Μιχαήλ Παπαγεωργίου ν. Γενικού Εισαγγελέα, Αρ. Αγωγής: 2687/2014, 1/8/2023

(1999)1 ΑΑΔ 1227). Συγκεκριμένα ως η παράγραφος 1 (α) της Υπεράσπισης του Εναγόμενου εγείρει, το Δικαστήριο καλείται να αποφασίσει αν: «Η Αγωγή δεν μπορεί να προωθηθεί, καθ' ότι ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας καλύπτεται από Προνόμιο και/ή Άσυλο ως προς δηλώσεις που αφορούν τα καθήκοντα, τις ευθύνες, τις πράξεις, τις εξουσίες και οποιοδήποτε άλλο ζήτημα γενικού ενδιαφέροντος, σύμφωνα με το Σύνταγμα». Οι ευπαίδευτοι συνήγοροι των μερών προέβησαν και σε παραδεκτά γεγονότα, ώστε να μπορεί το Δικαστήριο να αποφανθεί για το ως άνω ζήτημα. Συγκεκριμένα έγινε αποδεκτή η αποστολή της επιστολής του Προέδρου της Δημοκρατίας προς τον Ενάγοντα, ημερομηνίας 26/3/2014, στην οποία αναφέρετο εν συντομία ότι: Αποφάσισε την άμεση παύση του από τη θέση του Αρχηγού Αστυνομίας, για λόγους δημοσίου συμφέροντος. Προς τούτο έλαβε σοβαρά υπόψη την κατ' επανάληψη από μέρους του Ενάγοντα απουσία σεβασμού προς αποφάσεις θεσμικών οργάνων της Δημοκρατίας, των Δικαστηρίων και υποδείξεις της Επίτροπου Διοικήσεως. Έγινε αναφορά και σε πλημμελή εκτέλεση των καθηκόντων του, αναφορικά με την πάταξη του σοβαρού εγκλήματος και την πραγματική ασφάλεια του πολίτη. Επίσης παραδεκτά ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας δημοσίευσε την εν λόγω επιστολή στα ΜΜΕ. Σε αυτό το πλαίσιο γεγονότων, αμφότεροι οι συνήγοροι των μερών παρέδωσαν γραπτά κείμενα αγορεύσεων υποστηρίζοντας ο μεν Ενάγων ότι δε τίθεται ζήτημα προεδρικής ασυλίας, αφού δεν ενάγεται ο ίδιος ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, αλλά ο Γενικός Εισαγγελέας. Ο δε Εναγόμενος επιχειρηματολόγησε ως προς το ανέλεγκτο των αποφάσεων του Προέδρου της Δημοκρατίας, σχετικά με τον διορισμό και την παύση Αρχηγών της Αστυνομίας και άρα της ασυλίας που αυτό του προσφέρει, για πράξεις του κατά την άσκηση του λειτουργήματος του. Δεν μπορώ, παρά να σημειώσω την εκτροπή στις θέσεις του Εναγόμενου, ως τέθηκαν στην γραπτή του αγόρευση. Όπως και προφορικά ξεκαθαρίστηκε, αλλά και ο ίδιος ο Εναγόμενος θέτει στην πρώτη σελίδα της αγόρευσης του, με την παρούσα εξετάζεται αποκλειστικά και μόνο το ζήτημα του Ασύλου. Παρά ταύτα η αγόρευση του Εναγόμενου εκτείνεται σε μια σειρά ζητημάτων, που καταλήγουν ακόμα και στην ίδια την ουσία της αγωγής. Τίθενται ζητήματα ευθύνης του Γενικού Εισαγγελέα στη βάση των δικογράφων, αοριστίας των δικογράφων σε σχέση με την όποια ευθύνη, ζητήματα διοικητικού δικαίου ως προς το κυβερνητικό της απόφασης του Προέδρου της Δημοκρατίας, ακόμα και νομιμοποίησης του Ενάγοντα. Με κάθε σεβασμό τούτα είναι ζητήματα που εκφεύγουν του νομικού σημείου επί του οποίου καλείται να αποφασίσει το Δικαστήριο και ακουμπούν την ουσία. Ειρήσθω εν παρόδω, θα πρέπει να ξεκαθαριστεί, σε σχέση με τις αιτιάσεις του Εναγόμενου, ότι ο Ενάγων απέσυρε μόνο την αξίωση του για ειδικές αποζημιώσεις και όχι το σύνολο του αιτητικού Α της Έκθεσης Απαίτησης του, κάνοντας μάλιστα ρητή αναφορά προς τούτο (βλ. πρακτικό ημ. 8/6/2023). Αναφορικά με το επίδικο ζήτημα το άρθρο 45

(6)του Συντάγματος αναφέρει τα εξής: «Ο Πρόεδρος ή ο Αντιπρόεδρος της Δημοκρατίας δεν δύναται να εναχθή δι' οιανδήποτε πράξιν ή παράλειψιν αυτού εν τη εκτελέσει του λειτουργήματός του ουδέν όμως των εν τη παρούση παραγράφω οριζομένων δύναται να ερμηνευθή ως αποστερούν καθ' οιονδήποτε τρόπον οιονδήποτε πρόσωπον του δικαιώματος εναγωγής της Δημοκρατίας, ως ο νόμος προβλέπει.» Εν προκειμένω δεν μπορεί να αμφισβητηθεί ότι η επιστολή προς παύση του Ενάγοντα ήταν ανάμεσα στα καθήκοντα του Προέδρου της Δημοκρατίας. Είναι σημαντικό, όμως, να αναφερθεί ότι εν προκειμένω δεν αμφισβητείται ή δεν θα καταστεί επίδικο το νόμιμο ή ανέλεγκτο της παύσης του Ενάγοντα, αλλά αν η δημοσίευση της επιστολής παραίτησης του στοιχειοθετεί επιζήμια ψευδολογία εναντίον του. Και η δημοσίευση της επιστολή από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας στα ΜΜΕ, εμπίπτει εντός των καθηκόντων του. Έχει νομολογηθεί ότι η δημόσια έκφραση της άποψης, της θέσης δημόσιου λειτουργού, σε σχέση με την διαχείριση προσωπικού, ειδικά όταν αφορά άμεσα το ευρύ κοινό, εμπίπτει εντός των ενεργειών της διακριτικής τους ευχέρειας (Barr v. Matteo, 79 S.Ct. 1335, 1341, 360 U.S. 564, 574-75 (U.S. 1959). Πόσο μάλλον η παύση του Αρχηγού Αστυνομίας και ο λόγος που αυτή επήλθε, από τον Αρχηγό της Πολιτείας (βλ. άρθρο 36 του Συντάγματος) είναι ζήτημα που επηρεάζει τους πολίτες και εμπίπτει εντός των καθηκόντων του Προέδρου της Δημοκρατίας να το δημοσιεύσει. Εν προκειμένω όμως δεν ενάγεται ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, αλλά ο Γενικός Εισαγγελέας, για τις πράξεις του Προέδρου της Δημοκρατίας, όπως φαίνεται στον τίτλο του Κλητηρίου Εντάλματος. Το άρθρο 45

(6)αναφέρει ρητώς ότι δεν αποστερείται το δικαίωμα αγωγής εναντίον της Δημοκρατίας, παρά την ασυλία που παρέχεται στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας. Στην Μαρίας Ανδρέα Ιωαννίδη και Ανδρέα Σταύρου Γεωργίου ως Διαχειριστών της περιουσίας του αποβιώσαντος Ανδρέα Νικόλα Ιωαννίδη κ.ά. v. Δημήτρη Χριστόφια ECLI:CY:AD:2018:A183, Πολιτική Έφεση 492/2012 ημερ. 23/4/2018, ECLI:CY:AD:2018:A183, σε αγωγή εκεί κατά του Προέδρου της Δημοκρατίας κρίθηκε ότι ο τελευταίος φέρει ασυλία στη βάση του άρθρου 45

(6)του Συντάγματος. Έγινε όμως σαφής μνεία στο ότι οι εφεσείοντες δεν παρέμεναν χωρίς ένδικο μέσο εφόσον σ΄ αυτούς παρεχόταν η θεραπεία του Άρθρου 172 του Συντάγματος εναντίον της Κυπριακής Δημοκρατίας, η οποία ήταν η Εναγόμενη 1 εκεί. Το άρθρο 172 του Συντάγματος κατοχυρώνει την ευθύνη της Δημοκρατίας, για ζημιογόνες πράξεις ακόμα και των αρχών αυτής. Αναλόγως αποφασίστηκε και σε σειρά πρωτόδικων αποφάσεων. Στην απόφαση ημερομηνίας 19.3.2019 στην αγωγή του Ε.Δ. Λάρνακας με αρ. 1598/2014, Ιωαννίδη κ.ά. ν. Χριστόφια, η Π.Ε.Δ. Λ. Δημητριάδου (ως ήταν τότε), αποφάσισε ότι ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας απολαμβάνει ασυλίας και αφού παρέλθει η θητεία του. Πρόσθεσε όμως ότι στους εκεί Ενάγοντες παρέχεται η θεραπεία του Άρθρου 172 του Συντάγματος εναντίον της Δημοκρατίας. Στην Αντωνιάδη κ.α. ν. Αναστασιάδη κ.α., Αρ. Αγωγής: 2997/2016, 29/5/2020, η Γ. Πετάση - Κορφιώτη ΑΕΔ (ως ήταν τότε), αν και αποφάσισε επιτυχία της προδικαστικής ένστασης σε σχέση με τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, σημειώθηκε ότι παρέχεται η θεραπεία του άρθρου 172 του Συντάγματος εναντίον της Δημοκρατίας, η οποία και είχε εναχθεί. Δηλαδή δεν έλαβε χώρα καμία διαταγή για τη Δημοκρατία, η οποία ήταν διάδικος στην εκεί υπόθεση, ενώ αποφασίστηκε ότι η προεδρική ασυλία απάλλασσε από την αστική ευθύνη τον Εναγόμενο, Πρόεδρο της Δημοκρατίας. To ΕΔΔΑ θέτει ως την σοβαρότερη προϋπόθεση για να αποστερηθεί πρόσωπο του δικαιώματος του στην πρόσβαση στο Δικαστήριο, ως το άρθρο 6 της ΕΣΔΑ το ορίζει, την παροχή εναλλακτικής θεραπείας (Klausecker v. Γερμανίας, 415/07, 06/01/2015, παρ. 76, Prince Hans-Adam Ii οf Liechtenstein v. Γερμανίας, 42527/98, 2/07/2001, παρ. 48). Στην Osman v. Ηνωμένου Βασιλείου 23452/94, 28/10/1998, παρ. 153, κρίθηκε ότι η ασυλία της Αστυνομίας από αστικές αξιώσεις εναντίον της δεν παρείχε εναλλακτικό τρόπο για διεκδίκηση αποζημιώσεων και έτσι παραβιαζόταν το δικαίωμα του Αιτητή στη δίκαιη δίκη. Στην A. v. Ηνωμένου Βασιλείου, 35373/97, 17/12/2002, παρ. 86, κρίθηκε ότι η απόλυτη ασυλία των μελών του κοινοβουλίου δεν άφηνε χωρίς εναλλακτικές θεραπείες ζημιωθέντες, με αναφορά σε μια σειρά από διαβήματα που μπορούσαν να ληφθούν. Η Urechean και Pavlicenco ν. Δημοκρατία της Μολδαβίας, 27756/05 41219/07, 02/12/2014, παρ. 52-55, αφορούσε υπόθεση λιβέλου και αποφασίστηκε ότι η απόλυτη ασυλία του Προέδρου, χωρίς να παρέχεται εναλλακτική θεραπεία στους Αιτητές, αποτελούσε δυσανάλογο περιορισμό του δικαιώματος τους για πρόσβαση στο Δικαστήριο. Η ανάγκη εξισορρόπησης της απόλυτης ασυλίας του Προέδρου της Δημοκρατίας, με το δικαίωμα ενός εκάστου σε θεραπεία από ζημιογόνα εναντίον του πράξη, έχει τονιστεί και σε αποφάσεις των αμερικάνικων δικαστηρίων. Στην εμβληματική, πλέον, ως προς το ζήτημα της απόλυτης ασυλίας, Nixon v. Fitzgerald, 457 U.S. 731

(1982), τέθηκε ότι η ύπαρξη εναλλακτικών θεραπειών κατοχυρώνει ότι η απόλυτη ασυλία του Προέδρου, δεν τον θέτει υπεράνω του Νόμου (above the law). Αυτή η εναλλακτική θεραπεία που απαιτείται ώστε να εξισορροπηθεί η απόλυτη ασυλία του Προέδρου της Δημοκρατίας με το δικαίωμα της πρόσβαση στο Δικαστήριο, δίδεται στο ημεδαπό δίκαιο μέσω του άρθρου 172 του Συντάγματος. Προς τούτο σαφή αναφορά γίνεται και στο ίδιο το άρθρο 45

(6)του Συντάγματος, όπου ρητώς καταγράφεται η αγωγή εναντίον της Δημοκρατίας για ζημιογόνες πράξεις εναντίον πολιτών, ως ένδικο μέσο που μπορεί να ασκηθεί, παρά την απόλυτη ασυλία που απολαμβάνει ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας. Άρα το ίδιο το άρθρο που δίδει απόλυτη ασυλία, ορίζει και την εναλλακτική θεραπεία που έχει ο επηρεαζόμενος, πληρώντας έτσι τα όσα η νομολογία του κοινοδικαίου και του ΕΔΔΑ ορίζουν. Στη Nixon, πιο πάνω, όμως, γίνεται ακόμα μια κρίσιμη αναφορά ως κάτωθι: «For the President, as for judges and prosecutors, absolute immunity merely precludes a particular private remedy for alleged misconduct in order to advance compelling public ends.» H απόλυτη ασυλία, λοιπόν, αποτελεί προσωποπαγές δικαίωμα του Προέδρου της Δημοκρατίας. Σκοπό έχει να καταστήσει τον Αρχηγό της Πολιτείας απερίσπαστο στην εκτέλεση των καθηκόντων του, να του επιτρέψει να λάβει τολμηρές αποφάσεις όπως ο ίδιος κρίνει βέλτιστο για τον τόπο, χωρίς φόβο, χωρίς να επικρέμαται η δαμόκλειος σπάθη να εναχθεί για αυτές. Δεν μπορεί η Δημοκρατία ή κυβερνητικοί φορείς, όμως, να ωφεληθούν από αυτό το προσωποπαγές δικαίωμα άλλου. Η απόλυτη ασυλία, δεν εκτείνεται και σε άλλες υπηρεσίες ή όργανα, όσο στενά συνδεδεμένα και αν είναι με το φορέα της (βλ. και Smith v. Gribetz, 958 F.Supp. 145, 155 (S.D.N.Y., 1997) και Ying Jing Gan v. City of New York, 996 F.2d 522, 529 (2d Cir.1993)). Στην βάση των ως άνω η προδικαστική ένσταση του Εναγόμενου απορρίπτεται. ........... ( Υπ.) Α. Λουκά, Ε.Δ. ΠΙΣΤΟΝ ΑΝΤΙΓΡΑΦΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΗΤΗΣ cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο