το Δικαστήριο. Περαιτέρω, η ανταπαίτηση απορρίπτεται με έξοδα, ως θα υπολογιστούν από τον πρωτοκολλητή και εγκριθούν από το Δικαστήριο, υπέρ του ενάγοντα και εις βάρος της εναγομένης εταιρείας. ( Υπ.)......................................... Λ. Α. Παντελή Α.Ε.Δ ΠΙΣΤΟΝ ΑΝΤΙΓΡΑΦΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΗΤΗΣ cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο