P.M.P. DIOGENOUS DEVELOPERS LIMITED ν. ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΔΙΑΘΕΣΗΣ ΧΑΡΟΥΠΙΩΝ ΕΠΑΡΧΙΑΣ ΠΑΦΟΥ ΛΤΔ, Αρ. Αγωγής: 910/2012, 9/2/2022

(2014)1Α Α.Α.Δ. 319, 328). Αντιθέτως, το άρθρο 46 του Κεφ. 148 αποκαλύπτει ότι το αδίκημα της οχληρίας διαπράττεται τόσο κατά του κυρίου όσο και κατά του κατόχου. Σχετικά εν προκειμένω είναι και τα νομολογηθέντα στην υπόθεση Χρίστος Αγαθοκλέους Λτδ ν. Φωτ. Σοφοκλέους

(2000)1Γ Α.Α.Δ. 1953,

1. Ως εκ των ανωτέρω συνιστά κατάληξη του Δικαστηρίου ότι το γεγονός πως οι ενάγοντες που είναι πλέον μισθωτές του ακινήτου δεν είναι και οι κάτοχοι τούτου, εφόσον τέτοιοι είναι η εταιρεία Patsalides Wood Design (Paphos) Ltd, δεν επιδρά στη διεκδίκηση αξίωσης και ούτε κωλύει τη συνέχιση της διαδικασίας εξ ονόματός τους. Περιπλέον, τα μέρη ομονοούν πως σε προηγούμενο στάδιο καταχωρίστηκε στο Δικαστήριο ανάλογη διαδικασία, η οποία μάλιστα οδήγησε σε εκ συμφώνου έκδοση απόφασης. Η απόφαση που εκδόθηκε είναι το τεκμήριο
2. Η ενάγουσα 1 που φαίνεται στην αγωγή 1453/96, δηλαδή το τεκμήριο 22, είναι οι αρχικοί ενάγοντες στην παρούσα διαδικασία με την ονομασία που τότε χρησιμοποιούσαν. Δηλαδή η εταιρεία Πατσαλίδης & Κουρούσιης Ξυλουργικά Λτδ, είναι η ονομασία που τότε έφερε η εταιρεία Ανδρέας Πατσαλίδης (Ξυλουργικά) Λίμιτεδ. Η αλλαγή ονόματος διενεργήθηκε την 09/05/1996, γεγονός που επιβεβαιώνεται από το τεκμήριο
3. Το γενικώς οπισθογραφημένο κλητήριο ένταλμα της αγωγής 1453/96, είναι το τεκμήριο 24, ενώ τα τεκμήρια 25 και 26 είναι τα δικόγραφα που ακολούθησαν, δηλαδή έκθεση απαιτήσεως και υπεράσπιση. Όπως φαίνεται από το κείμενο της απόφασης (τεκμήριο 22) που εκδόθηκε στα πλαίσια της αγωγής 1453/96, οι διάδικοι συμφώνησαν όπως οι εναγόμενοι καταβάλουν στους εκεί ενάγοντες το ποσό των £3.000 πλέον τα δικηγορικά έξοδα που αναφέρονται και περιπλέον, όπως εντός 6 μηνών προβούν σε απομόνωση των βάσεων των μύλων αλέσεως χαρουπιών. Εν προκειμένω συνιστά αναμφισβήτητο γεγονός ότι στο πλαίσιο της προηγηθείσας αγωγής οι διάδικοι συμφώνησαν στο διορισμό δύο εμπειρογνωμόνων, ένα για κάθε πλευρά. Από μέρους των εναγομένων διορίστηκε ο XXXXX Δημητρίου, δηλαδή ο ΜΥ1 στην παρούσα διαδικασία, ενώ οι ενάγοντες στην αγωγή 1453/96 διόρισαν τον XXXXX Ιταλό. Ο τελευταίος απεβίωσε κάποια χρόνια πριν την έναρξη της ακροαματικής διαδικασίας που αφορά η παρούσα αγωγή. Εν κατακλείδι, κοινό τόπο συνιστά ότι στο πλαίσιο της προηγηθείσας αγωγής οι δύο εμπειρογνώμονες, Δημητρίου και Ιταλός, συμφώνησαν να κατασκευαστεί σεισμική μόνωση και τοίχος αντιστήριξης στο τεμάχιο των εναγομένων, όπερ και εγένετο. Παρεμβάλλεται εκ νέου πως καίτοι η κατασκευή των ανωτέρω είναι δεδομένη, το ίδιο δεν ισχύει και για την επάρκεια τούτων. Τουναντίον, τα μέρη εστίασαν και σε αυτό την προσοχή τους και κατέστησαν την επάρκεια και καταλληλότητα των προμνησθέντων κατασκευών ως επίδικο ζήτημα. Όλα τα ανωτέρω απορρέουν από αναμφισβήτητη μαρτυρία και ως εκ τούτου υιοθετούνται από το Δικαστήριο και καθίστανται ευρήματα που δεσμεύουν την παραπέρα πορεία της διαδικασίας. Τόσο ο μάρτυρας Μούγιαννος για τους ενάγοντες όσο και ο μάρτυρας Δημητρίου για τους εναγόμενους, κλήθηκαν στο Δικαστήριο ως εμπειρογνώμονες. Όπως και οι δυο κατέθεσαν στο Δικαστήριο, πρόκειται για πολιτικούς μηχανικούς με πολυετή εμπειρία. Ο Μούγιαννος ανέφερε ότι κλήθηκε από τους ενάγοντες το 2011 να επισκεφθεί το εργοστάσιο και του ζητήθηκε η ετοιμασία εκθέσεων. Ετοίμασε την πρώτη το 2011 (βλ. τεκμήριο 2) και την άλλη το 2014 (βλ. τεκμήριο 3). Υποστήριξε ότι οι δονήσεις μετρούνται με τις μετατοπίσεις της κατασκευής ή με τις επιταχύνσεις που αναπτύσσει. Και στις δύο χρονικές περιόδους εγκατέστησε στο κτήριο των εναγόντων επιταχυνσιογράφο, δηλαδή μηχάνημα που μετρά την επιτάχυνση. Οι μετρήσεις φαίνονται στην παράγραφο 4 των τεκμηρίων 2 και
4. Μονάδα μέτρησης είναι οι μέγιστες επιταχύνσεις που αναφέρουν οι κανονισμοί. Παρουσίασε το τεκμήριο 12, δηλαδή χάρτη των σεισμικών ζωνών της Κύπρου όπου αναγράφονται, όπως εξήγησε, οι μέγιστες επιταχύνσεις. Ως μέρος του τεκμηρίου 12 είναι και ο ευρωκώδικας ως έχει τροποποιηθεί από την Κ.Δ.Π. 479/
5. Υποστήριξε ότι οι επιταχύνσεις που κατέγραψε ξεπερνούν τις επιτρεπόμενες μέχρι και το τριπλάσιο. Επιθεώρηση που διενήργησε στο κτήριο των εναγόντων απεκάλυψε τις βλάβες, τις οποίες κατέγραψε και επιπλέον φωτογράφισε. Σχετικές είναι οι φωτογραφίες που επισυνάπτονται στο τεκμήριο 2 καθώς και η έκθεση και οι φωτογραφίες του τεκμηρίου
6. Γνωρίζει ότι παρόμοιες ζημίες υπήρξαν και στο παρελθόν και επιδιορθώθηκαν από τους ενάγοντες. Οι ζημίες που ο ίδιος κατέγραψε αφορούν την περίοδο 2005 και επέκεινα. Είναι βέβαιος ότι οι ζημίες οφείλονται αποκλειστικά στη λειτουργία των μηχανημάτων των εναγομένων, καθ' ότι οι μετρήσεις και παρατηρήσεις του έγιναν κατά τη διάρκεια της λειτουργίας των μηχανημάτων. Για το αυλάκι σεισμικής μόνωσης ανέφερε ότι δεν είχε συμμετοχή, έβλεπε όμως από μακριά το τι γινόταν και είναι η θέση του ότι η μόνωση αυτή είναι πολύ επιφανειακή και πρόχειρη. Μάλιστα, ανέφερε τούτο και στον XXXXX Ιταλό και ο τελευταίος συμφώνησε. Τέλος, η κατασκευή των υποστατικών των εναγόντων είναι πάνω από το μέσο όρο και καλύπτεται από πιστοποιητικό τελικής έγκρισης, ενώ η μορφολογία του υπεδάφους αν και μπορεί να συντείνει στις βλάβες, δεν πιστεύει ότι ισχύει στη δεδομένη περίπτωση. Ο Δημητρίου, δηλαδή ο πραγματογνώμονας που κάλεσε η πλευρά των εναγομένων ανέφερε ότι γνωρίζει την περίπτωση από την εμπλοκή του στην αγωγή που προηγήθηκε. Εξήγησε τις ενέργειες που έκανε στο πλαίσιο εκείνης της υπόθεσης και τη μεθοδολογία που οδήγησε στην έκθεση που τότε ετοίμασε (βλ. τεκμήριο 28). Θέση του μάρτυρα ήταν πως το κτήριο των εναγόντων έχει τροποποιηθεί σε σύγκριση με τα σχέδια και η πλάκα στην οποία παρατηρούνταν οι έντονες ταλαντώσεις δεν υπήρχε στο αρχικό σχέδιο και το πάτωμα εδραζόταν στο έδαφος. Οι ταλαντώσεις της πλάκας οφείλονται σε μειωμένη ακαμψία τούτης με αποτέλεσμα τη δημιουργία συντονιστικών φαινομένων που επιτείνουν την ένταση των ταλαντώσεων. Ένα καλοκτισμένο κτήριο δεν θα υπέφερε από ταλαντώσεις ένεκα της λειτουργίας των μύλων. Οι ταλαντώσεις είναι στα όρια που ορίζουν τα διεθνή πρότυπα. Οι βλάβες στο κτήριο οφείλονται κυρίως από την ακαμψία της πλάκας. Πρόσθεσε ο Δημητρίου ότι οι δύο εμπειρογνώμονες που διορίστηκαν στην προηγούμενη υπόθεση διαφωνούσαν σε σχέση με τις αιτίες πρόκλησης των βλαβών και το κόστος επιδιόρθωσης τούτων. Εντούτοις κατέληξαν σε κοινό πόρισμα για χάρη διευθέτησης της υπόθεσης. Τούτο είναι το τεκμήριο 29 και η ουσία τούτου ήτο πως: κατά τη λειτουργία των μύλων μεταδίδοντο δονήσεις μέσω του εδάφους στο εργοστάσιο των εναγόντων. μετά την κατασκευή τοίχου αντιστήριξης οι δονήσεις μειώθηκαν σε αμελητέα επίπεδα. οι εναγόμενοι θα συνείσφεραν μέρος του κόστους επιδιόρθωσης των ζημιών στο εργοστάσιο των εναγόντων και οι τελευταίοι δεν θα είχαν πλέον πρόσθετες απαιτήσεις και τέλος΄. οι εναγόμενοι ανέλαβαν να απομονώσουν τις βάσεις των μύλων για περαιτέρω μείωση των δονήσεων. Πέραν των ανωτέρω, εργασίες οι οποίες εκτελέστηκαν, οι εναγόμενοι δημιούργησαν και χαντάκι απορρόφησης δονήσεων μεταξύ των δύο τεμαχίων. Σε επιτόπου επίσκεψη του επιβεβαίωσε τη συμμόρφωση με τις ανωτέρω υποχρεώσεις, καθώς και την αποτελεσματικότητα των εν λόγω μέτρων. Οι μετρήσεις που ο ίδιος έλαβε με επιταχυνσιογράφο την 15/04/2002 φαίνονται στο τεκμήριο
7. Μετά την καταχώριση της επίδικης αγωγής συνέταξε νέα έκθεση και αυτή είναι το τεκμήριο
8. Είναι η θέση του πως οι υψηλές επιταχύνσεις και μόνο που κατέγραψε ο Μούγιαννος δεν επιβεβαιώνουν τους ισχυρισμούς των εναγόντων. Είναι απαραίτητες οι καταγραφές της συχνότητας ώστε να καταλήξει κάποιος σε ευρήματα για τον υπολογισμό του μεγέθους της μετατόπισης. Σχολιάζει ακόμη τις ενέργειες και τις μετρήσεις του Μούγιαννου και ισχυρίζεται ότι δεν ικανοποιούν και καταλήγει εκ νέου πως κατόπιν έρευνας και ελέγχου οι δονήσεις που προκαλούνται από τα μηχανήματα των εναγομένων, δεν ξεπερνούν τα αποδεχτά όρια και δεν ευθύνονται για τις προκλήσεις των ζημίων στο κτήριο των εναγόντων. Εν κατακλείδι χαρακτηρίζει το κόστος της ζημίας αυθαίρετο και επιπόλαιο, εφόσον είναι γενικό και χωρίς λεπτομέρειες που να το δικαιολογούν. Η ΜΕ2 είναι διευθύντρια της εταιρείας Patsalides Wood Design (Paphos) Ltd και η ίδια είναι που διόρισε τον Μούγιαννο με εντολή την ετοιμασία έκθεσης. Υποστήριξε ότι οι μύλοι στα τεμάχια των εναγομένων προκαλούν υπερβολικές και μεγάλης έντασης δονήσεις, κραδασμούς και θορύβους, οι οποίοι διαφεύγουν στο ακίνητο των εναγόντων και δονούν το υποστατικό και τις εγκαταστάσεις τούτων. Κατά τη διάρκεια της λειτουργίας των μύλων επικρατεί μόνιμος σεισμός στο εργοστάσιο των εναγόντων, γίνονται δονήσεις και σείεται όλο το έδαφος. Θέση της ΜΕ2 ήταν ότι οι εναγόμενοι δεν συμμορφώθηκαν με την απόφαση τεκμήριο 22 και περιπλέον ότι παρέλειψαν να προβούν σε επαρκείς προφυλάξεις και μέτρα ώστε να μην προκαλείται οχληρία. παρέλειψαν την κατασκευή ή τη δέουσα κατασκευή βάσεων των μύλων για να εμποδίσουν τη δημιουργία δονήσεων και θορύβου. και τέλος, δεν έδειξαν επαρκή προσοχή στα παράπονα των εναγόντων. Συνεπεία των ανωτέρω προκλήθηκαν μεγάλες ρωγμές και ζημιές στα υποστατικά των εναγόντων, με ενδεχόμενο, όπως της λέχθηκε από τον Μούγιαννο, την πλήρη κατάρρευση τούτων. Ένεκα των ανωτέρω, στο προσωπικό και επισκέπτες των εναγόντων προκαλείται αίσθημα ανασφάλειας και φοβίας, το οποίο επηρεάζει την πλήρη εκμετάλλευση και την παραγωγικότητα, ασφάλεια και υγεία. Όπως της αναφέρθηκε από τον Μούγιαννο, για την επίλυση του προβλήματος πρέπει το συντομότερο να κατασκευαστεί κατάλληλα σχεδιασμένο αυλάκι σεισμικής μόνωσης και τοίχοι αντιστήριξης. Από την πλευρά του ο ΜΥ2 ανέφερε ότι είναι στην υπηρεσία των εναγομένων από την 01/10/
9. Αρχικά ήταν υπεύθυνος λογιστηρίου και από την 12/11/2020 γραμματέας. Οι εργασίες που έγιναν στη βάση της προηγηθείσας απόφασης, ήταν σε συνέχεια των συναντήσεων των πολιτικών μηχανικών και το κοινό τους πόρισμα, το οποίο εγκρίθηκε από τους διαδίκους. Οι εναγόμενοι συμμορφώθηκαν πλήρως με τις εργασίες απομόνωσης των βάσεων των μύλων και επίσης κατασκεύασαν χαντάκι απορρόφησης δονήσεων μεταξύ των δύο τεμαχίων, με αποτέλεσμα να μειωθούν σε αμελητέα επίπεδα οι δονήσεις και οι κραδασμοί. Οι εργασίες αυτές ήταν σε συνεννόηση με τους τεχνικούς συμβούλους. Υποστήριξε ότι οι δονήσεις που προκαλούνται από τη λειτουργία των μηχανημάτων είναι σε αμελητέα επίπεδα που δεν προκαλούν ενόχληση. Η φύση της εργασίας του απαιτεί συγκέντρωση και δεν θα ήτο δυνατή η διεκπεραίωση της αν υφίστατο τέτοιο σοβαρό πρόβλημα. Ενόχληση, κραδασμοί και θόρυβος, εντοπίζονται μόνο στον ειδικά διαμορφωμένο χώρο που λειτουργούν τα μηχανήματα, όμως δεν μεταφέρονται εκτός τούτου. Το κεντρικό κτήριο των εναγομένων βρίσκεται σε απόσταση τριών

(3)μέτρων μακριά από τον ξεχωριστό χώρο που βρίσκονται οι μύλοι, ενώ το κτήριο των εναγόντων βρίσκεται σε απόσταση 50 μέτρων μακριά και μεταξύ τους παρεμβάλλει το χαντάκι απορρόφησης κραδασμών. Οι αρχές αξιολόγησης είναι ευρέως γνωστές εφόσον πολλάκις απασχόλησαν τη νομολογία του Δικαστηρίου. Όπως υπεδείχθη στην υπόθεση Γεώργιος & Σπύρος Τσαππή Λτδ ν. Πολυβίου

(2009)1 Α.Α.Δ. 339, επιβάλλεται η μαρτυρία να τίθεται στη βάσανο ουσιαστικής αξιολόγησης, δηλαδή από απόψεως περιεχομένου και να μην υιοθετείται ή απορρίπτεται με μόνο την εξωτερική εντύπωση που προκαλεί ο μάρτυρας. Ωσαύτως στην υπόθεση Sayed v. Πλοίου Μ/V Mary John κ.α.

(2002)1 Α.Α.Δ. 661, υπεδείχθη ότι η αξιολόγηση της φιλαλήθειας ενός μάρτυρα έχει δύο επάλληλα στοιχεία. Το πρώτο αφορά το περιεχόμενο της ίδιας της μαρτυρίας, με τα εκεί αναφερόμενα να υποβάλλονται στη βάσανο της εύλογα αναμενόμενης ανθρώπινης λειτουργίας και βεβαίως να συγκρίνονται και με το υπόλοιπο μαρτυρικό υλικό στην υπόθεση. Επί του προκειμένου σχετικά είναι και τα νομολογηθέντα στις υποθέσεις Στυλιανίδης ν. Χατζηπιέρας

(1992)1 Α.Α.Δ. 1056 και Κυριακίδης ν. Τράπεζα Πειραιώς (Κύπρου) Λτδ, Πολ. Έφ. 185/12, 19/04/2018, ECLI:CY:AD:2018:A179 όπου υποδείχθηκε ότι οι προβαλλόμενοι ισχυρισμοί δεν αξιολογούνται απομονωμένα, αλλά αντιπαραβάλλονται και συσχετίζονται στην αντικειμενική τους υπόσταση με κάθε άλλη μαρτυρία, γραπτή ή προφορική, με σκοπό την επιβεβαίωση των αξιολογικών ευρημάτων. Το άλλο στοιχείο αξιολόγησης ανάγεται στην έμφυτη ικανότητα του ανθρώπου να διακρίνει από το σύνολο της προσωπικότητας αυτού που εξιστορεί κάτι, κατά πόσο λέγει την αλήθεια. Εξου και στην υπόθεση Νίκου Ανδρέου Γιάννη Κασιή ν. Γενικού Εισαγγελέα κ.ά., Πολ. Έφ. 384/11, ημερομηνίας 07/02/2018, ECLI:CY:AD:2018:A62, υπεδείχθη ότι: «Η αξιολόγηση μαρτυρίας είναι ένα από τα σημαντικότερα καθήκοντα του Δικαστηρίου στη δικαστική του αποστολή. ΄Εργο που χαρακτηρίστηκε πολυσύνθετο και δύσκολο, που επιτελείται υπό το πρίσμα της πείρας που διαθέτει ο δικαστής καθώς και της γνώσης του της ανθρώπινης φύσης ώστε να διαγνώσει την αλήθεια. Το έργο αυτό ανήκει κατ΄εξοχήν στο πρωτόδικο Δικαστήριο, επειδή ακριβώς ο πρωτόδικος δικαστής βρίσκεται σε μοναδική θέση να παρακολουθήσει ένα μάρτυρα να καταθέτει μη περιοριζόμενος στο λόγο αλλά και στην εν γένει συμπεριφορά του στο εδώλιο.». Στοχοπροσήλωση του Δικαστηρίου παραμένει η εξεύρεση της αλήθειας, όπως βεβαίως αυτή διαμορφώνεται από τη δικογραφία και την προσκομισθείσα μαρτυρία. Εργαλεία που εξυπηρετούν τούτο τον στόχο είναι τα ιδιαίτερα γνωρίσματα της κρινόμενης μαρτυρίας, όπως πηγή γνώσεως, ύπαρξη προσωπικού συμφέροντος, ακεραιότητα και προκατάληψη, ανιδιοτέλεια, αληθοφάνεια (βλ. Phipson on Evidence,16 η έκδοση, σελίδα 333). Όπως υπεδείχθη κατά τη σύνοψη της προσκομισθείσας μαρτυρίας, οι μάρτυρες Μούγιαννος και Δημητρίου κλήθηκαν ως εμπειρογνώμονες. Ως εκ τούτου αναφορά οφείλεται στη σχετική νομολογιακή αρχή που διέπει το ζήτημα, εν προκειμένω ότι όπου μάρτυρας καλείται λόγω του ότι είναι ειδικός, προέχει να εξακριβωθεί ότι πράγματι κατέχει την ειδική γνώση για το ζήτημα που καλείται να καταθέσει, δηλαδή τα ανάλογα ακαδημαϊκά και/ή πρακτικά προσόντα και περιπλέον, ότι η γνώση του αυτή είναι σχετική με τα επίδικα ερωτήματα. Άλλωστε, μαρτυρία επαΐοντα άσχετη με τα επίδικα θέματα ή επί ζητήματος που εκφεύγει της ειδικότητος τούτου, είναι εξίσου ανεπίτρεπτη όπως αυτή οιουδήποτε άλλου μάρτυρα που δεν είναι ειδικός (βλ. Kayat Trading Limited v. Genzyme Corporation, Πολ. Εφ. 316/10, ημερ. 21.2.2013 και τις εκεί αναφερόμενες υποθέσεις). Στην κρινόμενη περίπτωση τόσο ο Μούγιαννος όσο και ο Δημητρίου δεν έτυχαν αμφισβήτησης των προσόντων τους. Αντιθέτως οι συνήγοροι των δύο πλευρών τους αντιμετώπισαν ως επαΐοντες. Επ' αυτού αναμφισβήτητη παρέμεινε η μαρτυρία τους, η οποία αποκαλύπτει πως και οι δύο κατέχουν πλούσιο και ζηλευτό βιογραφικό στην ειδικότητα του πολιτικού μηχανικού. Βάσει τούτου και ειδικότερα αφού έλαβα υπόψη μου τα προσόντα, την πείρα και τις γνώσεις ενός εκάστου, καθώς και τις αρχές που καθορίζουν το πότε ένας μάρτυρας θεωρείται εμπειρογνώμονας (Christakis Evangelou a.o. v. Stavros Ambizas a.o.

(1982)1 C.L.R. 41, 57), καταλήγω ότι και οι δύο είναι εμπειρογνώμονες στον τομέα τους. Επομένως η μαρτυρία τούτων θα προσεγγιστεί και αξιολογηθεί με βάση τις σχετικές δικαιϊκές αρχές. Όπως έχει νομολογηθεί το γεγονός ότι ένας μάρτυρας είναι εμπειρογνώμονας και η μαρτυρία του άπτεται επιστημονικών εις αντιδιαστολή πραγματικών ζητημάτων, δεν αλλοιώνει τους κανόνες που διέπουν την αξιολογική διεργασία (βλ. Genzyme Corporation v Kayat Trading Limited, Πολ. Έφ. 199/14, 25.5.2018, ECLI:CY:AD:2018:A250). Απλώς ατονεί η σημασία της συμπεριφοράς τέτοιου μάρτυρα στο εδώλιο, εφόσον κυρίαρχο μέλημα είναι η εκτίμηση της γνώμης του και η εγκυρότητα τούτης και όχι η εν γένει συμπεριφορά του ως μάρτυρα, στοιχείο που συναρτάται, κατά κύριο λόγο, με μαρτυρία που άπτεται πραγματικών γεγονότων (βλ. Star Fiberglass Ltd v Elnedo Trading Ltd

(1992)1 Α.Α.Δ. 875, 880). Όπως υποδείχθηκε στην Νικολάου v. Σταύρου

(1992)1 Α.Α.Δ. 746, 750, η αποδεκτότητα τέτοιας μαρτυρίας συνιστά παρέκκλιση από τους κανόνες απόδειξης, εφόσον στον εμπειρογνώμονα επιτρέπεται να εκφράσει τη γνώμη του σε ό,τι αφορά το αντικείμενό του. Τούτη όμως η δυνατότητα, αναφέρθηκε στην ίδια υπόθεση, συμπαρασύρει και υποχρέωση. Η υποχρέωση που βαραίνει τέτοιον μάρτυρα είναι να εφοδιάσει το Δικαστήριο με όλα τα αναγκαία πραγματικά και επιστημονικά δεδομένα, ώστε να καταστήσει ευχερή τον έλεγχο της μαρτυρίας του και δη την ακρίβεια των συμπερασμάτων του. Επιβάλλεται να αναφέρει τα γεγονότα στα οποία στηρίχθηκε και να τεκμηριώσει τις επιστημονικές αρχές που εφάρμοσε. Στην υπόθεση Koufou v. The Republic

(1981)2 C.L.R 165, 186, τονίστηκε ότι αυτά τα στοιχεία είναι που θα βοηθήσουν το Δικαστήριο να μορφώσει ανεξάρτητη άποψη και στο τέλος της ημέρας αυτό είναι που υπέχει σημασία, δηλαδή η μόρφωση ανεξάρτητης άποψης από το Δικαστήριο και όχι αυτή αφ΄ εαυτή η άποψη του εμπειρογνώμονα. Αυτός είναι και ο λόγος που στην υπόθεση Χαραλάμπους v. Αβραάμ κ.α.

(1999)1 Α.Α.Δ. 1441, 1448, υποδείχθηκε ότι· «Παρόλο που η έκφραση γνώμης από εμπειρογνώμονα υπό ορισμένες συνθήκες είναι αποδεκτή σαν μαρτυρία εντούτοις: "...it by no means follows that the court must follow it .. What really matters in most cases is the reasons given for the opinion. As a practical matter a well constructed expert' s report containing opinion evidence sets out the opinion and the reasons for it. If the reasons stand up the opinion does, if not, not. A rule of evidence which excludes this opinion evidence serves no practical purpose."». Στην δε υπόθεση Νικολάου, ανωτέρω, υπεδείχθη ότι: «Η ιδιότητα του πραγματογνώμονα επιτρέπει παρέκκλιση από τους κανόνες ως προς την απόδειξη. Αυτή όμως η παρέκκλιση σχετίζεται μόνο με τη δυνατότητα έκφρασης γνώμης. Ο πραγματογνώμονας, κατ' εξαίρεση προς το γενικό κανόνα που δεν επιτρέπει την έκφραση γνώμης από μάρτυρα, μπορεί να εκφράσει γνώμη αναφορικά με ζητήματα που εμπίπτουν στη σφαίρα της ειδικότητάς του. (Βλ. Vassilico Cement Works v. Stavrou

(1978)1 CLR 389, Constantinides (Akinita) Ltd v. Mavrogenis

(1983)1 CUR 663). Σε τέτοια περίπτωση, όπως έχει εξηγηθεί επανειλημμένα, ο πραγματογνώμονας εφοδιάζει το Δικαστήριο με τα αναγκαία επιστημονικά κριτήρια για τον έλεγχο της ακρίβειας των συμπερασμάτων του έτσι που να μπορέσει ο δικαστής να διαμορφώσει τη δική του ανεξάρτητη κρίση με την εφαρμογή αυτών των κριτηρίων πάνω στα γεγονότα που αποδεικνύει η μαρτυρία. (Βλ. Davie ν. Edimborough Magistrates

(1953)S.C. 34, Andreas Anastassiades v. Republic

(1977)2 CLR 97, Pouris and Another v. Republic

(1983)2 CLR 170, Philippou v. Odysseos

(1989)1 CLR 1.) Κατά τα άλλα, οι κανόνες που διέπουν τη μαρτυρία όλων των μαρτύρων, διέπουν και τη μαρτυρία των πραγματογνωμόνων. Δεν είναι επιτρεπτή η αποδοχή εξ ακοής μαρτυρίας με στόχο την απόδειξη του πραγματικού γεγονότος στο οποίο αναφέρεται επειδή εκείνος που μεταφέρει την πληροφορία στο Δικαστήριο είναι πραγματογνώμονας (Βλ. Republic v. Chacholiades

(1980)1 CLR 481). Όσο και αν είναι δυνατό να αναφερθεί ο πραγματογνώμονας σε υποθετική κατάσταση πραγμάτων ή σε γεγονότα για τα οποία δεν έχει προσωπική γνώση προκειμένου να στηρίξει τους συλλογισμούς του, αυτή η αναφορά δεν εισάγεται για να χρησιμοποιηθεί ως απόδειξη για την ύπαρξή τους. Η διάκριση μεταξύ της πρωτογενούς μαρτυρίας που είναι επιτρεπτή και της εξ ακοής μαρτυρίας που είναι ανεπίτρεπτη, έχει να κάμει με την φύση της μαρτυρίας σε συνάρτηση, όμως, και προς το σκοπό για τον οποίο προσάγεται. Έτσι, όπως τονίστηκε στην υπόθεση Constantinides (Akinita) Ltd v. Mavrogenis (ανωτέρω), η μαρτυρία του πραγματογνώμονα εισάγεται υπό την αίρεση της απόδειξης του πραγματικού της υπόβαθρου με τον τρόπο που αποδεικνύεται κάθε άλλο γεγονός. Ακολουθεί πως η αποτυχία απόδειξης αυτού του υπόβαθρου με αποδεκτή μαρτυρία, θα αφήσει τη γνώμη του πραγματογνώμονα μετέωρη και χωρίς αξία». Από τα μέχρι στιγμής δεδομένα είναι αντιληπτό πως η ουσία της όλης υπόθεσης εξαρτάται από την αξιολόγηση της μαρτυρίας των δύο εμπειρογνωμόνων. Αυτό δεν σημαίνει ότι παραγνωρίζεται ή έστω μειώνεται η σημασία της μαρτυρίας των ΜΕ2 και ΜΥ2, αλλά ότι η μαρτυρία τούτων δεν συνιστά τίποτα άλλο παρά την υποκειμενική αντίληψη ενός εκάστου, ως προς το πως βιώνει ή αντιλαμβάνεται την καθημερινή λειτουργία των μύλων από το σημείο στο οποίο βρίσκεται και ως εκ τούτου δεν εδράζεται σε επιστημονικά κριτήρια. Ακόμη από τα ανωτέρω αποκαλύπτεται πως η μαρτυρία των δύο εμπειρογνωμόνων δεν είναι αμιγώς επιστημονική. Συναρτάται εν προκειμένω και με πραγματικά ζητήματα, λόγου χάριν τις παρατηρήσεις του Μούγιαννου σε σχέση με την κατασκευή του αυλακιού μόνωσης στο πλαίσιο της προηγηθείσας αγωγής, ή τις αναφορές του Δημητρίου για το κατ' ισχυρισμό κοινό πόρισμα με τον αποβιώσαντα Ιταλό (τεκμήριο 29). Αυτή δε η πτυχή της μαρτυρίας τους, αφορώσα πραγματικό ζήτημα εις αντιδιαστολή επιστημονικού, αξιολογείται κατά τον ίδιο τρόπο που αξιολογείται κάθε άλλη μαρτυρία. Τώρα, ως γενική παρατήρηση σημειώνεται πως οι μάρτυρες των εναγόντων δεν άφησαν τις καλύτερες των εντυπώσεων. Όπως θα διαφανεί και στην ανάλυση που ακολουθεί, η μαρτυρία τούτων αποκαλύπτει αντίφαση και απόκλιση από την κοινή λογική. Σε ό,τι αφορά το επιστημονικό κομμάτι της μαρτυρίας του Μούγιαννου, περισσότερα αναφέρονται στη συνέχεια. Στο παρόν στάδιο αρκούμαι στο ότι δεν είναι πειστική και πλήττεται από ασάφεια, αοριστία και αντίφαση. Από την άλλη η μαρτυρία του Δημητρίου ήταν καθηλωτική. Δεν αρκέστηκε μόνο στην αιτιολόγηση της κάθε ενέργειας του, επεκτάθηκε και σε επεξήγηση του συνόλου των επιστημονικών θέσεων που έλαβε υπόψη του, διεργασία η οποία αποκαλύπτει πως η μαρτυρία του είναι λογική και πειστική. Ο δε ΜΥ2 με σταθερότητα και ειλικρίνεια απάντησε το σύνολο των ερωτήσεων που του τέθηκαν και δεν απέκρυψε οτιδήποτε, έστω και αν τούτο πρόδιδε άγνοια. Από την άλλη ουσιώδης πτυχή της μαρτυρίας του παρέμεινε αναμφισβήτητη, ενώ άλλο μεγάλο μέρος τούτης συνάδει με το μαρτυρικό υλικό. Αρχίζω από τον πραγματικό ισχυρισμό του Μούγιαννου, δηλαδή πως το αυλάκι μόνωσης που έχει κατασκευαστεί είναι ανεπαρκές. Σε σχέση με αυτή την τοποθέτηση διαπιστώνεται καίρια αντίφαση. Όπως ο ίδιος ανέφερε δεν παρακολούθησε την κατασκευή του από κοντά και αυτό γιατί δεν ήτο δεοντολογικό για τον συνάδελφό του Ιταλό, ο οποίος ήταν τότε ο εμπειρογνώμονας των εναγόντων. Εντούτοις υποστήριξε ότι ανέφερε στον Ιταλό πως δεν πίστευε να γίνει καλή δουλειά και μάλιστα ο τελευταίος συμφώνησε. Αφήνω κατά μέρος το επιτρεπτό ή μη της μεταφοράς της κατ' ισχυρισμό δήλωσης του αποβιώσαντος Ιταλού και δη κατά πόσο αντίκειται των αρχών περί εξ ακοής μαρτυρίας αποβιώσαντος προσώπου και παρατηρώ αμέσως πως η πάρα πάνω θέση του Μούγιαννου βυθίζεται στην αντίφαση. Αν ήτο δεοντολογικά ανάρμοστο να παρακολουθήσει τις εργασίες που γίνοντο, πως τότε αίφνης υπερέβη αυτή την ηθική στάθμη της συναδελφικής αλληλεγγύης που ο ίδιος έθεσε και όχι μόνο παρενέβη στο έργο του Ιταλού, αλλά προέβη και σε αρνητική κριτική. Έτι δε περισσότερο αναδεικνύεται η αντίφαση λαμβανομένου υπόψη αυτού που ο ίδιος απεκάλυψε, δηλαδή ότι δεν ασχολήθηκε, δεν πήγε κοντά και ούτε είδε τη μελέτη του έργου, την οποία θεωρεί το κυριότερο στοιχείο. Υποστηρίζει όμως ότι η εργασία που εκτελέστηκε είναι πρόχειρη και διενεργήθηκε χωρίς σχέδια και επιστασία. Προσθέτει δε πως αυτή τη γνώση την άντλησε εκ του μακρόθεν και όχι άλλως πως. Τα ανωτέρω φανερώνουν το αλλοπρόσαλλο της σχετικής θέσης. Είτε τα σχέδια είναι το κυριότερο στοιχείο και δίχως αυτά η εργασία δεν εκτελείται και λογικά δεν κρίνεται από πρόσωπο που δεν τα έχει μελετήσει, είτε πάλιν η δεοντολογία δεν επέτρεπε ενεργή συμμετοχή στον Μούγιαννο και συνεπώς αν δεν είχε τέτοια (συμμετοχή) πως ήτο ικανός να προβεί σε κριτική. Και όλα αυτά τη στιγμή που παραδέχεται ότι δεν ασχολήθηκε τότε με το αυλάκι, αλλά ούτε και αργότερα το ήλεγξε επιστημονικά, φερ' ειπείν με τον επιταχυνσιογράφο, ώστε να διαγνώσει την αποδοτικότητα του και αυτό όχι γιατί δεν χρειαζόταν, αλλά γιατί στοίχιζε υπερβολικά. Είναι γι' αυτούς ακριβώς τους λόγους που θεωρώ ότι επ' αυτού η μαρτυρία του Μούγιαννου δεν κρίνεται αληθής αλλά αλλοπρόσαλλη και ουδόλως πειστική. Γι' αυτό τον λόγο απορρίπτεται. Τα ανωτέρω δεν περιορίζονται μόνο στη μαρτυρία του Μούγιαννου. Έκδηλο είναι από τη μαρτυρία της ΜΕ2 ότι η θέση που εξέφρασε επ' αυτού, δηλαδή για την καταλληλότητα του αυλακιού μόνωσης, δεν είναι δική της αλλά συνιστά μεταφορά των σχετικών θέσεων του Μούγιαννου, δηλαδή αυτές που προκύπτουν από την αντιφατική μαρτυρία που ανωτέρω υποδείχθηκε. Συνεπώς ούτε και η μαρτυρία της ΜΕ2 δύνανται να αιτιολογήσει τις αιτιάσεις περί ανεπάρκειας του αυλακιού μόνωσης. Δεν παραγνωρίζω βεβαίως πως η ΜΕ2 πέραν των ανωτέρω προέβη και σε προσωπική εμπειρική παρατήρηση, δηλαδή πως μετά που κατασκευάστηκε το αυλάκι το πρόβλημα δεν λύθηκε και μάλιστα είναι εμφανές όταν ξεκινούν οι μηχανές των εναγομένων. Ακόμη και αν η σχετική θέση ήθελε κριθεί αληθής, δεν οδηγεί σε οιονδήποτε συμπέρασμα, εφόσον η πλευρά των εναγομένων εκφρασθείσα δια στόματος Δημητρίου, δεν αμφισβητεί τις δονήσεις. Απλώς υποστηρίζει ότι τούτες είναι ανεπαίσθητες και ο λόγος που επιτείνονται στο ακίνητο των εναγόντων, οφείλεται σε κατασκευαστικά προβλήματα του δικού τους κτηρίου. Συνεπώς προτού κριθεί αυτή η επιστημονική θέση, η εμπειρική παρατήρηση της ΜΕ2 δεν είναι ικανή να οδηγήσει σε κάποιο συμπέρασμα. Εν πάση όμως περιπτώσει η γενική εντύπωση που άφησε η ΜΕ2 δεν είναι θετική. Η μαρτυρία της διαχέεται από εμφανή πρόθεση υποστήριξης των θέσεων των εναγόντων και όχι έγνοια για αποκάλυψη της αλήθειας. Τούτη η πρόθεση της ΜΕ2 διεφάνη από τη διερεύνηση του συνηγόρου υπεράσπισης αναφορικά με τον ισχυρισμό της πως ο Μούγιαννος της είπε ότι θα καταρρεύσουν τα κτήρια. Στην υποβολή ότι ουδέποτε ειπώθηκε κάτι τέτοιο απάντησε: «Α. Βλέπω το τζιαί μόνη μου ότι θα πέσουν αν δεν φτιαχτούν, είναι κάτι που φαίνεται και δεν θέλω κάποιον να μου πει. Αν θεωρείτε ότι λέω ψέματα ότι θα πέσουν πάνω μας κάτι που σάζεται συνέχεια και ξεκολλά και ξεκολλά και ξεκολλά δεν θα πέσει σε κάποια φάση; Και να μην πέσει το κτήριο θα πέσει ένα κομμάτι σουβάς και θα σου χτυπήσει στο κεφάλι.» Ομολογουμένως αδύνατο είναι να συναρτηθεί η απάντηση με το ζητούμενο, που είναι το κατά πόσο ο Μούγιαννος τοποθετήθηκε κατ' αυτό τον τρόπο. Προκύπτει εντέλει πως και αυτή η θέση της μάρτυρος συνιστά προσωπική διαπίστωση και μάλιστα ότι κατέληξε σε αυτή επειδή δεν χρειάζεται κάποιον να της πει αυτό που βλέπει. Και εγείρεται το ερώτημα. αν ο Μούγιαννος ουδέποτε της ανέφερε κάτι τέτοιο, γιατί τότε του απέδωσε αυτή τη θέση; Εξίσου αποκαλυπτική των προθέσεων της ΜΕ2 είναι και η άλλη θέση τούτης, ότι οι μηχανές των εναγομένων «δεν είναι απομονωμένες οι βάσεις τους, οι μύλοι τους και όταν δουλεύουν, κάνουν τόσο θόρυβο, σπασμούς, κραδασμούς που δονείται η γη». Η διερεύνηση αποκάλυψε ότι δεν μπήκε στο εργοστάσιο των εναγομένων και δεν γνωρίζει αυτό που ενωρίτερα ανέφερε ως γεγονός. Υποθέτει απλώς ότι δεν είναι απομονωμένες, παρ' ότι αυτή ήτο η συμφωνία των διαδίκων στο πλαίσιο της προηγούμενης αγωγής (βλ. τεκμήριο 22), ή στην περίπτωση που είναι απομονωμένες τότε δεν είναι επαρκώς, επειδή συνεχίζεται ο κραδασμός και η δόνηση. Δεν είναι όμως αυτό που ανέφερε στο Δικαστήριο. Ενωρίτερα ισχυρίστηκε ότι δεν υπάρχουν τέτοιες βάσεις και απομόνωση, παρουσιάζοντας μάλιστα τούτη τη θέση ως γεγονός, πράγμα που τελικώς διεφάνη ότι αγνοεί. Τέλος, για το αυλάκι μόνωσης δέχθηκε ότι η δημιουργία του εγκρίθηκε από τους εμπειρογνώμονες, όταν όμως της τέθηκε η θέση πως η έγκριση αφορούσε και τη μεθοδολογία κατασκευής τούτου, αόριστα και χωρίς λεπτομέρειες αιτιάται πως τότε που έγινε άκουγε που έλεγαν ότι δεν έγινε σωστά, για να δεχθεί όμως στη συνέχεια ότι: «Μάρτυρας: Να απαντήσω. Εδώ είμαι εδώ για να πω ότι νιώθω τις δονήσεις δεν είμαι για να μου επιτίθεται συνέχεια. Τέλος πάντων εντάξει. Όταν με ρωτήσατε για τοίχο αντιστήριξης είπα δεν είμαι κτίστης για να ξέρω αν έγινε σωστά και εγώ αυτό που λέω και υποστηρίζω είναι ότι αφού συνεχίζονται κάτι πάει λάθος, τώρα αν κάτι πάει λάθος στον τοίχο αντιστήριξης ή δυνάμωσε μια μηχανή ή θόρυβος ή όταν έγινε και τελείωσαν την Τετάρτη και την Πέμπτη πήγαν δύο αρχιτέκτονες και διαπίστωσαν είτε από τη δική μας πλευράς, είτε από τη δική τους ότι έγιναν δεν έμειναν να αλλάξει ο χρόνος να δουλέψουν να δουν αν συνεχίζονται ή όχι, μπορεί να το εγκρίναν ότι πράγματι έγιναν, όμως για να συνεχίζουν οι δονήσεις και οι ζημιές σημαίνει δεν έγιναν σωστά και αυτό λέω τώρα και το τονίζω. Εγώ είμαι εδώ για να πω ότι βλέπω τις ζημιές, ότι τις νιώθω κάθε χρόνο και ότι υπάρχουν όταν πάει κάποιος να τις δει.» Διερωτάται κανείς. ποια είναι τελικώς η θέση της ΜΕ2; Όντως ελέγχθηκε το αυλάκι, δηλαδή ως απόρροια συμφωνίας των εμπειρογνωμόνων και απλώς μετά τον έλεγχο προέκυψαν εκ νέου τα προβλήματα, ή ουδέποτε τέθηκε ζήτημα έγκρισης τούτου. Το σύνολο των ανωτέρω φανερώνει την έντονη διάθεση της ΜΕ2 να υποστηρίξει τα όσα θεωρεί ότι εξυπηρετούν τα συμφέροντα των εναγόντων και όχι τα πραγματικά γεγονότα. Ένεκα αυτής της κατάληξης κρίνω πως ουδεμία βαρύτητα μπορεί να αποδοθεί στη μαρτυρία της. Περί της κατασκευής του αυλακιού μόνωσης, των βάσεων των μύλων και εν τέλει του κοινού πορίσματος των εμπειρογνωμόνων, σχετική είναι η μαρτυρία τόσο του Δημητρίου όσο και του ΜΥ2. Ο τελευταίος ερωτηθείς ανέφερε ότι παρευρέθη σε κοινή συνάντηση των δύο εμπειρογνωμόνων, Δημητρίου και Ιταλού. Καίτοι δεν ενθυμόταν τί ήταν αυτό που λέχθηκε στην παρουσία του, ήταν θετικός ότι η συνάντηση των δύο στην οποία ήταν παρών, έλαβε χώρα καθ' ον χρόνο και στο σημείο όπου γίνονταν οι εργασίες για το αυλάκι. Αυτή η θέση του ΜΥ2 δεν έτυχε της αμφισβήτησης της πλευράς των εναγόντων και ως εκ τούτου εκλαμβάνεται ότι απηχεί την πραγματική εικόνα (βλ. Frederikou Schools Co Ltd v. Acuac Inc.

(2002)1 Α.Α.Δ. 1527, 1541). Περαιτέρω, ο ΜΥ2 εξήγησε ότι οι μύλοι έτυχαν τροποποιήσεων και πως δια γυμνού οφθαλμού φαίνεται το μπετόν που κατασκευάστηκε και τα ελατήρια που τοποθετήθηκαν. Αυτή η πτυχή της μαρτυρίας του ΜΥ2 δεν έγινε κατορθωτό να πληγεί από τις αιτιάσεις των εναγόντων. Παρά τις όποιες υποβολές, διαπιστώνεται πως οι επεξηγήσεις του ΜΥ2 συνάδουν με το περιεχόμενο και το φωτογραφικό υλικό του τεκμηρίου 32, το οποίο μάλιστα είναι η πλευρά των εναγόντων εκείνη που το υπέδειξε στο μάρτυρα Δημητρίου και ακολούθως το κατέθεσε ως τεκμήριο. Εν ολίγοις, η μεταβολή στους μύλους κατά πως αναφέρεται στο τεκμήριο 32, το οποίο υιοθετήθηκε από τον Δημητρίου, μεταφέρθηκε στο Δικαστήριο και δια στόματος του ΜΥ2 και διαπιστώνεται ταύτιση της μαρτυρίας τούτου με το περιεχόμενο και δη το φωτογραφικό υλικό του τεκμηρίου

1. Ως εκ των ανωτέρω, ουδεμία αμφιβολία έχω ότι οι μύλοι στο υποστατικό των εναγομένων, έτυχαν των τροποποιήσεων που εισηγήθηκε ο Δημητρίου με το τεκμήριο 32 και εξηγήθηκε στο Δικαστήριο από τον ΜΥ2, υποχρέωση που αναλήφθηκε βάσει της εκ συμφώνου απόφασης (τεκμήριο 22). Ζητούμενο όμως παραμένει και αυτό που αναδείχθηκε σε επίδικο, δηλαδή το κατά πόσο το τεκμήριο 29 συνιστά το κοινό πόρισμα των δύο εμπειρογνωμόνων που διορίστηκαν σε σχέση με την προηγούμενη αγωγή. Υπεδείχθη τούτο (τεκμήριο 29) στην ΜΕ2, η οποία όμως δεν το αναγνώρισε. Θέση μάλιστα των εναγόντων ήταν πως δεν εκδόθηκε τέτοιο κοινό πόρισμα. Παρόλα ταύτα σημειώνεται πως το τεκμήριο 29 φέρει ημερομηνία 20/09/
2. Η απόφαση που εκδόθηκε στην προηγούμενη αγωγή, εν προκειμένω το τεκμήριο 22, είναι ημερομηνίας 20/12/2001, δηλαδή λίγους μήνες μετά την ημερομηνία που φέρει το τεκμήριο
3. Όπως δε ανέφερε ο Δημητρίου, οι δύο εμπειρογνώμονες κατέληξαν στο κοινό πόρισμα χάριν διευθέτησης και χωρίς ανάληψη οποιασδήποτε ευθύνης, αφού διαφωνούσαν ως προς τις αιτίες και το κόστος επιδιόρθωσης των ζημιών που παρουσίαζε το κτήριο. Και ερωτώ. δοθέντος ότι η απόφαση που εκδόθηκε στην προηγηθείσα υπόθεση (τεκμήριο 22) ήτο εκ συμφώνου και δεν κάνει λόγο για κατασκευή αυλακιού μόνωσης, ζήτημα όμως που μνημονεύεται στο τεκμήριο 29 (βλ. υπ' αριθμό 2), προς τί τότε οι εναγόμενοι να κατασκευάσουν κάτι το οποίο δεν είχε συμφωνηθεί από τα μέρη και δη τους εμπειρογνώμονες τούτων και μάλιστα να το κατασκευάσουν πριν την έκδοση της απόφασης. Περιπλέον, αν η κατασκευή του αυλακιού μόνωσης δεν τύγχανε της έγκρισης του εμπειρογνώμονα των εναγόντων, προς τί τότε οι δύο εμπειρογνώμονες να συναντιούνταν στις εργασίες τούτου. Πολύ δε περισσότερο, αν δεν συμφωνούσαν για την καταλληλότητα τούτου που κατασκευάστηκε πριν την έκδοση της συναινετικής απόφασης, πώς τότε θα συμφωνούσαν να προχωρήσουν περαιτέρω, δηλαδή σε αυτό που η απόφαση προβλέπει για απομόνωση των μύλων. Η μαρτυρία του Δημητρίου, η οποία παρά την έντονη αντεξέταση δεν κλονίστηκε, θέλει το τεκμήριο 29 να συνιστά το κοινό πόρισμα των δύο εμπειρογνωμόνων. Προτού όμως αιτιολογήσω τούτη τη θέση, δράττομαι της ευκαιρίας να πω δυο λόγια σε σχέση με τη μαρτυρία του Δημητρίου. Όπως λέχθηκε ανωτέρω, η μαρτυρία του Δημητρίου ήτο καθηλωτική. Αυτό δεν οφείλεται απλώς στην επάρκεια των γνώσεων του και την ικανότητα μετάδοσης τούτων με απλό και κατανοητό τρόπο, αλλά και στη μεστότητα και αμεσότητα του λόγου του. Είναι χωρίς κανένα ενδοιασμό που εξύμνησε τον Μούγιαννο και μάλιστα σε ερώτηση που δεν αφορούσε την κατάρτιση του τελευταίου. Ανέφερε πως: «Α. Ο Μούγιαννος είναι ένας αξιόλογος μηχανικός, από τους ικανούς μηχανικούς στην Κύπρο. Τον ξέρω και έχει αποδείξει τον εαυτό του. Δεν έχω κανέναν λόγο να αμφισβητήσω την επιστημονική του κατάρτιση, όμως αυτό που έχει παρουσιάσει είναι ελλιπές, δεν είναι ικανοποιητικό και δεν δίνει καμία σοβαρή εικόνα για το ποια είναι τα προβλήματα.». Πέραν τούτου σε κανένα σημείο δεν απάντησε αόριστα και γενικόλογα, αλλά πάντα ακριβολογώντας και αιτιολογώντας πλήρως. Χαρακτηριστική και πάλιν είναι η ερώτηση σε σχέση με τις ζημιές που ο Μούγιαννος διαπίστωσε. Εν προκειμένω του τέθηκε πως: «Ε. Κύριε μάρτυς, ισχυρίζεστε ότι τα έξοδα που διεκδικεί ο Ενάγοντας είναι υπερβολικά, έχετε επιμετρήσει εσείς τις ζημιές του Ενάγοντα για να μπορείτε να ενημερώσετε το Δικαστήριο για το πραγματικό ύψος της ζημιάς που υπέστη; Α. Ο ισχυρισμός μου είναι ότι είναι αυθαίρετα, ότι δεν στηρίζονται σε δεδομένα και δεν είναι τεκμηριωμένα με δεδομένα. Ε. Εσείς όμως έχετε οποιαδήποτε στοιχεία για να στηρίζεστε στο ότι είναι αυθαίρετα; Α. Δεν έχω επισκεφτεί πρόσφατα το ίδιο το κτήριο, επομένως δεν μπορώ να έχω τέτοια άποψη.». Εν ολίγοις σε κανένα στάδιο της διαδικασίας δεν επιχείρησε να παραπλανήσει το Δικαστήριο ή να αποκρύψει κάτι που δεν γνώριζε. Αντιθέτως σχολίασε με σεβασμό και επάρκεια τις θέσεις του Μούγιαννου, ανέδειξε τα κενά που ο ίδιος θεώρησε ως τέτοια και εν τέλει ανέπτυξε τη δική του θέση. Η έντονη αμφισβήτηση που έτυχε πως οι εκθέσεις του ετοιμάστηκαν χωρίς να έχει εξετάσει τα κτήρια των εναγόντων, θέση που ο ίδιος σημείωσε στην προκαταρκτική έκθεση που ετοίμασε την 22/04/1999 (αποτελεί μέρος του τεκμηρίου 28), δεν ευσταθεί. Στο πρόσωπο του τεκμηρίου 28, στην παράγραφο με διακριτικό στοιχείο (ζ), αναφέρεται ακριβώς ότι επισκέφθηκε το εργοστάσιο των εναγόντων. Περαιτέρω, όπως εξήγησε και δεν έτυχε αμφισβήτησης, το τεκμήριο 30, που αποτυπώνει τις μετρήσεις του επιταχυνσιογράφου που έλαβε ο ίδιος, λήφθηκε, μεταξύ άλλων και από το εργοστάσιο των εναγόντων. Τέλος, το τεκμήριο 32 που υποδείχθηκε στον Δημητρίου και το υιοθέτησε και το οποίο δεν αμφισβητήθηκε από την πλευρά των εναγόντων, αναφέρει ότι ο μάρτυρας επισκέφθηκε το επηρεαζόμενο κτήριο πριν την 15/04/2002 που ετοίμασε το εν λόγω τεκμήριο. Ως εκ των ανωτέρω και επ' αυτού δέχομαι τη θέση του Δημητρίου, δηλαδή ότι ήλεγξε το κτήριο των εναγόντων. Η κορύφωση της ειλικρίνειας του Δημητρίου εντοπίζεται στην απάντηση του πως «Δεν αμφισβήτησα ποτέ ότι υπάρχουν μεγάλες δονήσεις σε τούτες τις πλάκες, σας εξήγησα όμως προηγουμένως γιατί υπάρχουν αυτές.». Πράγματι αυτή είναι η ουσία της υπόθεσης των εναγομένων. Προτού όμως εγκύψω σε τούτο το ζήτημα, επανέρχομαι στο κατά πόσο το τεκμήριο 29 αποτελεί το κοινό πόρισμα του Δημητρίου με τον αποβιώσαντα Ιταλό. Και σε αυτή την περίπτωση ο Δημητρίου διατυμπάνισε την ειλικρίνειά του. Ερωτήθηκε κατά πόσο υιοθετεί το πόρισμα και δίχως δισταγμό απάντησε «Βεβαίως», δηλαδή παρά τα όσα αρνητικά για την υπόθεση των εναγομένων συμπεριλήφθηκαν στο έγγραφο. Εξήγησε παράλληλα ότι αυτό (τεκμήριο 29) αποδίδει την κοινή αντίληψη και τις διαφορές που είχαν οι εμπειρογνώμονες και που με ειλικρίνεια έθεσαν στο έγγραφο, για να καταλήξει ότι ουδείς εκ των δύο δέσμευε τους διαδίκους. Το τεκμήριο 29 δεν είναι παρά η συμφωνία των εμπειρογνωμόνων και απ' εκεί και πέρα οι διάδικοι είτε τη δέχτηκαν είτε όχι, κατέληξαν σε κάποια διευθέτηση. Η σχετική θέση είναι όντως λογική και βάσει όσων ενωρίτερα έχουν υποδειχθεί συνάδει με τις ενέργειες των διαδίκων. Συνακόλουθα ουδεμία αμφιβολία έχω πως το τεκμήριο 29 συνιστά το κοινό πόρισμα των εμπειρογνωμόνων, όπως ο Δημητρίου εξήγησε στο Δικαστήριο. Ομολογώ ότι δυσκολεύομαι να αντιληφθώ την ένσταση των εναγόντων αναφορικά με το κοινό πόρισμα (τεκμήριο 29). Αν τούτη οφείλεται στο εκεί αναφερόμενο σχόλιο πως. «Μετά την κατασκευή του τοίχου αντιστήριξης μεταξύ των δυο εργοστασίων οι δονήσεις μειώθηκαν σε αμελητέα επίπεδα», οφείλω να παρατηρήσω πως προφανώς δεν συνεκτιμήθηκε η αναφορά του Δημητρίου στο τεκμήριο
4. Από τη γραπτή δήλωση του Δημητρίου (τεκμήριο 27), αλλά και από τις ίδιες τις ημερομηνίες που αναγράφονται στο τεκμήριο 30, προκύπτει πως οι εκεί αναφερόμενες μετρήσεις διενεργήθηκαν μετά τη σύνταξη του κοινού πορίσματος των εμπειρογνωμόνων και συνεπώς αφότου είχε κατασκευαστεί το αυλάκι μονώσεως, το οποίο προηγήθηκε της απόφασης τεκμήριο
5. Εντούτοις, ο Δημητρίου εξήγησε πως οι επιταχύνσεις που κατέγραψε στο τεκμήριο 30 σε σχέση με το υποστατικό των εναγόντων, είναι υψηλές. Εξου και η σύμφωνη γνώμη του περί μεγάλων δονήσεων στην πλάκα του υπογείου των εναγόντων. Αυτή και μόνη η δήλωση του Δημητρίου εξουδετερώνει την προηγηθείσα αναφορά στο κοινό πόρισμα. Συνεπώς, δίχως περαιτέρω επιστημονικής τεκμηρίωσης δεν μπορεί να γίνεται λόγος για αμελητέες δονήσεις στην πλάκα του κτηρίου των εναγόντων. Και εδώ ακριβώς είναι που παρεμβάλλει η επιστημονική μαρτυρία των Μούγιαννου και Δημητρίου. Επί του προκειμένου επαναλαμβάνεται αυτό που ενωρίτερα αναφέρθηκε, δηλαδή πως οι δυο πλευρές δεν αμφισβήτησαν τις μετρήσεις των εμπειρογνωμόνων. Εν προκειμένω δεν αμφισβητήθηκαν οι επιταχύνσεις που αναφέρονται είτε από τον Μούγιαννο είτε από το Δημητρίου, δηλαδή ότι οι τιμές που ανέφεραν είναι αυτές που λήφθησαν από τον επιταχυνσιογράφο στα σημεία όπου τέθηκε. Συνεπώς οι επιταχύνσεις που έκαστος των εμπειρογνωμόνων κατέγραψε στον χρόνο εξέτασης, είναι αυτές που φαίνονται στα σχετικά έγγραφα, δηλαδή στην παράγραφο 4 των τεκμηρίων 2 και 3 για τον Μούγιαννο και στο τεκμήριο 30 για τον Δημητρίου. Αναφέρθηκε ήδη ότι και επί της ουσίας η μαρτυρία του Μούγιαννου δεν είναι πειστική. Περαιτέρω προστίθεται ότι υπολείπεται των βασικών αρχών που διέπουν επιστημονική μαρτυρία, ως ανωτέρω συνοψίσθηκαν. Και εξηγώ. εν ολίγοις η μαρτυρία του Μούγιαννου συνίσταται στο ότι το κτήριο των εναγόντων φέρει σοβαρές βλάβες, οι μετρήσεις που έλαβε με τον επιταχυνσιογράφο έδωσαν τριπλάσιες τιμές απ' εκείνες που προβλέπονται στον ευρωκώδικα ο οποίος συνιστά νομοθεσία του κράτους και αποτυπώνεται στον χάρτη του τεκμηρίου 12 και τέλος, ότι εφόσον οι τιμές αυτές λήφθησαν καθ' ον χρόνο τα μηχανήματα των εναγομένων βρίσκονταν σε λειτουργία, έπεται πως αυτά είναι που προκαλούν τις βλάβες στο κτήριο. Από την άλλη, η μαρτυρία του Δημητρίου δεν αμφισβητά τις δονήσεις στο κτήριο των εναγόντων και συγκεκριμένα στην πλάκα του υπογείου, αρνείται όμως ότι τούτες οφείλονται στη λειτουργία των μηχανημάτων των εναγομένων και προς υποστήριξη τούτου επικαλείται τις δικές του μετρήσεις, τεκμήριο 30, τις οποίες θέλει να καταδεικνύουν πως τόσο η μέτρηση των δονήσεων μεταξύ των μύλων εν ώρα λειτουργίας (βλ. File Coop-00-τεκμήριο 30) όσο και η μέτρηση στη βάση της κολώνας των εναγόντων (βλ. File Coop-06-τεκμήριο 30), αποκαλύπτουν ότι οι εν λόγω δονήσεις είναι ανεπαίσθητες. Η διαφορά στις θέσεις των εμπειρογνωμόνων άρχεται από αυτή τη μεθοδολογία που αποδεικνύει το ζητούμενο. Ο Μούγιαννος επικαλέστηκε το τεκμήριο 12 και αρκέστηκε σε αυτό δια να αιτιολογήσει τις τιμές των μετρήσεων της επιτάχυνσης που κατέγραψε. Από την άλλη ο Δημητρίου υποστήριξε ότι η επιτάχυνση δεν λαμβάνεται αυτοτελώς, αλλά συναποτιμάται με τη συχνότητα και την ταχύτητα, ώστε να εξακριβωθεί η μετατόπιση. Δέχθηκε μεν τη δεσμευτικότητα του τεκμηρίου 12 και γενικότερα του ευρωκώδικα, υποστήριξε όμως ότι το τεκμήριο 12 αφορά σεισμό και πως το σεισμικό φάσμα που παρατίθεται στον ευρωκώδικα περιλαμβάνει και τη συχνότητα της διεγείρουσας δόνησης, δηλαδή του σεισμού. Επί του προκειμένου η αντεξέταση που έτυχαν οι δύο εμπειρογνώμονες στάθηκε ικανή να φωτίσει τον ορθό δρόμο. Εν πρώτοις σημειώνεται πως ο αναφερόμενος ευρωκώδικας συνιστά δευτερογενή νομοθεσία, διαπίστωση η οποία προκύπτει από τα αναφερόμενα στους περί Οδών και Οικοδομών (Τροποποιητικούς) Κανονισμούς του 2011 και συγκεκριμένα την Κ.Δ.Π. 528/
6. Κατονομάζονται εκεί οι διατάξεις του ευρωκώδικα που υιοθετούνται από τους κανονισμούς. Συνεπώς το περιεχόμενο τούτων, πλέον δευτερογενής νομοθεσία, συνιστά δικαστική γνώση και το Δικαστήριο μπορεί να ανατρέξει σε αυτό δια άντληση πληροφοριών προς το σκοπό διερεύνησης της ορθότητας των εκατέρωθεν θέσεων. Προτού υπεισέλθω σε αυτή την επιστημονική πτυχή της μαρτυρίας επισημαίνω πως αρνητική ήταν η εντύπωση που άφησε ο Μούγιαννος και σε σχέση με αυτό το ζήτημα. Κατά την αντεξέταση εξήγησε αυτό που ανέφερε στην κυρίως εξέτασή του, δηλαδή πως οι δονήσεις υπολογίζονται είτε από την επιτάχυνση είτε από τη μετατόπιση, η οποία (μετατόπιση) συνιστά την απόσταση που διαγράφει ένα σώμα από τη θέση ηρεμίας στη θέση διέγερσης και συνεπώς χαρακτηρίζει κίνηση. Δέχθηκε περαιτέρω ότι η συχνότητα επηρεάζει τη συμπεριφορά του κτηρίου και συνεπώς και τη μετατόπιση. Τα ανωτέρω συνιστούν κοινή θέση των δύο πλευρών. Εντούτοις ερωτηθείς ο Μούγιαννος γιατί δεν προέβη σε μέτρηση της συχνότητας, απάντησε ότι οι κανονισμοί δεν απαιτούν τέτοια εξέταση. Το κατά πόσο απαιτούν ή όχι τέτοια εξέταση θα διερευνηθεί οσονούπω. Για την ώρα η προσοχή στρέφεται στο εξής. Εδώ έχουμε ένα εμπειρογνώμονα ο οποίος δέχεται τη σημασία της συχνότητας στη μετατόπιση του κτηρίου και αντί επιστημονικής απάντησης παραπέμπει στους κανονισμούς, εν είδει νομικής αιτιολόγησης. Δεν είναι όμως αυτός ο τρόπος τεκμηρίωσης της επιστημονικής θέσης, γεγονός που εκπλήσσει αρνητικά και κρίνεται πως δεν συνάδει με την υποχρέωση του εμπειρογνώμονα, ο οποίος οφείλει να αιτιολογήσει τη θέση του κατά τρόπο επιστημονικό. Πρωτίστως σημασία έχει η επιστημονική ανάλυση και όχι η νομική θεώρηση τούτης. Περιπλέον, παρ' ότι ο Μούγιαννος ανέφερε πως η μέτρηση των επιταχύνσεων του εδάφους θα μπορούσε να αποκαλύψει φαινόμενα συντονισμού ή μεγέθυνσης ή σμίκρυνσης των εντατικών μεγεθών των επιταχύνσεων και μετατοπίσεων, δέχθηκε ότι δεν προέβη σε τέτοια έρευνα. Η δε εξήγηση που έδωσε γι' αυτό, ήταν πως: «Α. Και να υπάρχουν το αποτέλεσμα είναι αυτό που μέτρησα, οι βλάβες στο κτήριο μας. Είπα προηγουμένως ότι το κόστος ήταν απαγορευτικό και θα μπορούμε να ερευνούμε το θέμα επ' άπειρον, έπρεπε να καταλήξουμε κάπου.». Μου φαίνεται πως είναι ηλίου φαεινότερον ότι οι ανωτέρω αιτιάσεις του Μούγιαννου απάδουν των επιστημονικών δεδομένων. Το γεγονός ότι αναγνωρίζει τη σημασία της συγκεκριμένης μέτρησης, δηλαδή ως η μεθοδολογία η οποία είτε θα αποδείξει είτε θα ακυρώσει τον υπό διερεύνηση ισχυρισμό πως η επιτάχυνση μεταφέρεται από τα υποστατικά των εναγομένων και ευθύνεται για τις ζημιές στα υποστατικά των εναγόντων, εντούτοις δεν τη διενεργεί επικαλούμενος το κόστος, αποκαλύπτει την από μέρους του πλημμελή διερεύνηση και αντιμετώπιση του όλου ζητήματος. Ακόμη και αν έτσι είχαν τα πράγματα, διαπιστώνεται πως οι έρευνες του Μούγιαννου είναι περιορισμένης εμβέλειας, εφόσον ουσιώδεις εξετάσεις έχουν παραληφθεί. Εντούτοις, όπως θα διαφανεί στη συνέχεια ο Δημητρίου προέβη σε ανάλογες εξετάσεις και οι διαπιστώσεις τούτου, οι οποίες ενσωματώθηκαν στο τεκμήριο 30, δεν έτυχαν αμφισβήτησης. Η πάρα πάνω αρνητική εικόνα του Μούγιαννου επιτείνεται ακόμη περισσότερο από την αντιπαραβολή της μαρτυρίας του με αυτή του Δημητρίου. Συγκεκριμένα σε σχέση με την επιτάχυνση και πως αυτή εκτιμάται, υπεδείχθη ήδη ότι ο πρώτος παρέμεινε προσηλωμένος στον ευρωκώδικα και δη στο τεκμήριο 12, υποστηρίζοντας πως ο χάρτης δεικνύει τη μέγιστη μονάδα μέτρησης, που είναι η βαρύτητα και πως κατ' αυτό τον τρόπο μετράται η επιτάχυνση. Από την άλλη ο Δημητρίου υποστήριξε ότι στην περίπτωση σεισμού οι συχνότητες τούτου είναι προκαθορισμένες και αυτό γίνεται σε όλο τον κόσμο. Επομένως, ανέφερε, η επιτάχυνση που εμφαίνεται στο τεκμήριο 12, είναι «άμεσα συνδεδεμένη με τους σεισμούς και τις συχνότητες που προκαλεί». Το σεισμικό φάσμα που αναφέρεται στον κώδικα, υποστήριξε ο Δημητρίου, εμπεριέχει το φάσμα συχνοτήτων. Αντιθέτως στην περίπτωση μας χρειάζεται υπολογισμός της συχνότητας, ώστε να συνεκτιμηθεί με την επιτάχυνση. Η πάρα πάνω θέση του Δημητρίου επιβεβαιώνεται από το περιεχόμενο του ευρωκώδικα. Ο ευρωκώδικας αποτελείται από εννέα βασικά κεφάλαια, τα οποία διαιρούνται σε υποκατηγορίες. Περιττό να λεχθεί ότι είναι πολυσέλιδο έγγραφο. Ένα βασικό κεφάλαιο, το υπ' αριθμό 8, φέρει τίτλο «Αντισεισμικός Σχεδιασμός των Κατασκευών». Στην τελευταία σελίδα τούτου εντοπίζεται ο χάρτης που προσκομίστηκε από τον Μούγιαννο και αποτελεί μέρος του τεκμηρίου 12 και δεικνύει τις σεισμικές ζώνες στη νήσο. Αυτό άλλωστε καθορίζεται και από το κεφάλαιο 3.2.1 του ιδίου βασικού κεφαλαίου. Εντούτοις από το κεφάλαιο 3.2.2.1 και μετά, παρατίθεται η μορφή του φάσματος και εξηγούνται οι τιμές των παραμέτρων που το περιγράφουν, όπως ακριβώς εξηγήθηκε από τον Δημητρίου. Αν λοιπόν η επιτάχυνση είχε τη σημασία που της αποδόθηκε από την πλευρά των εναγόντων, προς τί τότε η ανάλυση που εκεί παρατίθεται; Αν η θέση των εναγόντων ήτο ορθή, πλην του χάρτη τίποτα άλλο θα ήτο αναγκαίο και απλή σύγκριση των τιμών των επιταχύνσεων που δίδει ο επιταχυνσιογράφος με τις τιμές στον χάρτη, τεκμήριο 12, θα ήταν αρκετό, όπως δηλαδή έπραξε και ο Μούγιαννος. Εντούτοις η σχολαστική ανάλυση του φάσματος, οι πίνακες που παρατίθεται και οι πολυσχιδείς επεξηγήσεις στον ευρωκώδικα, δεν δικαιολογούν τη θέση του Μούγιαννου αλλά ταυτίζονται με τις εξηγήσεις του Δημητρίου. Πέραν των ανωτέρω προστίθεται πως στο κεφάλαιο 1 του ευρωκώδικα, το οποίο φέρει τίτλο «Δράσεις σε Δομήματα», στην παράγραφο 2.1.1 εντοπίζεται η εξής αναφορά: «Δομήματα που έχουν στοιχεία τα οποία υποβάλλονται σε χορό και αναπηδήσεις είναι δυνατόν να υποστούν άθελο ή ηθελημένο συγχρονισμό κίνησης των ενοίκων, που σε ορισμένες περιπτώσεις συνοδεύεται με μουσική με ισχυρό χρονικό τόνο, όπως συμβαίνει σε συναυλίες και τάξεις αεροβικής άσκησης. Αυτές οι δράσεις δημιουργούν δυναμικά φαινόμενα τα οποία μπορεί να έχουν σαν αποτέλεσμα σε ενίσχυση των κατακόρυφων και οριζόντιων φορτίων. Εάν η φυσική συχνότητα του δομήματος ταυτίζεται με τη συχνότητα της συγχρονισμένης κίνησης, ή ακέραιο πολλαπλάσιο της, τότε μπορεί να έχουμε συντονισμό ο οποίος θα ενισχύσει τη δυναμική απόκριση. Προτείνονται δύο διαδικασίες για τέτοιες περιπτώσεις σχεδιασμού: Α) Επιπλέον του σχεδιασμού με μόνιμο και στατικό επιβαλλόμενο φορτίο, όπως δίδεται στη κατηγορία C4 του Πίνακα 6.1 (CYS) (δέστε ΝΑ 2.3) ο συντονισμός του δομήματος θα πρέπει να αποφεύγεται με τον καθορισμό της κατακόρυφης συχνότητάς του να είναι μεγαλύτερη από 8,4 Hz και της οριζόντιας να είναι μεγαλύτερη από 4,0 Hz. Αυτές οι συχνότητες θα πρέπει να υπολογισθούν για την κατάλληλη ιδιόμορφή ενός άδειου δομήματος, ή Β) Στοιχεία του δομήματος που υποβάλλονται σε χορό ή αναπηδήσεις θα πρέπει να σχεδιάζονται για να αντέχουν το αναμενόμενο δυναμικό φορτίο. Η μετατοπίσεις δεν Θα πρέπει να υπερβαίνουν τα όρια που είναι κατάλληλα για τον δομικό τύπο. Θα πρέπει να γίνει λεπτομερής σχεδιασμός λαμβάνοντας υπόψη τη δυναμική απόκριση του δομήματος και το εύρος των συχνοτήτων των φορτίων και του τύπου τους, και με τη βοήθεια ειδικών συμβούλων και/ή ειδικών καθοδηγητικών κειμένων, π.χ. BRE Digest 426 (Η απόκριση δομημάτων σε δυναμικά φορτία από πλήθη, BRE, Οκτώβριος 1997).». Τα ανωτέρω έχουν τη σημασία τους, εφόσον έντονη υπήρξε η αμφισβήτηση του Δημητρίου από τον συνήγορο των εναγόντων πως ο ευρωκώδικας δεν κάνει αναφορά σε συχνότητα. Αυτό δεν ευσταθεί. Είναι πλέον σαφές ότι όπως εξηγήθηκε από τον Δημητρίου η συχνότητα διαδραματίζει ουσιαστικό ρόλο στη συμπεριφορά του κτηρίου. Άλλωστε όπως υπεδείχθη αυτό το δέχθηκε και ο Μούγιαννος σε σχέση με τη μέτρηση των επιταχύνσεων του εδάφους, παρ' ότι όμως δεν προέβη στην εν λόγω έρευνα ένεκα υψηλού κόστους. Ως εκ των πιο πάνω δεν τίθεται λόγος περαιτέρω σχολιασμού, η συχνότητα διαδραματίζει ουσιαστικό ρόλο στη διαπίστωση της μετατόπισης. Ως εκ των ανωτέρω διαπιστώνεται ότι η θέση του Δημητρίου απηχεί τα πραγματικά επιστημονικά δεδομένα και συν τω χρόνω ακυρώνει την εκδοχή του Μούγιαννου. Τα ανωτέρω στοιχεία φανερώνουν το ελλιπές και εσφαλμένο της έρευνας του Μούγιαννου. Παρ' όλα ταύτα πρόσθετο στοιχείο απόρριψης τούτης της θέσης είναι και η ασάφεια που διέπει τις μετρήσεις. Σε αντίθεση με το τεκμήριο 30 του Δημητρίου, όπου οι μετρήσεις που έλαβε αποδίδονται σε συγκεκριμένο και προσδιορισμένο σημείο, άγνωστο παρέμεινε από πού λήφθησαν οι μετρήσεις του Μούγιαννου. Χαρακτηριστικά στην κυρίως εξέταση ο Μούγιαννος τίποτα ανέφερε σε σχέση με αυτό, ενώ στην αντεξέταση υποστήριξε ότι τοποθέτησε τον επιταχυνσιογράφο σε βάσεις κολώνων. Εντούτοις άγνωστο παρέμεινε ποιες είναι αυτές, δηλαδή που ευρίσκονται και κατά πόσο είναι τα ίδια σημεία ή διαφορετικά μεταξύ των μετρήσεων που φαίνονται στα τεκμήρια 2 και 3 ή ακόμη σε σχέση με αυτά που διερεύνησε ο Δημητρίου. Τα πάρα πάνω δεν είναι άνευ σημασίας. Όπως έχει υποδειχθεί ο Δημητρίου υποστήριξε πως πλην της πλάκας του υπογείου των εναγόντων, πουθενά αλλού διαπιστώνονται έντονες επιταχύνσεις οι οποίες σε συνδυασμό με τη συχνότητα να δικαιολογούν τη δόνηση που προκαλείται. Αυτή όμως η θέση όχι μόνο δεν απαντάται από τη μαρτυρία του Μούγιαννου, δεν αποτελεί καν αντικείμενο διαπραγμάτευσης. Σε αυτό επαναλαμβάνεται και το γεγονός ότι οι μετρήσεις του επιταχυνσιογράφου δεν αμφισβητήθηκαν από τα μέρη. Συνεπώς η θέση του Δημητρίου ότι μόνο η πλάκα του υπογείου είναι εκείνη που φανερώνει δονήσεις, δεν έτυχε αμφισβήτησης. Περιπλέον, ο μη προσδιορισμός από πλευράς του Μούγιαννου των σημείων που εξετάστηκαν, αφαιρεί από την αξία των αποτελεσμάτων του, υπό την έννοια ότι δεν μπορούν να αντιπαραταχθούν των αποτελεσμάτων του Δημητρίου. Εν ολίγοις η μαρτυρία του Μούγιαννου απολήγει να είναι δογματική και αναιτιολόγητη. Τίποτα δεν επικαλείται, πλην της επιτάχυνσης που αναφέρεται στο τεκμήριο 12, η οποία όμως διαπιστώνεται ότι δεν υπολογίζεται κατά τον τρόπο που ο Μούγιαννος επικαλείται, αλλά κατά πως εξηγήθηκε από τον Δημητρίου. Στον αντίποδα ο Δημητρίου εξήγησε τι είναι η μέτρηση DIN 4150, την οποία γνωρίζει και δέχεται και ο Μούγιαννος, απλώς τη θεωρεί ακαδημαϊκή αντί πρακτική. Γιατί όμως θεωρεί τούτο δεν εξήγησε και ούτε έπεισε. Αντιθέτως ο Δημητρίου παραθέτει στο τεκμήριο 28 σχετικές επιστημονικές αυθεντίες, καθώς και τις πράξεις που διενήργησε. Επεξήγησε δε το πως και γιατί κατέληξε στα διάφορα συμπεράσματα, πλείστα εκ των οποίων παρέμειναν αναντίλεκτα. Λόγου χάριν, ο Δημητρίου ήταν κάθετος ότι μέτρηση που διενήργησε για τις επιταχύνσεις του εδάφους κατέδειξε ότι οι δονήσεις είναι αμελητέες. Τέτοια ανάλογη μέτρηση δεν διενεργήθηκε από τον Μούγιαννο και ούτε υποβλήθηκε οτιδήποτε το αντίθετο στον Δημητρίου. Από την άλλη ο Δημητρίου εξήγησε γιατί θεωρεί πως το κτήριο των εναγόντων αντιμετωπίζει πρόβλημα με την πλάκα του υπογείου. Το τεκμήριο 28 φανερώνει τους υπολογισμούς του και τη μεθοδολογία που ακολούθησε. Όλα τα ανωτέρω δεν απαντήθηκαν. Η θέση του Μούγιαννου και η ανάλογη υποβολή του συνηγόρου των εναγόντων, εν προκειμένω ότι το κτήριο των εναγόντων καλύπτεται από άδεια οικοδομής και συνεπώς είναι απαλλαγμένο κατασκευαστικών προβλημάτων, δεν είναι παρά νομικισμός και δεν απαντά την επιστημονική θέση. Ο Δημητρίου ρητά ανέφερε πως δεν έκανε λόγο για παράνομο κτήριο. Ούτε και αμφισβήτησε την κατασκευή σε σχέση με τα υλικά που χρησιμοποιήθηκαν. Όπως εξήγησε ο σχεδιασμός είναι εκείνος που δημιούργησε το πρόβλημα και έφερε την πλάκα να συγχρονίζεται με τις αμελητέες δονήσεις των μηχανημάτων των εναγομένων. Αυτή η επιστημονική τοποθέτηση, η οποία αιτιολογήθηκε δεόντως δεν απαντάται από το γεγονός ότι το κτήριο καλύπτεται από τις σχετικές άδειες. Βάσει όλων των ανωτέρω καταλήγω ότι βάσιμη είναι η μαρτυρία του Δημητρίου, την οποία δέχομαι και υιοθετώ πλήρως. Αντιθέτως η μαρτυρία του Μούγιαννου απορρίπτεται ως μη αποδίδουσα δεόντως τόσο την πραγματική εικόνα όσο και τα επιστημονικά δεδομένα που τη διέπουν. Σε αυτό περιλαμβάνεται και η θέση του σε σχέση με την εκτίμηση του κόστους των ζημίων, η οποία δεν ήτο τίποτα άλλο από αυθαίρετη, όπως δικαίως την χαρακτήρισε ο Δημητρίου, τοποθέτηση, στεγνή λεπτομερειών και γυμνή αιτιολόγησης. Ενόψει των μέχρι στιγμής διαπιστώσεων και βάσει της αποδεχτής μαρτυρίας καταλήγω ότι καίτοι τα μηχανήματα των εναγομένων προκαλούν δονήσεις, τούτες είναι αμελητέες και η αποδεκτή μαρτυρία δεν τις θέλει να μεταφέρονται στα υποστατικά των εναγόντων. Αυτή είναι και η κατάληξή μου. Όπως έχει αναφερθεί η αξίωση των εναγόντων φαίνεται να εδράζεται σε δυο αστικά αδικήματα, εκείνο της αμέλειας και εκείνο της οχληρίας. Είναι περαιτέρω αναγνωρισμένο ότι τα δυο αυτά αδικήματα αλληλοεπικαλύπτονται. Άλλωστε όπως έχει υποδειχθεί στην υπόθεση Medcons Construction Ltd ν. Ευαγγέλου

(1997)1Α Α.Α.Δ. 565, παρόλο που η αμέλεια με τη στενή έννοια δεν είναι αναγκαίο στοιχείο της οχληρίας, εντούτοις κάποιου είδους υπαιτιότητα (fault) σε σχέση με τις ενέργειες που προκαλούν τη ζημία είναι αναγκαία. Στην προκείμενη περίπτωση οι μεμπτές ενέργειες που αποδίδονται στους εναγόμενους, παρατίθενται στις παραγράφους 3 και 4 της έκθεσης απαιτήσεως των εναγόντων, η οποία (έκθεση απαιτήσεως) ανταποκρίνεται στο δείγμα δικογράφου για οχληρία συνεπεία κραδασμών, ως εντοπίζεται στο σύγγραμμα Bullen and Leake and Jacob's Precedents of Pleadings. Οι λεπτομέρειες που οι ενάγοντες προσάπτουν στους εναγόμενους, έχουν ως ακολούθως: «

1. Οι Εναγόμενοι εντός των άνω περιγραφομένων οικοπέδων τους έχουν ανεγείρει εργοστάσια και/ή υποστατικά εντός των οποίων έχουν εγκαταστήσει και λειτουργούν βαρέα μηχανήματα και μύλους άλεσης χαρουπιών (στο εξής «τα μηχανήματα») ΚΑΙ ΟΙ Εναγόμενοι και/ή υπηρέτες, υπάλληλοι και αντιπρόσωποι τους συνεχώς παράνομα (wrongfully) προκαλούν και/ή επιτρέπουν ώστε υπερβολικές και μεγάλης έντασης δονήσεις και/ή κραδασμοί και/ή θόρυβοι να διαφεύγουν από τα βιομηχανικά οικόπεδα και/ή υποστατικά και/ή εγκαταστάσεις τους και να εισέρχονται, διαχέονται και δονούν ολόκληρο και/ή μέρος των βιομηχανικών τεμαχίων και/ή υποστατικά και/ή εγκαταστάσεων των Εναγόντων.
2. Περαιτέρω ή διαζευκτικά οι Εναγόμενοι και/ή υπηρέτες και/ή υπάλληλοι και/ή αντιπρόσωποι τους είναι ένοχοι αμελείας όσον αφορά την κατασκευή των βάσεων των εν λόγω μηχανημάτων και μύλων και/ή την εγκατάσταση και τοποθέτηση τους και/ή την λειτουργία τους. ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΕΣ 4.
3. Παρέλειψαν να λάβουν οιανδήποτε ή οιεσδήποτε επαρκείς προφυλάξεις ενάντια στο να προκαλούν και/ή επιτρέπουν την πρόκληση θορύβου και/ή δονήσεων και/ή κραδασμών και/ή παρέλειψαν να πάρουν όλα τα πρέποντα και εύλογα μέτρα ώστε να μην προκαλείται υπέρμετρη ταλαιπωρία, οχληρία και ζημία στους Ενάγοντες. 4.
4. Παρέλειψαν να πάρουν οιονδήποτε ή οιονδήποτε επαρκή μέτρο είτε δια της χρήσεως άλλων μεθόδων στη κατασκευή των βάσεων των εν λόγω μηχανημάτων και μύλων και/ή στη εγκατάσταση και τοποθέτηση τους και/ή στην λειτουργία τους και ή άλλως πως να εμποδίσουν ή αποφύγουν την δημιουργία θορύβου, δονήσεων και κραδασμών. 4.
5. Παρέλειψαν και/ή δεν εκτέλεσαν εκείνο το μέρος της οικοδομικής εργασίας, που συνίστατο στη κατασκευή των βάσεων των μηχανημάτων και των μύλων και/ή στη εγκατάσταση και τοποθέτηση τους και/ή στην λειτουργία τους κατά εύλογο και πρέποντα τρόπο ή με κάθε φροντίδα και δεξιοτεχνία. 4.
6. Παρέλειψαν και/ή ηρνήθησαν και αρνούνται να δείξουν οιονδήποτε ή οιονδήποτε επαρκή προσοχή στα συνεχή παράπονα των Εναγόντων σχετικά με τον ρηθέντα θόρυβο, δονήσεις και κραδασμούς και στη προκαλούμενη εξ' αυτών ζημία στα κτήρια τους.». Τώρα, ως οχληρία ορίζεται η παράνομη επέμβαση στη χρήση ή απόλαυση ακίνητης ιδιοκτησίας κάποιου προσώπου, ή κάποιου δικαιώματος επί ή σε σχέση με αυτή (βλ. Medcon Construction Ltd v. Ευαγγέλου

(1997)1A A.A.Δ.565, 571). Το παράνομο της πράξης ή ενέργειας συνάγεται εκ του αποτελέσματος (ex post facto), δηλαδή αφότου κριθεί ότι η πράξη ή ενέργεια συνιστά μή εύλογη παρέμβαση. Όπως έχει λεχθεί τούτη η παρέμβαση μπορεί να προσλάβει διάφορες ή απειράριθμες μορφές (βλ. Sedleigh - Denfield v. O' Callayhan

(1940)AC 880, per Lord Wright at p.903 'The Forms which nuisance may take are protean. Certain classifications are possible, but many reported cases are no more that illustrations of particular matters of fact which have been held to be nuisances'). Συνακόλουθα η κάθε υπόθεση αποφασίζεται επι των ιδίων δεδομένων της και σημασία έχει η περιπτωσιολογία (βλ. Παπά v. Οικονομίδου κ.α., Πολ. Έφ. 408/08, ημερ. 21.05.2012). Συναφή συγγράμματα εντοπίζουν τρεις κατηγορίες κάτω από τις οποίες μπορούν να ενταχθούν διάφορες παρεμβάσεις που δυνατό να συνιστούν οχληρία (βλ. Clerk and Lindsell on Torts, 16th ed, para 24-03). Τούτες είναι∙ (α) causing an enchroachment on his neighbour's land when it closely ressembles trespass, (β) causing physical damage to his neighbour's land or building or works or vegetation upon it, or (γ) Unduly interfering with his neighbor in the comfortable and convenient enjoyment of his land. Πλείστες των περιπτώσεων που άγονται ενώπιον των Δικαστηρίων αφορούν την τρίτη κατηγορία. Εδώ η υπόθεση δύναται να υπαχθεί κάτω από οιανδήποτε κατηγορία, ειδικά όμως τη δεύτερη. Όπως εξηγείται από τη νομολογία και τα σχετικά συγγράμματα, η διαπίστωση του κατά πόσο μια πράξη ή ενέργεια συνιστά μη εύλογη (unreasonable) παρέμβαση στη χρήση και απόλαυση της περιουσίας του ενάγοντος, δεν περιορίζεται από άκαμπτους και απόλυτους κανόνες. Είναι πάντοτε ζήτημα βαθμού το κατά πόσο η παρέμβαση, η οποία πρέπει να είναι συνήθης (habitual), είναι υπολογίσιμης έκτασης, δηλαδή όχι απλώς μηδαμινή ή φανταστική που ένας μέσος και λογικός άνθρωπος αποδέχεται (βλ. Παπά, πιο πάνω, Σαββιτζιηκκης-Καρπασίας v. Σιόκουρου

(2002)1Α Α.Α.Δ.472 και Clerk & Lindsell πιο πάνω στις παραγ. 24-05 και 06). Ο βαθμός δυσφορίας ελέγχεται από την αντίληψη του μέσου και συνετού γείτονα, ενώ στοιχεία τα οποία λαμβάνονται υπόψη είναι ο χαρακτήρας της περιοχής και όλες οι περιβάλλουσες περιστάσεις (βλ. Palantzi v. Agrotis

(1968)1 CLR 448). Όπως αναφέρεται στον Halsbury's Laws of England, 3rd ed. para 162, τέτοιες περιστάσεις είναι ο χρόνος και ο χώρος διενέργειας της πράξης, ο τρόπος με τον οποίο διενεργείται, δηλαδή κατά πόσο διενεργήθηκε ακούσια ή κατά την ενάσκηση δικαιώματος, καθώς και τα αποτελέσματα τούτης, δηλαδή εάν είναι μόνιμα, περιστασιακά ή συνεχιζόμενα. Σκοπός του νόμου είναι η προσπάθεια διατήρησης ενός δίκαιου και εύλογου ισοζυγίου μεταξύ αντικρουόμενων δικαιωμάτων, αφενός εκείνου του ιδιοκτήτη του τεμαχίου της γης από το να χρησιμοποιεί την ιδιοκτησία του όπως ο ίδιος νομίζει καλύτερα, και αφετέρου του δικαιώματος του γείτονα για εύλογη απόλαυση της δικής του ιδιοκτησίας (βλ. Χριστοδουλίδου v. Γεν. Εισαγ. κ.α.

(2008)1Β Α.Α.Δ.746, 755). Στην υπό κρίση περίπτωση η αποδοχή της μαρτυρίας του Δημητρίου και η διαπίστωση ότι οι δονήσεις που προκαλούν τα μηχανήματα των εναγομένων είναι αμελητέες και δεν είναι υπεύθυνες για τις δονήσεις στα υποστατικά των εναγόντων, εφόσον δεν μεταφέρονται δονήσεις υψηλές εκτός του τεμαχίου των εναγομένων, δεν επιτρέπει διαπίστωση είτε σφάλματος, είτε οχληρίας οιασδήποτε μορφής που να βαραίνει τους εναγόμενους. Καταλήγω συνεπώς, ότι οι εναγόμενοι και τα μηχανήματα τους δεν είναι υπαίτιοι οιασδήποτε μορφής οχληρίας και ούτε οι ενάγοντες απέδειξαν οιανδήποτε από τις κατηγορίες που τους προσάπτουν. Καίτοι περιττό, σημειώνεται πως ούτε και δικαιολογείται συμπέρασμα αμελούς συμπεριφοράς των εναγομένων. Αναπόδεικτες επίσης παρέμειναν και οι ζημίες και δη το ύψος τούτων των υποστατικών των εναγόντων. Για όλους τους λόγους που πιο πάνω επιχείρησα να εξηγήσω, η αξίωση των εναγόντων απορρίπτεται με έξοδα, ως θα υπολογιστούν από τον πρωτοκολλητή και εγκριθούν από το Δικαστήριο, υπέρ των εναγομένων και σε βάρος των εναγόντων. Λ. Α. Παντελή Α.Ε.Δ. Πιστόν αντίγραφο Πρωτοκολλητής /κπ cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο