Σταυρούλας Τσελεπή ν. Melios Pet Cemter Ltd, Αρ. Αγωγής: 6934/14, 3/3/2023

(1991)1 A.Α.Δ 24. Έτσι, το Δικαστήριο δεν δύναται να προχωρήσει να επιλύσει θέματα, τα οποία δεν αποτέλεσαν μέρος της δικογραφίας. Σχετική είναι η απόφαση Latifundia Properties Ltd ν. Ανδρέα Μιχαήλ Ψάκη

(2003)1 ΑΑΔ

1. Η ενάγουσα στην έκθεση απαίτησής της ισχυρίστηκε ότι κατά τον ουσιώδη χρόνο ήταν ηλικίας 39 ετών και έχαιρε άκρας υγείας. Η εναγόμενη ήταν εταιρεία περιορισμένης ευθύνης, η οποία είναι ιδιοκτήτρια φάρμας ζώων στην περιοχή Αγίων Τριμιθιάς στη Λευκωσία. Η ενάγουσα κατά ή περί την 22.04.2014 επισκέφθηκε το υποστατικό της εναγόμενης. Κατά την επίσκεψή της χρειάστηκε να επισκεφθεί τις τουαλέτες. Κατά την επίσκεψή της στις τουαλέτες έχασε την ισορροπία της, γλίστρησε και χτύπησε το κεφάλι της σε παρακείμενο τοίχο με αποτέλεσμα να ακολουθήσει λιποθυμικό επεισόδιο. Η ενάγουσα δικογράφησε λεπτομέρειες αμέλειας της εναγόμενης. Επίσης δικογράφησε τις κατ' ισχυρισμόν σωματικές βλάβες που υπέστη. Ισχυρίστηκε, τέλος, ότι έλαβε άδεια ασθενείας για την περίοδο από 23.4.2014 - 25.4.
2. Η εναγόμενη δέχθηκε μόνο ότι είναι εταιρεία περιορισμένης ευθύνης και ότι διατηρεί φάρμα ζώων. Αρνήθηκε ότι η ενάγουσα επισκέφθηκε το υποστατικό της και ότι υπέστη τις κατ' ισχυρισμόν σωματικές βλάβες. Άνευ βλάβης των πιο πάνω ισχυρίστηκε ότι οποιοσδήποτε τραυματισμός της ενάγουσας προήλθε από τη δική της αμέλεια. Αρνήθηκε, τέλος, τις προβαλλόμενες σωματικές βλάβες. Μαρτυρία Για την πλευρά της ενάγουσας μαρτυρία έδωσαν τέσσερα πρόσωπα. Σε σχέση με τις συνθήκες επέλευσης του κατ' ισχυρισμόν ατυχήματος, μαρτυρία έδωσε η ενάγουσα και η Μ. Γιωργαλλά, ως ΜΕ
3. Σε σχέση με τις κατ' ισχυρισμόν σωματικές βλάβες μαρτυρία έδωσαν η Ε. Δαλίτου, υπάλληλος στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας, ως ΜΕ2 και η Δρ Μ. Χατζημιχάηλ, ιατρός στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας, ως ΜΕ
4. Η ενάγουσα κατά την κυρίως εξέτασή της, υιοθέτησε γραπτή δήλωση/ κατάθεση, η οποία σημειώθηκε ως έγγραφο Α. Στην γραπτή της δήλωση, η ενάγουσα ανέφερε ότι, κατά τον επίδικο χρόνο, εργαζόταν ως διευθύντρια στο ίδρυμα Ενταγμένων Οικιστικών Μονάδων, στο οποίο διαμένουν άτομα με νοητική αναπηρία. Στις 22.4.2014 στα πλαίσια των δραστηριοτήτων του εν λόγω ιδρύματος, διευθέτησαν επίσκεψη στα υποστατικό της εναγομένης. Η ενάγουσα αναφέρθηκε στη διοργάνωση της μετάβασης και στη μετάβασή της στον ίδρυμα. Προσδιόρισε δε, ότι η ίδια μετέβη στον χώρο με το ιδιωτικό της όχημα μεταφέροντας και το ανήλικο της τέκνο. Ακολούθως αναφέρθηκε στις συνθήκες υπό τις οποίες επεσυνέβη το επίδικο ατύχημα. Συγκεκριμένα ανέφερε ότι σε κάποιο στάδιο επισκέφθηκε τις τουαλέτες που βρισκόταν στο χώρο. Στον προθάλαμο του χώρου, συνάντησε κάποια αλλοδαπή κυρία, να πατά με το πόδι της ένα παλιό ρούχο και να σκουπίζει με αυτό το πάτωμα. Αφού χρησιμοποίησε τη τουαλέτα πήγε στον νιπτήρα που υπήρχε στον προθάλαμο, αλλά δεν βρήκε σαπούνι για να πλυθεί. Ακολούθως, κατευθύνθηκε στις τουαλέτες των ανδρών που βρίσκονταν σε άλλο σημείο και πήρε σαπούνι για να πλυθεί. Αυτό ήταν και το τελευταίο πράγμα που θυμόταν. Ακολούθως αναφέρθηκε στα γεγονότα που εκτυλίχθηκαν μετά που ανέκτησε τις αισθήσεις της. Υποστήριξε ότι δεν υπήρχε οτιδήποτε στο οποίο να μπορούσε να σκοντάψει και ως εκ τούτου απέδωσε την πτώση της στην κατ' ισχυρισμόν ολισθηρότητα του πατώματος. Τέλος μετέβη στο Νοσοκομείο όπου εξετάστηκε. Η ενάγουσα κατέθεσε σχετικά ως Τεκμήριο 1, αντίγραφο πιστοποιητικού ασθενείας, ως Τεκμήριο 2 δέσμη αποτελούμενη από έκθεση / γνωμάτευση απεικονιστικής εξέτασης (CT) και σειρά αποτελεσμάτων άλλων αναλύσεων. Περαιτέρω, κατέθεσε ως Τεκμήριο 3 έντυπο οδηγιών για κρανιογκεφαλική κάκωση. Τέλος, αναφέρθηκε στον πόνο και ταλαιπωρία που υπέστη από τον τραυματισμό της. Κατά την αντεξέτασή της, αναφέρθηκε στις λεπτομέρειες επίσκεψής της στο υποστατικό της εναγομένης. Ακολούθως περιέγραψε τον χώρο των αποχωρητηρίων. Ανέφερε, επίσης, ότι στο στάδιο που εισερχόταν στον χώρο των αποχωρητηρίων πρόσεξε μια κυρία, που της φάνηκε ασιατικής καταγωγής, να πατά ένα ρούχο και να το τρίβει γύρω από τη γωνία του νιπτήρα που προοριζόταν για τις γυναίκες. Ήταν θετική στο ότι η εν λόγω κυρία στεκόταν δίπλα από τον νιπτήρα των γυναικών, ο οποίος απείχε 1 με 1 ½ μέτρο από τον νιπτήρα των ανδρών. Ανέφερε ότι, πριν προχωρήσει προς την τουαλέτα, κοντοστάθηκε, κοίταξε να δει, αλλά δεν πρόσεξε να υπάρχει κάτι, και προχώρησε προς την τουαλέτα. Η ίδια δεν πρόσεξε να υπήρχαν νερά στο πάτωμα. Ακολούθως αναφέρθηκε με λεπτομέρεια στις ενέργειες της πριν τη πτώση της. Συγκεκριμένα, δέχθηκε ότι μετέβη με ασφάλεια από το σημείο που βρισκόταν ο νιπτήρας των γυναικών προς το σημείο του νιπτήρα των ανδρών. Όμως, όταν επέστρεφε από το σημείο του νιπτήρα των ανδρών προς τον νιπτήρα των γυναικών, επήλθε η πτώση. Σημείωσε, δε, ότι δεν εισήλθε στον χώρο κάποιος μετά από αυτή. Επέμεινε, όμως, ότι ο τρόπος που καθάριζε η αλλοδαπή κυρία ήταν επιπόλαιος. Δεν θυμόταν το πως γλίστρησε. Σημείωσε το σημείο που γλίστρησε, σε πρόχειρο σκίτσο, το οποίο κατατέθηκε ως Τεκμήριο
5. Όταν συνήλθε από την πτώση δεν ήταν σε θέση να αντιληφθεί εάν υπήρχε υγρό σαπούνι στο πάτωμα. Δήλωσε, περαιτέρω, πως, μόλις συνήλθε, ξανακτύπησε. Εν τέλει συνήλθε και εξήλθε από τον χώρο. Ανέφερε το περιστατικό που βίωσε, αλλά δεν ενημέρωσε τη διεύθυνση του υποστατικού. Ακολούθως, αναφέρθηκε στη μετάβαση της στο Νοσοκομείο. Επόμενη μάρτυρας ήταν η Μ. Γιωργάλλα, ως ΜΕ
6. Η ΜΕ1 το 2014, εργαζόταν στο ίδιο ίδρυμα που εργαζόταν η ενάγουσα. Κατά την κυρίως εξέτασή της κατέθεσε γραπτή δήλωση, η οποία σημειώθηκε ως έγγραφο Β. Στη δήλωσή της αναφέρθηκε στις ενέργειες της για την επίσκεψη των μελών του ιδρύματος στο υποστατικό της εναγομένης. Αφού ολοκληρώθηκε η επίσκεψη, η ενάγουσα μετέβη στη τουαλέτα. Εκεί άργησε πολύ και η ίδια ανησύχησε. Σε κάποιο στάδιο είδε την ενάγουσα να έρχεται από τη τουαλέτα και να κρατά το κεφάλι της. Η ίδια επισκέφθηκε μαζί με την ενάγουσα των χώρο των τουαλετών. Η ίδια πρόσεξε υγρά στο πάτωμα. Επίσης, στον χώρο πρόσεξε μια κυρία ασιατικής καταγωγής, ως ανέφερε, η οποία προσπαθούσε να καθαρίσει το πάτωμα με ένα ρούχο, το οποίο πατούσε και κινούσε με το πόδι της. Κατά τη ΜΕ1 η κυρία Ασιατικής καταγωγής την ενημέρωσε ότι μετέβη στον χώρο για να καθαρίσει, επειδή κάποια κοπέλα κτύπησε. Στα υποστατικά της εναγόμενης, στο ταμείο, υπήρχε ακόμα μια κυρία, η οποία ανησύχησε και πήγε να δει τι έγινε. Ακολούθως, αναφέρθηκε στα γεγονότα που άπτονταν της αποχώρησής τους από τον χώρο και της μεταφοράς της ενάγουσας στις πρώτες βοήθειες. Κατά την αντεξέτασή της, τόνισε ότι η ίδια ανέμενε, αρχικά, την ενάγουσα, επειδή δεν μπορούσε να αφήσει τα άτομα του ιδρύματος και τον ανήλικο υιό της ενάγουσας μόνους τους και να πάει να αναζητήσει την ενάγουσα. Υπέδειξε, επίσης, ότι πρώτα είναι η δουλεία και μετά η ενάγουσα. Ανέφερε, επιπλέον, ότι η ενάγουσα καθυστέρησε, αλλά δεν έκρινε σκόπιμο να της τηλεφωνήσει. Ακολούθως, αναφέρθηκε στην κατάσταση στην οποία εξήλθε η ενάγουσα από τον χώρο των τουαλετών. Τόνισε ότι η εν λόγω κατάσταση προξένησε αναστάτωση στα μέλη του ιδρύματος τα οποία μάλιστα άρχισαν να κλαίνε. Λόγω του κλάματος, κάποια κυρία που εργαζόταν στο ταμείο τους προσέγγισε, για να μάθει τι έγινε. Παρά ταύτα, υποστήριξε ότι τα άτομα του ιδρύματος, σταμάτησαν να κλαίνε και τα άφησε υπό την επίβλεψη κάποιου φιλικού της ζεύγους, το οποίο έτυχε να βρίσκεται στον χώρο, ώστε να μεταβεί με την ενάγουσα στον χώρο όπου η τελευταία τραυματίστηκε. Ακολούθως περιέγραψε των χώρο των αποχωρητηρίων. Δήλωσε ότι είδε υγρά μαζί με «shampoo». Μάλιστα πάτησε πάνω για μπει. Υποστήριξε ότι το νερό ήταν και στην είσοδο και δίπλα από τον νιπτήρα. Ακολούθως, όμως, δεν θυμόταν αν όντως υπήρχε νερό και στα δυο σημεία. Δήλωσε ότι η κυρία ασιατικής καταγωγής στεκόταν στον νιπτήρα όπου βρίσκονταν τα νερά. Αν και η ίδια ήταν έντονη μαζί της, δεν θυμόταν αν μιλούσε ελληνικά, αφού η εν λόγω κυρία δεν της απάντησε. Παρά ταύτα, της μίλησε σε σπαστά ελληνικά. Η ΜΕ1 δεν γνώριζε, επίσης, αν τα νερά προήλθαν από την πτώση της ενάγουσας, ούτε γνώριζε ποιος κάλεσε την καθαρίστρια να καθαρίσει. Σε σχέση με την κυρία που ήλθε από το ταμείο δήλωσε ότι δεν θυμόταν σε ποια γλώσσα της μίλησε. Επόμενη μάρτυρας ήταν Ε. Δαλίτη, ως ΜΕ
7. Η ΜΕ2 εργάζεται ως κλητήρας στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας. Κατά την κυρίως εξέτασή της κατέθεσε το Τεκμήριο 6, το οποίο είναι το έντυπο που καταγράφει το ιστορικό και τη διαδικασία που ακολουθήθηκε κατά την επίσκεψη της ενάγουσας στις πρώτες βοήθειες. Η μάρτυρας δεν αντεξέταστηκε. Τελευταία μάρτυρας για την ενάγουσα ήταν η Δρ. Μ. Χ' Μιχαήλ, ως ΜΕ
8. Η ΜΕ3 κατέχει την ιδιότητα του παιδοχειρουργού και κατά τον επίδικο χρόνο εργαζόταν στο Τμήμα Πρώτων Βοηθειών του Γενικου Νοσοκομείου Λευκωσίας. Η ΜΕ3, ήταν η ιατρός που εξέτασε την ενάγουσα. Αναγνώρισε το Τεκμήριο 6 και αναπαρήγε τα ευρήματά της ως αυτά καταγράφονται στο Τεκμήριο
9. Αναγνώρισε, επίσης, το Τεκμήριο 3 και δήλωσε ότι αυτό είναι το έντυπο με τις γενικές οδηγίες που δίδεται σε όλους του ασθενείς. Κατά την αντεξέτασή της κατατέθηκε ως Τεκμήριο 7 σχέδιο με την ανατομία του ανθρώπινου κρανίου. Η μάρτυρας υπέδειξε το ακριβές σημείο που η ενάγουσα κτύπησε. Εξήγησε, επίσης, ότι η πτώση της δεν οφείλετο σε λιποθυμικό επεισόδιο, επειδή δεν παρουσίαζε δείγμα γλώσσας. Απέκλεισε την πιθανότητα η ενάγουσα να έχασε τις αισθήσεις της, να τις επανέκτησε και να τις ξαναέχασε, καθότι σε τέτοια περίπτωση η ενάγουσα θα παρουσίαζε αιμορραγία και θα είχε σοβαρή κρανιοεγκεφαλική κάκωση. Αναφέρθηκε, επίσης, στις οδηγίες που έδωσε στην ενάγουσα. Μετά το πέρας της μαρτυρίας για την ενάγουσα τη σκυτάλη της μαρτυρίας έλαβε η πλευρά της εναγόμενης. Για την πλευρά της εναγομένης μαρτυρία έδωσε ο διευθυντής αυτής, ως ΜΥ
10. Ο ΜΥ1 κατά την κυρίως εξέτασή του, υιοθέτησε γραπτή δήλωση, η οποία σημειώθηκε ως έγγραφο Γ. Ο ΜΥ1 αναφέρθηκε στην ιδιότητα του ως διευθυντής της εναγομένης 1, καταθέτοντας σχετικό έντυπο έρευνας από το Τμήμα Εφόρου Εταιρειών και Επίσημου Παραλήπτη, ως Τεκμήριο
11. Ακολούθως, αναφέρθηκε στο ποια πρόσωπα εργοδοτούσε κατά τον ουσιώδη χρόνο η εναγόμενη. Τόνισε ότι η εναγόμενη ουδέποτε εργοδότησε οποιοδήποτε πρόσωπο ασιατικής καταγωγής. Κατέθεσε σχετικά ως Τεκμήριο 9 σχετικές δηλώσεις στον Φόρο Εισοδήματος και ως Τεκμήριο 10 σχετική κατάσταση ασφαλιστέων αποδοχών από το τμήμα Κοινωνικών Ασφαλίσεων. Επιπλέον κατέθεσε ως Τεκμήριο 11, βεβαίωση από τους λογιστές της εναγόμενης ότι συγκεκριμένη εργοδοτούμενη δεν εργάστηκε τον Απρίλιο 2014 λόγω άδειας μητρότητας. Δεν υπέπεσε στην αντίληψη του οποιοδήποτε ατύχημα στα υποστατικά της εναγομένης. Ανέφερε, επίσης, ότι ο ίδιος διατηρεί τετράδιο στο οποίο καταγράφει τις οργανωμένες επισκέψεις στα υποστατικά της εναγόμενης, το οποίο κατέθεσε ως Τεκμήριο
12. Κατέθεσε, επιπλέον, ως Τεκμήριο 13 σχετικό σχεδιάγραμμα του χώρου των αποχωρητηρίων, το οποίο ετοίμασε ο ίδιος. Κατά την αντεξέτασή του επέμεινε ότι τον χώρο της εναγομένης επισκέπτονται χιλιάδες επισκέπτες και ότι λαμβάνει όλα τα μέτρα ασφαλείας. Επίσης, δήλωσε ότι στη φάρμα του υπάρχουν χιλιάδες ζώα, τα οποία τυγχάνουν φροντίδας. Υποστήριξε ότι την καθημερινή διαχείριση της φροντίδας των ζώων και του καθαρίσματος έχει της εργοδοτούμενος, ενώ στο ταμείο βρίσκεται κυρίως η σύζυγός του. Η σύζυγός του φρόντιζε τον επίδικο χρόνο τα δύο ανήλικα τέκνα της. Ανάφερε, της, ότι η φάρμα του έχει έκταση 14 στρέμματα και περιλαμβάνει περί τα 200 κλουβιά. Τα πιο πάνω προλάβαινε να τα διαχειρίζεται ο μοναδικός υπάλληλος που είναι επιφορτισμένος με τη φροντίδα των ζώων και την καθαριότητα. Επέμεινε ότι η εναγόμενη δεν εργοδότησε οποιαδήποτε κυρία ασιατικής καταγωγής. Δήλωσε ότι της καφέδες της έκανε η σύζυγός του, μαζί με τις κρατήσεις και το να απαντά τηλέφωνα. Επέμεινε, τέλος, ότι η ενάγουσα δεν υπέστη τραυματισμό στο υποστατικό της εναγόμενης και ότι το πάτωμα στα αποχωρητήρια δεν ήταν ολισθηρό. Εισηγήσεις των διαδίκων Μετά το πέρας της ακροαματικής διαδικασίας οι ευπαίδευτοι συνήγοροι των διαδίκων με εμπεριστατωμένες αγορεύσεις προώθησαν ο κάθε ένας τις θέσεις του. Το Δικαστήριο έχει κατά νου το περιεχόμενο των ικανών αγορεύσεων και αναφορά στα επιμέρους επιχειρήματα θα γίνει κατωτέρω όπου κριθεί αναγκαίο. Αξιολόγηση μαρτυρίας Τονίζεται ότι η αξιολόγηση της μαρτυρίας γίνεται κατά κύριο λόγο στη βάση της μαρτυρίας που σχετίζεται με τα επίδικα θέματα. Σχετικές είναι οι αποφάσεις Τσιαττές ν. Solomonides (Cartridges Industries) Ltd

(2009)1 A.A.Δ. 974 και Mirza Feiz Hasan v. Μιχάλη Ανδρέου, Π.Ε 2/2011, ημερομηνίας 2.12.2015, ECLI:CY:AD:2015:A803. Στη βάση των πιο πάνω, έχω παρακολουθήσει τους μάρτυρες στη ζωντανή ατμόσφαιρα της δίκης, έχοντας την ευκαιρία να παρακολουθήσω τις αντιδράσεις τους, φυσικές ή αφύσικες, τον τρόπο που απαντούν, τη νευρικότητα ή την επιφυλακτικότητά τους, ή την ιδιοσυγκρασία που εκδήλωναν, παράγοντες που, σύμφωνα με τη νομολογία, ενέχουν ιδιαίτερη σπουδαιότητα κατά την αξιολόγηση της μαρτυρίας. Σχετική είναι η απόφαση C & A Pelecanos Associates Ltd v. Ανδρέα Πελεκάνου

(1999)1 Α.Α.Δ. 1273. Δεν παραγνωρίζω βέβαια ότι τα πιο πάνω στοιχεία μπορούν να προσδώσουν θετικότητα στη μαρτυρία ενός μάρτυρα, αλλά δεν μπορούν να αποτελέσουν τον αποκλειστικό λόγο για την αποδοχή της μαρτυρίας του. Σχετικά παραπέμπω στην απόφαση Νικολάου Νίκος ν. Aντώνη Παπαϊωάνου

(2011)1 Α.Α.Δ. 1797. Προσεγγίζω, συνεπώς, το καθήκον αξιολόγησης της μαρτυρίας ενός μάρτυρα με γνώμονα το περιεχόμενο, την ποιότητα, την πειστικότητα, αλλά και τη σύγκρισή της με την υπόλοιπη μαρτυρία. Σχετική είναι η απόφαση Ομήρου v. Δημοκρατίας

(2001)2 Α.Α.Δ. 506. Περαιτέρω, όπου είναι δυνατό, η μαρτυρία εκάστου μάρτυρα συσχετίζεται, αντιπαραβάλλεται και διερευνάται με την αντικειμενική υπόσταση των εκατέρωθεν θέσεων. Σχετική είναι η απόφαση Στυλιανίδης ν. Χατζηπιέρα

(1992)1 Α.Α.Δ 1056. Έχω επίσης κατά νου την αρχή ότι μάρτυρας μπορεί να γίνει πιστευτός μερικώς ή ολικώς, ενώ δεν θεωρείται επιλήψιμη η επιλεκτική αποδοχή μέρους της μαρτυρίας ενός μάρτυρα. Σχετικές είναι οι αποφάσεις Kadis v. Nicolaou

(1986)1 C.L.R 212, 216 και Χρίστου ν. Khoreva

(2001)1 ΑΑΔ 1874. Επιπρόσθετα, στην υπόθεση Χριστοφίνης ν. Φραντζή Πολ. Έφεση 328/11, ημερομηνίας 31.5.2017, ECLI:CY:AD:2017:A202, υποδείχθηκε ότι το περιεχόμενο της μαρτυρίας εκάστου μάρτυρα υπόκειται στη βάσανο της λογικής και της ανθρώπινης πείρας. Διευκρινίζω επίσης ότι οι υποβολές των συνηγόρων από μόνες τους δεν έχουν καμιά αποδεικτική αξία και αν δεν προσαχθεί αργότερα αντίστοιχη μαρτυρία παραμένουν απλά μετέωροι ισχυρισμοί. Σχετική είναι η απόφαση Ησαϊας Ιωαννίδης ν. Αστυνομίας

(2012)2 Α.Α.Δ. 640. Με γνώμονα τις πιο πάνω αρχές προχωρώ με την αξιολόγηση της ενώπιόν μου μαρτυρίας. Αξιολόγηση ιατρικής μαρτυρίας Στην υπό κρίση υπόθεση αξιώνονται αποζημιώσεις σε σχέση με κατ' ισχυρισμόν τραυματισμό. Επομένως, η επιστημονική μαρτυρία έχει κεντρικό ρόλο στην υπό κρίση υπόθεση και προχωρώ με την αξιολόγηση της ενώπιόν μου επιστημονικής μαρτυρίας. Όπως είναι νομολογιακά καθιερωμένο, οι πραγματογνώμονες έχουν καθήκον να παρουσιάσουν τα αναγκαία επιστημονικά δεδομένα, ώστε το Δικαστήριο να μπορέσει να καταλήξει στα δικά του συμπεράσματα. Σχετικές είναι οι αποφάσεις Σαρρής ν. Καλλέγιας κ.ά

(2001)1(β) ΑΑΔ 958 και Μαλαός Ανδρέας κ.ά ν. Χριστιάνας Χρίστου κ.ά,

(2005)1 ΑΑΔ 1191. Το δε ζήτημα του ποιος αποτελεί πραγματογνώμονα αποφασίζεται από το Δικαστήριο με γνώμονα είτε τα ακαδημαϊκά του προσόντα είτε την πείρα του. Σχετικές είναι οι αποφάσεις Evangelou & another v. Ambizas & another

(1982)1 CLR 41, Φιλίππου ν. Οδυσσέως

(1989)1 Α.Α.Δ. 1 και Θεοσκέπαστη Φάρμ ν. Δημοκρατίας

(1990)2 Α.Α.Δ. 934. Αξιολόγηση μαρτυρίας ΜΕ3 Η ΜΕ3 έδωσε μαρτυρία υπό την ιδιότητά της ως μάρτυρας πραγματογνώμονας. Από τη μη αμφισβήτηση των προσόντων της δέχομαι ότι όντως ο μάρτυρας είναι μάρτυρας πραγματογνώμονας. Στην υπό κρίση υπόθεση δεν έχει προσφερθεί διιστάμενη μαρτυρία πραγματογνωμόνων, ώστε το Δικαστήριο να απαιτείται να αξιολογήσει επί διιστάμενων εκδοχών, σύμφωνα με τις αρχές της απόφασης Daria Novichkova ν. Θέμη Βλάβη

(2012)1 ΑΑΔ

1. Όμως, το γεγονός ότι η μαρτυρία πραγματογνώμονα δεν έχει αντικρουστεί δεν επαρκεί από μόνο του για την αποδοχή της, αλλά το Δικαστήριο έχει καθήκον, σε κάθε περίπτωση, να αιτιολογήσει την αποδοχή ή την απόρριψη της μαρτυρίας του πραγματογνώμονα. Σχετικά παραπέμπω στο σύγγραμμα των Ηλιάδη & Σάντη Το Δίκαιο της Απόδειξης, 1η έκδοση, σελ.
2. Η ΜΕ3 εξήγησε με σαφήνεια και επιστημονικότητα τα ευρήματα της ως προς την κατάσταση της ενάγουσας κατά τον χρόνο που την εξέτασε. Εξήγησε, περαιτέρω, με σαφήνεια τον λόγο για τον οποίο η πτώση της ενάγουσας δεν μπορεί να αποδοθεί σε λιποθυμικό επεισόδιο. Επιπροσθέτως, απέκλεισε το ενδεχόμενο η ενάγουσα να έχασε τις αισθήσεις της, να τις επανέκτησε και ακολούθως να τις ξαναέχασε, αφού σε τέτοια περίπτωση η ενάγουσα θα είχε αιμορραγία και σοβαρή κρανιογκεφαλίκη κάκωση. Ως εξήγησε περαιτέρω ο λόγος που γίνεται η αξονική τομογραφία σε περιπτώσεις τραυματισμού στο κεφάλι είναι για να αποκλειστεί κάτι τόσο σοβαρό. Συνολικά η ΜΕ3 με τη μαρτυρία της παρείχε τα αναγκαία επιστημονικά δεδομένα, ώστε το Δικαστήριο να εξάξει το δικό του εύρημα ως προς τις σωματικές βλάβες που υπέστη η ενάγουσα, αλλά και το κατά πόσο η ενάγουσα κτύπησε, επανήλθε και ξαναέχασε τις αισθήσεις της. Επομένως, η ΜΕ3 κρίνεται αξιόπιστη και αποδέχομαι τη μαρτυρία της για σκοπούς εξαγωγής ευρημάτων. Αξιολόγηση μαρτυρίας ενάγουσας Η μαρτυρία της ενάγουσας, κατά το μεγαλύτερο μέρος της, χαρακτηρίζεται από σταθερότητα, συνοχή και πειστικότητα. Συγκεκριμένα, η μαρτυρία της ως προς τις συνθήκες υπό τις οποίες επισκέφθηκε η ίδια το υποστατικό της ενάγουσας παρέμεινε σταθερή, τόσο κατά την κυρίως εξέταση, όσο και κατά τη αντεξέταση. Περαιτέρω, η μαρτυρία της ως προς τις συνέπειες του τραυματισμού της δεν έχει αμφισβητηθεί και συνάδει με την ενώπιόν μου ιατρική μαρτυρία. Ιδίως το γεγονός ότι τραυματίστηκε από πτώση συνάδει με τη μαρτυρία της ΜΕ
3. Επιπλέον, η θέση της ότι η ίδια είδε κάποια κυρία να καθαρίζει μόνο στο σημείο αριστερά του νιπτήρα των γυναικών, παρέμεινε σταθερή και γίνεται δεκτή. Επίσης, η θέση της ότι δεν φαινόταν να υπήρχε κάτι στο πάτωμα του υπόλοιπου χώρου των αποχωρητηρίων δεν έχει αμφισβητηθεί και γίνεται δεκτή. Επιπλέον, δεν έχει αμφισβητηθεί η θέση της ότι, προτού προχωρήσει προς τη τουαλέτα κοντοστάθηκε, κοίταξε για να δει εάν υπήρχαν υγρά, αλλά δεν πρόσεξε κάτι. Επιπροσθέτως, η θέση της ότι μετέβη από τον χώρο που ήταν ο νιπτήρας των γυναικών στον χώρο που ήταν ο νιπτήρας των ανδρών με ασφάλεια, δεν έχει αμφισβητηθεί. Για όλα τα πιο πάνω η ενάγουσα κρίνεται αξιόπιστη και η μαρτυρία της γίνεται δεκτή. Όμως, η θέση της ότι γλίστρησε, λόγω ολισθηρού πατώματος κατά την επιστροφή της από τον νιπτήρα των ανδρών προς τον νιπτήρα των γυναικών δεν μπορεί να γίνει δεκτή, καθότι στερείται πειστικότητας. Συγκεκριμένα η ίδια δήλωσε ότι έκανε ακριβώς την ίδια διαδρομή προηγουμένως και δεν γλίστρησε. Ούτε ανέφερε οτιδήποτε για ολισθηρό πάτωμα. Εάν όντως το πάτωμα ήταν ολισθηρό η ενάγουσα θα το αντιλαμβανόταν τουλάχιστον κατά τον χρόνο που κινείτο από τον νιπτήρα των γυναικών προς τον νιπτήρα των ανδρών. Εν πάση περιπτώσει, η μαρτυρία της ως προς την αιτία που προκάλεσε τον τραυματισμό της δεν μπορεί να είναι βοηθητική. Συγκεκριμένα, η αναφορά της, ότι η πτώση της οφειλόταν στο ολισθηρό πάτωμα, έγινε συμπερασματικά. Ειδικότερα, η ίδια δήλωσε πως, επειδή δεν υπήρχε κάτι στο οποίο μπορούσε να σκοντάψει, η πτώση της οφειλόταν σε ολισθηρό πάτωμα. Η πιο πάνω θέση, όμως, δεν μπορεί να γίνει δεκτή από το Δικαστήριο, επειδή ακριβώς αποτελεί πιθανολόγηση της ενάγουσας. Άλλωστε, οι αιτίες για την πτώση κάποιου πρόσωπο δεν είναι μόνο το ολισθηρό πάτωμα ή το να σκοντάψει κανείς κάπου, ώστε ο αποκλεισμός μιας εξ αυτών να οδηγούσε, στο συμπέρασμα ότι η πτώση οφείλεται στην άλλη αιτία. Επιπροσθέτως, η θέση της ότι κάποια κυρία, καθάριζε σε συγκεκριμένο σημείο των αποχωρητηρίων με τρόπο, ο οποίος δυνατόν να μην ήταν ο πρέπων, δεν συνεπάγεται ότι το πάτωμα συνολικά στον χώρο των αποχωρητηρίων ήταν ολισθηρό ή το πάτωμα στο σημείο που επήλθε η πτώση της ενάγουσας, ήταν ολισθηρό. Το ίδιο ισχύει και για τον ισχυρισμό της, ότι προηγουμένως κάποιο παιδί έριξε υγροσάπουνο στον χώρο των αποχωρητήριων. Η πιο πάνω θέση τέθηκε γενικά, χωρίς εξειδίκευση ή προσδιορισμό, και δεν μπορεί να οδηγήσει σε εύρημα ότι το πάτωμα στον χώρο των αποχωρητηρίων, γενικά ήταν ολισθηρό. Άλλωστε, ένα τέτοιο συμπέρασμα δεν συνάδει με την αδιαμφισβήτητη θέση της ίδιας της ενάγουσας, ότι κοίταξε και δεν είδε οποιαδήποτε υγρά στο πάτωμα. Επίσης, δεν συνάδει με την αδιαμφισβήτητη θέση της ότι διήνυσε προηγουμένως τη διαδρομή από τον νιπτήρα των γυναικών προς τον νιπτήρα των ανδρών με ασφάλεια, χωρίς να διαπιστώσει ότι το πάτωμα ήταν ολισθηρό. Προφανώς ακόμα και εάν δεν ακολούθησε επακριβώς την ίδια διαδρομή, θα έπρεπε να διαπίστωνε την ολισθηρότητα του εδάφους. Παρά ταύτα, η ενάγουσα δεν ανέφερε ότι διαπίστωσε κάτι τέτοιο. Επομένως, κρίνω ότι μπορώ να βασιστώ μερικώς στη μαρτυρία της εναγομένης για σκοπούς εξαγωγής ευρημάτων. Αξιολόγηση μαρτυρίας ΜΕ1 Η ΜΕ1 δεν προκάλεσε θετική εντύπωση στο Δικαστήριο. Η μαρτυρία της χαρακτηρίζεται από υπερβολές, υπεκφυγές και αντιφάσεις, σε καίρια σημεία, τα οποία πλήττουν την αξιοπιστία της. Κατ' αρχάς, η μάρτυρας επιχείρησε να παρουσιάσει την εικόνα πως, όταν αντιλήφθηκε ότι η ενάγουσα καθυστερούσε στον χώρο των αποχωρητηρίων, δεν μπορούσε να την αναζητήσει, καθότι επέβλεπε τα άτομα του ιδρύματος και τον ανήλικο υιό της ενάγουσας, επικαλούμενη και το ότι έθετε το καθήκον πάνω απ' όλα. Επίσης, παρουσίασε την εικόνα ότι η ενάγουσα εξήλθε των αποχωρητηρίων σε τέτοια κατάσταση που τα άτομα του ιδρύματος, ξεκινήσαν να κλαίνε. Πάρα ταύτα αμέσως μετέβη στον χώρο των αποχωρητηρίων. Τότε κατά την ίδια εμφανίστηκε ένα ζεύγος φίλων που μπορούσε να επιβλέπει τα άτομα του ιδρύματος και τον υιό της ενάγουσας, δηλώνοντας ταυτόχρονα ότι δεν έκλαιγαν και τόσο έντονα τελικά. Όμως, αφ' ης στιγμής η ΜΕ1 έθετε το καθήκον πάνω απ' όλα θα ανέμενε κανείς πως δεν θα άφηνε σε κάποιο φιλικό της ζεύγος, που τυχαία βρέθηκε στο σημείο, την επίβλεψη ατόμων που ήταν αναστατωμένα για να τρέξει να επιβλέψει τον χώρο των αποχωρητηρίων. Το γεγονός ότι το ζεύγος, το οποίο βολικά βρέθηκε στο σημείο, ήταν φιλικό της, δεν συνεπάγεται ότι είχε τις γνώσει ή δεξιότητες να επιβλέπει άτομα με νοητική αναπηρία και τον ανήλικο υιό της ενάγουσας. Τα πιο πάνω δεικνύουν την πρόθεση της ΜΕ1 να προσαρμόσει την αφήγηση των γεγονότων κατά τρόπο που εξυπηρετεί την εκδοχή της ενάγουσας. Περαιτέρω, η ΜΕ1 με τη μαρτυρία της επιχείρησε να παρουσιάσει την εικόνα ότι στον χώρο των αποχωρητηρίων υπήρχε ολισθηρό πάτωμα. Αρχικά ανέφερε ότι είδε υγρά στην είσοδο των αποχωρητηρίων και στο σημείο του νιπτήρα. Μάλιστα δήλωσε ότι πάτησε προσεκτικά πάνω στα νερά για να εισέλθει στον χώρο. Ακολούθως, όμως, δήλωσε ότι δεν θυμόταν να είχε και στα δυο αυτά σημεία υγρό στο πάτωμα. Εάν όντως η ΜΕ1 πατούσε προσεκτικά στα νερά που υπήρχαν στο έδαφος, για να εισέλθει θα το θυμόταν. Η επιλογή της να καταφύγει στην απάντηση ότι δεν θυμόταν που βρίσκονταν τα νερά, πλήττει την αξιοπιστία της. Επιπλέον, ενώ δήλωσε ότι θυμάται «σαν να βλέπει τώρα» την κυρία ασιατικής καταγωγής να καθαρίζει τον χώρο, εντούτοις δεν ήταν σε θέση να την περιγράψει. Η προσπάθεια της να καταφύγει στην υπερβολή και στο να χαρακτηρίσει την ανάμνηση της ζωντανή μέχρι σήμερα, αλλά ταυτόχρονα να αποτυγχάνει να την περιγράψει, επηρεάζει αναπόφευκτα την αξιοπιστία της. Περαιτέρω, η ίδια ανέφερε ότι ήταν έντονη προς την κυρία ασιατικής καταγωγής και ότι η τελευταία της έδωσε εξήγηση για τον λόγο που βρισκόταν στον χώρο. Ταυτόχρονα, η ίδια δήλωσε ότι η Ασιάτισσα δεν μιλούσε ελληνικά και ότι τελικά της απάντησε σε σπασμένα ελληνικά και τη δεύτερη φορά που της μίλησε δεν απάντησε. Τα πιο πάνω γεννούν το ερώτημα του πως πρόσωπο που απάντα σε σπαστά ελληνικά αντιλήφθηκε τα όσα με έντονο τρόπο της είπε της ΜΕ1 σε κανονικά ελληνικά και το τι τελικά της απάντησε. Τα πιο πάνω δεικνύουν ότι η μάρτυρας υπερέβαλλε και όταν καλείτο να εξηγήσει τις αναφορές της κατέφευγε σε υπεκφυγές για να εξυπηρετήσει την εκδοχή της ενάγουσας. Επιπροσθέτως, ενώ ανέφερε ότι την προσέγγισε η κοπέλα από το ταμείο και συζήτησαν, στην αντεξέτασή της ανέφερε ότι δεν θυμόταν σε ποια γλώσσα συζήτησαν. Ανεμένετο τουλάχιστον από τη ΜΕ1 να θυμόταν την γλώσσα στην οποία συζήτησε. Η καταφυγή και για αυτό το ζήτημα στην απάντηση δεν θυμάμαι πλήττει την αξιοπιστία της. Εν τέλει η μαρτυρία της δεν θα μπορούσε να ήταν βοηθητική για την κατάσταση των αποχωρητηρίων πριν τον τραυματισμό της ενάγουσας, αφού δήλωσε ότι δεν γνώριζε το πως προέκυψε να υπάρχουν τα νερά στο έδαφος που κατ' ισχυρισμόν της είδε. Στη βάση των ανωτέρω, κρίνω ότι είναι ακροσφαλές να βασιστώ στη μαρτυρία της ΜΕ1 για την εξαγωγή ευρημάτων. Αξιολόγηση μαρτυρίας ΜΕ2 Η ΜΕ2 ήταν τυπική μάρτυρας και δεν αντεξετάστηκε. Συνεπώς, αποδέχομαι τη μαρτυρία της για σκοπούς εξαγωγής ευρημάτων. Αξιολόγηση μαρτυρίας ΜΥ1 Ο ΜΥ1 δεν προκάλεσε θετική εντύπωση στο Δικαστήριο. Η μαρτυρία του είναι διανθισμένη με υπερβολές, οι οποίες την καθιστούν μη πειστική. Συγκεκριμένα προέβαλε τη θέση ότι διατηρεί φάρμα ζώων με χιλιάδες ζώα και χιλιάδες επισκέπτες. Παρά ταύτα εργοδοτεί πέραν του ίδιου άλλα τρία πρόσωπα. Ένα εκ των οποίων ήταν η σύζυγός του, η οποία ήταν επιφορτισμένη και με την ανατροφή των δυο ανήλικων τέκνων τους. Επίσης τον ουσιώδη χρόνο η μια εκ των υπαλλήλων της εταιρείας απουσίαζε με άδεια μητρότητας. Επομένως όλο το βάρος της καθαριότητας ενός χώρου με χιλιάδες επισκέπτες και της φροντίδας των χιλιάδων ζώων έπεφτε στου ώμους ενός μόνο προσώπου. Επίσης στους ώμους της συζύγου του ΜΥ1, έπεφτε το βάρος του συντονισμού των κρατήσεων, των τηλεφώνων και της ετοιμασίας καφέδων. Η πιο πάνω θέση είναι εξωπραγματική, αφού είναι αδύνατο δυο πρόσωπα να έχουν τέτοιας έκταση ευθύνες σε ένα χώρο με χιλιάδες ζώα και χιλιάδες επισκέπτες. Περαιτέρω, το γεγονός ότι η επίσκεψη του ιδρύματος στο οποίο εργαζόταν η ενάγουσα δεν σημειώθηκε στο μπλοκάκι που διατηρεί δεν συνεπάγεται ότι το εν λόγω ίδρυμα δεν επισκέφθηκε τον χώρο. Επιπλέον, το γεγονός ότι το συμβάν δεν περιήλθε εις γνώση του, δεν συνεπάγεται ότι δεν έλαβε χώρα. Τέλος η μαρτυρία του ως προς τις συνθήκες επέλευσης του ατυχήματος δεν μπορεί να ληφθεί υπόψη, αφού ο ίδιος δήλωσε ότι δεν γνώριζε οτιδήποτε για το συμβάν. Συνεπώς, κρίνω ότι είναι ακροσφαλές να βασιστώ στη μαρτυρία του ΜΥ1 για την εξαγωγή ευρημάτων ως προς τα πρωτογενή γεγονότα της υπόθεσης. Ευρήματα Έχοντας υπόψη την πιο πάνω αξιολόγηση, προχωρώ με τη διατύπωση ευρημάτων ως προς τα πρωτογενή γεγονότα της υπόθεσης. Η ενάγουσα κατά τον ουσιώδη χρόνο ήταν ηλικίας 39 ετών και εργαζόταν στο ίδρυμα «ενταγμένων οικιστικών μονάδων», στο οποίο διαμένουν άτομα με νοητική αναπηρία. Στις 22.4.20214 το ίδρυμα θα μετέβαινε στα υποστατικά της εναγομένης. Τα άτομα του ιδρύματος καθώς και η ΜΕ1 θα μετέβαιναν με Λεωφορείο. Η ενάγουσα θα μετέβαινε με το ιδιωτικό της όχημα και θα έπαιρνε και τον ανήλικο υιό της. Όταν έφθασε στον χώρο, η συνάδελφος της ήδη αγόρασε τα εισιτήρια και έτσι εισήλθαν όλοι στον χώρο. Όταν ολοκληρώθηκε η περιδιάβαση στον χώρο, πήγαν στην καφετέρια να ξεκουραστούν. Η ενάγουσα επισκέφθηκε τον χώρο των αποχωρητηρίων. Στον προθάλαμο είδε κάποια κυρία να σκουπίζει το πάτωμα, στο σημείο αριστερά του νιπτήρα των γυναικών, με ένα βρεγμένο ρούχο. Η ίδια προτού προχωρήσει προς τη τουαλέτα κοντοστάθηκε, κοίταξε για να δει εάν υπήρχαν υγρά, αλλά δεν πρόσεξε κάτι. Ακολούθως προχώρησε στην τουαλέτα των γυναικών. Όταν εξήλθε πήγε στον νιπτήρα στις γυναικείες τουαλέτες όπου δεν υπήρχε σαπούνι. Τότε πήγε προς τον νιπτήρα που βρισκόταν στην τουαλέτα των ανδρών και πήρε σαπούνι. Κατά την επιστροφή της προς τον νιπτήρα των γυναικών, έπεσε στο έδαφος, και πέφτοντας κτύπησε το κεφάλι της. Κατά τον χρόνο που βρισκόταν στη τουαλέτα δεν εισήλθε άλλο πρόσωπο. Επίσης όταν βγήκε από την τουαλέτα η κυρία που καθάριζε δεν ήταν στον χώρο. Ακολούθως, μετέβη στο Τμήμα Πρώτων Βοηθειών του Γενικού Νοσοκομείου Λευκωσίας. Από την πτώση κτύπησε στην ινιακή χώρα και υπέστη αιμάτωμα ινιακής χώρας, χωρίς αιμορραγία. Επίσης παρουσίαζε μετατραυματική αμνησία. Έγινε αξονική τομογραφία για να αποκλειστεί κάτι πιο σοβαρό. Έγιναν αιματολογικές αναλύσεις και δοθήκαν οδηγίες όπως αν αλλάξει κάτι να επανέλθει στις Πρώτες Βοήθειες. Δεν χορηγήθηκε οποιαδήποτε φαρμακευτική αγωγή Νομική πτυχή Όπως έχει κριθεί στην απόφαση Πούρικος ν. Σάββα κ.ά.

(1991)1 ΑΑΔ 507, η βασική υποχρέωση κάθε ενάγοντα είναι να αποδείξει με αξιόπιστη μαρτυρία τα βασικά γεγονότα πάνω στα οποία επέλεξε να βασίσει την απαίτησή του, με τη μορφή που ο ίδιος τα καθόρισε στα δικόγραφά του. Το επίπεδο απόδειξης των ισχυρισμών του εκάστοτε ενάγοντα βρίσκεται στο επίπεδο του ισοζυγίου των πιθανοτήτων. Η έννοια του ισοζυγίου των πιθανοτήτων έχει ερμηνευθεί νομολογιακά σε πολλές υποθέσεις. Σχετική είναι η απόφαση Μαρσέλ ν. Λαϊκής

(2001)1 Α.Α.Δ. 1858, όπου με αναφορά στις σχετικές αυθεντίες επί του θέματος, κρίθηκε ότι το κριτήριο είναι κατά πόσο ο διάδικος που φέρει το βάρος της απόδειξης ικανοποίησε το Δικαστήριο, με επαρκή αποδεικτικά στοιχεία, ότι η θέση ή η εκδοχή του είναι πιο πιθανή παρά όχι (is more probable than not). Αναφορικά με το βάρος απόδειξης σε υποθέσεις αμέλειας διαφωτιστική είναι η απόφαση στην υπόθεση Σοφοκλέους ν. Καλογήρου

(1997)1 (Α) Α.Α.Δ. 369, όπου έχει κριθεί ότι το βάρος απόδειξης το φέρει ο ενάγοντας. Περαιτέρω ο Ενάγοντας έχει υποχρέωση να αποδείξει και την αιτιώδη συνάφεια μεταξύ αμέλειας και ζημίας. Σχετική, επίσης, είναι η απόφαση Ράλλης Μακρίδης και Υιοί Λτδ ν. Λουκά,

(2003)1 (Α) ΑΑΔ 447, όπου κρίθηκε ότι ο ενάγοντας θα πρέπει θετικά να αποδείξει ότι η ζημιά ήταν αποτέλεσμα της αμέλειας του εναγόμενου και δεν εναπόκειται στον εναγόμενο να απαλλάξει τον εαυτό του αποδεικνύοντας ότι το δυστύχημα ήταν είτε αναπόφευκτο ή ότι δεν ήταν αποτέλεσμα της δικής του αμέλειας. Επομένως, το Δικαστήριο καλείται να αποφασίσει το κατά πόσο η ενάγουσα, απέδειξε τα βασικά γεγονότα που θεμελιώνουν την απαίτησή της, στον απαιτούμενο βαθμό, ώστε να δικαιούται σε απόφαση. Τονίζεται ότι, όπως έχει κριθεί στην υπόθεση Kardanos Transport Co. Limited v. Γεώργιος άλλως Κόκος Κωνσταντίνου

(2011)1 Α.Α.Δ. 267, το Δικαστήριο αποφασίζει το ζήτημα της αμέλειας υπό το φως της ολότητας της μαρτυρίας και ασχέτως του αν η μαρτυρία δόθηκε από ενάγοντα ή εναγόμενο. Στην υπό κρίση υπόθεση η βάση της αγωγής εναντίον της εναγομένης εδράζεται στο αστικό αδίκημα της αμέλειας και ειδικότερα στην υποχρέωση του κατόχου ακίνητης ιδιοκτησίας να μην επιδεικνύει αμέλεια. Επομένως, η πλευρά της ενάγουσας είχε υποχρέωση να αποδείξει στο ισοζύγιο των πιθανοτήτων το ότι η εναγόμενη ήταν αμελής. Όπως έχει νομολογηθεί στην απόφαση Α.Σ Πηλαβάκης Λτδ ν. Στέλιος Γ. Γιώργαλλου κ.ά Πολιτική Έφεση Αρ. 88/2011 ημερομηνίας 28.11.2017, ECLI:CY:AD:2017:A425, η ευθύνη κατόχου ακίνητης ιδιοκτησίας διέπεται από τις πρόνοιες του άρθρου 51 του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου, ΚΕΦ. 148, οι διατάξεις του οποίου ερμηνεύονται στη βάση του Αγγλικού δικαίου. Η έννοια του κατόχου έχει προσδιοριστεί στη θεμελιακή απόφαση Α.Π. Φραγκεσκίδης & Σία ν. Μάμα

(1989)1 ΑΑΔ 70, όπου κρίθηκε πως κάτοχος είναι το πρόσωπο το οποίο έχει τον έλεγχο και την άμεση επίβλεψη της ιδιοκτησίας με εξουσία να επιτρέπει ή να απαγορεύει την είσοδο σε αυτήν. Περαιτέρω, όπως συνοψισθεί στην απόφαση Σχολική Εφορεία Στροβόλου ν. Μαρίνας Στεργίδου κ.ά, Πολ. Έφεση Αρ. 8/11, ημερομηνίας 4.3.2016, ECLI:CY:AD:2016:D143: «ο κάτοχος έχει δύο καθήκοντα: για τη στατική κατάσταση των πραγμάτων (κατάσταση, συντήρηση και επιδιόρθωση του ακινήτου) και για τη λειτουργία της δραστηριότητας ή επιχείρησής του». Το άρθρο 51 προβαίνει σε διάκριση ως προς την έκταση της ευθύνης του κατόχου σε σχέση με προσκεκλημένους και απλούς επισκέπτες. Όμως όπως υποδείχθηκε στην απόφαση Στεργίδου ( ανωτέρω): «Σε ότι αφορά τις «δραστηριότητες» στα υποστατικά του κατόχου, το καθήκον έναντι «προσκεκλημένου» και «απλού δικαιούχου» είναι ταυτόσημο και έγκειται σε υποχρέωση λήψης λογικών μέτρων ώστε το υποστατικό να είναι ασφαλές από κινδύνους την ύπαρξη των οποίων ο κάτοχος γνωρίζει ή θα όφειλε, ως λογικός άνθρωπος, να γνωρίζει.» Ως προς το εύρος του καθήκοντος επιμέλειας της εναγομένης, στη θεμελιακή απόφαση Φραγκεσκίδης (ανωτέρω) λέχθηκε πως έστω και αν είναι μικρή η πιθανότητα εκδήλωσης του κινδύνου, ο κάτοχος δεν απαλλάσσεται από το καθήκον λήψης προστατευτικών μέτρων, αν ο κίνδυνος είναι προβλεπτός. Όπου η λήψη προστατευτικών μέτρων δεν είναι πρακτικά δυνατή, πρέπει να δίδεται προειδοποίηση για τον κίνδυνο. Περαιτέρω υιοθετήθηκε το ακόλουθο απόσπασμα από την απόφαση G.I.P. Constructions v. Neophytou and Another

(1983)1 Α.Α.Δ. 669, «τα όρια του καθήκοντος προς τον γείτονα προσδιορίζει η ανθρωπιστική συμπεριφορά η οποία αναμένεται από τον κάθε πολίτη στον προγραμματισμό και την εκτέλεση των δραστηριοτήτων του». Στην υπό κρίση υπόθεση η εναγόμενη ήταν ιδιοκτήτης του χώρου όπου επεσυνέβη το επίδικο ατύχημα. Επιπλέον, είχε την εξουσία οποίο έχει τον έλεγχο και την άμεση επίβλεψη της ιδιοκτησίας με εξουσία να επιτρέπει ή να απαγορεύει την είσοδο σε αυτήν. Συνεπώς, η εναγόμενη μπορεί να κριθεί ως κάτοχος εν τη έννοια του Νόμου. Περαιτέρω, το επίδικο ατύχημα προκλήθηκε από δραστηριότητα εντός του υποστατικού του κατόχου. Συνεπώς, η εναγόμενη είχε υποχρέωση λήψης λογικών μέτρων, ώστε το υποστατικό να είναι ασφαλές από κινδύνους την ύπαρξη των οποίων ο κάτοχος γνωρίζει ή όφειλε να γνωρίζει. Η ενάγουσα όφειλε να αποδείξει στο ισοζύγιο των πιθανοτήτων ότι η εναγόμενη απέτυχε να λάβει λογικά μέτρα ώστε το υποστατικό της να ήταν ασφαλές από κινδύνους την ύπαρξη των οποίων γνώριζε ή όφειλε να γνωρίζει. Επιπροσθέτως, πέραν της απόδειξης της αμέλειας, η ενάγουσα όφειλε να αποδείξει και την ύπαρξη αιτιώδους συνάφειας μεταξύ αμέλειας και ζημίας. Σχετικά παραπέμπω στις αποφάσεις Παπακώστα ν. Κοινοτικό Συμβούλιο Χλώρακας Πόλ. Έφεση 214/13, ημερομηνίας 24.6.2019 και Γενικός Εισαγγελέας της Δημοκρατίας (Δια Τμήματος Επιθεώρησης Εργασίας και Υπουργείου Εργασίας και Τμήματος Πολεοδομίας) κ.α. ν. Λ.Ι.Κ. κ.α., Πολ. Εφ. Αρ. 142/19 κ.α., ημερομηνίας 21.9.2022, ECLI:CY:AD:2022:A353. Επιπλέον, η ενάγουσα όφειλε να αποδείξει τον λόγο που προκάλεσε το ατύχημα, αφού σε περίπτωση απουσίας μαρτυρίας για το τι προκάλεσε το ατύχημα, το Δικαστήριο δεν μπορεί να καταλήξει σε υποθέσεις. Σχετικά παραπέμπω στην υπόθεση Ράλλης Μακρίδης και Υιοί Λτδ ν. Λουκά, (ανωτέρω) όπου λέχθηκαν τα ακόλουθα στις σελίδες 452 -453: «Έχει επίσης αποφασιστεί ότι δεν μπορεί να επιδικάζεται σε ενάγοντα ποσοστό της απώλειας του επί τη βάσει του συλλογισμού ότι η παράβαση του καθήκοντος της άλλης πλευράς δυνατόν να προκάλεσε τη ζημιά. Η αιτιώδης συνάφεια είναι θέμα πραγματικό που θα πρέπει να αποφασίζεται, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, κατά τη δίκη (Hotson v. East Berkshire Area Health Authority [1987] 2 All E.R. 909). Θέμα πραγματικό είναι επίσης και ο λόγος που προκάλεσε το δυστύχημα. ............................... Στην απουσία μαρτυρίας για το τι προκάλεσε το ατύχημα, το δικαστήριο δεν μπορεί να καταλήξει ουσιαστικά σε υποθέσεις και να δεκτεί ότι αυτό οφείλεται στη μη κατοχή της ανάλογης άδειας.» ( η υπογράμμιση είναι του παρόντος Δικαστηρίου) Σχετικές, επίσης, είναι και οι αποφάσεις Γενικός Εισαγγελέας της Δημοκρατίας v. Ελευθερίας Ζιπίτη και Άλλου

(2003)1 ΑΑΔ 749 και M.C. Jewellery Ltd ν. Unicars Ltd

(2010)1 ΑΑΔ

1. Στην υπό κρίση υπόθεση δεν υφίσταται μαρτυρία ως προς τον λόγο που προκάλεσε το επίδικο ατύχημα. Η ευθύνη, επί του προκειμένου, αποδίδεται στην εναγόμενη συμπερασματικά. Σύμφωνα με την ενάγουσα δεν υπήρχε οτιδήποτε επί του οποίου μπορούσε να σκοντάψει και ως εκ τούτου αποδίδει την πτώση της σε ολισθηρότητα του πατώματος. Όμως δεν υφίσταται μαρτυρία ότι στο σημείο που έχασε την ισορροπία της η ενάγουσα, το πάτωμα ήταν ολισθηρό. Η μόνη μαρτυρία που υπάρχει είναι ότι κάποια κυρία καθάριζε στον προθάλαμο των αποχωρητηρίων. Το πιο πάνω δεν συνεπάγεται ότι στο σύνολο του χώρου των αποχωρητηρίων το πάτωμα ήταν ολισθηρό. Όμως, το Δικαστήριο δεν μπορεί να προβαίνει σε εικάσεις ή να πιθανολογεί ως προς τα γεγονότα που περιβάλλουν κάποια υπόθεση. Σχετικά παραπέμπω στην απόφαση, Κύπρος Ξενοφώντος ν. Κ.Ν Zoo Bar Restaurant Ltd Πόλ. Έφεση 477/11, ημερομηνίας 15.12.
2. Συνακολούθα, η αγωγή κρίνεται απορριπτέα εξ αυτού του λόγου και μόνο Εν πάση περιπτώσει, δεν έχει αποδειχθεί η παράβαση του καθήκοντος επιμέλειας της εναγομένης. Συγκεκριμένα δεν προκύπτει από την ενώπιον μου μαρτυρία ότι στον χώρο των αποχωρητηρίων υπήρχε ολισθηρό πάτωμα ή επικρατούσε τέτοια κατάσταση που δημιουργούσε προβλεπτό κίνδυνο ότι κάποιο πρόσωπο μπορούσε να γλιστρήσει. Το γεγονός ότι σε μια γωνία του χώρου κάποιο πρόσωπο καθάριζε, δεν συνεπάγεται ότι το σύνολο του χώρου παρουσίαζε τέτοια εικόνα ή βρισκόταν σε τέτοια κατάσταση που να επέβαλλε τη λήψη μέτρων. Επιπλέον, δεν προκύπτει από την ενώπιόν μου μαρτυρία ότι το σύνολο του χώρου των αποχωρητηρίων ήταν βρεγμένο ή το πάτωμα ήταν ολισθηρό. Αντιθέτως, η ίδια η ενάγουσα ανέφερε ότι δεν είδε βρεγμένο πάτωμα και ότι έφθασε με ασφάλεια από το σημείο που βρισκόταν ο νιπτήρας των γυναικών στο σημείο που βρισκόταν ο νιπτήρας των ανδρών. Ακολούθως στην επιστροφή της επεσυνέβη η πτώση. Επομένως, μέσα από την ενώπιόν μου μαρτυρία δεν προκύπτει ότι ο χώρος των αποχωρητηρίων ήταν σε τέτοια κατάσταση που επέβαλε την λήψη μέτρων ή ότι το πάτωμα ήταν ολισθηρό ώστε να απαιτείται η λήψη μέτρων, όπως η ανάρτηση προειδοποιητικής πινακίδας. Συνακόλουθα, δεν έχει αποδειχθεί ούτε η παράβαση του καθήκοντος επιμέλειας της εναγόμενης. Στη βάση των ανωτέρω η αγωγή της ενάγουσας εναντίον της εναγόμενης δεν μπορεί να επιτύχει. Κατάληξη Συνεπακόλουθα της πιο πάνω κατάληξής μου, η αγωγή απορρίπτεται. Τα έξοδα επιδικάζονται υπέρ της εναγομένης και εναντίον της ενάγουσας, ως αυτά υπολογισθούν από τον Πρωτοκολλητή και εγκριθούν από το Δικαστήριο ............. Μ. Χριστοδούλου, Ε.Δ. ΠΙΣΤΟ ΑΝΤΙΓΡΑΦΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΗΤΗΣ cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο