CHABAKAT JORDAN FOR ENGINEERING & CONSULTING ν. MEDOCHEMIE LIMITED, Αρ. Αγωγής: 6132/13, 17/10/2022

(1)Saba & Co. (T.M.P) v. T.M.P Agents,

(1994)1 Α.Α.Δ. 426,

(2)Gaber Alian Ali Al Somrani v. The Cyprus Ship "Poseidonia"

(1990)1 A.A.Δ. 990,

(3)Περικτιόνη Χρίστου ν. Ανδρέα Στυλιανού Αζά

(1992)1 Α.Α.Δ. 704,

(4)Alexandra Rent a Car v. Δήμητρας Α. Νεάρχου

(1992)1 Α.Α.Δ., 11) προκύπτουν οι ακόλουθες κατευθυντήριες γραμμές:

1. Η τροποποίηση δικογράφου εμπίπτει στη διακριτική ευχέρεια του Δικαστηρίου. Επιβάλλεται, ως θεμελιακή αρχή, ο προσδιορισμός της ουσίας της διαφοράς και η αποτροπή της πολλαπλότητας των διαδικασιών.
2. Το Δικαστήριο στην άσκηση της διακριτικής του ευχέρειας λαμβάνει υπόψη και τον παράγοντα καθυστέρηση. Ο παράγοντας όμως αυτός δεν είναι καθοριστικός, αλλά συνυπολογίζεται με όλους τους υπόλοιπους παράγοντες που η νομολογία καθιέρωσε, ως καθοριστικούς στην άσκηση της διακριτικής ευχέρειας του Δικαστηρίου.
3. Το Δικαστήριο δεν θα δώσει άδεια για τροποποίηση μόνο με τη διαπίστωση για το επανορθώσιμο της ζημιάς που επιφέρει στον αντίδικο, αλλά θα πρέπει να συνεκτιμήσει όλους τους παράγοντες της υπόθεσης όπως καθιερώθηκαν από τη νομολογία.
4. Δεν δίδεται άδεια για τροποποίηση στις περιπτώσεις που αυτή επιφέρει βλάβη στον αντίδικο, η οποία δεν μπορεί να αποζημιωθεί με χρήμα, ή όπου η κακή πίστη του αιτητή είναι εμφανής. Αξιολόγηση των εκατέρωθεν εκδοχών και συμπέρασμα: Έχοντας μελετήσει τους λόγους ένστασης, χωρίς να υποβαθμίζεται οποιοσδήποτε από αυτούς, προκύπτει, από τα νομολογηθέντα, πως τα καίρια ερωτήματα που πρέπει να απασχολήσουν το Δικαστήριο, είναι κατά πόσο υπάρχει υπέρμετρη καθυστέρηση η οποία προκαλεί ανεπανόρθωτη βλάβη στους Καθ΄ ων η Αίτηση ή αν η αίτηση των Αιτητών διαπνέεται εμφανώς από κακή πίστη ή αν η όποια βλάβη στους Καθ΄ ων η Αίτηση μπορεί ή όχι να αποζημιωθεί χρηματικά. Σ' αυτά τα ζητήματα άλλωστε φαίνεται να επικεντρώνεται η ένσταση, πρόσθετα με τη θέση των Καθ΄ ων η Αίτηση για κατάχρηση της δικαστικής διαδικασίας. Στην υπόθεση Νικολάου v. Μιλτιάδους

(2007)1 Α.Α.Δ. 1005, το Εφετείο απεφάνθη πως, όπου δεν προκαλείται ζημιά, ακόμη και η μη πλήρως αιτιολογημένη καθυστέρηση δεν μπορεί να στερήσει το δικαίωμα διαδίκου από του να αποφασίζονται όλα τα επίδικα θέματα που εγείρει. Το ουσιωδέστερο είναι να δοθεί η ευκαιρία στους διαδίκους ώστε να κριθούν όλες οι πραγματικές διαφορές μεταξύ τους. Ακόμη, αναφέρθηκε πως το γεγονός ότι το αίτημα υποβλήθηκε σε στάδιο πριν την έναρξη της ακρόασης της υπόθεσης, και ότι δεν θα προκαλούνταν μεγάλη καθυστέρηση στην εκδίκαση της αγωγής, καθώς επίσης και η δυνατότητα αποζημίωσης των αντιδίκων του εφεσείοντα, με σχετική διαταγή για έξοδα, θα έπρεπε να είχαν επιμετρήσει υπέρ της παροχής άδειας για τροποποίηση. Ταυτόχρονα παρατηρείται πως στην υπόθεση Παπαχρυσοστόμου ν. Κώστας Γεωργιάδης & Συνεταίροι κ.α

(2012)1ΑΑΔ 817 επιβεβαιώθηκε πρωτόδικη απόφαση με την οποία απορρίφθηκε αίτηση τροποποίησης Έκθεσης Απαίτησης, η οποία υποβλήθηκε 4 μέρες πριν την έναρξη της ακρόασης της αγωγής ενώ η αγωγή εκκρεμούσε για επτά και πλέον χρόνια, γεγονός που ήγειρε σοβαρά ερωτηματικά για τις πραγματικές προθέσεις του Εφεσείοντα. Λήφθηκε υπόψη βέβαια και το γεγονός ότι οι αιτούμενες τροποποιήσεις ήταν δικογραφημένες σε άλλη αγωγή. Όπως αναφέρθηκε «Όμως, στη συγκεκριμένη περίπτωση, η αργοπορία του εφεσείοντα να επιδιώξει τροποποίηση του δικογράφου του προβάλλει ανάγλυφη μέσα από το ιστορικό των γεγονότων που περιβάλλουν το θέμα. Η αγωγή εκκρεμούσε ενώπιον του δικαστηρίου αναμένοντας εκδίκαση για επτά και πλέον χρόνια. Μετά από μια σειρά ανησυχητικών εξελίξεων, στα πλαίσια των οποίων η εκδίκαση της υπόθεσης οδηγείτο από αναβολή σε αναβολή, εξελίξεις για τις οποίες η πλευρά του εφεσείοντα δεν είναι απαλλαγμένη ευθυνών, η υπόθεση ορίστηκε τελικά για ακρόαση στις 13/1/2009, ημερομηνία κατά την οποία άρχισε η ακρόαση. Ενδεικτικό της συμπεριφοράς του εφεσείοντα συνιστά το γεγονός ότι ενώ η υπεράσπιση των εφεσιβλήτων καταχωρήθηκε το Μάρτιο του 2003, η απάντηση στην υπεράσπιση δεν καταχωρήθηκε παρά μόνο ένα χρόνο αργότερα και συγκεκριμένα στις 21/5/2004, όπως και το γεγονός ότι για ένα και πλέον χρόνο ο εφεσείων, για λόγους που δεν έχουν αποκαλυφθεί, παρέμενε άπρακτος. Δεν επεδίωξε τροποποίηση του δικογράφου του, ειμή μόνο τέσσερις μέρες πριν την ακρόαση της αγωγής, γεγονός που εγείρει σοβαρά ερωτηματικά αναφορικά με τις πραγματικές προθέσεις του και τους στόχους της αίτησής του». Εξετάζοντας τους λόγους ένστασης, ειδικότερα, αναφορικά με τη θέση και το σχετικό λόγο ένστασης περί κατάχρησης της δικαστικής διαδικασίας, κρίνεται ότι δεν μπορεί να γίνει αποδεκτός και απορρίπτεται. Η ενάσκηση δικονομικού δικαιώματος από μόνη της, όπως συμβαίνει στην παρούσα υπόθεση, δεδομένου ότι οι Καθ' ων η Αίτηση ισχυρίζονται, στον λόγο ένστασης αρ. 2, ότι η Αίτηση συνιστά κατάχρηση της δικαστικής διαδικασίας, χωρίς να συνοδεύεται από άλλες ενέργειες ή παράλληλα διαβήματα προς την επίτευξη αλλότριων, προς τη δικαστική διαδικασία, σκοπών, δεν δύναται να στοιχειοθετήσει κατάχρηση δικαστικής διαδικασίας, ούτε μπορεί να θεωρηθεί, από τα δεδομένα που βρίσκονται ενώπιον του Δικαστηρίου, ότι επιχειρείται παράκαμψη προβλεπόμενης διαδικασίας. Το γεγονός όμως ότι ενδέχεται, αν εγκριθεί η τροποποίηση, θα συνιστά κατάχρηση της δικαστικής διαδικασίας θα εξετασθεί στη συνέχεια ως ξεχωριστή παράμετρος. Ερχόμενο το Δικαστήριο στα γεγονότα της παρούσας υπόθεσης, είναι γεγονός αδιαμφισβήτητο, προκύπτει άλλωστε από το φάκελο της υπόθεσης, πως η ακρόαση της παρούσας αγωγής έχει αρχίσει 9 χρόνια μετά την καταχώρησή της. Το γεγονός αυτό καθιστά εξαιρετικά δύσκολο το έργο του Δικαστηρίου ιδιαίτερα προς την έγκριση του αιτήματος. Περαιτέρω είναι γεγονός ότι δηλώθηκε από το συνήγορο των Καθ' ων η Αίτηση- Εναγόντων ότι έχουν ολοκληρώσει την παρουσίαση της απαίτησης τους, με τον ένα μάρτυρα που παρουσίασαν, ο οποίος ήρθε από το εξωτερικό ειδικά για τη μαρτυρία του και έφυγε (διαμένει στην Ιορδανία). Το γεγονός αυτό επιβαρύνει έτι περισσότερο την επιλογή στην οποία το Δικαστήριο θα ήθελε να προβεί προκειμένου κατά τη δίκη να τίθενται όλα τα επίδικα θέματα και να αποφασίζονται στο πλαίσιο μιας διαδικασίας, υπό την έννοια να μην χρειάζεται να εκδικάζονται πολλαπλές διαδικασίες. Ό,τι απομένει ως καίριο ερώτημα είναι, αν είναι η κατάλληλη περίπτωση να επιτραπεί η αιτούμενη τροποποίηση, χωρίς να επέλθει βλάβη στα δικαιώματα των Καθ' ων η Αίτηση. Δεν χωρεί αμφιβολία πως αν εγκριθεί η τροποποίηση θα απαιτηθεί η καταχώρηση τροποποιημένων δικογράφων, περαιτέρω μαρτυρία εκ μέρους των Καθ' ων η Αίτηση, για να αντικρούσουν τις νέες θέσεις των Αιτητών και προφανώς επανακλήτευση του μάρτυρα αυτών, ο οποίος ζει στο εξωτερικό, κατ' επέκταση θα προκληθεί περαιτέρω ταλαιπωρία και σπατάλη χρόνου για μια υπόθεση, στην οποία, στο στάδιο που βρίσκεται και αναμενόταν να ολοκληρωθεί σε μια-δύο δικασίμους σε επίπεδο μαρτυρίας, υποβλήθηκε το αίτημα τροποποίησης, με αποτέλεσμα η διαδικασία να παρεκτραπεί, κατά τρόπο, που κατά την κρίση του Δικαστηρίου, αν επιτραπεί η αιτούμενη τροποποίηση, θα προκαλέσει περαιτέρω καθυστέρηση και ταλαιπωρία στους Καθ' ων η Αίτηση, αλλά και ενδεχομένως ανεπανόρθωτη ζημιά σ' αυτούς, υπό την έννοια ότι άρχισαν και παρουσίασαν μετά από 9 χρόνια την αξίωση τους πλην όμως με την παρεκτροπή θα κληθούν να υποστηρίξουν εκ νέου, δεύτερη φορά, την απαίτησή τους, γεγονός συνυφασμένο, υπό τις περιστάσεις αυτές, και με την αξιοπιστία του συστήματος απονομής της δικαιοσύνης, αφού δεν φαίνεται να δίδεται τέλος στην αγωνία τους και στον καθορισμό των δικαιωμάτων τους, έστω 9 χρόνια μετά που άρχισε η ακρόαση. Προχωρώντας περαιτέρω, έχοντας κατά νου και τις προαναφερόμενες σκέψεις και δεδομένα, διαπιστώνεται πως οι Αιτητές δεν δίδουν πειστική εξήγηση για την καθυστέρηση στην υποβολή της Αίτησης, κυρίως, δεν απαντούν γιατί αυτά τα ζητήματα δεν τα διερεύνησαν τα 9 χρόνια που εκκρεμεί η αγωγή. Το ότι προφανώς δεν το σκέφτηκαν πριν δεν είναι επαρκής δικαιολογία. Επικαλούνται το γεγονός ότι προέκυψαν από τη μαρτυρία του μάρτυρα των Καθ' ων η Αίτηση. Ωστόσο, ειδικότερα ως προς το αίτημα Α της Αίτησης, ήταν όμως αναμενόμενο ότι ένας εκ των μαρτύρων θα ήταν ο διευθυντής των Καθ' ων η Αίτηση, αφού αυτός υπέγραψε τη συμφωνία ως καταγράφεται και στην παράγραφο 4 της Έκθεσης Απαίτησης, την οποία οι Αιτητές αποδέχονται με την Υπεράσπισή τους. Συνεπώς κρίνεται ότι δεν βρέθηκαν εξαπίνης. Όφειλαν αυτά τα ζητήματα να τα ερευνήσουν πολύ νωρίτερα. Σημειωτέον δε πως κατά την αντεξέταση του ΜΕ δεν του υποβλήθηκε ότι δεν είναι εξουσιοδοτημένος ή διορισμένος διευθυντής από τους Ενάγοντες για να νομιμοποιείται να καταθέσει. Κατ' επέκταση με αναφορά στο περιεχόμενο του αιτητικού Α της Αίτησης κρίνεται πως δεν δικαιολογείται η έγκρισή του, και ως εκ τούτου απορρίπτεται. Η ύπαρξη της ανεξήγητης καθυστέρησης κρίνεται ότι είναι καθοριστικής σημασίας για την υπόθεση. Πρόκειται υπό τις περιστάσεις για υπέρμετρη και ανεξήγητη καθυστέρηση, και σε συνυφασμό με τις προηγούμενες σκέψεις και παρατηρήσεις του Δικαστηρίου, κρίνεται πως η έγκριση θα οδηγούσε σε κατάχρηση της δικαστικής διαδικασίας. Όσον αφορά στο περιεχόμενο του αιτητικού Β της Αίτησης ό,τι γίνεται κατανοητό είναι πως οι Αιτητές επιθυμούν να προσθέσουν έναν ισχυρισμό για τον οποίο όμως καμία εξήγηση δίδουν που δεν περιλήφθηκε στην Υπεράσπισή τους που καταχώρισαν το 2015, αλλά ούτε και ποιο γεγονός δημιούργησε την αναγκαιότητα δικογράφησης του. Η θέση ότι οι Ενάγοντες-Καθ' ων η Αίτηση αρχικά, με επιστολή τους, ζήτησαν-αξίωσαν ποσό €1.200,000,000 και στην Έκθεση Απαίτησης αξιώνουν €1.000.000,00 και τελικά με τη μαρτυρία που παρουσίασαν περιόρισαν την αξίωσή τους σε €949,570,00 ουδόλως σχετίζεται με την αναγκαιότητα για τροποποίηση, σε αυτό το στάδιο που βρίσκεται η υπόθεση, αλλά με την απόδειξη της απαίτησης στη βάση της προσκομισθείσας, από τους Ενάγοντες-Καθ' ών η Αίτηση, μαρτυρίας. Ομοίως κρίνεται πως δεν βοηθά τους Αιτητές η αναφορά του διευθυντή τους, στην ένορκη δήλωση που υποστηρίζει την Αίτηση, πως δεν είχαν δοθεί εξηγήσεις στη δικογραφία αν οι αναφορές στο Τεκμήριο 3, σε ποσότητες ήταν δεσμευτικές, κάτι που προέκυψε από τη μαρτυρία του μάρτυρα των Καθ' ων η Αίτηση. Αυτά τα ζητήματα εφ' όσον η απαίτηση αμφισβητείται και εφ' όσον αντεξετάστηκε ήδη ο μάρτυρας των Εναγόντων-Καθ' ων η Αίτηση γι' αυτά τα θέματα, ό,τι απομένει είναι οι Αιτητές να αντικρούσουν τη θέση των Καθ' ων η Αίτηση, προσκομίζοντας μαρτυρία, η οποία να αποδεικνύει το αντίθετο ή να κλονίζει τη θέση των Εναγόντων-Καθ' ων η Αίτηση. Το ότι προσκομίστηκαν έγγραφα κατά τη μαρτυρία του ΜΕ δεν αποτελεί επαρκή δικαιολογία, αφού αυτά ως προκύπτει, από ένορκη δήλωση αποκάλυψης ημερομηνίας 11.04.2016, που οι Καθ' ων η Αίτηση καταχώρησαν, τα εν λόγω Τεκμήρια είχαν αποκαλυφθεί, ως εκ τούτου οι Αιτητές δεν βρέθηκαν εξαπίνης, αφού θα μπορούσαν να ζητήσουν την επιθεώρησή τους. Άλλωστε είναι έγγραφα που σχετίζονται με την επίδικη συμφωνία. Εξάλλου όμως τα έγγραφα αυτά που αποτελούν το Τεκμήριο 3 , έχουν ενόρκως αποκαλυφθεί με ένορκη δήλωση ημερομηνίας 22.12.2015 και από τους Αιτητές, άρα τα είχαν στην κατοχή και τη γνώση τους. Εν όψει αυτών των δεδομένων προκύπτουν εύλογα ερωτηματικά για τις πραγματικές προθέσεις των Αιτητών με αναφορά στο χρόνο που υποβάλλεται το αίτημα για τροποποίηση. Συνοψίζοντας, στην ενάσκηση της διακριτικής ευχέρειας του Δικαστηρίου, λαμβάνονται υπόψη και συνυπολογίζονται τα ακόλουθα: 1. Η ακρόαση της αγωγής βρίσκεται σε προχωρημένο στάδιο, οι Ενάγοντες—Καθ' ών η Αίτηση έχουν παρουσιάσει τη μαρτυρία για την απόδειξη της απαίτησής τους. 2. Η ανεξήγητη και υπέρμετρη καθυστέρηση στην καταχώρηση της επίδικης Αίτησης είναι ικανή να δημιουργήσει ανεπανόρθωτη ζημιά στους Καθ΄ων η Αίτηση ως έχει ήδη εξηγηθεί πιο πάνω. Η θέση των Αιτητών για πρόκληση ζημιάς που αποζημιώνεται χρηματικά παραγνωρίζει και τη μεγάλη ταλαιπωρία, λόγω της εκκρεμότητας της υπόθεσης για 9 χρόνια, αλλά και της περαιτέρω καθυστέρησης που θα επέλθει με νέες μαρτυρίες, νέα δικόγραφα και μετάβαση μαρτύρων εκ νέου από το εξωτερικό. 3. Το γεγονός ότι οι Αιτητές είχαν στη διάθεση τους 9 χρόνια πλην όμως δεν προέβηκαν σε τροποποίηση επεβάλλε όπως ικανοποιήσουν το Δικαστήριο ότι πρόκειται για ζήτημα που δεν ήταν δυνατό να προβλέψουν νωρίτερα κάτι που απέτυχαν να αποδείξουν. Εν όψει των δεδομένων που βρίσκονται ενώπιον του Δικαστηρίου κρίνεται πως το συμφέρον στην απονομή της δικαιοσύνης επιβάλλει την απόρριψη της Αίτησης καθ' ότι τίθεται εν αμφιβόλω η αξιοπιστία του συστήματος απονομής της δικαιοσύνης, προκαλώντας δικαιολογημένα αισθήματα πικρίας στους Ενάγοντες—Καθ' ων η Αίτηση. Η έννοια της αρχής ότι είναι επιτρεπτό να δίδεται άδεια για τροποποίηση ώστε να τίθενται ενώπιον του Δικαστηρίου όλα τα επίδικα θέματα και όλες οι διαφορές, έχει πολύ διαφορετική σημασία όταν αρχίσει η ακρόαση της αγωγής ιδιαίτερα όταν ο αντίδικός του Αιτητή έχει παρουσιάσει την υπόθεση του, και δεν είναι δυνατό να παραγνωρίζεται το γεγονός αυτό, αλλιώς, αν διδόταν απόλυτη σημασία στην πιο πάνω έννοια θα ήταν επιτρεπτή η τροποποίηση και πριν τις αγορεύσεις, αφού πάλι θα ήταν δυνατό να δοθεί διαταγή για έξοδα, έστω και αν χρειαζόταν να μαρτυρήσουν ξανά οι μάρτυρες όλοι ή μερικοί. Προφανώς τέτοια ερμηνεία θα αποτελούσε έκρηξη στα θεμέλια του συστήματος απονομής δικαιοσύνης, το οποίο ποικιλοτρόπως και με πολλαπλές προσπάθειες όλων των εμπλεκομένων στην απονομή της δικαιοσύνης, επιχειρεί να συντομεύσει το χρόνο εκδίκασης των υποθέσεων. Εν όψει όλων όσων έχουν εξηγηθεί πιο πάνω κρίνεται πως δεν αποδείχθηκε ενώπιον του Δικαστηρίου ότι είναι δίκαιο και ορθό, υπό τις περιστάσεις που περιβάλλουν το αίτημα των Αιτητών για τροποποίηση της Υπεράσπισης τους, αυτό να εγκριθεί. Συνακόλουθα, η επίδικη Αίτηση απορρίπτεται, με έξοδα σε βάρος των Αιτητών και εναντίον των Καθ΄ων η Αίτηση, ως θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και εγκριθούν από το Δικαστήριο, πληρωτέα στο τέλος της αγωγής. (Υπ.) ............... Δ. Ι. Κίτσιος, Π.Ε.Δ. Πιστό Αντίγραφο, Πρωτοκολλητής ΙΧ cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο