ΒΙΟΛΑΡΗ ν. KEDRIS CONSTRUCTION LIMITED, Αρ. Αγωγής: 643/2021, 22/2/2022

(2)ένορκες δηλώσεις. Πρόκειται για την ένορκη δήλωση του ίδιου του Ενάγοντα καθώς και την ένορκη δήλωση του θεράποντα ιατρού του, Δρ. Θ. Π. Χατζηκώστα, ορθοπεδικού χειρούργου. Ο Ενάγων στην ένορκη του δήλωση επαναλαμβάνει τις δικογραφημένες θέσεις του ως αυτές συνοψίσθηκαν πιο πάνω και οι οποίες δεν κρίνεται σκόπιμο να επαναληφθούν. Προσθέτει ότι, σε ότι αφορά τα εισοδήματα του, δεν έχει οποιαδήποτε αποδεικτικά στοιχεία επειδή ως συνταξιούχος δεν έχει την υποχρέωση να καταβάλλει κοινωνικές ασφαλίσεις λέγοντας ότι κάθε μήνα βγάζει «περίπου» €

1. Επισυνάπτει ως Τεκμήριο δέσμη φωτογραφιών του χώρου στον οποίο επισυνέβη το επίδικο ατύχημα επισημαίνοντας ότι μέχρι την επιστροφή του στο κατάστημα του μετά το επίδικο συμβάν οι Εναγόμενοι επιχωμάτωσαν το σκάμμα και μετακίνησαν τη ράμπα σε διαφορετικό σημείο. Παρουσίασε επίσης έγγραφα προς στοιχειοθέτηση μέρους των ειδικών ζημιών που αξιώνει και πιο συγκεκριμένα, των ιατρικών εξόδων, φαρμάκων και εξόδων για φυσιοθεραπείες. Περαιτέρω, ανέφερε ότι ένεκα της φύσης και έκτασης των τραυμάτων του, η ζωή του επηρεάσθηκε αρνητικά, τόσο προσωπικά όσο και επαγγελματικά και εμποδίζεται από του να διάγει άνετα και να ασχολείται με δραστηριότητες όπως πριν το ατύχημα και δεν θα μπορεί να ασκεί το επάγγελμα του με τον ίδιο τρόπο αφού η ζημιά αφορά το κύριο χέρι του όπως ο ίδιος αναφέρει που είναι το αριστερό. Σύμφωνα με την ένορκη δήλωση του θεράποντος ιατρού του Ενάγοντα, Δρ. Θ. Π. Χατζηκωστή, αυτός έχει την ειδικότητα του ορθοπεδικού χειρούργου και στις 14/5/20, ο Ενάγων επισκέφθηκε την κλινική του. Αναφέρει ότι αφού υπέβαλε τον Ενάγοντα σε ακτινογραφίες διαπίστωσε σοβαρό συντριπτικό και ενδοαρθρικό κάταγμα αριστερού καρπού στο κάτω μέρος της κερκίδας. Μετά την εν λόγω διαπίστωση προέβη σε ακινητοποίηση του κατάγματος με πηχεοκαρπικό γύψο ο οποίος παρέμεινε μέχρι τις 4/7/
2. Κατά την εν λόγω ημέρα αφαίρεσε τον γύψο και η ακινητοποίηση έγινε με δέσιμο (strapping) και μαλακό νάρθηκα. Κατά την εξέταση που πραγματοποίησε ο ίδιος στις 21/12/20 διαπίστωσε ότι ο Ενάγων παρουσίαζε «ελαφράν ατροφία του αριστερού αντιβραχίονα λόγω μη χρησιμοποίησης», υπήρχε επίσης «περιορισμός των κινήσεων αριστερού καρπού κατά 10% και αδυναμία αριστερής χειρός και μείωση δραγμού». Περαιτέρω, αναφέρει ότι στις ακτινογραφίες που έγιναν στον αριστερό καρπό φαίνεται πορεία πόρωσης του κατάγματος. Αναφέρει επίσης ότι ο Ενάγων παρέμεινε εκτός εργασίας για 5 μήνες και είχε γύψο και νάρθηκα για 3 μήνες. Σύμφωνα με τη γνώμη του εν λόγω γιατρού κατά την ημερομηνία που ετοίμασε την ιατρική του έκθεση, ήτοι στις 21/12/20, ο Ενάγων δεν δύνατο να σηκώσει βάση, ούτε να κάνει χειρωνακτικές εργασίες. Περαιτέρω, κατά την εν λόγω ημερομηνία εξέφρασε την άποψη ότι υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να έχει μετατραυματική οστεοαρθρίτιδα αριστερού καρπού μελλοντικά και ότι για να βοηθηθούν οι κινήσεις του καρπού του Ενάγοντα του συνέστησε 10-12 φυσιοθεραπείες χωρίς να αποκλείσει περισσότερες. Τέλος, αναφέρει ότι κατά την τελευταία εξέταση του Ενάγοντα την 1/2/22 διαπίστωσε ότι δεν έχει επέλθει πλήρης πόρωση του κατάγματος, υπάρχει πόνος στις κινήσεις οι οποίες εξακολουθούν να είναι περιορισμένες τουλάχιστον κατά 10% και ο δραγμός είναι μειωμένος. Του συνέστησε επιπρόσθετες φυσιοθεραπείες, οι οποίες θα πρέπει κατά την άποψη του να συνεχιστούν για τα επόμενα έτη ανά τακτά χρονικά διαστήματα με σκοπό τη συντήρηση στο σημείο του κατάγματος. Περαιτέρω, σύμφωνα με τη γνώμη του, ο δραγμός και οι κινήσεις του χεριού δεν αναμένεται να επανέλθουν στον βαθμό που ήταν όπως και πριν το ατύχημα ένεκα και της ηλικίας του Ενάγοντα. Τέλος, αναφέρει ότι οι πόνοι με τη χρήση του χεριού και οι εξάρσεις πόνων στις αλλαγές των καιρικών συνθηκών είναι κάτι αναμενόμενο και φυσιολογικό σε τέτοιου είδους κατάγματα. Αξιολόγηση Μαρτυρίας: Στην παρούσα υπόθεση δεν παρουσιάστηκε άλλη εκδοχή πλην της εκδοχής του Ενάγοντα, ώστε να απαιτείται από το δικαστήριο να αξιολογήσει επί διιστάμενων εκδοχών. Σχετικά παραπέμπω στην απόφαση Wynne Barry ν. David Costaki Mavronicola, ως διαχειριστή της περιουσίας του Kωστάκη Δαυίδ Mαυρονικόλα (ανίκανου προσώπου),

(2009)1 Α.Α.Δ. 1138, όπου λέχθηκαν χαρακτηριστικά τα ακόλουθα: «Όταν υπάρχει μια μόνο εκδοχή ως προς τα γεγονότα, τότε συνήθως αυτό που απομένει να εξεταστεί, εκτός και αν υπάρχουν εγγενείς δυσκολίες σε σχέση με το μάρτυρα και την αξιοπιστία του, είναι αν τα γεγονότα όπως βρίσκονται ενώπιον του Δικαστηρίου είναι αρκετά για να αποδείξουν την υπόθεση στο αναγκαίο επίπεδο» Σχετικές επίσης είναι και οι αποφάσεις στις υποθέσεις R.C.K. Sports Ltd. v. Personal Advertising Ltd.

(1996)1 Α.Α.Δ. 1074 και Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος (Κύπρου) Λτδ ν. Γιώργου Οικονόμου, Π. Ε. 335/2009, ημερ. 17/10/2014. Σε ότι αφορά τις αρχές που διέπουν την αξιολόγηση μαρτυρίας που δίδεται από εμπειρογνώμονες, αποτελεί καλά εμπεδωμένη νομολογιακή αρχή ότι ο ρόλος και το καθήκον ενός εμπειρογνώμονα είναι να εφοδιάσει το Δικαστήριο με τα αναγκαία επιστημονικά κριτήρια για τον έλεγχο της ακρίβειας των συμπερασμάτων του ώστε να μπορέσει το Δικαστήριο να διαμορφώσει τη δική του ανεξάρτητη κρίση με την εφαρμογή αυτών των κριτηρίων πάνω στα γεγονότα που αποδεικνύει η μαρτυρία.[1] Σε κάθε περίπτωση, το Δικαστήριο οφείλει να καταλήξει στα δικά του ανεξάρτητα συμπεράσματα, έχοντας υπόψη τη μαρτυρία εμπειρογνωμοσύνης η οποία έγινε αποδεκτή και κρίθηκε αξιόπιστη, χωρίς όμως να είναι και αναγκαίο να την αποδεχθεί.[2] Ο Ενάγων κατέθεσε ενώπιον του Δικαστηρίου υποστηρίζοντας τη δικογραφημένη του εκδοχή. Δεν έχει παρουσιαστεί οτιδήποτε που να εγείρει οποιαδήποτε δυσκολία ως προς την αξιοπιστία του Ενάγοντα. Στη βάση όλων των πιο πάνω και εν τη απουσία οποιασδήποτε μαρτυρίας που να υποδηλοί ότι ο ενάγων ενήργησε με οποιοδήποτε ανάρμοστο τρόπο κατά τη χρήση της ράμπας που είχαν τοποθετήσει οι εναγόμενοι, η εκδοχή του ενάγοντα ως προς τον τόπο και τρόπο του ατυχήματος, ιδωμένη και εξεταζόμενη υπό το φως του συνόλου της προσκομισθείσας μαρτυρίας, κρίνεται αξιόπιστη και στη βάση της προβαίνω στη συνέχεια σε ανάλογα ευρήματα. Σε ότι αφορά τις αναφορές του Ενάγοντα ότι αυτός εμποδίζεται να διάγει άνετα και να ασχολείται με δραστηριότητες παρατηρώ ότι αυτές οι αναφορές δεν εξειδικεύθηκαν με οποιοδήποτε τρόπο, παρέμειναν γενικές και ασαφείς με αποτέλεσμα το Δικαστήριο να μην μπορεί να αποδώσει οποιαδήποτε βαρύτητα σε αυτές τις αναφορές, χωρίς όμως να τίθεται ζήτημα επηρεασμού της εν γένει αξιοπιστίας του εν λόγω μάρτυρα. Θα αναμενόταν από τον Ενάγοντα να εξειδικεύσει τις ρηθείσες αναφορές. Περαιτέρω, σε ότι αφορά τη μαρτυρία του Δρ. Θ. Π. Χατζηκώστα, λαμβάνοντας υπόψη τα όσα ανέφερε ως προς τα προσόντα του, δέχομαι ότι κατέθεσε στο Δικαστήριο υπό την ιδιότητα του ως πραγματογνώμονας. Ανατρέχοντας στα όσα ανέφερε ενόρκως κρίνω ότι ήταν σε θέση να εξηγήσει με τη δέουσα επιστημονικότητα, σαφήνεια και πειστικότητα τις αναφορές του με τρόπο ώστε το Δικαστήριο να είναι σε θέση να προβεί σε έλεγχο της ακρίβειας των συμπερασμάτων του ώστε να μπορέσει να διαμορφώσει τη δική του ανεξάρτητη κρίση. Η μαρτυρία του εν λόγω μάρτυρα κρίνεται αξιόπιστη και το Δικαστήριο μπορεί με ασφάλεια να βασισθεί σε αυτήν για σκοπούς εξαγωγής ευρημάτων. Yπάρχουν κάποιες αναφορές στη μαρτυρία του εν λόγω μάρτυρα οι οποίες δεν επεξηγήθηκαν με επάρκεια με αποτέλεσμα το Δικαστήριο να μην μπορεί να αποδώσει οποιαδήποτε βαρύτητα σε αυτές τις αναφορές χωρίς όμως να τίθεται ζήτημα επηρεασμού της εν γένει αξιοπιστίας του εν λόγω μάρτυρα. Πρόκειται για τις αναφορές περί ανάγκης συνέχισης των φυσιοθεραπειών για τα επόμενα έτη ανά τακτά χρονικά διαστήματα. Αυτές δεν μπορούν να αποτελέσουν ασφαλές υπόβαθρο για την εξαγωγή οποιωνδήποτε συμπερασμάτων από το Δικαστήριο ενόψει της γενικότητας που χαρακτηρίζει τις ρηθείσες αναφορές. Αξιοσημείωτο είναι άλλωστε το γεγονός ότι όπως προκύπτει από τη μαρτυρία του ίδιου του Ενάγοντα, αυτός πέραν των 24 φυσιοθεραπειών που πραγματοποίησε κατά την περίοδο μεταξύ Ιουνίου και Οκτωβρίου του 2020 (δηλαδή ακριβώς μετά το επίδικο συμβάν), αυτός δεν φαίνεται να πραγματοποίησε οποιεσδήποτε επιπρόσθετες φυσιοθεραπείες μέχρι και τις αρχές του 2022 που έδωσε μαρτυρία στο Δικαστήριο. Θα αναμενόταν λογικά ότι εάν πράγματι υπήρχε τέτοια ανάγκη να συνεχίζονταν οι φυσιοθεραπείες μέχρι και την ημέρα που δόθηκε μαρτυρία στο Δικαστήριο. Ευρήματα: Στη βάση των δικογραφημένων ισχυρισμών και της πιο πάνω αξιολόγησης, προχωρώ στη διατύπωση ευρημάτων ως προς τα γεγονότα της παρούσας υπόθεσης: (α) Ο Ενάγων, κατά τον ουσιώδη ως προς την παρούσα αγωγή χρόνο ήταν 76 ετών, υγιής και αρτιμελής και διατηρούσε και εξακολουθεί να διατηρεί επιχείρηση στεγνοκαθαριστηρίου και επιδιορθώσεως ρούχων στη Λευκωσία. (β) Οι Εναγόμενοι κατά τον ουσιώδη ως προς την παρούσα αγωγή χρόνο ήταν εργοληπτική εταιρεία στην οποία κατακυρώθηκε το έργο ανάπλασης της Λεωφόρου Καλλιπόλεως και οδού Ευγενίας και Αντωνίου Θεοδότου στη Λευκωσία. (γ) Το υποστατικό στο οποίο διατηρεί την επιχείρηση του ο Ενάγων εφάπτεται επί του πεζοδρομίου στη διασταύρωση των οδών Ευγενίας και Αντωνίου Θεοδότου και Πινδάρου. Κατά τη διάρκεια των εργασιών εκ μέρους των Εναγομένων για την ανάπλαση του πεζοδρομίου επί του οποίου εφάπτεται το υποστατικό εντός του οποίου διεξάγει την επιχείρηση του ο Ενάγων, οι Εναγόμενοι δημιούργησαν σκάμμα με βάθος πέραν του ενός μέτρου πάνω από το οποίο είχαν τοποθετήσει ξύλινη ράμπα από τη θύρα της εισόδου του καταστήματος του Ενάγοντα μέχρι τις κάθετες λίνιες του πεζοδρομίου για σκοπούς πρόσβασης από και προς το κατάστημα του Ενάγοντα χωρίς να προβούν στη στερέωση της ράμπας με οποιοδήποτε τρόπο. (δ) Στις 14/5/20 και ενώ ο Ενάγων επιχείρησε να εξέλθει του καταστήματος του με κατεύθυνση προς τον δρόμο χρησιμοποιώντας τη ξύλινη ράμπα, αυτή μετακινήθηκε από τη θέση της με αποτέλεσμα ο Ενάγων να απωλέσει την ισορροπία του, να πέσει στον υπό ανάπλαση δρόμο και να υποστεί συντριπτικό και ενδοαρθρικό κάταγμα αριστερού καρπού (κάτω άκρο αριστερής κερκίδας). (ε) Έγινε ακινητοποίηση του κατάγματος με πηχαιοκαρπικό γύψο ο οποίος παρέμεινε μέχρι τις 4/7/2020 και ακολούθως τοποθετήθηκε μαλακός νάρθηκας. Ο Ενάγων παρέμεινε εκτός εργασίας για 5 μήνες και είχε γύψο και νάρθηκα για 3 μήνες. Περαιτέρω, προέβη σε 24 φυσιοθεραπείες. Στις 21/12/20 ο Ενάγων έτυχε νέας ιατρικής εξέτασης και πραγματοποιήθηκαν νέες ακτινογραφίες οι οποίες ανέδειξαν πορεία πόρωσης του κατάγματος. Υπάρχει μεγάλη πιθανότητα ο Ενάγων να παρουσιάσει μετατραυματική οστεοαρθρίτιδα αριστερού καρπού μελλοντικά. (στ) Στην τελευταία εξέταση του Ενάγοντα την 1/2/22, διαπιστώθηκε ότι δεν έχει επέλθει πλήρης πόρωση του κατάγματος, υπάρχει πόνος στις κινήσεις οι οποίες εξακολουθούν να είναι περιορισμένες τουλάχιστον κατά 10% και ο δραγμός είναι μειωμένος. Ο δραγμός και οι κινήσεις του χεριού δεν αναμένεται να επανέλθουν στον βαθμό που ήταν όπως και πριν το ατύχημα ένεκα και της ηλικίας του Ενάγοντα. Οι πόνοι με τη χρήση του χεριού και οι εξάρσεις πόνων στις αλλαγές των καιρικών συνθηκών είναι κάτι αναμενόμενο και φυσιολογικό σε τέτοιου είδους κατάγματα. Νομική Πτυχή Το βάρος απόδειξης βρίσκεται στους ώμους του Ενάγοντα, ο οποίος οφείλει να αποδείξει τους ισχυρισμούς του στο επίπεδο του ισοζυγίου των πιθανοτήτων. Η έννοια του ισοζυγίου των πιθανοτήτων έχει ερμηνευθεί νομολογιακά σε πολλές υποθέσεις. Το κριτήριο είναι κατά πόσο ο διάδικος που φέρει το βάρος της απόδειξης ικανοποίησε το Δικαστήριο, με επαρκή αποδεικτικά στοιχεία, ότι η θέση ή η εκδοχή του είναι πιο πιθανή παρά όχι (is more probable than not).[3] Όπως έχει νομολογηθεί στην υπόθεση Αθανασίου κ.ά. ν. Κουνούνη

(1997)1 Α.Α.Δ. 614, μόνο αξιόπιστη μαρτυρία μπορεί να βαρύνει την πλάστιγγα των πιθανοτήτων. Η νομική πτυχή του αστικού αδικήματος της αμέλειας συνοψίσθηκε με πολύ αναλυτικό τρόπο από το Ανώτατο Δικαστήριο στην υπόθεση ΚΥΠΡΟΣ ΞΕΝΟΦΩΝΤΟΣ ν. KN ZOO BAR RESTAURANT LTD, Πολιτική Έφεση Αρ. 447/2011, 15/12/2016. Η εν λόγω υπόθεση αφορούσε αξίωση του Ενάγοντα για κατ' ισχυρισμό βλάβες και ζημιές που αυτός υπέστη όταν κατά τη χρήση ανελκυστήρα στο κέντρο Zoo στη Λευκωσία, έπεσε στο πηγάδι του ανελκυστήρα οι θύρες του οποίου είχαν ανοίξει χωρίς να ήταν εκεί ο κλωβός, διανύοντας μέχρι το έδαφος 17 περίπου μέτρα. Ο Ενάγων απέδωσε την ευθύνη πρόκλησης του εν λόγω ατυχήματος στην αμελή συμπεριφορά των Εναγομένων. Είχε ενάξει την επιχείρηση που λειτουργούσε το νυκτερινό κέντρο Zoo, τους διευθυντές της εν λόγω επιχείρησης και της εταιρείας που εγκατέστησε και συντηρούσε τον ανελκυστήρα. Κρίνω σκόπιμο να παραθέσω αυτούσιο το πιο κάτω απόσπασμα από την απόφαση του έντιμου Δικαστή Ναθαναήλ, Δ: «Η αμέλεια ως έννοια είναι νομικά πασίγνωστη και δεν χρειάζεται ιδιαίτερη ανάλυση. Χάριν υπενθύμισης και μόνο, να λεχθεί ότι στο Κυπριακό σύστημα δικαίου αυτή οριοθετείται από το άρθρο 51 του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου Κεφ. 149, όπως έχει βέβαια ερμηνευθεί καθοδηγητικά από τη νομολογία στη βάση της Αγγλικής προσέγγισης του κοινοδικαίου, (Κωνσταντίνου ν. Χατζηκυριάκου

(1993)1 Α.Α.Δ. 864 και Καλαθά ν. Πουλλίτα

(2006)1 Α.Α.Δ. 480). Το καθήκον επιμέλειας, η διάρρηξη του καθήκοντος αυτού και η επέλευση ζημιάς ως αποτέλεσμα αποτελούν τα τρία κλασσικά συστατικά ή παράγοντες που ο ενάγων πρέπει να αποδείξει για να στοιχειοθετήσει ισχυριζόμενη αμέλεια εκ μέρους του εναγομένου. Δεν είναι όμως η έλευση κάθε ζημιάς από τρίτο που καθιερώνει αξίωση αμέλειας. Κατά τη νομολογιακή προσέγγιση της έννοιας της αμέλειας είναι απαραίτητη πρωταρχικά η απόδειξη ότι το άτομο, φυσικό ή νομικό, που προκάλεσε τη ζημιά, όφειλε καθήκον επιμέλειας, έναντι του ζημιωθέντος («duty of care») που περικλείεται στη ρήση του Lord Atkin στην πασίγνωστη υπόθεση Donoghue v. Stevenson

(1932)AC 562, με τη χρήση της έννοιας ή κριτηρίου του γείτονα («neighbour principle»). Όπου πρόσωπο βρίσκεται σε τέτοια γειτνίαση με άλλο ώστε το τελευταίο να αντιλαμβάνεται ως θέμα εύλογης αποτίμησης των δεδομένων («reasonable foreseeability»), ότι πράξη ή παράλειψη του πιθανόν να επιφέρει στο πρώτο ζημιά, τότε αναδύεται καθήκον επιμέλειας. Οι κατηγορίες ή συνθήκες κάτω από τις οποίες μπορεί να εγερθεί τέτοιο καθήκον αναγνωρίστηκε ήδη από την Donoghue v. Stevenson, από τον Lord McMillan, ότι δεν είναι ποτέ στεγανοποιημένες. Η αμέλεια ως έννοια μπορεί να επιδεικνύεται σε μια μεγάλη κατηγορία συνθηκών. Δεν είναι αναγκαίο τα εξεταζόμενα γεγονότα να εντάσσονται σε υποθέσεις όπου και προηγουμένως είχε στοιχειοθετηθεί αμέλεια. Το θέμα εξετάζεται, σύμφωνα με την Anns ν. Merton London Borough Council

(1978)AC 728, σε δύο στάδια: Πρώτον, κατά πόσο υπάρχει η αναγκαία γειτνίαση ώστε να εγείρεται το ερώτημα ότι η έλλειψη φροντίδας δυνατόν να προκαλέσει ζημιά ως θέμα εύλογης πρόβλεψης. Δεύτερον, αν η απάντηση είναι καταφατική, κατά πόσον υπάρχουν δεδομένα που αδρανοποιούν ή περιορίζουν την έκταση αυτής της επιμέλειας. Η έννοια της επιμέλειας περιορίστηκε στο χρόνο ώστε να αναχαιτιστεί η ανεξέλεγκτη επέκταση και ένταξη των διαφόρων περιπτώσεων στην έννοια, ώστε με την έλευση και μόνο της ζημιάς να εγείρεται έστω εκ πρώτης όψεως αναζήτηση αποζημιώσεων από τρίτους, κυρίως ασφαλιστικές εταιρείες και κρατικές ή κοινωφελείς υπηρεσίες, (Stovin v.Wise

(1996)AC 923. Σήμερα, η έννοια της επιμέλειας οριοθετείται από το Caparo test, από την υπόθεση Caparo Industries plc v. Dickman

(1990)1 All E.R. 568 και τη σύγχρονη της, Marc Rich & Co. AG v. Bishop Rock Marine Co Ltd

(1996)1 AC 211, ώστε θα πρέπει:

(1)ο ενάγων να δείξει ότι εμπίπτει στα πρόσωπα που ευλόγως μπορούσαν να επηρεαστούν, ανάλογα με τη ζημιά που έγινε,

(2)ότι ενάγων και εναγόμενος βρίσκονται σε σχέση γειτνίασης («proximity») και

(3)να είναι δίκαιο, ορθό και εύλογο («fair, just and reasonable») να εναποτεθεί καθήκον επιμέλειας υπό τις περιστάσεις.» Περαιτέρω, σε άλλο σημείο αναφέρθηκαν τα ακόλουθα από τον έντιμο Δικαστή Ναθαναήλ, Δ: «Με υπαρκτό το πρωταρχικό καθήκον επιμέλειας εναπόκειτο, στην απουσία ιδιαίτερων καθαρών εξηγήσεων του τρόπου που επεσυνέβη το ατύχημα, στους εφεσίβλητους να εξηγήσουν ότι δεν είχαν και δεν μπορούσαν να είχαν οποιαδήποτε ευθύνη, (Geopan Co Ltd κ.ά. ν. Παναγή

(1999)1 Α.Α.Δ. 1879, Αθανασίου ν. Κουνούνη

(1997)1 Α.Α.Δ. 614, κλπ).» Στην υπόθεση Medcon Construction Ltd ν. Nίκης Eυαγγέλου και Άλλου

