ΝΕΟΦΥΤΑ Ι. ΕΥΘΥΜΙΟΥ ν. ΑΡΧΗ ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟΥ ΚΥΠΡΟΥ, Αγωγή αρ. 1580/2015, 15/9/2023 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Α

απαλλοτρίωσης, η προσφυγή αναστέλλει τη διαδικασία της αναγκαστικής απαλλοτρίωσης. Σε περίπτωση οποιουδήποτε περιορισμού, κατ' εφαρμογή της τρίτης παραγράφου του εν λόγω άρθρου, το Δικαστήριο δύναται να διατάσσει αναστολή οποιασδήποτε σχετικής διαδικασίας. Κάθε απόφαση Δικαστηρίου που εκδίδεται κατ' εφαρμογή της § 11 υπόκειται σε έφεση. Ο λόγος στην § 11 είναι για προσφυγή «στο Δικαστήριο», χωρίς αναφορά «στο πολιτικό Δικαστήριο» για καθορισμό αποζημίωσης, όπως προηγουμένως, και αφήνεται να νοηθεί ότι η αναφορά είναι για Δικαστήριο που είναι αρμόδιο για τον έλεγχο της νομιμότητα της αρχής που στερεί ή περιορίζει την ιδιοκτησία, σε συνάρτηση και με το περιεχόμενο του άρθρου 146 Σ. Ωστόσο, στη Holy See of Kitium of Limassol v. The Municipal Council of Limassol [15]

§ 1

, η αρχική επίδοση της ειδοποίησης της ΑΗΚ προς τον ιδιοκτήτη ή κάτοχο για λήψη συγκατάθεσης, εάν ο ιδιοκτήτης είναι άγνωστος, μπορεί να γίνει και με ανάρτηση στη γη. Η προθεσμία για εξασφάλιση τυχόν έγκρισης είναι σύντομη. Εντός 14 ημερών από την επίδοση ή ανάρτηση, ο ιδιοκτήτης ή κάτοχος μπορούν να συγκατατεθούν. Εάν συγκατατεθούν στην πρόθεση της ΑΗΚ, που μπορεί να περιλαμβάνει ή να μην περιλαμβάνει προσφορά ή μηχανισμό απαίτησης αποζημίωσης, το θέμα τελειώνει εκεί, η ΑΗΚ μπορεί να παρέμβει με νομική βάση τη συγκατάθεση του ιδιοκτήτη ή κατόχου και τη μεταξύ τους συμφωνία (contractual/voluntary wayleave), η οποία αποτελεί και τη βάση τυχόν διαφορών τους. Εάν με το έντυπο συγκατάθεσης ο ιδιοκτήτης ενστεί σε συγκεκριμένους όρους ή θέσει όρους και προϋποθέσεις (π.χ. πληρωμή αποζημίωσης) και δεν επέλθει συμφωνία σε σχέση με αυτούς, ή εάν παραλείψει να συγκατατεθεί γενικότερα, άρα δεν έχει επέλθει συμφωνία (γιατί δεν υπήρξε ανταπόκριση για συγκατάθεση ή διαβούλευση, κατ' επέκταση υπάρχει διαφωνία), κατά κανόνα, δεν παρεμβαίνει η ΑΗΚ, η οποία φυσικά έχει τη δυνατότητα να συνεχίσει να επιδιώκει τη σύναψη κάποιας συμφωνίας. Στον βαθμό που η εγκατάσταση είναι αναγκαίο να γίνει, για τους σκοπούς της δημόσιας ωφέλειας, και δεν υπάρχει συμφωνία, αποτείνεται στον Έπαρχο. Ούτε η διαδικασία με την οποία η ΑΗΚ υποβάλλει στον Έπαρχο αίτημα για τη συγκατάθεσή του είναι ρυθμισμένη. Ο Έπαρχος διαβουλεύεται με την αρμόδια αρχή τοπικής αυτοδιοίκησης, και μπορεί να δώσει τη συγκατάθεσή του, με ή χωρίς όρους ή προϋποθέσεις, αν κρίνει δίκαιο. Σ' αυτήν την περίπτωση, ο λόγος είναι για αναγκαστική δίοδο (compulsory wayleave). Δεν προβλέπεται διαδικασία υποχρεωτικής ακρόασης του ιδιοκτήτη ή κατόχου γης από τον Έπαρχο. Αυτή η έλλειψη είναι πιο αισθητή

§ 2

. Η απόφαση αναγκαστικής επιβολής, που περατώνεται με τη λήψη της συγκατάθεσης του Έπαρχου, είναι της ΑΗΚ (που εκείνη είναι και η εκτελεστή διοικητική πράξη)[4]. Το να μην προσβληθεί με προσφυγή, και να αφεθεί να επιβληθεί ο περιορισμός, δεν επηρεάζει το δικαίωμα αποζημίωσης, εάν ο περιορισμός, που πλέον επιβάλλεται και δεν συμφωνείται, μειώνει ουσιωδώς την αξία του ακινήτου. Σύμφωνα με την § 2, όταν η ανάγκη είναι να τοποθετηθεί όχι απλώς γραμμή σε γη χωρίς οικοδομές (§ 1), αλλά γραμμή ή άλλη εγκατάσταση σε οικοδομή ή σε γη με οικοδομές, χρειάζεται οπωσδήποτε η συγκατάθεση του ιδιοκτήτη ή του κατόχου. Εάν δεν υπάρχει τέτοια συγκατάθεση, δεν υπάρχει δυνατότητα επέμβασης, ούτε η συγκατάθεση του Έπαρχου μπορεί να υποκαταστήσει την απουσία της. Όταν, όμως, πρόκειται για επίτονο ή στήριγμα υπέργειας γραμμής ή υποστήριγμα ή ορθοστάτης για τον αποκλειστικό σκοπό της εξασφάλισης της υποστήριξης υπέργειας γραμμής, σε γη ή σε οικοδομή (on any land or building), τότε, ο Έπαρχος, μπορεί, κατόπιν διαβούλευσης με την αρμόδια αρχή τοπικής αυτοδιοίκησης, εάν ο ιδιοκτήτης και ο κάτοχος παράλογα αρνούνται τη συγκατάθεσή τους, να παρέχει τη δική του συγκατάθεση, και τότε (εφόσον πρόκειται περισσότερο για δέσμευση με στοιχεία τύπου "easement") καθορίζει υποχρεωτικά (shall fix) ποσό αποζημίωσης ή ετήσιου ενοικίου ή και τα δύο, που πληρώνονται από τους ανάδοχους στον ιδιοκτήτη ή και κάτοχο, αναλόγως. Όπως λέχθηκε προηγουμένως, εδώ είναι πιο αισθητή η απουσία ακρόασης του ιδιοκτήτη ή κατόχου, γιατί, ενώ ο Έπαρχος μπορεί να υποκαταστήσει την έλλειψη συγκατάθεσης εάν υπάρχει από μέρους του ιδιοκτήτη ή κατόχου «παραλογισμός» ως προς την μη συγκατάθεσή του, δεν προβλέπεται υποχρεωτική διαδικασία ακρόασης του ιδιοκτήτη ή κατόχου από τον Έπαρχο, όπως, για παράδειγμα, προβλέπεται σχετική διαδικασία ακρόασης στους αγγλικούς The Electricity (Compulsory Wayleaves) (Hearings Procedure) Rules 1967.

§ 2

, υποχρεωτικά ο Έπαρχος, όταν παρέχει τη συγκατάθεσή του για την εγκατάσταση, σε ιδιωτική γη ή σε οικοδομή, αναγκαίου επίτονου ή στηρίγματος υπέργειας γραμμής ή υποστηρίγματος ή ορθοστάτη, για τον αποκλειστικό σκοπό της εξασφάλισης της υποστήριξης υπέργειας γραμμής, καθορίζει ο ίδιος την αποζημίωση, που πρέπει να καταβάλει η ΑΗΚ.

§ 1

, και ως εκ της δυνατότητάς του

§ 2

, δεν αποκλείεται (δυνητικά) να καθορίζει αποζημίωση στο πλαίσιο της συγκατάθεσής του υπό μορφή όρου ή προϋπόθεσης. Ωστόσο, δεν είναι υποχρεωμένος να μπει σε τέτοια διαδικασία. Στους αγγλικούς Κανονισμούς, που διέπουν το ίδιο θέμα, η αποζημίωση καθορίζεται πάντοτε από το Land Tribunal, εάν δεν επέλθει συμφωνία γι' αυτήν, την οποία μπορεί να επιδιώξει οποιοδήποτε μέρος[5], και δεν υπάρχει δυνατότητα διοικητικού οργάνου να μπει στη διαδικασία να καθορίσει αποζημίωση. Από την ίδια παράγραφο § 2, στην εγχώρια νομοθεσία, που εκείνη προβλέπει υποχρέωση του Έπαρχου να καθορίζει αποζημίωση σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, προκύπτει και ο τρόπος αποζημίωσης που μπορεί να δοθεί για την επιβολή περιορισμού που μειώνει ουσιωδώς την αξία του ακινήτου. Μπορεί να αφορά ένα ποσό εφάπαξ, ετήσιο ενοίκιο, ή και τα δύο. Στο στάδιο που ο ιδιοκτήτης ή κάτοχος λαμβάνει έντυπο συγκατάθεσης για επιβολή περιορισμού με βάση το άρθρο 31 Κεφ.170, εάν παραλείψει να συγκατατεθεί πλήρως ή να ανταποκριθεί, δεν μπορεί να τεκμαίρεται είτε (σιωπηρή) συμφωνία του είτε μη αξίωση για αποζημίωση. Δεν επέρχεται συμφωνία. Υπάρχει διαφωνία. Εάν η ΑΗΚ επιλέξει να μην εστιάσει στην επίλυσή της, αλλά να αποταθεί στον Έπαρχο για να εξαναγκαστεί η δίοδος, και ούτε σε εκείνο το στάδιο της διαδικασίας επέλθει κάποια συμφωνία για το θέμα της αποζημίωσης, για οποιονδήποτε λόγο (π.χ. γιατί δεν υπήρξε ακρόαση του ιδιοκτήτη ή κατόχου ή γιατί δεν απασχόλησε τον Έπαρχο το ζήτημα), μπορεί να αποφασίσει το Δικαστήριο, εάν υπάρχει ουσιαστικό δικαίωμα σ' αυτήν, με πηγή και βάση του ουσιαστικού δικαιώματος να είναι το άρθρο 23 § 3 Σ. Εάν, σε οποιαδήποτε διαδικασία των §§ 1, 2, ο Έπαρχος καθορίσει συγκεκριμένο ποσό ως αποζημίωση που θα πρέπει να καταβάλει η ΑΗΚ και το ύψος της αποζημίωσης δεν είναι αποδεκτό, υπάρχει διαφωνία ως προς το ύψος του ποσού, για την οποία μπορεί να αποφασίσει το Δικαστήριο. Εάν, σε οποιαδήποτε διαδικασία των §§ 1, 2, ο Έπαρχος δεν καθορίσει συγκεκριμένο ποσό ως αποζημίωση που θα πρέπει να καταβάλει η ΑΗΚ, και υπάρχει διαφωνία ως προς το εάν υπάρχει ουσιώδης μείωση της αξίας του ακινήτου για την οποία να οφείλεται αποζημίωση, και πάλι, μπορεί να αποφασίσει το Δικαστήριο. Η έγκριση του Έπαρχου που δόθηκε στην προκειμένη περίπτωση (Τεκμήριο 3β) αναφέρεται σε 7 αγωγούς και σε 1 πυλώνα. Στον κτηματικό χάρτη της προτεινόμενης πορείας που κατατέθηκε (Τεκμήριο 2δ), φαίνεται η πορεία της γραμμής και ένας πυλώνας στο σύνορο του τεμαχίου της Ενάγουσας με το τεμάχιο 498. Τι υλοποιήθηκε τελικά, θα εξηγηθεί στη συνέχεια. Ο Έπαρχος δεν έθεσε όρους ή προϋποθέσεις σχετικές με κάποια αποζημίωση ούτε το θέμα τυχόν αναγκαίας αποζημίωσης φαίνεται να απασχόλησε σε οποιοδήποτε στάδιο και να επήλθε κάποια συμφωνία. Η αναφορά του στη συμφωνία ημερομηνίας 31.01.2008, όπως και στο εγκεκριμένο σχέδιο, και γενικότερα στη νομιμότητα, δεν συνιστά όρο ή προϋπόθεση της συγκατάθεσης του, που εάν δεν υλοποιηθεί, αίρεται· απλώς υπενθυμίζει στην ΑΗΚ ορισμένες εκ των υποχρεώσεων, που ούτως ή άλλως έχει ή ανέλαβε. Όσον αφορά τη συμφωνία, το νόημα και η ισχύς της θα εξηγηθούν στη συνέχεια. Με την επιστολή της Εναγόμενης ημερομηνίας 10.03.2009, προς την Ενάγουσα, η Ενάγουσα πληροφορήθηκε για τη λήψη της συγκατάθεσης του Έπαρχου, κατ' εφαρμογή του άρθρου 31 § 1 Κεφ.170, κατ' επέκταση για την απόφασή της να επιβάλει τον περιορισμό, χωρίς αναφορά της σε οποιαδήποτε δικαιώματα της Ενάγουσας από τη λήψη της συγκεκριμένης ειδοποίησης. Όπως προαναφέρθηκε, όταν η εγκατάσταση της γραμμής δεν έχει χρονικά καθορισμένη διάρκεια, κατά πόσο υπάρχει επηρεασμός ή όχι, μπορεί να διαπιστωθεί μετά από την υλοποίηση της επιβολής του περιορισμού, η οποία μπορεί να απέχει χρονικά από την κοινοποίηση της πρόθεσης της ΑΗΚ να εγκαταστήσει γραμμή στην περιοχή ή από τη συγκατάθεση του Έπαρχου. Το ζήτημα, εάν θα πρέπει να καταβληθεί αποζημίωση ή όχι, είναι συνεχώς συναρτώμενο με την ουσιώδη μείωση της αξίας του ακινήτου, που μπορεί να μην προκαλεί η γραμμή σε μια χρονική στιγμή, αλλά να προκαλεί σε κάποιαν άλλη χρονική στιγμή, όταν, για παράδειγμα, θα χρειαστεί να αναπτυχθεί το ακίνητο. Συναφώς, με βάση τις §§ 3, 4, μπορεί, μετά την τοποθέτηση της γραμμής, ο ιδιοκτήτης ή κάτοχος να επιθυμεί να αφαιρεθεί, ενώ έχει λάβει ήδη αποζημίωση για την εγκατάστασή της (είτε κατόπιν συμφωνίας, είτε κατόπιν καθορισμού όπου δεν υπήρξε συμφωνία). Σε τέτοια περίπτωση, ενδεχομένως να πρέπει να καταβάλει τα έξοδα μετακίνησης, εάν τελικά αποφασιστεί, και εκεί αποκλείεται κάποια περαιτέρω αποζημίωση. Εξ αντιδιαστολής, δεν αποκλείεται, εάν δεν υπάρχει η δυνατότητα μετακίνησης, όπως άλλωστε αναγνωρίζει και η ΑΗΚ στην επιστολή της ημερομηνίας 04.11.2008 (Τεκμήριο 2α), να πρέπει να καταβληθεί τότε αποζημίωση. Ούτε για κάποια διαδικασία υποβολής αιτήματος μετακίνησης ή υποβολής αιτήματος αποζημίωσης λόγω μη μετακίνησης υπάρχουν ειδικότερες ρυθμίσεις. Εάν το θέμα της αποζημίωσης συμφωνήθηκε κατά την αρχική εγκατάσταση, ευλόγως, μόνο δια αιτήματος μετακίνησης μπορεί να απασχολήσει ξανά. Στην προκειμένη περίπτωση, η υπόθεση της Ενάγουσας είναι για αποζημίωσή της για την αρχική εγκατάσταση, ως προς την οποία δεν αιτήθηκε και δεν αιτείται μετακίνηση, αλλά θεωρεί ότι πρέπει να καταβληθεί αποζημίωση. Σύμφωνα με το Τεκμήριο 6, κατόπιν αίτησης της ΑΗΚ με αριθμό ΠΑΦ/00407/2004 που λήφθηκε από την πολεοδομική αρχή την 25.02.2004, την 14.07.2006 χορηγήθηκε πολεοδομική άδεια για την εγκατάσταση γραμμής μεταφοράς 132 kV και αποξήλωσης υφιστάμενης γραμμής στα χωριά Στρουμπί, Πολέμι, Δρύμου, Γιόλου, Λουκρούνου, Κάτω Ακουρδάλια, Χόλι, Σκούλλι, Γουδί, Χρυσοχού, Πελαθούσα, Πόλη Χρυσοχούς. Με την πολεοδομική έγκριση ΠΑΦ/00407/2004 Α (Τεκμήριο 7), που είναι αναπόσπαστο μέρος της ΠΑΦ/00407/2004, μεταξύ άλλων, προστέθηκε ο όρος

αναγκαστικής διόδου, ωστόσο, μόνον στις περιπτώσεις όπου επηρεάζεται ουσιωδώς η χρήση του εναπομείναντος ακινήτου. Το σύνολο των ποσοστών επηρεασμού, άμεσου και έμμεσου (Π% + Ε% = Σ%), που ουσιαστικά ταυτίζεται εννοιολογικά με το ποσοστό μείωσης της αξίας του ακινήτου (ακίνητο πριν τον περιορισμό = 100%, και ακίνητο μετά τον περιορισμό = 100%-Σ%), θα δείξει εάν είναι ένα ποσοστό σημαντικό, μη ανεκτό και αμελητέο, που ενεργοποιεί το πεδίο εφαρμογής του άρθρου 23 § 3 Σ. Έπειτα, η αναγωγή των ποσοστών (Π% και Ε%) στην αγοραία αξία του όλου ακινήτου, η οποία προσδιορίζεται με δεδομένα κατά τον χρόνο επιβολής του περιορισμού, είναι μόνον για τη μετατροπή του κάθε ποσοστού σε συγκεκριμένο ποσό. Για τίποτε άλλο. Η αναγωγή γίνεται ξεχωριστά για κάθε ποσοστό, καθότι είναι δυνατόν η αποζημίωση για τον περιορισμό (Π%) καθαυτό να είναι ένα ποσό εφάπαξ και η αποζημίωση για την επιζήμια επίδραση (Ε%), όπου υπάρχει, να είναι ένα ποσό πληρωτέο περιοδικά από την τοποθέτηση της γραμμής και για όσο χρόνο διαρκεί ο περιορισμός. Ως προς την έκταση που καταλαμβάνει η εγκατάσταση της γραμμής, τα άρθρα 73επ. Ν.122(Ι)/2003 (ως ίσχυε) προβλέπουν σχετικά με τη θέσπιση Κανόνων Μεταφοράς και Διανομής (ΚΜΔ) που συντάσσονται και εκδίδονται από τον ΔΣΜ, κατόπιν ρυθμιστικής απόφασης από την Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας Κύπρου (ΡΑΕΚ), εγκρίνονται από την ΡΑΕΚ και έπειτα δημοσιεύονται και τίθενται σε ισχύ. Οι ΚΜΔ διέπουν, μεταξύ άλλων, τις τεχνικές απαιτήσεις και περιορισμούς, περιλαμβανομένης ελάχιστης απόστασης της γραμμής από οικοδομές ή υποστατικά. Δεν είναι σε γνώση του Δικαστηρίου οι ΚΜΔ που είχαν εκδοθεί και εγκριθεί και ίσχυαν κατά τον χρόνο εγκατάστασης της γραμμής, το 2011, αλλά, όπως συνάγεται από τη μαρτυρία και την επιχειρηματολογία των δικηγόρων, δεν αμφισβητείται πως με βάση τους τότε ισχύοντες κανόνες η εναέρια γραμμή υψηλής τάσης 132 kV πρέπει να απέχει 15,50 μ. από το κέντρο της πορείας της μέχρι τις οικοδομές/υποστατικά, και στα 15,50 μ. περιλαμβάνεται και το όριο των 3 μ. που προβλέπουν οι σχετικοί οικοδομικοί κανονισμοί. Στην προκειμένη περίπτωση, όπως είναι κατανοητό, δεν τίθεται θέμα τοποθέτησης της ηλεκτρικής γραμμής σε απόσταση που παραβιάζει κάποιον κανονισμό. Ως προς τη θέση της γραμμής, στο σχέδιο, που ως είναι κοινά αποδεκτό πως χρησιμοποιήθηκε για να επιβληθεί ο περιορισμός στην Ενάγουσα, υπάρχει η ηλεκτρική γραμμή που διαμερίζει το ακίνητο αλλά ένας πυλώνας εκτός της έκτασης του τεμαχίου. Ο ΜΥ1 αναφέρει, στη σελίδα 17 της εκτίμησής του, πως η «λωρίδα γης» καταλαμβάνει «περίπου 1.325 τ.μ.». Ο ΜΕ1 αναφέρει, στις σελίδες 6 και 7 της εκτίμησής του, πως το άμεσα επηρεαζόμενο μέρος των 12,50 μ. εκατέρωθεν του κέντρου διέλευσης αντιστοιχεί σε 1.076 τ.μ., αλλά τα «επιπλέον» 15 μ. εκατέρωθεν του κέντρου διέλευσης αντιστοιχούν σε 2.300 τ.μ.. Ο ΜΕ1 διευκρίνισε πως προέβη σε εμβαδομέτρηση μέσα από το επίσημο κτηματικό σχέδιο, αλλά η εμπλοκή, στην ανάλυσή του, του έμμεσου επηρεασμού, με αναφορά σε «επιπλέον» 15 μ., δημιούργησε σύγχυση. Ο ΜΥ1 ήταν πιο ξεκάθαρος ότι τα 1.325 τ.μ. είναι η έκταση που καταλαμβάνει η «λωρίδα γης» και αυτή η θέση του ΜΥ1 είναι αποδεκτή. Το όλο εμβαδόν του τεμαχίου είναι 3.512 τ.μ., ως είναι κοινά αποδεκτό. Τα 1.325 τ.μ., που «δεσμεύονται» από τη γραμμή (γη άμεσης δέσμευσης), συνιστούν το 37,72% του όλου ακινήτου. Η άμεση δέσμευση έκτασης 37,72% έχει ιδιαιτερότητες: Δεν αφαιρείται από την ιδιοκτησία της Ενάγουσας, δεν περιλαμβάνει οικοδομή, ούτε έχει στοιχεία δουλείας, και περιορίζεται στην αναγκαστική άδεια διόδου των υπέργειων γραμμών. Είναι τοποθετημένες κατά τρόπο που διαμερίζουν το ακίνητο αλλά σε ύψος που επιτρέπει τον αέρα, σε εύλογο ύψος πάνω από την επιφάνεια της γης, και την επιφάνεια της γης και τα λοιπά στοιχεία της, να είναι προσιτά από την Ενάγουσα και τον σύζυγό της, και καθημερινές χρήσεις τους δεν απαγορεύονται σε νομικό επίπεδο, περιλαμβανομένης της καλλιέργειας. Παρά τη διατήρηση του τίτλου, της δυνατότητας χρήσης του, και της δυνατότητας φυσικής πρόσβασης στο σημείο που καταλαμβάνουν οι γραμμές, πρόκειται για γραμμές τοποθετημένες εντός της έκτασης της Ενάγουσας και όχι απλώς πολύ κοντά[12], που μεταφέρουν ηλεκτρικό ρεύμα τάσης που είναι σε επίπεδο υψηλής τάσης 132 kV και, σε κάθε περίπτωση, η χρήση της γης άμεσης δέσμευσης δεν είναι ελεύθερη για οποιαδήποτε χρήση από την Ενάγουσα, ως εάν να μην υπήρχαν καθόλου οι γραμμές, ενώ μπορεί να επιτευχθεί και είσοδος εξουσιοδοτημένου εκπροσώπου της Εναγόμενης στο σημείο της γραμμής για σχετικές εργασίες. Παρόλο που ένα εξυπακουόμενο συμφέρον (deemed interest) της Εναγόμενης στη λωρίδα γης της Ενάγουσας διαφέρει από το πραγματικό συμφέρον επί της γης (actual interest), υπάρχουν νόμιμοι περιορισμοί για την Ενάγουσα, που απορρέουν από το γεγονός της τοποθέτησης της ηλεκτρικής γραμμής. Δεν επιτρέπεται η οικοδόμηση στη γη άμεσης δέσμευσης, αλλά και οποιαδήποτε χρήση της επιφάνειας ή του αέρα που εκτείνεται στη συγκεκριμένη επιφάνεια σε ύψος που προσεγγίζει τις γραμμές δημιουργεί αναστολή εκ του ενδεχόμενου επηρεασμού είτε της λειτουργίας των γραμμών είτε από τη λειτουργία των γραμμών, που είναι φύσει οχληρή επέμβαση. Η ποιοτική αναπροσαρμογή του 37,72%, προς αποφυγή εξομοίωσης με οριστική στέρηση ιδιοκτησίας, αλλά λαμβάνοντας υπόψη και όλες τις υπόλοιπες ιδιαιτερότητες, δεν θα μπορούσε να μειώσει το ποσοστό αυτό κάτω από το 37% (Π=37%). Η επιζήμια επίδραση ως προς το υπόλοιπο μέρος του ακινήτου, δηλαδή τα υπόλοιπα 2.187 τ.μ., εάν υπάρχει ή όχι, και σε ποια έκταση, δεν έχει όμοια στέρεα βάση. Είναι ζήτημα πραγματικό που κρίνεται ελεύθερα από το Δικαστήριο, με βάση τα ενώπιον του δεδομένα. Έπειτα, αποδίδεται επίσης σε ένα ποσοστό που εμπερικλείει το σύνολο των παραγόντων που λαμβάνονται υπόψη. Κάποιοι από τους παράγοντες που λαμβάνονται υπόψη στον καθορισμό του ποσοστού άμεσου επηρεασμού, δυνατόν να λαμβάνονται υπόψη και στον καθορισμό του έμμεσου επηρεασμού. Το ακίνητο είναι εντός της πολεοδομικής ζώνης Γ3 που έχει κύρια χρήση τη γεωργική και περιορισμένες δυνατότητες οικοδομικής ανάπτυξης (ανώτατος συντελεστής δόμησης 10%, ανώτατος συντελεστής κάλυψης 10%, μέγιστος αριθμός ορόφων 2%) υποκείμενες σε επιμέρους προϋποθέσεις λόγω της πολεοδομικής ζώνης και της δήλωσης πολιτικής. Το ακίνητο είναι χωράφι καλλιεργημένο. Ο ΜΕ1 ανέφερε, και η αναφορά του αυτή δεν αμφισβητήθηκε, πως το ακίνητο καλλιεργείται από τον ίδιο, ο οποίος έχει φυτεμένο σ' αυτό αμπέλι. Τα καλώδια διαμερίζουν το ακίνητο, ενώ υπάρχει και πυλώνας κοντά στα σύνορα, αλλά εκτός της έκτασης του τεμαχίου της Ενάγουσας. Σχεδόν ολόχρονα, αλλά οπωσδήποτε τους οχτώ με εννέα μήνες, πρέπει ο ίδιος να είναι μέσα στο ακίνητο και να εργάζεται, με ψεκάσματα, κλαδέματα, λιπάσματα, μάζεμα του σταφυλιού. Όταν εργάζεται δίπλα από τα καλώδια, αισθάνεται, όπως είπε, το άγχος ή τον εκνευρισμό που είναι τα καλώδια από πάνω, λόγω της εντύπωσης πως αυτά είναι βλαπτικά. Δεν θεωρεί πως θα υπάρχει οποιοσδήποτε που θα επιθυμούσε να αγοράσει το ακίνητο, λόγω των καλωδίων. Θεωρεί ότι η αξία του μειώθηκε κατά 95%. Υπάρχει κύριος δρόμος που ξεκινά που τη Γιόλου και πάει στη Δρύμου, το χωράφι είναι 100 μέτρα από τον κύριο δρόμο, έχει δίοδο. Καλλιεργεί το χωράφι, ως ο σύζυγος της Ενάγουσας, τόσο πριν όσο και μετά από την τοποθέτηση της γραμμής. Αρχικά, υπήρχαν αμυγδαλιές και στη συνέχεια τοποθετήθηκε το αμπέλι, που θα έφερνε εισόδημα. Του υποβλήθηκε από τη συνήγορο της Εναγόμενης «θα παίρνετε και το εισόδημα σας κανονικά εφόσον δουλεύετε σκληρά», και ο ΜΕ1, αντιλαμβανόμενος ότι τα πράγματα οδηγούνταν προς την κατεύθυνση ότι δεν υπάρχει πραγματικός επηρεασμός από την τοποθέτηση των συρμάτων όσον αφορά την καλλιέργεια, που συνεχίζεται απρόσκοπτη, ανέφερε αμέσως «ένα άλφα εισόδημα παίρνω, όχι στο σημείο όπου μπορούσα να το επιληφθώ καλύτερα, είναι με τον φόβο που μπαίνω μέσα», και πάλι, διατηρώντας τις αναφορές του σε γενικό επίπεδο και σχετικά με τον φόβο που γενικευμένα υπάρχει από τη διέλευση των καλωδίων. Παρά τον φόβο ή τις ανησυχίες του, όμως, δεν θεώρησε ότι θα πρέπει να υποβάλλεται σε ιατρικές εξετάσεις και δεν έδειξε διάθεση να εγκαταλείψει με οποιονδήποτε τρόπο την καλλιέργεια εξαιτίας των καλωδίων. Καθ' όλη τη διάρκεια της μαρτυρίας του, διατήρησε τις αναφορές του, που σχετίζονται με τον επηρεασμό του ιδίου και δια του ιδίου της Ενάγουσας, γενικευμένες, ότι όλος ο κόσμος ξέρει πως είναι βλαπτικά τα καλώδια που μεταφέρουν ηλεκτρισμό υψηλής τάσης. Ωστόσο, επειδή το Δικαστήριο λειτουργεί στη βάση αποδείξεων, δεν έχει κάτι απτό στη διάθεσή του για τη διαφοροποίηση της χρήσης του ελεύθερου ακινήτου από την Ενάγουσα πριν και μετά την τοποθέτηση των γραμμών, συγκεκριμένες αναφορές σε απώλεια εισοδήματος, σε απώλεια συγκεκριμένων ευκαιριών πώλησης ή ανάπτυξης ή άλλης εκμετάλλευσης. Οι αναφορές του ΜΕ1 ότι ένα διπλανό του ακίνητο δεν αναπτύχθηκε λόγω των καλωδίων, που τέθηκαν υπό τύπον υπεκφυγής στην ερώτηση εάν ο ίδιος ή η Ενάγουσα επιχείρησαν να πωλήσουν το ακίνητο, η απάντηση στην οποία τελικά ήταν «όχι», δεν έχουν σχέση με το επίδικο ακίνητο, ως προς το οποίο υπάρχει η δυνατότητα υποβολής αιτήματος για μεταφορά των καλωδίων, εάν κάποια στιγμή πρέπει να χρησιμοποιηθεί διαφορετικά και δεν υπάρχει η δυνατότητα, λόγω των καλωδίων. Και πάλι, ενώ εν τέλει είχε απαντήσει, ο ΜΕ1, πως δεν έγινε οποιαδήποτε προσπάθεια πώλησης του ακινήτου, ούτε αιτήθηκε οποτεδήποτε πολεοδομική άδεια, επέστεφε, πεισματικά, στην ίδια απάντηση, ότι χρειάστηκε να το πωλήσει, αλλά πιστεύει (απλή πεποίθηση) πως δεν θα αγοραστεί λόγω των καλωδίων. Δέχθηκε και ο ίδιος ο ΜΕ1 πως η αρχική εκτίμηση με βάση την οποία κινήθηκε η αγωγή της Ενάγουσας είναι «πιο ανθρώπινη και λογική», γύρω στις €20.000,00. Παρόλο που ο ΜΕ1 προσπάθησε να περιγράψει γλαφυρά κάποιον φόβο ή ανησυχία που βιώνει κατά την καλλιέργεια, λόγω των συρμάτων (εάν πέσει κεραυνός, κ.λπ.), από τα λεγόμενά του, δεν προκύπτει συγκεκριμένη αλλαγή ως προς τον τρόπο χρήσης του ακινήτου για την Ενάγουσα, ενώ το Δικαστήριο δεν μπορεί να κινηθεί με βάση το ενδεχόμενο πρόληψης κάποιας πιθανής ζημιάς σχετιζόμενης με τη λειτουργία της ηλεκτρικής γραμμής και να επιδικάσει προληπτικές αποζημιώσεις. Βάσει της μαρτυρίας του ΜΕ1, δεν μπορεί το Δικαστήριο να καταλήξει σε εύρημα ότι υπάρχει επιζήμια επίδραση στο υπόλοιπο (ελεύθερο) ακίνητο. Δεν υπάρχει ή δεν έχει υποδειχθεί επί του παρόντος από τον ΜΕ1 συγκεκριμένο ενδιαφέρον οικοδομικής ανάπτυξης και ενεργοποίηση συγκεκριμένων διαδικασιών για οικοδομική ανάπτυξη, ώστε να διαφαίνεται πως οποιοσδήποτε πολεοδομικός περιορισμός σχετίζεται με την ύπαρξη των γραμμών. Δεν προσκομίστηκαν συγκεκριμένα σχέδια ή συμβόλαια για το επίδικο τεμάχιο, και το παράδειγμα που ανέφερε ο ΜΕ1 δεν πείθει ως προς το επιχείρημα πως αποκλείεται η πώληση ή ανάπτυξη ή άλλη εκμετάλλευση του όλου του συγκεκριμένου ακινήτου, επειδή διέρχεται η ηλεκτρική γραμμή, με δεδομένη τη νομική δυνατότητα μεταφοράς της, κατόπιν αιτήματος. Ο φόβος σε σχέση με τη βλαπτικότητα των ηλεκτρομαγνητικών πεδίων στον άνθρωπο ή στις καλλιέργειες ή στη διακίνηση ζώων στην ευρύτερη περιοχή, όσο κι αν η πλευρά της Εναγόμενης προσπάθησε να τον απαξιώσει, λαμβάνεται υπόψη σε υποθέσεις αυτής της φύσης, ακόμα κι αν οφείλεται σε επιστημονική άγνοια. Ο θόρυβος, οι εκλάμψεις, η οπτική ακαλαισθησία (visual intrusion) είναι όλα σχετικά σ' αυτό το κεφάλαιο και συχνά απασχολούν τη μαρτυρία και την επιχειρηματολογία σε υποθέσεις του είδους, σε διάφορες δικαιοδοσίες[13], άλλοτε γενικότροπα και άλλοτε συγκεκριμένα, χωρίς να σημαίνει πως ο ανάδοχος πράττει οτιδήποτε λάθος ή αντικανονικό σε σχέση με τη λειτουργία ή τη συντήρηση των γραμμών. Στις γενικές τοποθετήσεις που περιγράφουν απλώς τη φύση των ηλεκτροφόρων καλωδίων ως οχληρή ανάπτυξη, δεν διερευνάται καν η έκταση τέτοιας επιζήμιας επίδρασης. Τα ηλεκτροφόρα καλώδια, δια των οποίων η ΑΗΚ παρεμβαίνει (νόμιμα) στο ακίνητο, είναι φύσει οχληρή ανάπτυξη. Αυτό είναι κάτι που αφενός δεν μπορεί να αλλάξει ή να παρουσιαστεί διαφορετικά, αφετέρου δεν είναι θέμα πραγματογνωμοσύνης στη δίκη. Η δίκη δεν έγινε για να διαπιστωθεί η επιστημονική αλήθεια, εάν τα ηλεκτροφόρα καλώδια που μεταφέρουν ρεύμα τάσης 132 kV είναι βλαπτικά για την ανθρώπινη υγεία ή το περιβάλλον, ή εάν αυτό αποτελεί απλώς έναν μύθο. Επειδή ό,τι εξετάζεται είναι ο περιορισμός στην άσκηση του δικαιώματος ιδιοκτησίας της Ενάγουσας, και στο πλαίσιο αυτού η μείωση της αξίας του ακινήτου για την Ενάγουσα, δεν είναι, επίσης, θέμα πραγματογνώμονα να πει πώς επηρεάζεται η Ενάγουσα από αυτή την (φύσει) οχληρή επέμβαση. Είναι θέμα γεγονότων, που πρέπει να μαρτυρήσει ο εκάστοτε ενάγων, πώς βιώνει την παρουσία και λειτουργία των ηλεκτροφόρων γραμμών, που συναρτάται με τον συνήθη τρόπο χρησιμοποίησης και απόλαυσης του ακινήτου του. Η μαρτυρία του ΜΕ1, σε τέτοιο επίπεδο γενικών τοποθετήσεων, δεν επιτρέπει στο Δικαστήριο να συμπεράνει οτιδήποτε άλλο ως επιζήμια επίδραση εκτός από αυτό που δηλοί η ίδια η φύση του περιορισμού, που όμως λαμβάνεται υπόψη, στην έκταση που πρέπει, στο πλαίσιο της αξιολόγησης του περιορισμού καθαυτού (εξ ου και το 37% χωρίς περαιτέρω μείωση). Λαμβάνεται υπόψη επίσης η ωφέλεια του ηλεκτρισμού που λαμβάνει η περιοχή από την παρουσία της εγκατάστασης και της υπηρεσίας που παρέχεται δι' αυτής. Ο σκοπός δεν είναι η υπερβολή και η ενθάρρυνση κάποιας κουλτούρας αποζημιώσεων, αλλά ούτε και ο εκμηδενισμός του τρόπου που (φυσιολογικά) μπορεί να επηρεάζει αρνητικά την άσκηση του δικαιώματος ιδιοκτησίας η αναγκαστική (ακούσια) δίοδος των ηλεκτροφόρων καλωδίων από την ιδιωτική γη. Υπήρξε, κατά τη γνώμη μου, υπερβολή από την πλευρά της Ενάγουσας (δια των ΜΕ1 και ΜΕ2), που έτεινε να θέσει πως η τοποθέτηση της γραμμής κατά μήκος του ενός συνόρου του ακινήτου της και στην άκρη του ήταν παρέμβαση σχεδόν καταστροφική, δεικνύοντας μια διάσταση εκμετάλλευσης του γεγονότος ότι χρειάστηκε η γραμμή να περάσει και από το δικό της τεμάχιο, για να εξυπηρετήσει το κοινό καλό, παρόλο που δεν άλλαξε οτιδήποτε σε σχέση με τη χρήση του ακινήτου αυτού επί του παρόντος. Έχοντας υπόψη τα προαναφερόμενα, σε συνδυασμό με το γεγονός πως υπάρχει η νόμιμη δυνατότητα, εάν υπάρξει διαφοροποίηση στα δεδομένα χρησιμοποίησης του ακινήτου, να υποβληθεί αίτημα για μετακίνηση της γραμμής, για να εξεταστεί σε εκείνο το στάδιο ο επηρεασμός της Ενάγουσας στην άσκηση του δικαιώματος ιδιοκτησίας της από την ύπαρξη και λειτουργία των γραμμών, σε αυτή την υπόθεση, το Δικαστήριο δεν διαμορφώνει κάποιο ποσοστό επιζήμιας επίδρασης ως προς το υπόλοιπο μέρος του ακινήτου (Ε=0%). Ο περιορισμός ήταν ακούσιος, είναι χρονικά αόριστος και συνεχής, και έχει επιδράσει ουσιωδώς σε κύρια στοιχεία της κυριότητας, όπως ελεύθερη κατοχή και η απρόσκοπτη απόλαυση. Το συνολικό ποσοστό αρνητικού επηρεασμού/μείωσης της αξίας του ακινήτου, στο 37% (Π37% + Ε0% = Σ37%), έχοντας υπόψη τη φύση του περιορισμού και τη χρονική του διάρκεια και αοριστία, είναι πέραν αυτού που θα μπορούσε να θεωρείται τυπικό και ευλόγως ανεκτό (more than nominal), δεν είναι αμελητέο και είναι αρκούντως σημαντικό για να θεωρηθεί και ουσιώδες, ώστε να ενεργοποιεί το πεδίο εφαρμογής του άρθρου 23 § 3 Σ, προς αναζήτηση ανάλογης αποζημίωσης. Ο κρίσιμος χρόνος για τον εντοπισμό της αγοραίας αξίας, όπως προαναφέρθηκε, είναι ο χρόνος γνωστοποίησης της επιβολής του περιορισμού στην Ενάγουσα. Κατ' αναλογία με ό,τι ισχύει στην απαλλοτρίωση. Στην προκειμένη περίπτωση, είναι η 10.03.2009· ευρύτερα, το έτος 2009[14]. Συνεκτιμώνται τα μεταγενέστερα στοιχεία, στον βαθμό που μπορούν να συσχετιστούν με τα δεδομένα κατά τον χρόνο της γνωστοποίησης της επιβολής του περιορισμού. Ο ΜΕ2 δίδει αγοραία αξία του επίδικου ακινήτου το 2009 στα €24,92/τ.μ. και ο ΜΥ1 δίδει αγοραία αξία κατά τον χρόνο εκτίμησης