← Κύπρος

ΛΑΙΚΗ ΥΠΕΡΑΓΟΡΑ ΣΤΕΛΙΟΣ ΑΝΔΡΕΟΥ ΛΙΜΙΤΕΔ ν. Α.Α.Α. ACCURANCE SERVICES LTD κ.α., Αρ. Αγωγής: 19/2022, 15/11/2022

ΛΑΙΚΗ ΥΠΕΡΑΓΟΡΑ ΣΤΕΛΙΟΣ ΑΝΔΡΕΟΥ ΛΙΜΙΤΕΔ ν. Α.Α.Α. ACCURANCE SERVICES LTD κ.α., Αρ. Αγωγής: 19/2022, 15/11/2022 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ECLI:CY:EDLAR:2022:A164 ΣΤΟ ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΕΝΩΠΙΟΝ: M. Παπαθανασίου, Ε.Δ. Αρ. Αγωγής: 19/2022 ΜΕΤΑΞΥ: ΛΑΙΚΗ ΥΠΕΡΑΓΟΡΑ ΣΤΕΛΙΟΣ ΑΝΔΡΕΟΥ ΛΙΜΙΤΕΔ Ενάγοντες -και- Α.Α.Α. ACCURANCE SERVICES LTD

  1. ΦΑΝΗΣ ΜΑΚΡΙΔΗΣ Εναγόμενων Και ως τροποποιήθηκε ο τίτλος στις 13/1/2022 ΜΕΤΑΞΥ: ΛΑΙΚΗ ΥΠΕΡΑΓΟΡΑ ΣΤΕΛΙΟΣ ΑΝΔΡΕΟΥ ΛΙΜΙΤΕΔ Ενάγοντες -και-
  2. Α.Α.Α. ACCURANCE SERVICES LTD
  3. ΤΑΣΟΣ ΘΕΟΔΩΡΟΥ Εναγόμενων ---------------------------------------------------------------- Αίτηση των Εναγόντων ημερομηνίας 10/1/2022 για έκδοση προσωρινών διαταγμάτων Ημερομηνία: 15 Νοεμβρίου 2022 ΕΜΦΑΝΙΣΕΙΣ: Για τους Ενάγοντες - Αιτητές: κ. Π. Ζαπούνης Για τους Εναγόμενους 1 και 2 - Καθ' ων η Αίτηση: κα. Μαζέρη για Δημητρίου & Δημητρίου ΔΕΠΕ ΕΝΔΙΑΜΕΣΗ ΑΠΟΦΑΣΗ Εισαγωγικά Οι ενάγοντες - αιτητές (στο εξής οι ενάγοντες), με γενικώς οπισθογραφημένο κλητήριο ένταλμα που καταχώρησαν στις 10/1/2022 - ο τίτλος του οποίου τροποποιήθηκε στις 13/1/2022, δια της καταχώρησης τροποποιημένου κλητηρίου δυνάμει της Δ.25 Κ.1

(2), ως εμφαίνεται ανωτέρω -, αξιώνουν εναντίον των εναγόμενων 1 και 2 - καθ' ων η αίτηση (στο εξής οι εναγόμενοι): (α) δήλωση ότι οι εναγόμενοι ομού ή και κεχωρισμένα προέβησαν σε δημοσίευση λιβέλλου κατά των εναγόντων, (β) διάταγμα που να απαγορεύει στους εναγόμενους να δυσφημίζουν με οποιοδήποτε τρόπο τους ενάγοντες, (γ) αποζημιώσεις για παράνομη δυσφήμηση, (δ) παραδειγματικές και τιμωρητικές αποζημιώσεις και (ε) νόμιμο τόκο και έξοδα. Την ίδια ημέρα που καταχωρήθηκε το κλητήριο ένταλμα, οι ενάγοντες καταχώρισαν την επίδικη μονομερή αίτηση, ζητώντας την έκδοση των διαταγμάτων που αναφέρονται κατωτέρω. Το Δικαστήριο ενώπιον του οποίου τέθηκε η αίτηση, δεν εξέδωσε μονομερώς τα διατάγματα και έδωσε οδηγίες για επίδοση της αίτησης. Μετά την επίδοση δε του κλητηρίου εντάλματος και της αίτησης στους εναγόμενους, οι τελευταίοι καταχώρησαν εμφάνιση δια δικηγόρου και ακολούθως καταχώρησαν ένσταση στην αίτηση. Η Επίδικη Αίτηση Με την αίτηση τους, οι ενάγοντες ζητούν: «
  1. Διάταγμα του Δικαστηρίου το οποίο να διατάζει των Καθ΄ ων η Αίτηση προσωπικά και/ή διά των διευθυντών και/ή αξιωματούχων και/ή υπαλλήλων και/ή υπηρετών και/ή αντιπροσώπων και/ή οιονδήποτε προσώπων τα οποία τελούν υπό τον έλεγχο αυτών, όπως προβούν σε άμεση αφαίρεση και/ή απόσυρση των επίδικων δημοσιευμάτων τα οποία συνιστούν λιβελλογράφημα ημερομηνίας 28/12/2021 και 31/12/21 με τίτλους, «Ήταν θετικοί στον κορωνοϊό και πήγαν κύριοι για ψώνια - Μεγάλη αναστάτωση σε υπεραγορά στη Λάρνακα, Σκηνές απείρου κάλλους έζησαν πελάτες της υπεραγοράς «Στέλιος» στη Λάρνακα όταν άκουσαν από τα μεγάφωνα τους υπευθύνους να καλούν άτομο, το οποίο σύμφωνα με επιβεβαιωμένες πληροφορίες νοσούσε με κορωνοϊό», «Η απειλητική επιστολή της υπεραγοράς στο Themaonline - Τους διαψεύδει κατηγορηματικά ο Υπουργός Υγείας» και «Ήταν θετικοί στον κορωνοϊό και πήγαν κύριοι για ψώνια - Μεγάλη αναστάτωση σε υπεραγορά στη Λάρνακα, Σκηνές άπειρου κάλλους έζησαν πελάτες της υπεραγοράς «Στέλιος» στη Λάρνακα όταν άκουσαν από τα μεγάφωνα τους υπευθύνους να καλούν άτομο, το οποίο σύμφωνα με επιβεβαιωμένες πληροφορίες νοσούσε με κορωνοϊό», τα οποία δημοσιεύτηκαν στην ηλεκτρονική ιστοσελίδα ή/και διεύθυνση www.tothemaonline.com και στην ηλεκτρονική ιστοσελίδα ή/και διεύθυνση ή/και λογαριασμό στο facebook «Tothemaonline».
  2. Διάταγμα του Δικαστηρίου το οποίο να απαγορεύει στους Καθ΄ ων η Αίτηση προσωπικά και/ή διά των διευθυντών και/ή αξιωματούχων και/ή υπαλλήλων και/ή υπηρετών και/ή αντιπροσώπων και/ή οιωνδήποτε προσώπων τα οποία τελούν υπό τον έλεγχο αυτών, από του να δημοσιεύουν και/ή αναδημοσιεύουν και/ή συντάσσουν και/ή επανασυντάσσουν και/ή κοινοποιούν και/ή αναρτούν και/ή να προκαλέσουν και/ή να επιτρέψουν τη δημοσίευση και/ή την εκτύπωση και/ή την κυκλοφορία και/ή να προβαίνουν σε οποιεσδήποτε αναρτήσεις και/ή δημοσιεύσεις στο διαδίκτυο οι οποίες γίνονται με οδηγίες και/ή πρωτοβουλία και/ή με υποκίνηση και/ή με τη συναίνεση και/ή με ευθύνη των καθ΄ ων η Αίτηση οποιουδήποτε άρθρου ή/και συκοφαντικών άρθρων ή/και δυσφημιστικών σχόλιων ή/και δημοσιευμάτων που το κύρος και το καλό όνομα και τρόπο λειτουργίας της Αιτήτριας και που δυνατό να επηρεάζουν τη φήμη ή/και υπόληψη της ενάγουσας ή/και άλλως πως. » Η αίτηση βασίζεται στον περί Αστικών Αδικημάτων Νόμο, Κεφ. 148, άρθρα 17, 18 και 25, στον περί Πολιτικής Δικονομίας Νόμο, Κεφ. 6, άρθρα 4, 5, 7, 9 14, 22, 23, 25, 26, 29, 32-34, 96 και 99, στον περί Δικαστηρίων Νόμο 14/60, άρθρα 31 και 32, στους Θεσμούς Πολιτικής Δικονομίας, Δ.39, Δ.40, Δ.42, Δ.48 θ.θ.1- 9, Δ.55 και Δ.64, στις αρχές της επιείκειας, στη νομολογία, την πρακτική, στη διακριτική εξουσία και ή γενικές και ή συμφυείς εξουσίες του Δικαστηρίου. Η αίτηση δε υποστηρίζεται από ένορκες δηλώσεις (ΕΔ) του Ανδρέου ήτοι την αρχική ΕΔ και συμπληρωματική ΕΔ που καταχωρίστηκε με άδεια του Δικαστηρίου. Ο Ανδρέου είναι εκ των διευθυντών των εναγόντων, οι οποίοι είναι εταιρεία περιορισμένης ευθύνης, δεόντως εγγεγραμμένοι στον Έφορο Εταιρειών (βλ. τεκμ.1 και 2) και ως αναφέρει έχει προσωπική γνώση των γεγονότων, ενώ για όσα γεγονότα δεν έχει προσωπική γνώση, αποκαλύπτει την πηγή των γνώσεων του. Οι ενάγοντες είναι επιχείρηση/υπεραγορά λιανικού εμπορίου και εμπορεύονται ή και συναλλάσσονται με την επωνυμία «Στέλιος Υπεραγορά», η οποία ασχολείται με την πώληση σε λιανικές και χονδρικές τιμές προϊόντων, ποτών, τροφίμων και ειδών λιανικού εμπορίου σε καταναλωτές. Οι εναγόμενοι 1 είναι ιδιοκτήτες της εμπορικής επωνυμίας TOTHEMAONLINE και διατηρούν την ηλεκτρονική ιστοσελίδα ή και ηλεκτρονική διεύθυνση www.tothemaonline.com (βλ.τεκμ.3). Ο εναγόμενος 2 δε, είναι ο κατά νόμο υπεύθυνος συγγραφέας ή και συντάκτης ή και διευθυντής σύνταξης του περιεχομένου του κειμένου που δημοσιεύθηκε στο tothemaonline, αφού σύμφωνα με την ιστοσελίδα των εναγόμενων 1, ο εναγόμενος 2 είναι ο διευθυντής σύνταξης της ιστοσελίδας ToThemaOnline (Word News Media) [βλ. τεκμ.4]. Σύμφωνα με τον ενόρκως δηλούντα, η εναγόμενη 1 ή και ο εναγόμενος 2 ή και οι δυο μαζί, την 28/12/2021 και ώρα 18:50, μέσω αναρτήσεων στα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης, ανάρτησε και δημοσίευσε λιβελλογράφημα. Συγκεκριμένα μέσω της ηλεκτρονικής ιστοσελίδας πιο πάνω, ανάρτησε δημοσίευση με τίτλο «Ήταν θετικοί στον κορωνοϊό και πήγαν κύριοι για ψώνια - Μεγάλη αναστάτωση σε υπεραγορά στη Λάρνακα, Σκηνές απείρους κάλλους έζησαν πελάτες της υπεραγοράς «Στέλιος» στην Λάρνακα όταν άκουσαν από τα μεγάφωνα τους υπεύθυνος να καλούν άτομο, το οποίο σύμφωνα με επιβεβαιωμένες πληροφορίες νοσούσε με κορωνοϊό». Συγκεκριμένα δημοσίευσε ότι, ιατρός είδε ασθενή του, διαγνωσμένο από τον ίδιο θετικό στον κορονοϊό, να ψωνίζει από τους ενάγοντες. Ο εν λόγω γιατρός ενημέρωσε την διεύθυνση των εναγόντων, οι οποίοι ακολούθως μέσω μεγαφώνων κάλεσαν τον ασθενή, με αποτέλεσμα την αποχώρηση από την υπεραγορά των εναγόντων, έξι ατόμων που νοσούσαν με κορονοϊό (βλ. τεκμ.5). Επίσης, οι εναγόμενοι 1 ή και ο εναγόμενος 2 ή και οι δυο μαζί, την 31/12/2021 και ώρα 08:34, μέσω αναρτήσεων ή και δημοσιεύσεων στα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης, ανάρτησαν ή και δημοσίευσαν λιβελλογράφημα. Οι εναγόμενοι 1, μέσω της ηλεκτρονικής ιστοσελίδας ή και διεύθυνσης ανωτέρω, ανάρτησαν δημοσίευση με τίτλο «Η απειλητική επιστολή της υπεραγοράς στο Themaonline - Τους διαψεύδει κατηγορηματικά ο Υπουργός Υγείας». Οι εναγόμενοι 1 συγκεκριμένα, δημοσίευσαν την επιστολή του δικηγόρου του, που στάλθηκε στο Themaonline και ανέφερε ότι ο Υπουργός Υγείας βεβαίωσε ότι ιατρός είδε ασθενή του, διαγνωσμένο από τον ίδιο, θετικό στον κορονοϊό, να ψωνίζει από τους ενάγοντες. Ο εν λόγω ιατρός ενημέρωσε τη διεύθυνση των εναγόντων, οι οποίοι μέσω μεγαφώνων κάλεσαν τον ασθενή να αποχωρήσει (βλ. τεκμ.6). Περαιτέρω αναφέρει ότι, οι εναγόμενοι 1 ή και ο εναγόμενος 2 ή και οι δυο μαζί, την 31/12/2021 και ώρα 11:30, μέσω αναρτήσεων στα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης, ανάρτησαν ή και δημοσίευσαν λιβελλογράφημα. Συγκεκριμένα, οι εναγόμενοι 1, μέσω της ηλεκτρονικής ιστοσελίδας ή και διεύθυνσης ή και λογαριασμό στο facebook «Τοthemaonline», ανάρτησαν δημοσίευση με τίτλο «Ήταν θετικοί στον κορωνοϊό και πήγαν κύριοι για ψώνια - Μεγάλη αναστάτωση σε υπεραγορά στην Λάρνακα, Σκηνές απείρους κάλλους έζησαν πελάτες της υπεραγοράς «Στέλιος» στην Λάρνακα όταν άκουσαν από τα μεγάφωνα τους υπεύθυνους να καλούν άτομο, το οποίο σύμφωνα με επιβεβαιωμένες πληροφορίες νοσούσε με κορωνοϊό». Συγκεκριμένα δημοσίευσαν ότι, ιατρός είδε ασθενή του, διαγνωσμένο από τον ίδιο θετικό στον κορονοϊό, να ψωνίζει από τους ενάγοντες. Ο εν λόγω ιατρός ενημέρωσε τη διεύθυνση των εναγόντων και ακολούθως οι ενάγοντες μέσω μεγαφώνων κάλεσαν τον ασθενή, με αποτέλεσμα την αποχώρηση από την υπεραγορά έξι ατόμων που νοσούσαν με κορονοϊό. Η εν λόγω δημοσίευση αναδημοσιεύθηκε ακόμη 33 φορές (βλ. τεκμ.7). Σύμφωνα με τον Ανδρέου τα πιο πάνω δημοσιεύματα επήλθαν εις γνώση αρκετών μελών της κοινωνίας και αυτό είχε ως αποτέλεσμα τη συγγραφή σχολίων επί των δημοσιευμάτων από το κοινό, τα οποία σχόλια προέβαλαν μίσος, χλεύη, περιφρόνηση, αποστροφή και αποφυγή προς τους ενάγοντες (βλ. τεκμ.8). Τα προαναφερθέντα δημοσιεύματα είναι αναληθή, δυσφημιστικά και αναφέρονται ονομαστικά στους ενάγοντες. Επίσης, τα δημοσιεύματα είχαν σκοπό να βλάψουν ή και να επηρεάσουν δυσμενώς την υπόληψη των εναγόντων στο επάγγελμα ή και εργασία ή και απασχόληση τους, αποδίδοντας σε αυτούς ότι μεταδίδουν μολυσματική ασθένεια, ότι δεν λαμβάνουν όλα τα ενδεδειγμένα μέτρα και ελέγχους ή και αποδίδοντας σε αυτούς αδικήματα που προβλέπονται από τον περί Λοιμοκάθαρσης Νόμο, Κεφ.
  3. Από τα δημοσιεύματα αυτά έχει ήδη επηρεαστεί ο κύκλος εργασιών των εναγόντων, καθότι μετά την δημοσίευση εκατοντάδες άτομα προέτρεψαν τον κόσμο ή και το καταναλωτικό κοινό να μην εισέρχεται ή και συναλλάσσεται με την υπεραγορά των εναγόντων. Αυτές οι ενέργειες είχαν σαν αποτέλεσμα τη δημιουργία μεγάλης οικονομικής ζημιάς, αλλά και ανεπανόρθωτης βλάβης στο κύρος και την υπόληψη των εναγόντων. Στις παραγράφους 13 - 21 της ΕΔ του, ο Ανδρέου στην ουσία εξηγεί τους λόγους για τους οποίους θεωρεί ότι πληρούνται όλες οι προϋποθέσεις για την έκδοση των αιτούμενων διαταγμάτων, τα οποία ζητά να εκδοθούν. Η Ένσταση Οι εναγόμενοι με την ένσταση τους, προβάλλουν 39 λόγους ένστασης. Δεν κρίνω σκόπιμο να παραθέσω εδώ τους λόγους ένστασης και θ' αρκεστώ να πω ότι οι κύριοι λόγοι ένστασης μπορούν εύκολα να γίνουν αντιληπτοί, με βάση όσα αναφέρονται στην ένορκη δήλωση που υποστηρίζει την ένσταση, σύνοψη της οποίας γίνεται κατωτέρω. Η ένσταση βασίζεται στον περί Πολιτικής Δικονομίας Νόμο, Κεφ. 6, στον περί Δικαστηρίων Νόμο 14/60, άρθρα 31, 32 και 48, στους Θεσμούς Πολιτικής Δικονομίας, Δ.9 θ.13, Δ.39 θ.θ.1-6, Δ.48 θ.θ.1-4, 7, 8 και 9, Δ.64, στον περί Αστικών Αδικημάτων Νόμο, Κεφ. 148, άρθρα 17, 18, 19, 22, 23 και 24, στο Σύνταγμα της Κυπριακής Δημοκρατίας, άρθρα 19 και 30, στο άρθρο 10 της ΕΣΔΑ, στις αρχές της επιείκειας και στη διακριτική ευχέρεια και τη συμφυή εξουσία του Δικαστηρίου. Η ένσταση δε υποστηρίζεται από ένορκη δήλωση (ΕΔ) της Πίττα, η οποία είναι δικηγόρος στο δικηγορικό γραφείο που εκπροσωπεί τους εναγόμενους. Ως αναφέρει γνωρίζει πολύ καλά τα γεγονότα, από πληροφορίες που έχει συγκεντρώσει από τους εναγόμενους και από μελέτη του φακέλου και σχετική επικοινωνία που είχε με τρίτα πρόσωπα και τους δικηγόρους που χειρίζονται την υπόθεση, είναι δε εξουσιοδοτημένη να προβεί στην ένορκη δήλωση. Επίσης η ενόρκως δηλούσα αναφέρεται στο λόγο για τον οποίο προβαίνει η ίδια στην ΕΔ και όχι οι εναγόμενοι 1 και
  4. Κατ' αρχήν, η Πίττα αναφέρει ότι η αίτηση και η αγωγή στρέφονται εναντίον λανθασμένων διαδίκων. Οι εναγόμενοι 1 ουδεμία σχέση έχουν με το ιδιοκτησιακό καθεστώς της διαδικτυακής εφημερίδας, αφού ιδιοκτήτης της είναι η Word News CORP, η οποία έχει έδρα και ασκεί δραστηριότητες στο εξωτερικό. Οι εναγόμενοι 1, δυνάμει συμφωνίας, απλά παρέχουν χρηματοοικονομικές υπηρεσίες προς την ιδιοκτήτρια εταιρεία. Το τεκμήριο 3 στην ΕΔ του Ανδρέου δεν αποτελεί απόδειξη ότι η διαδικτυακή εφημερίδα ανήκει και τυγχάνει διαχείρισης από τους εναγόμενους
  5. Αυτό διαφαίνεται ξεκάθαρα και από την ίδια την διαδικτυακή εφημερίδα, όπου στην αρχική σελίδα αναγράφει τα στοιχεία επικοινωνίας της εταιρείας Word News Media. Περαιτέρω, το γεγονός ότι η εμπορική επωνυμία Tothemaonline ανήκει στους εναγόμενους 1, δεν αποτελεί απόδειξη ότι τους ανήκει η ίδια η επιχείρηση. Όπως έχει ήδη αναφέρει, η ιδιοκτήτρια εταιρεία εδρεύει στο εξωτερικό και συνεπώς για να μπορέσουν να εγγράψουν την εμπορική επωνυμία στην Κύπρο θα έπρεπε ο ιδιοκτήτης να είναι είτε φυσικό πρόσωπο, που έχει τόπο εργασίας στην Κυπριακή Δημοκρατία και διεξάγει εργασία, είτε εταιρεία η οποία έχει τόπο εργασίας στην Κυπριακή Δημοκρατία. Η ενόρκως δηλούσα στη συνέχεια δίνει περαιτέρω λεπτομέρειες για το εν λόγω ζήτημα και αναφέρει ότι οι δημοσιεύσεις που γίνονται στη διαδικτυακή εφημερίδα, δεν εμπίπτουν στις αρμοδιότητες και υπηρεσίες που παρέχουν οι εναγόμενοι 1, οι οποίοι δεν ασκούν οποιοδήποτε έλεγχο στη διαδικτυακή εφημερίδα. Ως εκ των ανωτέρω, σε περίπτωση έκδοσης των διαταγμάτων, αυτά θα εκδοθούν επί ματαίω, ενώ οι εναγόμενοι 1 θα βρεθούν αντιμέτωποι και με παρακοή διατάγματος. Όσον αφορά τον εναγόμενο 2, δεν έχει αποδειχθεί οποιαδήποτε σχέση του με τα δημοσιεύματα ή με την διαδικτυακή εφημερίδα, αφού το τεκμήριο 4 στην ΕΔ του Ανδρέου (η αναφορά της στο τεκμ.3 προφανώς έγκειται σε λάθος) αναφέρει ως αρχισυντάκτη τον Μακρίδη. Στη συνέχεια, η ενόρκως δηλούσα αναφέρει ότι κατά παράβαση των σχετικών αρχών της δικογράφησης, δεν γίνεται καν αναφορά στο περιεχόμενο των δυο επίδικων δημοσιευμάτων, πέραν του ίδιου του τίτλου και ως εκ τούτου προχωρά η ίδια στην παράθεση των δημοσιευμάτων (τεκμ.3 και 4). Εν πάση περιπτώσει, πάντα σύμφωνα με την ίδια, με μια απλή ανάγνωση τους διαφαίνεται ξεκάθαρα ότι αυτά δεν είναι δυσφημιστικά. Πιο συγκεκριμένα, το δημοσίευμα ημερ. 28/12/2021 (τεκμ.3), δεν θα μπορούσε να θεωρηθεί δυσφημιστικό αφού: (α) Η διαδικτυακή εφημερίδα ουδέποτε κατηγόρησε τους ενάγοντες ότι δεν ακολούθησαν τα διατάγματα του περί Λοιμοκάθαρσης Νόμου. (β) Η υποχρέωση των εναγόντων ήταν να ελέγχουν τα safe pass, πριν την είσοδο του πελάτη στην υπεραγορά. Το γεγονός ότι πρόσωπα χρησιμοποίησαν το safe pass τους ενώ είχαν βρεθεί θετικοί με τον ιό, αποτελεί γεγονός το οποίο εκφεύγει του ελέγχου των εναγόντων. (γ) Συνεπώς καμία διάπραξη ποινικού αδικήματος επιρρίπτεται στους ενάγοντες. (δ) Μάλιστα, η διαδικτυακή εφημερίδα επαίνεσε τους ενάγοντες για τον επαγγελματισμό τους και την άμεση αντίδραση τους αναφέροντας στο δημοσίευμα «Στο σημείο αυτό αξίζει να σημειωθεί πως η υπεραγορά έλαβε όλα τα απαραίτητα μέτρα ειδοποιώντας από τα μεγάφωνα». (ε) Η διαδικτυακή εφημερίδα επί της ουσίας στηλιτεύει ασυνείδητους πολίτες, οι οποίοι εκμεταλλευόμενοι την αδυναμία του συστήματος να ακυρώνει τα safe pass στην περίπτωση που ο κάτοχος τους νοσήσει με τον ιό, κυκλοφορούν ανεξέλεγκτοι, χωρίς να τους ενδιαφέρει το γεγονός ότι ενδέχεται να μεταδώσουν τον ιό στους συνανθρώπους τους. Αναφορικά τώρα με το δημοσίευμα ημερ. 31/12/2021 (τεκμ.4), το δημοσίευμα δεν θα μπορούσε να θεωρηθεί ως δυσφημιστικό αφού η εφημερίδα απάντησε στις κατηγορίες των εναγόντων ότι μεταδίδει ψευδείς ειδήσεις. Ως εκ τούτου, η εφημερίδα κοινοποιώντας βίντεο στο οποίο ο Υπουργός Υγείας αναφέρεται στο εν λόγω περιστατικό, αποδεικνύει το αληθές του περιεχομένου του. Ακολούθως, η Πίττα υποστηρίζει ότι το περιεχόμενο των δημοσιευμάτων είναι αληθές. Όπως έχει αναφερθεί στην επιστολή των δικηγόρων των εναγόμενων ημερ. 5/1/2022 (τεκμ.2), εις απάντηση της επιστολής του δικηγόρου των εναγόντων ημερ. 30/12/2021 (τεκμ.1), πέραν των πέντε ατόμων ανέφεραν στην διαδικτυακή εφημερίδα ότι κατά την επίσκεψη τους στην υπεραγορά των εναγόντων, κατά την επίδικη ημέρα και ώρα, ήταν μάρτυρες του περιστατικού και άκουσαν την αναγγελία της ανακοίνωσης από το προσωπικό της υπεραγοράς. Η πλειοψηφία δε από τους πέντε, είδαν να φεύγουν από την πίσω πόρτα έξι άτομα, ως το δημοσίευμα αναφέρει. Επίσης, ο ίδιος ο Υπουργός Υγείας ανέφερε ρητά σε δήλωση του προς τον τηλεοπτικό σταθμό Omega ότι: «Ένα κρούσμα ενώ ήτανε θετικό, εντοπίστηκε σε μια υπεραγορά και είχε τη συγκεκριμένη στιγμή να είναι ο προσωπικός του ιατρός σε αυτή την υπεραγορά και έγινε μια ανακοίνωση το συγκεκριμένο θετικό κρούσμα να αποχωρήσει από τη συγκεκριμένη υπεραγορά». Στην ΕΔ του Ανδρέου κανένας ισχυρισμός, μαρτυρία ή τεκμήριο υπάρχει που να επιβεβαιώνει ότι το περιεχόμενο των δημοσιευμάτων δεν είναι αληθές. Η ενόρκως δηλούσα ισχυρίζεται επίσης, ότι τα δημοσιεύματα και κυρίως το δημοσίευμα τεκμήριο 3, έχει ως μοναδικό σκοπό να εξυπηρετήσει το δημόσιο συμφέρον, ως ο κώδικας δημοσιογραφικής δεοντολογίας ορίζει και όχι να προκαλέσει ζημιά στην επιχείρηση των εναγόντων. Η πανδημία του covid-19 πλήττει μέχρι σήμερα τη δημόσια υγεία της κυπριακής κοινωνίας, η νόσος είναι άκρως μολυσματική και η προστασία των πολιτών της θα επιτευχθεί, μεταξύ άλλων, μέσω της διαφάνειας και την ενημέρωσης. Ο κάθε πολίτης έχει δικαίωμα να γνωρίζει κατά πόσο έχει έρθει σ' επαφή με πρόσωπο το οποίο έχει μολυνθεί. Ως εκ τούτου η εφημερίδα προέβηκε στη δημοσίευση προς εξυπηρέτηση αυτού του σκοπού, ήτοι για να πληροφορήσει τους Κύπριους πολίτες για το ενδεχόμενο να ήρθαν σε επαφή με τον ιό στην εν λόγω υπεραγορά, ούτως ώστε να λάβουν τα απαραίτητα μέτρα για να διαφυλάξουν τόσο την υγεία τους αλλά και την υγεία των συνανθρώπων τους. Σημαντικό είναι να τονιστεί, συνεχίζει, ότι με την εν λόγω δημοσίευση μεταφέρεται το μήνυμα στους Κύπριους πολίτες ότι τέτοιες ασυνείδητες συμπεριφορές δεν περνούν απαρατήρητες και ούτε μπορούν να γίνουν ανεκτές. Αποτελεί επίσης, έμμεσα, έκκληση προς τις αρμόδιες αρχές, να λάβουν σοβαρά υπόψη την αδυναμία του συστήματος, αφού πρόσωπα τα οποία νοσούν με τον ιό μπορούν να χρησιμοποιήσουν κανονικά το safe pass τους και να έχουν πρόσβαση σε δημόσιους χώρους. Τέλος, η ενόρκως δηλούσα αναφέρει ότι η οποιαδήποτε αναφορά των εναγόντων για ζημιά, είναι γενική, αόριστη και δεν αποδεικνύεται με σχετική μαρτυρία. Εν πάση περιπτώσει η μάρτυρας εξηγεί για ποιο λόγο θεωρεί ότι οι ενάγοντες δεν έχουν υποστεί ή θα υποστούν οποιαδήποτε ζημιά. Ενόψει δε όλων των ανωτέρω, εισηγείται ότι δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις για την έκδοση των αιτούμενων διαταγμάτων και ζητά την απόρριψη της αίτησης. Συμπληρωματική ένορκη δήλωση του Ανδρέου ημερ. 22/9/2022 Ο Ανδρέου, στη συμπληρωματική ΕΔ που έχει καταχωρίσει, αναφέρει ότι οι εναγόμενοι εντέχνως παρέλειψαν ν' αναφέρουν ότι συνέχισαν μετά την καταχώριση της αίτησης, με τέσσερα νέα δημοσιεύματα ημερ. 14/1/2022, 15/1/2022, 16/1/2022 και 17/1/2022 (τα οποία παραθέτει). Δεν χρειάζεται να γίνει αναφορά στα συγκεκριμένα δημοσιεύματα για τον εξής λόγο. Οι ενάγοντες, στις 20/9/2022, εξασφάλισαν διάταγμα για τροποποίηση της απαίτησης τους, προκειμένου να συμπεριλάβουν τα εν λόγω δημοσιεύματα, πλην όμως παρέλειψαν να καταχωρήσουν το τροποποιημένο δικόγραφο τους εντός 5 ημερών από την έκδοση του διατάγματος, σύμφωνα με το διάταγμα. Εφόσον λοιπόν η προθεσμία έχει εκπνεύσει, χωρίς μέχρι σήμερα να έχει ζητηθεί παράταση της προθεσμίας, προκειμένου να καταχωριστεί το τροποποιημένο δικόγραφο, το διάταγμα κατέστη ipso facto άκυρο (Δ.25, θ.3). Συνεπώς, εφόσον τα εν λόγω δημοσιεύματα δεν αποτελούν μέρος της αγωγής και της απαίτησης των εναγόντων, δεν μπορούν να ληφθούν υπόψη. Επίσης, μεταξύ άλλων, ο Ανδρέου αναφέρει τα ακόλουθα. - Αναφορικά με τη θέση των εναγόμενων ότι δεν έχει αποδειχθεί καμία σχέση του εναγόμενου 2 με τα δημοσιεύματα ή με την διαδικτυακή εφημερίδα, λέει ότι: «.μετά την τροποποίηση επί του εναγόμενου/καθ' ων η αίτηση 2 που κατέστη αναγκαία, αφού στην ιστοσελίδα των Εναγόμενων/ καθ' ων η αίτηση αναγραφόταν ο Φάνης Μακρίδης παρόλο που δεν εργαζόταν στους εναγόμενους/ καθ' ων η αίτηση και τροποποιήθηκε με τον νυν κατά το χρόνο των δυσφημιστικών δημοσιευμάτων κ. Τάσο Θεοδώρου». - Ως προς την αναφορά του Υπουργού Υγείας: « . είναι τελείως άστοχη αφού ουδέποτε ο υπουργός αναφέρθηκε προσωπικά στην ενάγουσα ή/και προσδιόριζε το χρόνο ή/και τον τόπο της αναφοράς του, αλλά πέρα τούτου οι οποιεσδήποτε αναφορές του δεν συνιστούν και βεβαίωση των αναφορών του. Επί τούτου του θέματος η ενάγουσα έστειλε επιστολή στον ίδιο τον Υπουργό Υγείας που τον καλούσε να διενεργήσει εξετάσεις επί των δημοσιευμάτων πράγμα το οποίο και έπραξε από τα τμήματα του Υπουργείου Υγείας και δεν εντόπισαν οτιδήποτε μεμπτό. Αν ο ίδιος ο Υπουργός γνώριζε ότι αληθεύει το δημοσίευμα τότε ο ίδιος θα έδινε κατευθυντήριες γραμμές για επίλυση και διερεύνησης της επιστολής μας. Επισυνάπτεται η επιστολή ως τεκμήριο 5.» - Για τον ισχυρισμό της Πίττα, ότι οι ενάγοντες, εκμεταλλευόμενοι το γεγονός ότι παρόμοιο περιστατικό έχει εξελιχθεί και στην Ελλάδα, παρουσιάζουν την εν λόγω είδηση ως αναπαραγωγή του περιστατικού που έχει επισυμβεί στην Ελλάδα, λέγει: «. Σας επισυνάπτονται αυτούσια τα δημοσιεύματα ως τεκμήριο 6 και είναι στην κρίση του Δικαστηρίου αν έτυχαν εκμετάλλευσης και αναπαραγωγής από την ενάγουσα. Τα δημοσιεύματα είναι με το ίδιο λεκτικό ή/και έτυχαν το ίδιο αποτέλεσμα και διερωτόμαστε αν είναι συγκυρίες ή/και όλες οι υπεραγορές έχουν τα ίδια χαρακτηριστικά κατασκευαστικά ή/και αρχιτεκτονικά με τον ίδιο αριθμό εισόδων και εξόδων ή/και άλλως πως». Στο σημείο αυτό θα πρέπει ν' αναφερθεί ότι τεκμήριο 6 δεν υπάρχει επισυνημμένο στην συμπληρωματική ένορκη δήλωση και δεν μπορεί ούτως ή άλλως ν' αξιολογηθεί το περιεχόμενο του, ως η εισήγηση του Ανδρέου. Η ακρόαση της αίτησης και οι εισηγήσεις των δικηγόρων Η ακρόαση διεξήχθη στη βάση των ενόρκων δηλώσεων που καταχωρίστηκαν, χωρίς να ζητηθεί η αντεξέταση οιουδήποτε εκ των ενόρκως δηλούντων. Οι συνήγοροι των διαδίκων δε, μέσω γραπτών αγορεύσεων, παρουσίασαν στο δικαστήριο την επιχειρηματολογία τους και αναφέρθηκαν και σε νομολογία επί του θέματος. Το Δικαστήριο έχει μελετήσει πολύ προσεκτικά τις γραπτές αγορεύσεις των συνηγόρων, δεν κρίνεται όμως σκόπιμο να επαναληφθούν εδώ όσα αναφέρουν. Θα γίνει αναφορά σε συγκεκριμένα σημεία των αγορεύσεων κατωτέρω, εάν τούτο κριθεί αναγκαίο. Νομικές Αρχές Έκδοσης Ενδιάμεσων Διαταγμάτων - Άρθρο 32, Ν.14/60 Οι αρχές έκδοσης παρεμπίπτοντος διατάγματος με βάση το άρθρο 32* του περί Δικαστηρίων Νόμου του 1960, Ν.14/60, είναι οι ακόλουθες: (α) Η ύπαρξη σοβαρού ζητήματος για εκδίκαση, (β) Η ύπαρξη ορατής πιθανότητας επιτυχίας, και (γ) Η πιθανότητα να υποστεί ο ενάγων ανεπανόρθωτη ζημιά αν δεν εκδοθεί το διάταγμα. (βλ. Odysseos v. Pieris Estates and others
(1982)1 CLR 557 και Papapetrou Bros Ltd v. Αντρούλλας Παπαπέτρου
(2003)1 ΑΑΔ 741). --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- * 32.-
(1)Τηρoυμέvoυ oιoυδήπoτε διαδικαστικoύ καvovισμoύ έκαστov δικαστήριov, εv τη ασκήσει της πoλιτικής αυτoύ δικαιoδoσίας, δύvαται vα εκδίδη απαγoρευτικόv διάταγμα (παρεμπίπτov, διηvεκές, ή πρoστακτικόv) ή vα διoρίζη παραλήπτηv εις πάσας τας περιπτώσεις εις ας τo δικαστήριov κρίvει τoύτo δίκαιov ή πρόσφoρov, καίτoι δεv αξιoύvται ή χoρηγoύvται oμoύ μετ' αυτoύ απoζημιώσεις ή άλλη θεραπεία: Νoείται ότι παρεμπίπτov απαγoρευτικόv διάταγμα δεv θα εκδίδεται εκτός εάv τo δικαστήριov ικαvoπoιηθή ότι υπάρχει σoβαρόv ζήτημα πρoς εκδίκασιv κατά τηv επ' ακρoατηρίoυ διαδικασίαv, ότι υπάρχει πιθαvότης ότι ο αιτών διάδικος δικαιoύται εις θεραπείαv, και ότι εκτός εάv εκδoθή παρεμπίπτov απαγoρευτικόv διάταγμα, θα είvαι δύσκoλov ή αδύvατov vα απovεμηθή πλήρης δικαιoσύvη εις μεταγεvέστερov στάδιov. Η ύπαρξη των τριών θεσμικών προϋποθέσεων δεν είναι αρκετή. Στο τελικό στάδιο το Δικαστήριο πρέπει πρόσθετα να σταθμίσει πόσο δίκαιο και εύλογο είναι να εκδοθεί ένα τέτοιο διάταγμα. (βλ. Odysseos πιο πάνω και Χριστοφή Κουνούνα v. C. & A. Simonos Ltd
(2002)1 ΑΑΔ 1361). Δεν υπάρχουν αυστηρά οριοθετημένα πλαίσια, μέσα στα οποία ασκείται η διακριτική ευχέρεια του Δικαστηρίου για έκδοση προσωρινών διαταγμάτων. Η κάθε περίπτωση κρίνεται υπό το φως των δικών της γεγονότων και περιστατικών, με γνώμονα πάντοτε το κατά πόσο η έκδοση του διατάγματος είναι αναγκαία, για να καταστεί δυνατή η απονομή της δικαιοσύνης σε κάθε στάδιο, περιλαμβανομένου και αυτού της ικανοποίησης της απόφασης, που τυχόν ήθελε εκδοθεί (βλ. Κώστα Καλογήρου ν. C.C.F Credit Capital Finance Ltd
(2005)1 ΑΑΔ 1235). Η πρώτη προϋπόθεση, η ύπαρξη σοβαρού ζητήματος για εκδίκαση, ικανοποιείται με την αποκάλυψη συζητήσιμης υπόθεσης (βλ. Odysseos πιο πάνω). Η δεύτερη προϋπόθεση, η ύπαρξη ορατής πιθανότητας επιτυχίας, έχει ερμηνευθεί ως κάτι περισσότερο από απλή δυνατότητα αλλά κάτι πολύ λιγότερο από «το ισοζύγιο των πιθανοτήτων» που είναι το μέτρο απόδειξης σε αστικές υποθέσεις (βλ. Odysseos πιο πάνω). Εκείνο που χρειάζεται δεν είναι η απόδειξη του ουσιαστικού δικαιώματος αλλά σοβαρές ενδείξεις περί της πιθανότητας ύπαρξής του (βλ. T.A. Micrologic Computer Consultants Ltd ν. Microsoft Corporation
(2002)1(Γ) ΑΑΔ 1802 και Parico Aluminium Designs Ltd v. Muskita Aluminium Co Ltd
(2002)1 ΑΑΔ 2015). Το Δικαστήριο εξετάζει τη μαρτυρία με σκοπό να αποφασίσει κατά πόσο είναι δίκαιο ή όχι να εκδοθεί το διάταγμα, αποφεύγοντας να υπεισέλθει στην ουσία της υπόθεσης. Θα πρέπει απλά να ικανοποιηθεί ότι υπάρχει συζητήσιμη υπόθεση και ότι υπάρχει πιθανότητα επιτυχίας (βλ. Επίσημος Παραλήπτης κ.α. ν. Nicantony Trading Co. Ltd
(1998)1 ΑΑΔ 1653). Το Δικαστήριο δεν απαιτείται, αλλά ούτε και πρέπει, να εξετάζει την ενώπιον του μαρτυρία και να καταλήγει σε συμπεράσματα αναφορικά με συγκρουόμενα γεγονότα, κάτι που θα έχει το καθήκον να πράξει στο τελικό στάδιο της υπόθεσης. Στο αρχικό αυτό στάδιο πρέπει να περιοριστεί στη διαπίστωση ύπαρξης ή μη κάποιας προοπτικής επιτυχίας (βλ. Πολιτική Έφεση 145/2011, Hellenic Bank Public Company Ltd v. Alpha Panareti Public Ltd, 13/6/2013). Η προοπτική επιτυχίας και η διακρίβωση της πιθανότητας επιτυχίας δε μπορεί παρά να εξετάζεται στη βάση της προσαχθείσας μαρτυρίας. Η μαρτυρία πρέπει να αναφέρεται με ακρίβεια σε γεγονότα από τα οποία να καταδεικνύεται η ύπαρξη πιθανότητας επιτυχίας (βλ. Κυτάλα κ.α. ν. Χρυσάνθου κ.α.
(1996)1 ΑΑΔ 253, στη σελ. 257). Αυτό που εξετάζεται είναι κατά πόσο έχουν ικανοποιηθεί οι προϋποθέσεις του άρθρου 32. Το Δικαστήριο, κατά την εκδίκαση αίτησης για προσωρινό διάταγμα, πρέπει να αποφεύγει να καταλήγει σε συμπεράσματα αναφορικά με την πλήρη εξέταση του πραγματικού και νομικού καθεστώτος της υπόθεσης. Αυτό εναπόκειται στην κρίση του πρωτόδικου Δικαστηρίου, κατά τη δίκη της ουσίας της υπόθεσης (βλ. Jonitexo Ltd. v. Adidas
(1984)1 CLR 263 και Γρηγορίου κ.ά. ν. Χριστόφορου κ.α.
(1995)1 AAΔ 248). Αναφορικά με την τρίτη προϋπόθεση, το Δικαστήριο εξετάζει την πιθανότητα να υποστεί ο ενάγων ανεπανόρθωτη ζημιά αν δεν εκδοθεί το διάταγμα ή αν θα είναι αδύνατο να απονεμηθεί πλήρης δικαιοσύνη σε μεταγενέστερο στάδιο. Πλήρης δικαιοσύνη σημαίνει την απόδοση στον ενάγοντα των θεραπειών που δικαιούται σύμφωνα με το νόμο (βλ. Παναγίδου κ.α. ν. Παναγίδου κ.α.
(2001)1 ΑΑΔ 396). Κριτήριο για την έκδοση ενδιάμεσου διατάγματος, είναι η αδυναμία απονομής πλήρους δικαιοσύνης σε μεταγενέστερο στάδιο. Η έννοια της δικαιοσύνης δεν συναρτάται με τη στενή αντίληψη της υλικής ζημίας αλλά με την ευρύτερη προστασία των δικαιωμάτων του αιτητή (βλ. M. & Ch. Mitsingas Trading Ltd v. Timberland Co.
(1997)1 AΑΔ 1799). Όσον αφορά την έκδοση ενδιάμεσων διαταγμάτων σε περιπτώσεις δυσφήμησης και τις προυποθέσεις που πρέπει να συντρέχουν προκειμένου να εκδοθεί τέτοιο διάταγμα, παραθέτω κατωτέρω απόσπασμα από την απόφαση στην υπόθεση Παναγιώτου v. Μουλαζίμη
(2007)1 ΑΑΔ 78, το οποίο είναι αναμφίβολα αρκούντως διαφωτιστικό. « (β) Η νομική πλευρά. Ο ευαίσθητος χαρακτήρας ενός προσωρινού διατάγματος προϋποθέτει ότι η έκδοση του πρέπει να γίνεται μόνο στις πιο καθαρές περιπτώσεις. (Βλ. Coulson v. Coulson [1887] 3 T.L.R. 846 και The Exclusive Brethren case [1980] 3 All E.R. 161, 183). Το θέμα της έκδοσης απαγορευτικών ενδιάμεσων διαταγμάτων σε περιπτώσεις δυσφημιστικών κειμένων εξετάστηκε στην αγγλική απόφαση Schering Chemicals Ltd. v. Falkman Ltd and others [1981] 2 All E.R. 321, στην οποία ο Λόρδος Denning τόνισε μεταξύ άλλων ότι, "In all but the most exceptional cases we will not grant an interim injunction to restrain the publication of a libel. Such an exceptional case was instanced by Jessel MR. It was a Quartz Hill Consolidated Gold Mining Co. v. Beall [1882] 20 Ch. D. 501 at 508 ... an atrocious libel wholly unjustified and inflicting the most serious injury of the plaintiff. Except in such a case we never grant an interim injunction." Σε ελεύθερη μετάφραση, "Μόνο στις πιο εξαιρετικές περιπτώσεις θα εκδίδουμε διάταγμα για να εμποδίσουμε τη δημοσίευση δυσφημιστικού κειμένου. Μια τέτοια εξαιρετική περίπτωση υποδείχθηκε από το Δικαστή Jessel MR. Ήταν η υπόθεση Quartz Hill Consolidated Gold Mining Co. v. Beall [1882] 20 Ch. D. 501 στη σελίδα 508 ... ένα στυγερό δυσφημιστικό κείμενο τελείως αδικαιολόγητο επιφέροντας την πιο σοβαρή βλάβη στον ενάγοντα. Εκτός από μια τέτοια περίπτωση ουδέποτε θα εκδώσουμε ένα απαγορευτικό διάταγμα." Στην Κύπρο το θέμα εξετάστηκε πρόσφατα στην υπόθεση C.T. Tobacco Limited v. Της Εταιρείας Εκδόσεις Αρκτίνος Λτδ και Άλλοι
(2003)1 Α.Α.Δ. 853, στην οποία καθορίστηκαν οι προϋποθέσεις οι οποίες επιτρέπουν την έκδοση ενδιάμεσων διαταγμάτων σε περιπτώσεις δυσφήμισης, οι οποίες είναι οι ακόλουθες: (
  1. i)Η δήλωση που θα επακολουθήσει πρέπει να είναι αναμφίβολα δυσφημιστική. Η έκδοση ενός προσωρινού διατάγματος αποτελεί το επιστέγασμα μιας ευαίσθητης δικαιοδοσίας και η έκδοση του δικαιολογείται μόνο στις πιο έκδηλες περιπτώσεις, όταν το δημοσίευμα όχι μόνο μπορεί να κριθεί ως δυσφημιστικό αλλά το Δικαστήριο θα πρέπει να ικανοποιείται ότι αναπόφευκτα θα καταλήξει σε συμπέρασμα ότι ήταν δυσφημιστικό. Όπως έχει θέσει το θέμα ο Δικαστής Cotton L.J. στην υπόθεση Liverpool Household Stores Association v. Smith [1887] 37 Ch. D. 170, 180, "How can the Court judge whether documents which are not in existence will be libellous?" Σε ελεύθερη μετάφραση, "Πώς μπορεί το Δικαστήριο να κρίνει αν έγγραφα που ακόμα δεν υπάρχουν μπορεί να είναι δυσφημιστικά;" (
  2. ii)Η υπεράσπιση που θα προβληθεί από τον εναγόμενο είναι εκείνη της αλήθειας (Justification). Το Δικαστήριο έχει δικαιοδοσία να εκδίδει προσωρινά διατάγματα σε περιπτώσεις δυσφημιστικών κειμένων, όταν ο αιτητής ικανοποιεί το Δικαστήριο ότι το επίδικο κείμενο είναι ψευδές (Quartz Hill Consolidated Gold Mining Company v. Beall [1882] 20 Ch. D. 501). Όταν ο εναγόμενος θα προβάλει τον ισχυρισμό ότι οι δηλώσεις είναι αληθείς, το Δικαστήριο δεν θα εκδώσει το προσωρινό διάταγμα εκτός αν πειστεί ότι η υπεράσπιση αυτή της αλήθειας δεν μπορεί να επιτύχει. Όπως έχει λεχθεί από το Δικαστή Coleridge στην υπόθεση Bonnard v. Perryman [1891] 2 Ch. 269, "The right of free speech is one which it is for the public interest that individuals should possess and, indeed, that they should exercise without impediment, so long as no wrongful act is done; and, unless an alleged libel is untrue, there is no wrong committed; but, on the contrary, often a very wholesome act is performed in the publication and repetition of an alleged libel. Until it is clear that an alleged libel is untrue, it is not clear that any right at all has been infringed ..." Σε ελεύθερη μετάφραση, "Το δικαίωμα της ελεύθερης έκφρασης είναι ένα θέμα δημόσιου συμφέροντος που οι πολίτες δικαιούνται, και πράγματι, θα πρέπει να το εξασκούν χωρίς εμπόδια, νοουμένου ότι δεν διαπράττεται κανένα αδίκημα· όμως, αντίθετα, πολλές φορές μια ολόκληρη πράξη εκτελείται με τη δημοσίευση και επανάληψη ενός ισχυριζόμενου λιβέλλου. Μέχρις ότου αποφασιστεί ότι ο ισχυριζόμενος λίβελλος είναι ψευδής, δεν είναι καθαρό ότι έχει παραβιαστεί οποιοδήποτε δικαίωμα ....." Μέσα στα ίδια πλαίσια ο Λόρδος Denning στην υπόθεση Harakas and Others v. Baltic Mercantile and Shipping Exchange Ltd and Another [1982] 2 All E.R. 701, 703, τόνισε ότι, "This case raises a matter of principle which must be observed. This court never grants an injunction in respect of libel when it is said by the defendant that the words are true and that he is going to justify them." Σε ελεύθερη μετάφραση, "Αυτή η υπόθεση εγείρει μια αρχή που πρέπει να τηρείται. Αυτό το δικαστήριο ουδέποτε εκδίδει ένα απαγορευτικό διάταγμα αναφορικά με ένα λίβελλο όταν ο εναγόμενος λέει ότι οι λέξεις ανταποκρίνονται προς την αλήθεια και ότι θα τις δικαιολογήσει." (iii) Δεν υπάρχει άλλη υπεράσπιση που μπορεί να επιτύχει. Το Δικαστήριο δεν θα εκδώσει ένα προσωρινό διάταγμα για τη μη επανάληψη μιας δυσφήμισης, όταν η απειλούμενη δυσφήμιση μπορεί να είναι προνομιούχος, εκτός από περιπτώσεις στις οποίες υποδεικνύεται ότι ο εναγόμενος ενεργεί κακόπιστα (maliciously). Στην υπόθεση Harakas and Others v. Baltic Mercantile and Shipping Exchange Ltd and Another [1982] 2 All E.R. 701, 703, το Διεθνές Εμπορικό Επιμελητήριο (The International Chamber of Commerce) δημιούργησε το Διεθνές Ναυτιλιακό Γραφείο (International Maritime Bureau) για να δίνει πληροφορίες για επερχόμενους κινδύνους απάτης σε ναυτιλιακά θέματα. Το 1982 δημοσιεύθηκε στην Baltic Exchange ότι τα μέλη της θα μπορούσαν να ζητήσουν πληροφορίες για την εταιρεία "Grecian Lines". Ο ιδιοκτήτης της εταιρείας Grecian Lines κ. Χάρακας καταχώρισε αγωγή και επέτυχε την έκδοση προσωρινού διατάγματος το οποίο απαγόρευε στην Baltic Exchange να δίνει πληροφορίες για την Grecian Lines. Το Εφετείο, αφού έλαβε υπόψη τη δήλωση εκπροσώπου του Διεθνούς Ναυτιλιακού Γραφείου ότι, "Δεν θα αναφέρουμε οτιδήποτε το οποίο γνωρίζουμε ότι είναι αναληθές. Θα δώσουμε τέτοιες πληροφορίες τις οποίες πιστεύουμε χρειάζονται ότι θα συναλλάττονται με την Grecian Lines" ακύρωσε το σχετικό διάταγμα. Στη σχετική απόφαση του ο Λόρδος Denning τόνισε ότι, "When an occasion is protected by qualified privilege this court never grants an injunction to restrain a slander or libel - to prevent a person from exercising that privilege - unless it be shown that what the defendant proposes to say is known by him to be untrue so that it is clearly malicious. So long as he proposes to say what he honestly believes to be true, no injunction should be granted against him. That was made clear in Quartz Hill Consolidated Gold Mining Co. v. Beall [1882] 20 Ch. D. 501." Σε ελεύθερη μετάφραση, "Όταν μια περίπτωση καλύπτεται με προνόμιο υπό αίρεση, αυτό το δικαστήριο ουδέποτε εκδίδει ένα απαγορευτικό διάταγμα για να εμποδίσει μια δυσφήμιση ή ένα λίβελλο, να εμποδίσει ένα πρόσωπο να εξασκήσει αυτό το προνόμιο, εκτός αν φαίνεται ότι αυτό που θέλει να πει ο εναγόμενος γνωρίζει ότι είναι ψευδές έτσι που να είναι καθαρά κακόπιστο. Εφόσον προτίθεται να αναφέρει ότι πιστεύει έντιμα ότι είναι αληθές, δεν θα εκδοθεί εναντίον του απαγορευτικό διάταγμα. Αυτό έχει γίνει καθαρό στην υπόθεση Quartz Hill Consolidated Gold Mining Co. v. Beall [1882] 20 Ch. D. 501." Όμως σε μια τέτοια περίπτωση η κακοπιστία (malice) πρέπει να είναι έκδηλη και απόλυτα ολοκληρωτική (absolutely overwhelming) για να επιτρέψει στο Δικαστήριο να επέμβει με την έκδοση ενός προσωρινού διατάγματος (Herbage v. Pressdram [1984] 1 W.L.R. 1160, 1164). (
  3. iv)Υπάρχει μαρτυρία ότι ο εναγόμενος προτίθεται να επαναλάβει τη δυσφήμιση. Το Δικαστήριο για να προβεί στην έκδοση ενός προσωρινού διατάγματος πρέπει να πειστεί ότι υπάρχει πρόθεση εκ μέρους του εναγόμενου επανάληψης της δυσφήμισης. Η πρόθεση μπορεί να αποδειχθεί με δηλώσεις ή απειλές εκ μέρους του εναγόμενου (Quartz Hill Consolidated Gold Mining Company v. Beall [1882] 20 Ch. D. 501, 508-9. Βλέπε επίσης Gatley on "Libel and Slander", 10th Edition, 786). » Αξιολόγηση Κατ' αρχήν να λεχθεί ότι οι εναγόμενοι 1, προκύπτει με βάση την έρευνα που έχει παρουσιαστεί από τους ενάγοντες (βλ. τεκμ.3 στην αρχική ΕΔ του Ανδρέου), να είναι εγγεγραμμένοι ιδιοκτήτες της εμπορικής επωνυμίας ΤΟTHEMAONLINE. Η διαδικτυακή εφημερίδα, λειτουργεί με τη συγκεκριμένη επωνυμία. Η Πίττα, αναφέρεται γενικά σε μια συμφωνία των εναγόμενων 1 με την εταιρεία World News CORP, η οποία ως αναφέρει είναι η ιδιοκτήτρια της διαδικτυακής εφημερίδα, για παροχή χρηματοοικονομικών υπηρεσιών. Δεν έχει παρουσιάσει τη συμφωνία και ως λόγο επικαλείται εμπορικές πληροφορίες στη συμφωνία που είναι εμπιστευτικές. Για να πείσει όμως και ν' ανατρέψει το τεκμήριο που δημιουργείται με βάση το τεκμήριο 3 ανωτέρω, θα μπορούσε θεωρώ να παρουσιάσει μέρος της συμφωνίας ή τη συμφωνία με απάλειψη όλων των πληροφοριών που είναι εμπιστευτικές ή και κάποιο άλλο έγγραφο, επιβεβαιωτικό των πιο πάνω. Στο πλαίσιο της παρούσας, χωρίς να διαφεύγουν τα όσα άλλα αναφέρει η Πίττα επί του συγκεκριμένου θέματος, δεν θα με απασχολήσει άλλο το θέμα αυτό και υπό τις περιστάσεις δεν θεωρώ ότι θα μπορούσα να καταλήξω σε μη εμπλοκή των εναγόμενων 1. Τα πράγματα όμως διαφέρουν για τον εναγόμενο 2, ο οποίος δεν προκύπτει από πουθενά να έχει οποιαδήποτε σχέση με τα επίδικα δημοσιεύματα ή με τη διαδικτυακή εφημερίδα. Η αγωγή καταχωρίστηκε αρχικά εναντίον κάποιου Μακρίδη, ο οποίος με βάση το τεκμήριο 4 στην αρχική ΕΔ του Ανδρέου, προκύπτει ότι είναι «Διευθυντής Σύνταξης ToThemaOnline». Οι ενάγοντες, στις 13/1/2022, ως αναφέρθηκε αρχικά, τρείς μέρες δηλαδή μετά την καταχώρηση του κλητηρίου εντάλματος και της επίδικης αίτησης, τροποποίησαν τον τίτλο του κλητηρίου αντικαθιστώντας τον Μακρίδη με τον Θεοδώρου. Παρεμβάλλω εδώ ότι δεν προκύπτει από πουθενά στο κλητήριο ή στην αίτηση η ιδιότητα του νυν εναγόμενου 2 ή και υπό ποια ιδιότητα ενάγεται. Η παράγραφος 9 της συμπληρωματικής ΕΔ του Ανδρέου, το περιεχόμενο της οποίας έχει καταγραφεί ανωτέρω, κρίνεται γενική και ουδόλως ξεκαθαρίζει το θέμα. Γι' αυτό, μη έχοντας καταδειχθεί ουσιαστικά οποιοδήποτε αγώγιμο δικαίωμα εναντίον του εναγόμενου 2, η αίτηση εναντίον του θα πρέπει ν' απορριφθεί. Πριν προχωρήσω περαιτέρω, θα πρέπει ν' αναφέρω, συμφωνώντας με σχόλιο της πλευράς των εναγόμενων, ότι στην προκειμένη περίπτωση παρατηρείται λανθασμένη δικογράφηση των αξιώσεων των εναγόντων. Όπως αναφέρθηκε από το Ανώτατο Δικαστήριο στην υπόθεση Γαληνιώτης v 1. Εκδοτικός Οίκος Δίας Λτδ, κ.α.,
(2011)1 ΑΑΔ, υπό τύπο σχολίου και γενικότερης καθοδήγησης: « ..λόγω του ότι παρατηρείται γενικώς μια λανθασμένη δικογραφική καταγραφή στις αξιώσεις και τις υπερασπίσεις σε υποθέσεις δυσφήμισης, πρέπει να λεχθεί ότι όσον αφορά την αγωγή θα πρέπει το δημοσίευμα να παρατίθεται αυτούσιο και διαδοχικά να καταγράφεται η δυσφημιστική έννοια του είτε στη συνήθη σημασία των λέξεων που χρησιμοποιούνται, ή, όπου υπάρχει ισχυρισμός για υπαινιγμό, να παρατίθενται σε ξεχωριστή παράγραφο με λεπτομέρειες, οι έννοιες κατά τις οποίες το κείμενο θεωρείται δυσφημιστικό για τον ενάγοντα. ...». Εν προκειμένω, ούτε στο κλητήριο ένταλμα, ούτε στην ΕΔ του Ανδρέου παρατίθενται αυτούσια τα δημοσιεύματα. Γίνεται αναφορά στον τίτλο του κάθε δημοσιεύματος και ο Ανδρέου στην ΕΔ του αναφέρει τι έλεγε το καθένα εξ' αυτών. Ας σημειωθεί ότι τα επισυνημμένα τεκμήρια 5 και 6, ως οι δημοσιεύσεις ημερ. 28/12/2021, ώρα 18:50 και 31/12/2021, ώρα 8:34, αντίστοιχα, είναι ελλιπή ή και τα εν λόγω δημοσιεύματα δεν έχουν παρουσιαστεί ολοκληρωμένα. Ελλιπές είναι και το τεκμήριο 7, το οποίο όμως δεν ανταποκρίνεται ούτε στην αναφορά του Ανδρέου περί δημοσιεύματος ημερ.31/12/2021, ώρα 11:30, αφού σε αυτό αναφέρεται η ημερομηνία 28/12/21, ώρα 11:
  1. Ας σημειωθεί ότι το Δικαστήριο έχει πλήρη εικόνα των δημοσιεύσεων που έγιναν στις 28/12/2021, ώρα 18:50 και 31/12/2021, ώρα 8:34, επειδή, αντίθετα με τους ενάγοντες, οι εναγόμενοι επέλεξαν να καταγράψουν το πλήρες περιεχόμενο τους και να τις παρουσιάσουν όπως ακριβώς δημοσιεύτηκαν (βλ. τεκμ. 3 και 4 στην ΕΔ της Πίττα). Σημειώνω πως δεν θα με απασχολήσει καθόλου η ισχυριζόμενη δημοσίευση ημερ. 31/12/2021, ώρα 11:30, η οποία δεν ευρίσκεται ενώπιον του Δικαστηρίου και δεν μπορεί ούτε να επιβεβαιωθεί ότι καταγράφονταν σ' αυτήν όσα ισχυρίζεται ο Ανδρέου, ούτε ν' αξιολογηθεί για σκοπούς της παρούσας απόφασης. Το πρώτο δημοσίευμα, ημερ. 28/12/2021, ώρα 18:50, είχε ως εξής: « Ήταν θετικοί στον κορωνοϊό και πήγαν κύριοι για ψώνια - Μεγάλη αναστάτωση σε υπεραγορά στην Λάρνακα Σκηνές άπειρου κάλλους έζησαν πελάτες της υπεραγοράς «Στέλιος» στην Λάρνακα όταν άκουσαν από τα μεγάφωνα τους υπεύθυνους να καλούν άτομο, το οποίο σύμφωνα με επιβεβαιωμένες πληροφορίες νοσούσε με κορωνοϊό. Πιο συγκεκριμένα και σύμφωνα με πληροφορίες του ThemaOnline, γιατρός είδε ασθενή ο οποίος είχε διαγνωστεί την προηγούμενη μέρα με Covid -
  2. Αμέσως ενημέρωσε τους υπαλλήλους της υπεραγοράς, οι οποίοι προέβησαν σε ανακοίνωση. Στο σημείο αυτό αξίζει να σημειωθεί πως η υπεραγορά έλαβε όλα τα απαραίτητα μέτρα ειδοποιώντας από τα μεγάφωνα. Το τραγικό όμως της ιστορίας είναι ότι αποχώρησαν έξι άτομα, τα οποία φέρονται να νοσούσαν με κορωνοϊό. Δεν είναι λίγες οι φορές που έχουμε ακούσει για περιστατικά, τον τελευταίο ενάμιση χρόνο, που αφορούσαν σε ανθρώπους οι οποίοι είναι θετικοί και κυκλοφορούν ανενόχλητοι, γεγονός που προβληματίζει το Υπουργείο Υγείας για την διασπορά του ιού στην κοινότητα. » Το δε δεύτερο δημοσίευμα, ημερ. 31/12/2021, ώρα 8:34, είχε ως εξής: « Η απειλητική επιστολή της υπεραγοράς στο Themaonline - Τους διαψεύδει κατηγορηματικά ο Υπουργός Υγείας - ΒΙΝΤΕΟ Με επιστολή - μέσω του δικηγόρου της - απάντησε η Υπεραγορά «Στέλιος» στην αποκάλυψη του Themaonline, ότι πολίτης - θετικός στον κορωνοϊό - εθεάθη να ψωνίζει ενώ νοσούσε. «Σας καλούμε να ενημερώσετε άμεσα της ηλεκτρονική σας εφημερίδα ή/και ενημέρωση με διαγραφή του εν λόγω άρθρου σας και να αποκαταστήσετε το όνομα των πελατών. Σε διαφορετική περίπτωση, έχουμε οδηγίες από τους πελάτες μας, να διαφυλάξουμε όλα τα νόμιμα δικαιώματα τους», καταλήγει η επιστολή. Καλούμαστε λοιπόν εμείς να προχωρήσουμε στη διάψευση της είδησης, από τη στιγμή που μέχρι και ο Υπουργός Υγείας - τα πιο επίσημα χείλη δηλαδή - επιβεβαιώνει την είδηση, μιλώντας στο δελτίο ειδήσεων του Omega! Στο εν λόγω δημοσίευμα αναφέραμε μάλιστα ότι η «Στο σημείο αυτό αξίζει να σημειωθεί πως η υπεραγορά έλαβε όλα τα απαραίτητα μέτρα». Ο Μιχάλης Χατζηπαντέλας ανέφερε χαρακτηριστικά: «Κρούσμα ενώ ήταν θετικό, εντοπίστηκε σε μια υπεραγορά. Τύχαινε ο προσωπικός του ιατρός να βρίσκεται στη συγκεκριμένη υπεραγορά και έγινε ανακοίνωση, ώστε να αποχωρήσει». Το Themaonline δεν φοβάται, δεν απειλείται και είναι ταγμένο στην αποκάλυψη της αλήθειας. Στεκόμαστε πάντα στο πλευρά του πολίτη, χωρίς «κρυφές αντζέντες» και σκοπιμότητες. Προσπάθειες φίμωσης της ελευθεροτυπίας, μέσω απειλητικών επιστολών, δεν είναι αποδεκτές. » Ο Ανδρέου, παραπέμποντας στο τεκμήριο 8, το οποίο περιλαμβάνει σχόλια αναγνωστών, ισχυρίζεται ότι τα δημοσιεύματα είχαν αποτέλεσμα τη συγγραφή σχολίων από το κοινό, τα οποία προέβαλαν μίσος, χλεύη, περιφρόνηση, αποστροφή και αποφυγή προς τους ενάγοντες. Το Δικαστήριο έχει μελετήσει με μεγάλη προσοχή το τεκμήριο 8 και δεν φαίνεται να προκύπτουν όσα αναφέρονται ανωτέρω. Ότι συνάγεται από τη μελέτη των σχολίων που έγιναν, είναι κυρίως η έκφραση της αποστροφής των αναγνωστών της εφημερίδας για τα άτομα που συμπεριφέρονται ανεύθυνα και κυκλοφορούν δημόσια ενώ νοσούν με κορονοιό και περαιτέρω η έκφραση αποδοκιμασίας θα μπορούσε να λεχθεί για την Κυβέρνηση, η οποία δεν έλαβε μέτρα για ακύρωση των safe pass όσων είναι θετικοί στον κορονοιό. Εν πάση περιπτώσει, από το περιεχόμενο του πρώτου δημοσιεύματος, εκ πρώτης δεν προκύπτει ότι η εφημερίδα αποδίδει στην υπεραγορά κάποια επιλήψιμη συμπεριφορά ή μη τήρηση των μέτρων ελέγχου ή παραβίαση οιουδήποτε διατάγματος του περί Λοιμοκάθαρσης Νόμου. Αντίθετα, αναφέρεται στο δημοσίευμα ότι μόλις ενημερώθηκαν οι υπάλληλοι της υπεραγοράς, προέβησαν σε ανακοίνωση, καθώς επίσης ότι η υπεραγορά έλαβε όλα τα απαραίτητα μέτρα, ειδοποιώντας από τα μεγάφωνα. Με το δεύτερο δημοσίευμα, η εφημερίδα απαντά ουσιαστικά στους ενάγοντες, οι οποίοι εν τω μεταξύ απέστειλαν επιστολή με το δικηγόρο τους για διαγραφή του άρθρου (του πρώτου δημοσιεύματος), λέγοντας ότι η είδηση επιβεβαιώθηκε από τον Υπουργό Υγείας σε δηλώσεις του στο δελτίο ειδήσεων του Omega. Υπό τις περιστάσεις, το Δικαστήριο δεν έχει ικανοποιηθεί σε αυτό το στάδιο ότι τα δημοσιεύματα μπορούν να κριθούν δυσφημιστικά για τους ενάγοντες. Σε κάθε περίπτωση όμως, είναι σαφές ότι δεν ευρίσκεται ενώπιον του Δικαστηρίου η εξαιρετική περίπτωση που θέλει η νομολογία, προκειμένου να εκδοθούν τα αιτούμενα διατάγματα. Ανεξάρτητα των ανωτέρω, οι ενάγοντες δεν έχουν ικανοποιήσει το Δικαστήριο ότι το πρώτο δημοσίευμα είναι ψευδές. Οι εναγόμενοι ισχυρίζονται ότι το περιστατικό έχει συμβεί και το έχουν επιβεβαιώσει στην Εφημερίδα πέραν των 5 ατόμων, ενώ υπήρξε επιβεβαίωση από τον Υπουργό Υγείας ως ανωτέρω έχει αναφερθεί. Καμία συγκεκριμένη μαρτυρία δεν παρουσιάστηκε από τους ενάγοντες, προκειμένου να καταδείξουν ότι το δημοσίευμα είναι ψευδές. Μη έχοντας λοιπόν πεισθεί ότι η υπεράσπιση της αλήθειας δεν μπορεί να επιτύχει στην προκειμένη περίπτωση, η αίτηση δεν μπορεί να εγκριθεί. Επίσης, δεν υπάρχει μαρτυρία ενώπιον του Δικαστηρίου περί πρόθεσης επανάληψης του συγκεκριμένου δημοσιεύματος. Άλλωστε, τι θα μπορούσε να λεχθεί από εδώ και πέρα, για ένα γεγονός που συνέβη τέλος Δεκεμβρίου του 2021, ήτοι πριν 10 ½ μήνες περίπου, και τελείωσε. Βρίσκω ακόμη πως δεν έχει καταδειχθεί, μέσα από τη μαρτυρία που προσκόμισαν οι ενάγοντες, ότι υπέστηκαν κάποια ζημιά ή ότι θα υποστούν κάποια ζημιά αν δεν εκδοθούν τα αιτούμενα διατάγματα. Οι γενικές και αόριστες αναφορές του Ανδρέου ότι οι ενάγοντες υπέστησαν μεγάλη οικονομική ζημιά και ανεπανόρθωτη βλάβη στο κύρος και την υπόληψη τους ή για ανεπανόρθωτη ζημιά και μείωση του πελατολογίου των εναγόντων αν δεν εκδοθούν τα διατάγματα, δεν μπορούν να γίνουν αποδεκτές. Έχοντας όλα τα πιο πάνω υπόψη, διαπιστώνω περαιτέρω ότι στην προκειμένη περίπτωση, δεν πληρούνται ούτε οι προϋποθέσεις του άρθρου 32 του περί Δικαστηρίων Νόμου. Πιο συγκεκριμένα: (α) Οι ενάγοντες, κατά την κρίση μου, δεν έχουν καταδείξει με την οπισθογράφηση του κλητηρίου και την ένορκη δήλωση που συνοδεύει την αίτηση, ότι υπάρχει καλή αιτία αγωγής και σοβαρό ζήτημα για εκδίκαση, ούτε ορατή πιθανότητα επιτυχίας. Διευκρινίζω, αν και ίσως εκ του περισσού, ότι στο πλαίσιο της παρούσας, σε καμία περίπτωση δεν προβαίνω σε τελική αξιολόγηση της μαρτυρίας ή αποφαίνομαι επί αντικρουόμενων ισχυρισμών ή προβαίνω σε εξαγωγή οποιουδήποτε τελικού συμπεράσματος και η διαπίστωση μου προκύπτει κατόπιν της αξιολόγησης της μαρτυρίας, μόνον στο βαθμό που απαιτείται για να αποφασιστεί η παρούσα. (β) Δεν έχω ικανοποιηθεί ότι, σε περίπτωση μη έκδοσης των αιτούμενων διαταγμάτων, θα είναι αδύνατο να απονεμηθεί δικαιοσύνη σε μεταγενέστερο στάδιο. Σε περίπτωση που επιτύχει η αγωγή, η επιδίκαση αποζημιώσεων θα είναι δυνατή, ενώ καμία μαρτυρία δεν έχει τεθεί ενώπιον μου ότι οι εναγόμενοι δεν θα είναι σε θέση να ικανοποιήσουν την όποια απόφαση εκδοθεί εναντίον τους. Υπό τις περιστάσεις δε, θεωρώ αχρείαστη την ενασχόληση μου με οιουσδήποτε άλλους λόγους ένστασης ή άλλα θέματα. Κατάληξη Η αίτηση απορρίπτεται. Τα έξοδα θα είναι προς όφελος των εναγόμενων 1 και 2 - καθ' ων η αίτηση και σε βάρος των εναγόντων - αιτητών, όπως αυτά θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και εγκριθούν από το Δικαστήριο. (Υπ.) . ........... Μ. Παπαθανασίου, Ε.Δ. Πιστό Αντίγραφο Πρωτοκολλητής cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο

🔗 Στην επίσημη πηγή

Επεξήγηση AI βάσει του επίσημου κειμένου του νόμου. Ενδεικτική, δεν υποκαθιστά νομική συμβουλή.