(1997)1 ΑΑΔ 565, κατά τη διάρκεια κατασκευής δρόμου από κατασκευαστική εταιρεία η οικία του Ενάγοντα είχε υποστεί ζημιές που οφείλονταν σε δονήσεις από τα μηχανήματα που χρησιμοποιούνταν κατά την εκτέλεση των εργασιών από την κατασκευαστική εταιρεία. Το Ανώτατο Δικαστήριο επικύρωσε την προσέγγιση του Πρωτόδικου Δικαστηρίου σύμφωνα με την οποία είχε στοιχειοθετηθεί τόσο το αστικό αδίκημα της αμέλειας εκ μέρους της κατασκευαστικής εταιρείας όσο και το αστικό αδίκημα της ιδιωτικής οχληρίας επισημαίνοντας ότι η πρόκληση της ζημιάς του Ενάγοντα ήταν προβλεπτή. Με γνώμονα τις εφαρμοστέες νομικές αρχές ως αυτές έχουν ήδη συνοψισθεί πιο πάνω, κρίνω ότι στη βάση της πιο πάνω αξιολόγησης της μαρτυρίας και των ευρημάτων μου παρέχεται ασφαλές υπόβαθρο για θετική διαπίστωση στο ισοζύγιο των πιθανοτήτων περί επίδειξης αμέλειας από πλευράς των εναγομένων και πρόκλησης στον Ενάγοντα ζημιάς. Γενικές Αποζημιώσεις Το Δικαστήριο είναι επιφορτισμένο με το καθήκον υπολογισμού των γενικών αποζημιώσεων και η αποτίμηση του ύψους των γενικών αποζημιώσεων θα κριθεί στη βάση των σωματικών βλαβών και συνεπειών στην κατάσταση υγείας του Ενάγοντα οι οποίες έχουν αποδειχθεί ότι έχουν προέλθει από το επίδικο ατύχημα, ως έχει εξηγηθεί ανωτέρω, και καταγράφονται στα ευρήματα του Δικαστηρίου. Οι αποζημιώσεις που επιδικάζονται από τα Δικαστήρια πρέπει να είναι δίκαιες, λογικές και κοινωνικά αποδεκτές. Στόχος είναι να αποδοθεί δικαιοσύνη στην απώλεια και στη ζημιά χωρίς να τίθεται υπέρμετρο βάρος στον αδικοπραγούντα. Στόχος του εγχειρήματος είναι η κατάληξη, στο τέλος της πορείας σε αριθμό που είναι δίκαιος και εύλογος κάτω από τις περιστάσεις της υπόθεσης.[4] Είναι σταθερή η τάση για ελευθεροποίηση των ποσών που επιδικάζονται ως γενικές αποζημιώσεις, η οποία καταλήγει σε αύξηση τους σε σύγκριση με εκείνο που θεωρείτο το μέτρο στο παρελθόν, έτσι που να τοποθετείται μεγαλύτερη αξία στον ανθρώπινο πόνο και την αγωνία της ανικανότητας.[5] Η αυξητική βεβαίως τάση στις αποζημιώσεις δεν αποτελεί οδικό χάρτη για αιτιολόγηση παροχής αυξανόμενων ποσών σε κάθε περίπτωση.[6] Σε κάθε περίπτωση πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι πραγματικότητες, όπως μπορούν να εξακριβωθούν, με γνώμονα και την αγοραστική αξία του χρήματος κατά το χρόνο της επιδίκασης των αποζημιώσεων ως αυτοτελή παράγοντα, αλλά και ως συγκριτικό όταν το Δικαστήριο ανατρέχει σε υποθέσεις του παρελθόντος στο βαθμό που αυτές θα μπορούσε να είναι βοηθητικές.[7] Αποτελεί περαιτέρω θεμελιακή αρχή ότι η αποζημίωση για αστικά αδικήματα δεν έχει σκοπό την τιμωρία αλλά την αποκατάσταση.[8] Περαιτέρω, προηγούμενες επί του θέματος αποφάσεις δεν αποτελούν δεσμευτικό προηγούμενο, υπό την έννοια της αρχής του stare decisis, αλλά παρέχουν καθοδήγηση, γιατί κάθε περίπτωση διαφέρει ανάλογα με το είδος και την έκταση του τραυματισμού, καθώς και τις ιδιαίτερες συνθήκες κάθε υπόθεσης.[9] Υπό το πρίσμα των πιο πάνω, εξετάζοντας το ζήτημα της απόδοσης γενικών αποζημιώσεων προς τον Ενάγοντα, έχω αντλήσει καθοδήγηση, στο βαθμό και υπό την έννοια που περιγράφεται ανωτέρω, από προηγούμενες αποφάσεις οι οποίες αφορούσαν παρόμοιους τραυματισμούς, άλλοτε πιο σοβαρούς και άλλοτε λιγότερο σοβαρούς από την παρούσα υπόθεση.[10] Εισηγήσεις εκ μέρους του συνηγόρου του Ενάγοντα: Ο συνήγορος του Ενάγοντα εισηγήθηκε ότι το ποσό των €20,000 αποτελεί εύλογη και δίκαιη υπό τις περιστάσεις αποζημίωση για τον Ενάγοντα. Παρέπεμψε το Δικαστήριο στην υπόθεση Προέστος ν. Προδρόμου κ.α., Πολιτική Έφεση Αρ. 326/2011, 12/4/2017, και εισηγήθηκε ότι η εν λόγω υπόθεση παρουσιάζει ομοιότητες με την υπό κρίση υπόθεση. Στην υπόθεση Προέστος (ανωτέρω), επιδικάστηκε πρωτόδικα ποσό ύψους €30.000 το οποίο κατ' έφεση κρίθηκε υπερβολικό και μειώθηκε σε €18.000. Ο Ενάγων στην υπόθεση Προέστος ήταν κατά το χρόνο του ατυχήματος 64 ετών και ράπτης στο επάγγελμα. Υπέστη συντριπτικό ενδοαρθρικό κάταγμα κάτω πέρατος κερκίδας δεξιά στο οποίο έγινε ανάταξη με τοπική αναισθησία και τοποθέτηση νάρθηκα πηχεοκαρπικού. Ο νάρθηκας αφαιρέθηκε στις 9.5.2006 με χορηγηθείσα άδεια ασθενείας μέχρι τον Αύγουστο του ιδίου έτους. Υπήρχε μόνιμη ζημιά διότι το εύρος της κίνησης έχει μειωθεί με αποτέλεσμα ο εφεσίβλητος να μην μπορούσε πλέον να εκτελεί την εργασία του ως ράπτης με επιτυχία. Ο εφεσίβλητος υπεβλήθη σε φυσιοθεραπεία για τους τραυματισμούς του. Περαιτέρω είχε παρουσιάσει ήδη μετατραυματική οστεαρθρίτιδα και υπέστη επίσης κάταγμα στέρνου για το οποίο τοποθετήθηκε κολάρο για μια εβδομάδα. Προκύπτει ότι η υπόθεση Προέστος παρουσιάζει μεν κάποιες ομοιότητες με την παρούσα υπόθεση πλην όμως από την πιο πάνω συνοπτική αναφορά των δεδομένων της υπόθεσης Προέστος καθίσταται σαφές ότι τόσο οι τραυματισμοί όσο και οι συνέπειες αυτών, ήταν σοβαρότερης μορφής από την παρούσα υπόθεση. Αξιοσημείωτο είναι επίσης και το γεγονός ότι ο Ενάγων στην υπόθεση Προέστος ήταν κατά 12 χρόνια νεαρότερος από τον εδώ ενάγοντα. Καθορισμός ποσού γενικών αποζημιώσεων στην παρούσα υπόθεση: Αφού έλαβα υπόψη μου το είδος των τραυματισμών του Ενάγοντα, τις σωματικές βλάβες και συνέπειες στην κατάσταση υγείας του Ενάγοντα οι οποίες έχουν αποδειχθεί ότι έχουν προέλθει από το επίδικο ατύχημα καθώς και τον πόνο και την ταλαιπωρία του Ενάγοντα από το επίδικο ατύχημα όπως αυτά προκύπτουν από τα ευρήματα του Δικαστηρίου τα οποία έχω παραθέσει ανωτέρω και δεν κρίνω σκόπιμο να επαναλάβω, κρίνω ως εύλογο και δίκαιο το ποσό των €10,000 ως γενικές αποζημιώσεις, το οποίο και επιδικάζω. Στον καθορισμό του εν λόγω ποσού έλαβα επίσης υπόψη μου και το ακόλουθο γεγονός το οποίο κατά την κρίση του Δικαστηρίου είναι ενδεικτικό της βελτίωσης της συμπτωματολογίας του Ενάγοντα: Όπως προκύπτει από τη μαρτυρία του ίδιου του Ενάγοντα, αυτός, πέραν των 24 φυσιοθεραπειών που πραγματοποίησε κατά την περίοδο μεταξύ Ιουνίου και Οκτωβρίου του 2020 (δηλαδή ακριβώς μετά το επίδικο συμβάν), δεν πραγματοποίησε οποιεσδήποτε επιπρόσθετες φυσιοθεραπείες δηλαδή μετά την πάροδο σχεδόν 2 ετών από το επίδικο ατύχημα. Θα αναμενόταν λογικά ότι ο ίδιος θα πραγματοποιούσε επιπρόσθετες φυσιοθεραπείες εντός του χρονικού διαστήματος που ακολούθησε του επίδικου ατυχήματος σε περίπτωση που η συμπτωματολογία του δεν βελτιωνόταν. Περαιτέρω, ενδεικτικό της βελτίωσης της συμπτωματολογίας του Ενάγοντα είναι και το γεγονός ότι ενώ ο θεράπων ιατρός του στις 21/12/20 που τον εξέτασε έκανε εύρημα περί αδυναμίας του αριστερού χεριού του Ενάγοντα, στην πιο πρόσφατη εξέταση του Ενάγοντα την 1/2/2022 δεν καταγράφεται τέτοιο εύρημα. Ειδικές αποζημιώσεις: Η αποτίμηση του ύψους των ειδικών αποζημιώσεων θα κριθεί στη βάση των γεγονότων που έχουν παρουσιασθεί ενώπιον του Δικαστηρίου, ως έχουν εξηγηθεί ανωτέρω, και καταγράφονται στα ευρήματα του Δικαστηρίου. Αποτελεί καλά θεμελιωμένη αρχή ότι οι ειδικές αποζημιώσεις θα πρέπει όχι μόνο να εξειδικεύονται στα δικόγραφα, αλλά και να αποδεικνύονται με αυστηρότητα, σαφήνεια και με συγκεκριμένα στοιχεία.[11] Στην απόφαση Ζήνων Μερκής Λτδ ν. Ελληνικής Τράπεζας Λτδ

(1999)1(Γ) Α.Α.Δ. 1923, λέχθηκαν χαρακτηριστικά τα ακόλουθα : «ο Ενάγοντας βαρύνεται με την υποχρέωση να αποδείξει με καθαρή μαρτυρία τα κονδύλια που διεκδικεί ως ειδική ζημία.» Στην Αθανασίου v. Ορφανίδου Πολιτική Έφεση Αρ. 73/11, 16 Δεκεμβρίου, 2015, υπήρξε εισήγηση εκ μέρους του συνηγόρου της εφεσίβλητης ότι από τη στιγμή που το πρωτόδικο Δικαστήριο έκρινε την εφεσίβλητη ως αξιόπιστη, δεν εμποδιζόταν να αποδεχτεί ως αληθή και πραγματικά τα ποσά που αξιώνονταν παρόλο που για τα ποσά αυτά δεν προσκομίστηκαν πέραν της προφορικής μαρτυρίας οποιεσδήποτε αποδείξεις. Το Εφετείο διαφώνησε με την εν λόγω εισήγηση λέγοντας χαρακτηριστικά τα ακόλουθα: «Δεν συμφωνούμε με το συνήγορο της εφεσίβλητης. Ο απλός ισχυρισμός από κάποιο διάδικο ότι κατέβαλε συγκεκριμένα κονδύλια, τα οποία αξιώνει υπό τη μορφή ειδικών αποζημιώσεων, δεν ικανοποιεί τη νομολογιακή αρχή που απαιτεί την απόδειξη τους με θετικό τρόπο.» Στην υπό κρίση υπόθεση ο Ενάγων κατάφερε να αποδείξει μέρος των ειδικών ζημιών που αξιώνει. Πρόκειται για τα ποσά που αντιστοιχούν στα ιατρικά έξοδα, φάρμακα και φυσιοθεραπείες που κατέβαλε για τα οποία προσκόμισε σχετικές αποδείξεις. Συγκεκριμένα, απέδειξε με θετικό τρόπο ποσό ύψους €1,913.78 και συνεπώς, αυτό το ποσό μπορεί να επιδικαστεί στον Ενάγοντα. Δεν ισχύει το ίδιο με τα κατ' ισχυρισμό απωλεσθέντα εισοδήματα που αξιώνει ως ειδικές αποζημιώσεις καθότι δεν έχει τεθεί ενώπιον του Δικαστηρίου το αναγκαίο πραγματικό υπόβαθρο που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως ασφαλές υπόβαθρο για την επιδίκαση τέτοιου είδους ζημιάς. Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι πέραν του ότι δεν προσκομίστηκε οποιοδήποτε αποδεικτικό στοιχείο για το ύψος των κατ' ισχυρισμό εισοδημάτων του Ενάγοντα, ο ίδιος ο Ενάγων πιθανολογούσε και δεν ήταν σε θέση να μαρτυρήσει θετικά σε σχέση με το ζήτημα αυτό. Συγκεκριμένα, η αναφορά του Ενάγοντα σε σχέση με το θέμα αυτό υπήρξε εντελώς γενική και αβέβαιη αφού χαρακτηριστικά ανέφερε ότι τα εισοδήματα του είναι «περίπου» €700 μηνιαίως. Θα αναμενόταν τουλάχιστον η προσκόμιση κάποιων αποδείξεων που να επιμαρτυρούν τα κατ' ισχυρισμό μηνιαία εισοδήματα του. Μείωση εισοδηματικής ικανότητας: Στην ένορκη δήλωση του Ενάγοντα γίνονται κάποιες γενικές αναφορές σε μείωση της εισοδηματικής του ικανότητας οι οποίες ουδόλως έχουν στοιχειοθετηθεί. Πέραν του ότι δεν δικογραφήθηκε με επάρκεια[12] η αναζήτηση κονδυλίου για μείωση εισοδηματικής ικανότητας ως μέρος των γενικών αποζημιώσεων και μόνο φευγαλέα έγινε αναφορά σε επηρεασμό της εργασίας του Ενάγοντα λόγω του τραυματισμού του, δεν υπήρξε οποιαδήποτε επαρκής μαρτυρία που να δικαιολογεί τέτοιο εύρημα ή την επιδίκαση οποιουδήποτε ποσού για μείωση εισοδηματικής ικανότητας. Πέραν της εν γένει δικογραφικής ανεπάρκειας, η μαρτυρία που δόθηκε από τον ίδιο ήταν ασαφής και ατεκμηρίωτη. Όπως έχει ήδη επισημανθεί πιο πάνω, ο ίδιος ο Ενάγων πιθανολογούσε και δεν ήταν σε θέση να μαρτυρήσει θετικά σε σχέση με το ζήτημα αυτό λέγοντας ότι το εισόδημα του ήταν «περίπου» €700 μηνιαίως. Λαμβάνοντας υπόψη τόσο την απουσία οποιωνδήποτε πραγματικών δεδομένων με υποστηρικτικά έγγραφα όσο και την ηλικία του Ενάγοντα δεν αφήνεται περιθώριο επιδίκασης οποιουδήποτε ποσού για μείωση εισοδηματικής ικανότητας. Επιδίκαση Τόκου Όσον αφορά τον τόκο που δικαιούται ο Ενάγων σχετικές είναι οι υποθέσεις Φοινικαρίδης κ.α. ν. Γεωργίου κ.α.

(1991)1 ΑΑΔ 475 και Καμπούρης ν. Εταιρείας Βιοχρώμ Λτδ

(2005)1 (Β) ΑΑΔ

1. Έχει τονισθεί ότι ένας παράγοντας που δεν μπορεί να παραγνωριστεί, είναι ο τρόπος με τον οποίο προωθείται η αγωγή προς εκδίκαση αφού μια αδικαιολόγητη καθυστέρηση στην προώθηση της, μπορεί να έχει ως επακόλουθο τον περιορισμό της χρονικής έκτασης καθορισμού του τόκου. Στην υπό κρίση υπόθεση το αγώγιμο δικαίωμα γεννήθηκε στις 14/5/20, ενώ το ειδικώς οπισθογραφημένο κλητήριο ένταλμα καταχωρήθηκε στις 16/3/
2. Δεν τέθηκε τίποτα ενώπιον του Δικαστηρίου που να εξηγεί τον λόγο της καθυστέρησης στην καταχώριση του κλητηρίου εντάλματος σε συνάρτηση με τον χρόνο γένεσης του αγώγιμου δικαιώματος. Συνεπώς, υπό το πρίσμα των γεγονότων της υπό κρίση υπόθεσης κρίνω ορθότερο όπως τόσο οι γενικές όσο και οι ειδικές αποζημιώσεις φέρουν τόκο από την ημερομηνία καταχώρισης του ειδικώς οπισθογραφημένου κλητηρίου εντάλματος, ήτοι 16/3/
3. Κατάληξη: Συνακόλουθα, εκδίδεται απόφαση υπέρ του Ενάγοντα και εναντίον των Εναγομένων ως ακολούθως: (α) για το ποσό των €10,000 υπό μορφή γενικών αποζημιώσεων πλέον νόμιμο τόκο από 16/3/21 μέχρι εξόφλησης και, (β) για το ποσό €1,913.78 υπό μορφή ειδικών αποζημιώσεων με νόμιμο τόκο από 16/3/21 μέχρι εξόφλησης μειωμένου όμως κατά το ήμισυ.[13] Τα έξοδα επιδικάζονται υπέρ του Ενάγοντα και εναντίον του Εναγόμενου ως αυτά θα υπολογισθούν από τον Πρωτοκολλητή στην κλίμακα του επιδικασθέντος ποσού και θα εγκριθούν από το Δικαστήριο. (Υπ.)...................................... Μ. Λ. Λοΐζου, Ε.Δ. Πιστό Αντίγραφο Πρωτοκολλητής [1]Andreas Anastassiades v. R.

(1977)2 C.L.R. 97, Fourris and another v. R.

(1983)2 C.L.R. 170, Philippou v. Odysseos

(1989)1 C.L.R. 1., Cybarco Ltd v Silvia Kovascik

(2001)1 A.A.Δ. 2013 Davie v. Edinborough Magistrate

(1953)S.C. 34. [2] Νικολάου ν Δημοκρατίας

(2000)2 Α.Α.Δ. 390, Ψάλτης ν Αστυνομίας

(2001)2 Α.Α.Δ. 113, Τυμπιώτης ν Δημοκρατίας

(2004)2 Α.Α.Δ. 612 και Χριστοφίδης ν Αστυνομίας

(2007)2 Α.Α.Δ. 25, Γενικός Εισαγγελέας της Δημοκρατίας ν. Αλέξανδρου Κωστάκη, ανήλικου, μέσω των γονέων και φυσικών κηδεμόνων του, Χρήστου και Μαρίας Κωστάκη

(2008)1 Α.Α.Δ. 432 [3] Μαρσέλ ν. Λαϊκής

(2001)1 Α.Α.Δ. 1858, Phipson on Evidence, 14th Edition, para 4-38 και Αθανασίου κ.ά. ν. Κουνούνη

(1997)1(Β) Α.Α.Δ 614, Στυλιανίδης ν. Χατζηπιέρα

(1992)1 Α.Α.Δ. 1056, Βaloise Insurance Co Ltd v. Κατωμονιάτη κ.ά.

(2008)1 Α.Α.Δ. 1275 και Tekinder Pal κ.ά. ν. Δημοκρατίας

(2010)2 Α.Α.Δ. 551. [4] Paraskevaides (Overseas) Ltd v. Christofi

(1982)1 C.L.R. 789, Lankuntis v. Νικόλα

(2002)1Β Α.Α.Δ 1128, Jamal Ismail v. Μιχαήλ Αντωνίου κ.ά., Πολιτική Έφεση Αρ. 333/2009, ημερομηνίας 12.2.2014, [5] Μαυροπετρή ν. Γεωργίου Λουκά

(1995)1 Α.Α.Δ. 66, 74 - 75. [6] Σπύρος Μελάς και Ελένη Λτδ ν. Πολίτη

(2003)1 Α.Α.Δ. 590, [7] Fysko v. Γεωργίου

(1991)1 Α.Α.Δ. 1014, 1029. [8] Μαυροπετρή ν. Λουκά

(1995)1 Α.Α.Δ. 66, 74. [9] Γιαννάκης Ερωτοκρίτου κ.ά. v. Καραολή

(1998)1 Α.Α.Δ. 445. [10] Κυριάκου ν. Σάββα

(2012)1 Α.Α.Δ. 1810, ANDREAS V VRONDIS & SONS (CONSTRUCTIONS) LTD ν. ΣΟΦΟΚΛΗ ΠΑΠΑΛΕΟΝΤΙΟΥ, Πολιτική Έφεση Αρ. 189/2011, 15/5/2017, Ανδρέας Προέστος ν. Στέφανου Προδρόμου κ.α., Πολιτική Έφεση Αρ. 326/2011, 12/4/2017 , Αποστολίδη ν. Ζούλη

(2001)1 Α.Α.Δ. 1695, Hasan Constantin ν. Γεώργιου Αντωνιάδη

(2004)1 ΑΑΔ 1701, Θεοδώρου ν. Βασιλείου

(2007)1 Α.Α.Δ. 1192 [11] Κυριάκου Αθανασίου v. Δάφνης Ορφανίδου Πολιτική Έφεση Αρ. 73/11, 16 Δεκεμβρίου, 2015, Ηρακλέους ν. Σκάφους Νίκη, Αγωγή Ναυτοδικείου 92182

(1994)1 Α.Α.Δ. 510, Ηρακλέους ν. Πέτρου

(1994)1 Α.Α.Δ. 239 και Παναγιώτου ν. Φραγκέσκου

(1999)1 Α.Α.Δ. 687. [12] Daria v. Βλαβή Πολ. Εφ. 83/09 ημερ. 31.5.12 [13] Φοινικαρίδης ν. Γεωργίου

(1991)1 ΑΑΔ 475 cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο