ΓΕΛΟΥΔΗ ΣΚΥΡΟΔΕΜΑ ΛΤΔ ν. Cyprus Popular Bank Public Co Ltd τελούσας υπό διαχείριση δυνάμει του Ν. 17(Ι)/2013 κ.α., Αρ. Αγωγής: 180/2017, 20/11/2023

ΓΕΛΟΥΔΗ ΣΚΥΡΟΔΕΜΑ ΛΤΔ ν. Cyprus Popular Bank Public Co Ltd τελούσας υπό διαχείριση δυνάμει του Ν. 17(Ι)/2013 κ.α., Αρ. Αγωγής: 180/2017, 20/11/2023 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ Ενώπιον: Χρ. Γ. Ππεκρή, Ε.Δ. Κλίμακα εξόδων: €50.000 -100.000 Αρ. Αγωγής: 180/2017 Μεταξύ: ΓΕΛΟΥΔΗ ΣΚΥΡΟΔΕΜΑ ΛΤΔ Εναγόντων -και-

1. Cyprus Popular Bank Public Co Ltd τελούσας υπό διαχείριση δυνάμει του Ν. 17(Ι)/2013
2. Τράπεζας Κύπρου Δημόσιας Εταιρείας Λτδ αυτοτελώς και σαν αναδόχου ή και διαδόχου ή και αποκτώντα προσώπου των δικαιωμάτων και υποχρεώσεων της Cyprus Popular Bank Public Co Ltd
3. Κυπριακής Δημοκρατίας δια του Γενικού Εισαγγελέα Εναγομένων Ημερομηνία: 20 Νοεμβρίου 2023 Εμφανίσεις: Για Ενάγουσα: κ. Γ. Πιττάτζης για ΓΙΩΡΓΟΣ Φ. ΠΙΤΤΑΤΖΗΣ Δ.Ε.Π.Ε. Για Εναγόμενη 3: κ. Μ. Οικονόμου για Γενικό Εισαγγελέα της Δημοκρατίας ΑΠΟΦΑΣΗ Δια της παρούσας αγωγής της η ενάγουσα αξιοί απόφαση για ποσό €59.218,32 πλέον τόκους και αποζημιώσεις, καθώς επίσης και σωρεία δηλωτικών αποφάσεων, ένεκα της απομείωσης των καταθέσεων που είχε στην εναγομένη
4. Σύμφωνα με τους δικογραφημένους ισχυρισμούς της ενάγουσας, διατηρούσε καταθέσεις στην εναγομένη 1 από κοινού με την ΝΕΒΙΣΟ ΣΚΥΡΟΔΕΜΑ ΛΤΔ. Μετά την απόφαση των εναγομένων για μεταφορά των περιουσιακών και άλλων στοιχείων της εναγομένης 1 στην εναγομένη 2, οι εν λόγω καταθέσεις της ενάγουσας απομειώθηκαν στο ποσό των €100.000, αφού συμψηφίστηκαν με χρεωστικά υπόλοιπα που υπήρχαν και διαχωρίστηκαν από τις καταθέσεις της ΝΕΒΙΣΟ ΣΚΥΡΟΔΕΜΑ ΛΤΔ. Είναι αυτή την διαφορά που διεκδικεί η ενάγουσα δια της αγωγής της, δηλ. το ποσό το οποίο αποκόπηκε συνεπεία του κουρέματος και/ή απομείωσης των καταθέσεων της. Πριν την έναρξη της ακροαματικής διαδικασίας η αγωγή διακόπηκε και/ή αποσύρθηκε αναφορικά με τις εναγόμενες 1 και 2 και παρέμεινε προς εκδίκαση μόνο σε σχέση με την εναγομένη
5. Ό,τι αποδίδεται στην εναγομένη 3 είναι ότι υπήρξε αμελής, ως οι κατ' ισχυρισμό πράξεις και/ή παραλείψεις της. Αυτές περιλαμβάνουν κατά την ενάγουσα, μεταξύ άλλων, την συνεχή και αλόγιστη αύξηση των δημοσίων δαπανών, την μεταφορά του ελέγχου του δημοσίου χρέους από την Κεντρική Τράπεζα στο Υπουργείο Οικονομικών και την κυβέρνηση, τον δυσβάστακτο δανεισμό από το εξωτερικό, την παράλειψη λήψης μέτρων με σκοπό τον έλεγχο της μεγάλης εισροής ξένων κεφαλαίων σε κυπριακές τράπεζες, την επέμβαση στην διαμόρφωση του προϋπολογισμού και την ανατροπή των σωστών και ισορροπημένων ισολογισμών που ετοίμαζαν οι τεχνοκράτες του Υπουργείου, την αποδοχή της απομείωσης του ελληνικού δημοσίου χρέους που κόστισε στις κυπριακές τράπεζες ζημιά ύψους 4.500.000.
6. δισεκατομμύρια ευρώ, την δαπάνη 1.800.000.000 διεσκατομμυρίων ευρώ για στήριξη της εναγομένης 1 και την παράλειψη να αποταθεί έγκαιρα στον Μηχανισμό Στήριξης της Ευρώπης. Περαιτέρω αποδίδεται στην εναγόμενη 3 ότι υπήρξε αμελής σε σχέση με τις κατ' ισχυρισμό πράξεις και/ή παραλείψεις της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου και της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς βάσει του αρ. 172 του Συντάγματος. Αυτές περιλαμβάνουν κατά την ενάγουσα, μεταξύ άλλων, την επίτρεψη της εισόδου ξένων καταθέσεων στις κυπριακές τράπεζες με επιτόκιο που οι κυπριακές τράπεζες και ή η κυπριακή οικονομία δεν μπορούσαν να αντέξουν, την επίτρεψη στις τράπεζες να παραχωρούν επισφαλή και μεγάλα δάνεια για αγορές ακινήτων, την παράλειψη άσκησης μακροοικονομικής επίβλεψης του χρηματοοικονομικού συστήματος, την παράλειψη σωστής και αποτελεσματικής συνεργασίας με τους υπόλοιπους κρατικούς φορείς, την παράλειψη λήψεως μέτρων για προστασία της κυπριακής οικονομίας, την πώληση των καταστημάτων της εναγομένης 1 στην Ελλάδα σε εξευτελιστικές τιμές, την έκδοση των διαταγμάτων ΚΔΠ 103 και 104 του 2013, την παράλειψη ενημέρωσης της κυβέρνησης ή και των επενδυτών για τους κινδύνους που περιέχοντο από την αγορά ομολόγων του ελληνικού δημοσίου. Δια της Υπεράσπισής της η εναγόμενη 3 αρνείται και απορρίπτει τους ισχυρισμούς της ενάγουσας καλώντας την σε απόδειξή των, ισχυρίζεται δε πως δεν έχει γνώση αναφορικά με τις όποιες συμφωνίες η ενάγουσα ελεύθερα συνήψε με την εναγομένη
7. Επιπρόσθετα η εναγόμενη 3 ισχυρίζεται ότι τα μέτρα εξυγίανσης που λήφθηκαν σε σχέση με την εναγόμενη 1, ακολούθησαν μία σειρά γεγονότων τα οποία περιγράφει στην παράγραφο 5 της Yπεράσπισης της, όπου μεταξύ άλλων δικογραφούνται και τα προβλήματα που κατ' ισχυρισμό της αντιμετώπιζαν οι εναγόμενες 1 και 2, με απότοκο την οικονομική τους στήριξη μέσω της επείγουσας παροχής ρευστότητας («ELA»). Αποτελεί ισχυρισμό της εναγομένης 3 ότι τυχόν κατάρρευση της εναγομένης 1 θα συμπαρέσυρε το όλο τραπεζικό σύστημα, ενόψει της συστημικότητάς της. Επομένως την 25/03/2013 επιτεύχθηκε νέα συμφωνία στο Eurogroup με την κυπριακή κυβέρνηση, για την εγκαθίδρυση προγράμματος οικονομικής προσαρμογής, προς αποφυγή χρεωκοπίας της Κύπρου. Μέσα στο πλαίσιο της εν λόγω συμφωνίας, συμφωνήθηκε μεταξύ άλλων όπως η εναγόμενη 1 τεθεί άμεσα υπό εξυγίανση, με την πλήρη συμμετοχή των μετόχων, των κατόχων ομολόγων και αξιογράφων και των ανασφάλιστων καταθετών. Συνεπακόλουθα, η Κεντρική Τράπεζα εξέδωσε σωρεία διαταγμάτων που αφορούσαν τις εναγόμενες 1 και 2, λαμβάνοντας υπόψη ότι συνέτρεχαν οι νομοθετικές προϋποθέσεις, αλλά και επιτακτικοί λόγοι δημοσίου συμφέροντος και/ή δημόσιας ωφελείας και/ή δημόσιας τάξης και/ή ασφάλειας. Περαιτέρω η εναγόμενη 3 ισχυρίζεται ότι η ενάγουσα δεν δικαιούται σε οποιαδήποτε αποζημίωση σε σχέση με τα μέτρα εξυγίανσης τα οποία λήφθηκαν και/ή η ενάγουσα δεν δικαιούται σε οποιοδήποτε ποσό διότι η οικονομική της θέση δεν έχει επιδεινωθεί σημαντικά σε σχέση με αυτή στην οποία θα βρισκόταν εάν δεν είχαν ληφθεί τα μέτρα εξυγίανσης και η εναγόμενη 1 τίθετο απευθείας σε εκκαθάριση. Επιπρόσθετα η εναγόμενη 3 ισχυρίζεται ότι δεν υπάρχει αιτιώδης συνάφεια μεταξύ της πώλησης των εργασιών της εναγομένης 1 και της κατ' ισχυρισμό ζημιάς της ενάγουσας με τις οποιεσδήποτε πράξεις και/ή ενέργειες της εναγομένης 3, η οποία ενήργησε υπό τις περιστάσεις με επιμέλεια και/ή έλαβε έγκαιρα όλα τα ενδεικνυόμενα και/ή επαρκή μέτρα για διαχείριση του δημόσιου χρέους και/ή της οικονομικής κατάστασης που δημιουργήθηκε μετά το
8. Η εναγόμενη 3 επίσης ισχυρίζεται ότι η Κεντρική Τράπεζα και η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς αποτελούν ανεξάρτητες αρχές, στο έργο των οποίων το κράτος και/ή το Υπουργείο Οικονομικών και/ή άλλα όργανα, δεν έχουν καμία εξουσία και/ή αρμοδιότητα να παρεμβαίνουν και προσθέτει πως δεν είχε αποφασιστική αρμοδιότητα σε σχέση με τα διατάγματα πώλησης των εργασιών της εναγομένης 1 και/ή σε σχέση με οποιαδήποτε μέτρα εξυγίανσης, για τα οποία αποκλειστική αρμοδιότητα είχε η Αρχή Εξυγίανσης. Με το δικόγραφο της Απάντησής της, η ενάγουσα αρνείται και απορρίπτει τους ισχυρισμούς της εναγομένης 3 και επαναλαμβάνει τους ισχυρισμούς της ως η έκθεση απαίτησής της. Η ΠΡΟΣΚΟΜΙΣΘΕΙΣΑ ΜΑΡΤΥΡΙΑ Μέσα στο πλαίσιο της ακροαματικής διαδικασίας η πλευρά της ενάγουσας κάλεσε δύο μάρτυρες ενώ για την Υπεράσπιση μαρτυρία προσέφερε ένας μάρτυρας. Με την υπόμνηση ότι δεν είναι αναγκαίο το Δικαστήριο να παραθέτει ολόκληρη την μαρτυρία που παρουσίασε η κάθε πλευρά ή να αναφέρεται σε όλες τις πτυχές της, καθώς είναι καταγεγραμμένη στα πρακτικά του Δικαστηρίου, συνοψίζω κατωτέρω την προσκομισθείσα μαρτυρία.[1] Αρχικά ενώπιόν μου κατέθεσε ο Γ.Γ. (στο εξής ο «ΜΕ1»), ο οποίος υιοθέτησε την γραπτή του δήλωση ως μέρος της κυρίως εξέτασής του. Σε αυτήν αναφέρει, μεταξύ άλλων, ότι είναι κάτοχος πτυχίου στα Οικονομικά. Από το 1973 μέχρι το 1980 εργάστηκε στην Τράπεζα Κύπρου και από το 1980 μέχρι το 1989 εργάστηκε στον ιδιωτικό τομέα. Από το 1989 μέχρι το 2014 εργάστηκε σαν γραμματέας και διευθυντής της Συνεργατικής Πιστωτικής Εταιρείας Παραλιμνίου, από την οποία αφυπηρέτησε με σύνταξη ορίου ηλικίας. Διετέλεσε μέλος του διοικητικού συμβουλίου της Συνεργατικής Κεντρικής Τράπεζας για περίπου 20 χρόνια. Ο ΜΕ1 στην δήλωσή του αναφέρει ότι έχει μελετήσει το περιεχόμενο της έκθεσης απαίτησης της ενάγουσας σε ό,τι αφορά στις ευθύνες της εναγομένης 3 και υιοθετεί το περιεχόμενό της, ενώ γνωρίζει και συμφωνεί ότι η εναγόμενη 3 φέρει ευθύνη και για τις πράξεις και/ή παραλείψεις των οργάνων της, όπως η Κεντρική Τράπεζα και η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς, βάσει του αρ. 172 του Συντάγματος. Επιπρόσθετα της προσωπικής του εκτίμησης ως οικονομολόγου, ο ΜΕ1 παρέθεσε διάφορα αποσπάσματα στην γραπτή του δήλωση, προερχόμενα από πληροφορίες που άντλησε από πολλές πηγές και μελέτες τις οποίες αξιολόγησε. Πρόκειται για τα ακόλουθα έγγραφα, τα οποία κατέθεσε ως τεκμήρια: Τεκμήριο 1: Μελέτη του καθηγητή Χρηματοοικονομικών του Πανεπιστημίου Κύπρου, Σ. Ζένιου με τίτλο «Η καταστροφή της Κυπριακής Οικονομίας: από την έλλειψη ευθυκρισίας στην ελλειμματική διαχείριση». Τεκμήριο 2: Άρθρο του καθηγητή του Πανεπιστημίου Κύπρου, Σ. Κληρίδη με τον τίτλο «The Collapse of the Cypriot Banking System - A bird's Eye View». Τεκμήριο 3: Μελέτη του Δρα. Ι. Κόβρα του Πανεπιστημίου του Κεντ με τίτλο «Κρίση και Λογοδοσία - Κύπρος». Τεκμήριο 4: Μελέτη του πρώην Διοικητή της Κεντρικής Τράπεζας Κύπρου Α. Ορφανίδη, με τίτλο «What Happened in Cyprus? The Economic Consequences of the Last Communist Government in Europe». Τεκμήριο 5: Μελέτη του Δρα. Π. Δημητριάδη με τίτλο «Laiki Popular Bank. How a bank's management toppled an economy». Τεκμήριο 6: Απόσπασμα από το πόρισμα της Τριμελούς Επιτροπής Πική για την κατάρρευση των Τραπεζών Λαϊκής και Τράπεζας Κύπρου και της κρίσης στην κυπριακή οικονομία. Τεκμήριο 7: Απόσπασμα από την έκθεση της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Θεσμών και Αξιών για την λειτουργία του χρηματοοικονομικού συστήματος. Αντεξεταζόμενος, ο ΜΕ1 ανέφερε ότι ουδέποτε εργάστηκε είτε στην Κεντρική Τράπεζα, είτε στο Υπουργείο Οικονομικών, αλλά ούτε και ασχολήθηκε με ζητήματα εκκαθάρισης ή διάλυσης Τραπεζών. Περαιτέρω ο μάρτυρας δεν γνώριζε κατά πόσο η ενάγουσα διεκδίκησε το ποσό που διεκδικεί δια της παρούσης αγωγής από κάπου αλλού. Ο μάρτυρας υποστήριξε έντονα ότι το κράτος, το οποίο ίδρυσε την Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου, είχε την ευθύνη μέσω του Υπουργείου Οικονομικών να παρακολουθεί τις πράξεις και τις παραλείψεις της, καθώς επίσης και τα μακροοικονομικά μεγέθη της Κυπριακής Δημοκρατίας, συμπεριλαμβανομένων των τραπεζικών εργασιών. Ήταν περαιτέρω η θέση του ΜΕ1, ότι αφ' ης στιγμής το κράτος κατέθεσε 1,8 δισεκατομμύρια στην Λαϊκή Τράπεζα ασκούσε έλεγχο σε αυτήν, επομένως όφειλε να την παρακολουθεί. Περεταίρω ο μάρτυρας ανέφερε ότι η Αρχή Εξυγίανσης, η Κεντρική Τράπεζα, ο Υπουργός Οικονομικών και το κράτος, όφειλαν να θέσουν υπό εκκαθάριση την Λαϊκή Τράπεζα μερικά χρόνια νωρίτερα, αντί το κράτος να καταθέσει σε αυτήν 1,8 δισεκατομμύρια, πλην όμως δεν ήταν σε θέση να αναφέρει το ποσό που θα λάμβανε η ενάγουσα σε αυτή την περίπτωση, εκφράζοντας ωστόσο την πεποίθηση ότι οι καταθέτες θα ήταν σε καλύτερη θέση. Στη συνέχεια μαρτυρία προσέφερε ο Μ.Σ. από πλευράς ενάγουσας (στο εξής ο «ΜΕ2»), ο οποίος εργάζεται στην Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου, ως προϊστάμενος του Τμήματος Εξυγίανσης. Ο ΜΕ2 μέσα στο πλαίσιο της μαρτυρίας του αναφέρθηκε στην έκδοση της Κ.Δ.Π. 104/2013, με βάση την οποία τα περιουσιακά στοιχεία της εναγομένης 1, εξαιρουμένων εκείνων τα οποία καθορίζονται σε σχετικό Παράρτημα, μεταβιβάστηκαν στην εναγομένη
9. Ως ο μάρτυρας ανέφερε, η αξία των περιουσιακών στοιχείων αποτιμήθηκε από την KPMG Λονδίνου, την οποία διόρισε η Κεντρική Τράπεζα για το σκοπό αυτό. Η εν λόγω έκθεση, σύμφωνα με τον ΜΕ2, εκδόθηκε τον Ιούλιο του 2013 και αποτίμησε την δίκαιη αξία των περιουσιακών στοιχείων τα οποία μεταβιβάστηκαν από την εναγομένη 1 στην εναγομένη 2 σε 15.999.000.000 δισεκατομμύρια ευρώ και τις υποχρεώσεις σε 15.617.000.000 δισεκατομμύρια ευρώ. Η διαφορά μεταξύ των περιουσιακών στοιχείων και των υποχρεώσεων ήταν 382 εκατομμύρια και εξοφλήθηκε από την εναγόμενη 2 προς την εναγόμενη 1 με την έκδοση 18,1% του μετοχικού κεφαλαίου της εναγομένης
10. Ως περαιτέρω εξήγησε ο μάρτυρας, τα περιουσιακά στοιχεία και υποχρεώσεις που μεταβιβάστηκαν στην εναγομένη 2, ενσωματώθηκαν στα δικά της. Περαιτέρω, ο ΜΕ2 ανέφερε ότι με βάση το διάταγμα η παροχή ELA[2] μεταβιβάστηκε στην εναγομένη 2, η οποία σε βάθος χρόνου αποπλήρωσε το οφειλόμενο ποσό των 9.100.000.000 δισεκατομμυρίων από δικές της πηγές. Η κυβέρνηση, ως εξήγησε, δεν έχει σχέση με το ELA, καθώς η οφειλή ήταν προς την Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου. Ο ΜΕ2 δεν αντεξετάστηκε από τον συνήγορο της εναγομένης
11. Από πλευράς Υπεράσπισης ο μοναδικός μάρτυρας που προσέφερε μαρτυρία ήταν ο Δ.Δ. (στο εξής ο «ΜΥ»), ο οποίος κατέθεσε γραπτή δήλωση την οποία υιοθέτησε ως μέρος της κυρίως εξέτασής του. Σε αυτήν αναφέρει μεταξύ άλλων, ότι είναι κάτοχος πτυχίου οικονομικών επιστημών και μεταπτυχιακού στη διοίκηση επιχειρήσεων. Διορίστηκε στη θέση του Οικονομικού Λειτουργού στη Διοίκηση του Υπουργείου Οικονομικών από την 01/09/2005 και στις 15/12/2010 προήχθη στην θέση του Οικονομικού Λειτουργoύ Α'. Στις 09/09/2013 διορίστηκε με απόφαση του Υπουργείου Οικονομικών ως προϊστάμενος της Μονάδας Διαχείρισης, όπου και υπηρέτησε μέχρι τις 15/11/
12. Στις 22/05/2019 τοποθετήθηκε στη Διεύθυνση Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας και παράλληλα με τα καθήκοντα του ως Προϊστάμενος της Μονάδας, με αρμοδιότητα την εξέταση των θεμάτων που άπτονται του τραπεζικού τομέα, συνέχιζε να εκτελεί και τα καθήκοντά του από τη θέση του Ανώτερου Οικονομικού Λειτουργού, στην οποία προάχθηκε στις 15/06/
13. Από το 2008 είναι μέλος της Διαχειριστικής Επιτροπής Συστήματος Εγγύησης Καταθέσεων και Εξυγίανσης Πιστωτικών και Άλλων Ιδρυμάτων. Από τον Δεκέμβριο του 2015 μέχρι και τον Απρίλιο του 2021 εκπροσωπούσε τον Γενικό Διευθυντή του Υπουργείου Οικονομικών, από την θέση του Προέδρου, στη Διαχειριστική Επιτροπή του Ταμείου Ανακεφαλαιοποίησης. Από τον Αύγουστο του 2018 μέχρι σήμερα είναι μη εκτελεστικό μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της Κυπριακής Εταιρείας Διαχείρισης Περιουσιακών Στοιχείων Λτδ. Στην δήλωσή του ο ΜΥ αναφέρθηκε στα όσα έλαβαν χώρα για την περίοδο από την 21/07/2011, όταν έλαβε χώρα η συνάντηση του Συμβουλίου Αρχηγών της Ευρωζώνης, μέχρι και την 26/04/2013, όταν ολοκληρώθηκε το τελικό Μνημόνιο Συναντίληψης για συγκεκριμένους όρους οικονομικής πολιτικής. Ειδικότερα, ο μάρτυρας αναφέρθηκε εκτενώς στις συζητήσεις που έγιναν και στις αποφάσεις που λήφθηκαν, τονίζοντας ότι το κούρεμα από την κατοχή ελληνικών ομολόγων σε περίπτωση πτώχευσης, θα ήταν μεγαλύτερο αλλά και πολύ οδυνηρό, λόγω και των επιπτώσεων στο δανειακό χαρτοφυλάκιο των κυπριακών τραπεζών στην ελληνική οικονομία. Ως επίσης ανέφερε, η συμμετοχή στη συμφωνία απομείωσης των ελληνικών ομολόγων έγινε σε οικειοθελή βάση μεταξύ της ελληνικής κυβέρνησης και των ιδιωτών επενδυτών, με τις κυπριακές τράπεζες να μην διαφωνούν. Η απόφαση για την απομείωση των ελληνικών κρατικών ομολόγων που καταγράφηκε σε επίπεδο Συνόδου κορυφής, συνέχισε ο μάρτυρας, τροχιοδρόμησε καθοριστικές εξελίξεις για τον τραπεζικό τομέα της Κύπρου, λόγω της μεγάλης έκθεσης των κυπριακών τραπεζών στα ελληνικά ομόλογα. Υπολογίζεται, σημείωσε ο μάρτυρας, πως συνεπεία της έκθεσης αυτής οι τράπεζες της Κύπρου υπέστησαν ζημιές της τάξεως των 4,5 δισεκατομμυρίων ευρώ περίπου ή στο 25% του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος της Κύπρου. Η μεν εναγόμενη 1 υπέστη ζημιά της τάξεως των 2,4 δισεκατομμυρίων ευρώ, η δε εναγόμενη 2 υπέστη ζημιά της τάξεως των 1,9 δισεκατομμυρίων ευρώ. Από τα μέσα του 2011, η Κυπριακή Δημοκρατία είχε αποκλειστεί από τις διεθνείς αγορές, ενώ το κράτος αδυνατούσε να στηρίξει τον τραπεζικό τομέα λόγω του μεγέθους του. Συνεπακόλουθα, οι δυνατότητες χρηματοδότησης περιορίστηκαν και η μόνη διαθέσιμη πλέον πηγή, ήταν η χρηματοδότηση μέσω της εγχώριας αγοράς. Ο ΜΥ1 αναφέρθηκε λεπτομερώς σε διάφορες συναντήσεις, συσκέψεις, διαβουλεύσεις και γεγονότα που ακολούθησαν της απομείωσης των ελληνικών κρατικών ομολόγων και σε διάφορες νομοθεσίες που θεσπίστηκαν σε σχέση με τους όρους που είχε θέσει η Τρόικα. Μεταξύ άλλων, ο μάρτυρας υπέδειξε ότι στις 21/03/2013 η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ανακοίνωσε ότι το Διοικητικό της Συμβούλιο είχε αποφασίσει ότι η έκτακτη παροχή ρευστότητας των τραπεζών - από την οποία οι εναγόμενες 1 και 2 εξαρτώντο - θα παρέμενε διαθέσιμη στις κυπριακές τράπεζες μόνο εάν τίθετο σε εφαρμογή ένα αποδεκτό πρόγραμμα στήριξης μέχρι την 25/03/2013, επομένως η κυβέρνηση θα μπορούσε είτε να συνάψει συμφωνία με την Τρόικα πριν ανοίξουν οι τράπεζες το πρωί της 26ης Μαρτίου 2013, είτε να τις αφήσει να καταρρεύσουν. Τούτο, ως εξήγησε, θα είχε ως αποτέλεσμα την κατάρρευση ολόκληρου του κυπριακού χρηματοπιστωτικού τομέα και της οικονομίας, με αποτέλεσμα η Κυπριακή Δημοκρατία να μην έχει την δυνατότητα να εκπληρώσει το δημόσιο χρέος της, ενώ αναπόφευκτα, θα ακολουθούσε άμεση έξοδος από την ευρωζώνη, χωρίς χρονικό περιθώριο προετοιμασίας αντικατάστασης του νομίσματος. Ως περαιτέρω εξήγησε, η κατάρρευση της εναγομένης 1, εξαιτίας της συστημικότητάς της, θα συμπαρέσυρε όλο το τραπεζικό σύστημα σε κατάρρευση, επομένως, η ανάγκη για συμφωνία ήταν επιτακτική και απαραιτήτως αναγκαία. Ακολούθως ο μάρτυρας αναφέρθηκε στους όρους της συμφωνίας της ευρωομάδας, η οποία επήλθε υπό αυτές τις συνθήκες την 25/03/2013, καθώς επίσης και στην ψήφιση μιας σειράς νομοθετημάτων από την Βουλή των Αντιπροσώπων, που ήταν απαραίτητα για την εφαρμογή των όρων που έθεσε η Τρόικα. Περαιτέρω αναφέρθηκε σε σωρεία διαταγμάτων τα οποία εκδόθηκαν από την Κεντρική Τράπεζα Κύπρου ασκώντας τις εξουσίες της ως Αρχή Εξυγίανσης, με γνώμονα την καλύτερη επίτευξη των στόχων του αρ. 3 του Ν.17(Ι)/
14. Τόνισε, ότι μετά την λήψη των μέτρων εξυγίανσης, διασφαλίστηκε η χρηματοοικονομική σταθερότητα του κυπριακού τραπεζικού συστήματος, προστατεύτηκαν πλήρως οι καταθέτες με την διασφάλιση άμεσης πρόσβασης στις ασφαλισμένες καταθέσεις, δεν μετακυλίστηκε το κόστος εξυγίανσης των τραπεζών στους φορολογούμενους και αποφεύχθηκε το ενδεχόμενο χιλιάδες εργαζόμενοι των τραπεζών να καταστούν άνεργοι. Στη βάση των όσων ανέφερε στην γραπτή του δήλωση, ήταν η θέση του ΜΥ ότι τα μέτρα που λήφθηκαν από την Κυπριακή Δημοκρατία με σκοπό την διάσωση της κυπριακής οικονομίας ήταν απολύτως απαραίτητα και αναπόφευκτα, ενώ, όπως επεσήμανε, πριν τη λήψη τους είχαν εξεταστεί εξαντλητικά όλες οι δυνατές επιλογές. Ως προσέθεσε, ενόψει των μέτρων που λήφθηκαν, οι καταθέτες των δυο επηρεαζομένων τραπεζών δεν βρίσκονται εν τέλει σε δυσμενέστερη θέση από αυτήν στην οποία θα βρίσκονταν, αν δεν λαμβάνονταν τα μέτρα που αναφέρθηκαν, εφόσον η άτακτη κατάρρευση των τραπεζών ήταν αναμενόμενη, με δυσμενή αποτελέσματα για όλους τους εμπλεκομένους. Περαιτέρω ο ΜΥ κατέθεσε τα ακόλουθα τεκμήρια: Τεκμήριο 8: Ανακοίνωση της Επιτροπής ημερ. 25/10/
15. Τεκμήριο 9: Δήλωση της Ευρωομάδας για την Κύπρο ημερ. 16/03/
16. Τεκμήριο 10: Δήλωση της Ευρωομάδας για την Κύπρο ημερ. 25/03/
17. Τεκμήριο 11: Απόφαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου ημερ. 25/04/
18. Το μοναδικό μέρος της μαρτυρίας του ΜΥ1 που αμφισβητήθηκε κατά την αντεξέτασή του αφορούσε την αμέσως πιο πάνω θέση του, ότι δηλαδή τα μέτρα που λήφθηκαν ήταν απολύτως απαραίτητα και αναπόφευκτα και δεν έθεσαν τους καταθέτες σε δυσμενέστερη θέση από αυτήν στην οποία θα βρίσκονταν, σε περίπτωση που τα εν λόγω μέτρα δεν λαμβάνονταν, με τον μάρτυρα να εμμένει στην θέση του. Ως προς τα γεγονότα στα οποία έκανε αναφορά, ο μάρτυρας δεν αντεξετάστηκε. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΡΤΥΡΙΑΣ ΚΑΙ ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ Παρακολουθώντας τους μάρτυρες να δίνουν δια ζώσης τη μαρτυρία τους στο εδώλιο του μάρτυρα, μπόρεσα να αξιολογήσω την συνολική εμφάνιση και συμπεριφορά τους, με βάση, μεταξύ άλλων, τη λογική, την ποιότητα και την πειστικότητα της μαρτυρίας που προσκόμισαν, την αμεσότητα και σαφήνεια των απαντήσεων τους ή την ύπαρξη ουσιαστικών αντιφάσεων σε αυτές.[3] Η αξιολόγηση της μαρτυρίας εκάστου μάρτυρα δεν περιορίστηκε αποκλειστικώς στην αποτίμηση της αξιοπιστίας του κάθε μάρτυρα ξεχωριστά, αλλά συσχετίστηκε, αντιπαραβλήθηκε και διερευνήθηκε μέσα από την αντικειμενική υπόσταση των εκατέρωθεν θέσεων.[4] Αξίζει να σημειωθεί ότι η αξιοπιστία των μαρτύρων εκτιμάται αυτοτελώς και ανεξαρτήτως επιπέδου απόδειξης.[5] Κατά την αξιολόγηση της αξιοπιστίας του κάθε μάρτυρα έλαβα υπόψη μου ότι με βάση τη νομολογία είναι ανάγκη μια μαρτυρία να τίθεται στη βάσανο της αξιολόγησης από απόψεως περιεχομένου και να μην γίνεται αποδεκτή ή να απορρίπτεται μόνο βάσει της εξωτερικής εντύπωσης που προκαλεί ο μάρτυρας.[6] Επουσιώδεις αντιφάσεις δεν πλήττουν την αξιοπιστία ενός μάρτυρα,[7] ενώ ένας μάρτυρας μπορεί να γίνει πιστευτός μερικώς ή ολικώς και δεν είναι επιλήψιμη η επιλεκτική αποδοχή μέρους της μαρτυρίας ενός μάρτυρα.[8] Όσον αφορά στην μαρτυρία εμπειρογνωμόνων και στην αξιολόγησή της, αυτή δεν διαφέρει από την αξιολόγηση της συνήθους μαρτυρίας, εξαιρουμένου του ότι η συμπεριφορά ενός εμπειρογνώμονα μάρτυρα στο εδώλιο δεν έχει τόση σπουδαιότητα για τη διαπίστωση της αξιοπιστίας του, παρόλο που αποτελεί ένα από τα στοιχεία κρίσεως της αξίας της γνώμης του. Το Δικαστήριο, πρέπει πρωτίστως να πεισθεί ότι ο μάρτυρας είναι εμπειρογνώμονας στον τομέα που καταθέτει και ακολούθως να εξετάσει εάν με τη μαρτυρία του έχει παράσχει τα αναγκαία επιστημονικά κριτήρια για τον έλεγχο της ακρίβειας των συμπερασμάτων του.[9] Το κατά πόσο ένας μάρτυρας διαθέτει τα απαιτούμενα προσόντα ώστε να κριθεί εμπειρογνώμονας, είναι ζήτημα που εμπίπτει στη σφαίρα της αρμοδιότητας του Δικαστηρίου,[10] το οποίο μέσα στο πλαίσιο της διακριτικής του ευχέρειας εξετάζει τις γνώσεις και την εμπειρία του μάρτυρα, σε συνάρτηση με τα θέματα αναφορικά με τα οποία καλείται να καταθέσει.[11] Ως εκ τούτου, ένα πρόσωπο δυνατό να θεωρηθεί πραγματογνώμονας, όχι μόνο βάσει των ακαδημαϊκών προσόντων του, αλλά και βάσει της εμπειρίας του.[12] Οι εμπειρογνώμονες, οφείλουν να παρουσιάσουν στο Δικαστήριο όλα εκείνα τα επιστημονικά κριτήρια με βάση τα οποία κατέληξαν στα συμπεράσματά τους, ώστε το Δικαστήριο να μπορέσει να ελέγξει την ορθότητα των ευρημάτων τους και να διαμορφώσει τη δική του ανεξάρτητη άποψη δια της εφαρμογής των κριτηρίων αυτών στα γεγονότα της υπόθεσης.[13] Ο ΜΕ1 κλήθηκε από την πλευρά της ενάγουσας προκειμένου να καταθέσει ως εμπειρογνώμονας. Ως εκ τούτου, το Δικαστήριο πρέπει πρωτίστως να εξετάσει κατά πόσο ο συγκεκριμένος μάρτυρας είναι πράγματι ειδικός στον τομέα αναφορικά με τον οποίο κατέθεσε ενώπιον του Δικαστηρίου. Για τους λόγους που θα εξηγήσω, θεωρώ ότι η απάντηση στο ανωτέρω ερώτημα είναι αρνητική. Τα προσόντα του μάρτυρα, αλλά και η πείρα του λόγω της εργοδότησής του σε άλλα τραπεζικά ιδρύματα, δεν τον καθιστούν κατά την κρίση μου ειδικό σε σχέση με τα εξειδικευμένα θέματα που εγείρονται μέσα στο πλαίσιο της παρούσας αγωγής και δη της οικονομικής κατάρρευσης της εναγομένης 1, των δημοσιοοικονομικών προβλημάτων του κράτους και την ανάγκη λήψεως των μέτρων εξυγίανσης, τα οποία πάρθηκαν. Σημειωτέον ότι ο ίδιος ο ΜΕ1 αντεξεταζόμενος ανέφερε ότι πράγματι δεν έχει ασχοληθεί με θέματα εξυγίανσης, προσήλθε δε στο Δικαστήριο προκειμένου να καταθέσει ως οικονομολόγος και έμπειρος στα τραπεζικά δρώμενα της Κύπρου και ειδικότερα για τα λάθη που επισυνέβησαν. Συνεπακόλουθα, το Δικαστήριο δεν μπορεί να βασιστεί επί της μαρτυρίας του ΜΕ1 για την εξαγωγή των συμπερασμάτων του, λαμβανομένων πάντοτε υπόψη των επίδικων ζητημάτων που ηγέρθησαν μέσα στο πλαίσιο της παρούσας. Ανεξαρτήτως της πιο πάνω κρίσης του Δικαστηρίου, σημειώνεται ότι εν πάση περιπτώσει, η μαρτυρία του ΜΕ1 δεν κρίνεται βοηθητική προς το Δικαστήριο για την εξαγωγή των δικών του συμπερασμάτων, καθώς η όλη μαρτυρία του αποτελεί την εξήγηση που ο ίδιος δίδει για την κατάρρευση της εναγομένης 1, την ευθύνη αναφορικά με την οποία θεωρεί ότι φέρει η Κυπριακή Δημοκρατία, χωρίς ωστόσο να έχει παρουσιάσει στο Δικαστήριο τα επιστημονικά κριτήρια με βάση τα οποία διαμόρφωσε την άποψή του αυτή. Περαιτέρω, ο μάρτυρας δεν επεξήγησε στο Δικαστήριο ποια μέτρα θα έπρεπε να λάβει η εναγόμενη 3, στην οποία αποδίδει την ευθύνη, ώστε η εναγόμενη 1 να μην οδηγηθεί σε κατάρρευση. Και ενώ ήταν έντονη η θέση του ότι η εναγόμενη 1 έπρεπε να τεθεί υπό εκκαθάριση μερικά χρόνια προηγουμένως, καμία αναφορά δεν έκανε στην κατάσταση στην οποία βρισκόταν η εναγόμενη 1 κατά τον χρόνο που θα έπρεπε να είχε τεθεί υπό εκκαθάριση. Ούτε και προσδιόρισε το χρονικό σημείο που θα έπρεπε να τεθεί η εναγόμενη 1 υπό εκκαθάριση ή το τι θα έπρεπε να είχε πράξει η Κυπριακή Δημοκρατία προς τούτο. Δεν καθόρισε επίσης ούτε το πότε η Κυπριακή Δημοκρατία έπρεπε να αποταθεί στον Μηχανισμό Στήριξης της Ευρώπης, εφόσον ήταν η θέση του ότι δεν αποτάθηκε εγκαίρως σε αυτόν. Σε ότι δε αφορά στις θέσεις που ο ΜΕ1 προέβαλε αναφορικά με την συνεχή και αλόγιστη αύξηση των δημοσίων δαπανών, την πλημμελή και λανθασμένη διαχείριση και εξόγκωση του δημοσίου χρέους, την ενθάρρυνση της ανεξέλεγκτης ροής ξένων κεφαλαίων στην Κύπρο, αυτές παρέμειναν αόριστες και ατεκμηρίωτες. Χρήζει δε υπόμνησης το γεγονός ότι τα εγειρόμενα ζητήματα αποτελούν περίπλοκα θέματα αναφορικά με τα οποία αναμένεται και απαιτείται επαρκής τεκμηρίωση των θέσεων που προβάλλονται από πλευράς ενάγουσας, ενώ επισημαίνεται ότι από τις θέσεις του μάρτυρα δεν μπορεί ούτε καν να συναχθεί συμπέρασμα οιασδήποτε σύνδεσης της οποιασδήποτε ζημιάς υπέστη η ενάγουσα, με ευθύνη της Κυπριακής Δημοκρατίας. Ερωτηθείς μάλιστα κατά την αντεξέτασή του, σε ποια θέση θα βρισκόταν η ενάγουσα εάν τα πράγματα λάμβαναν άλλη πορεία, ο μάρτυρας δεν ήταν σε θέση να απαντήσει, εμμένοντας ωστόσο στην θέση ότι θα βρισκόταν σε καλύτερη θέση. Αναφορικά με τα Τεκμήρια 1 - 7 τα οποία ο ΜΕ1 κατέθεσε προς υποστήριξη των θέσεων του, σημειώνεται ότι αποτελούν εξ ακοής μαρτυρία, στην οποία το Δικαστήριο αδυνατεί να προσδώσει οποιαδήποτε βαρύτητα. Παρόλο που εξ ακοής μαρτυρία δεν αποκλείεται από οποιασδήποτε δικαστική διαδικασία, απλώς και μόνο διότι είναι εξ ακοής, το Δικαστήριο αξιολογεί την βαρύτητα που θα προσδώσει σε τέτοια μαρτυρία, λαμβανομένων πάντοτε υπόψη των αρχών που διέπουν το ζήτημα, αλλά και των σχετικών νομοθετικών διατάξεων του Περί Αποδείξεως Νόμου.[14] Στην προκειμένη περίπτωση, καμία εξήγηση δεν δόθηκε στο Δικαστήριο γιατί δεν κλητεύθηκαν τα πρόσωπα τα οποία συνέταξαν τα εν λόγω έγγραφα ώστε να αντεξετασθούν και να τύχουν αξιολόγησης από το Δικαστήριο, ούτε καταδείχθηκε κατά πόσο ήταν εύλογο ή εφικτό να κλητευθούν για να καταθέσουν. Ως προς την θέση που εκφράζει ο ευπαίδευτος συνήγορος της ενάγουσας, ότι η μαρτυρία αυτή παρέμεινε αναντίλεκτη, ενόψει του ότι τα πρόσωπα που συνέταξαν τις εν λόγω μελέτες δεν κλητεύτηκαν από την άλλη πλευρά για να αντεξετασθούν, αυτή δεν με βρίσκει σύμφωνη, εφόσον από τις πρόνοιες των άρθρων 23 - 27 του περί Αποδείξεως Νόμου, Κεφ. 9, δεν μπορεί να εξαχθεί τέτοιο συμπέρασμα. Ως έχει νομολογηθεί, όταν ένας μάρτυρας καταθέτει προφορικά στο δικαστήριο κατά τη διάρκεια μιας δίκης, η μαρτυρία του προσφέρεται για το αληθές του περιεχομένου της. Όταν όμως ο μάρτυρας καταθέτει και κάποιο έγγραφο, δεν συνεπάγεται ότι αυτό προορίζεται απαραίτητα για τον ίδιο πιο πάνω σκοπό· πόσω δε μάλλον όταν τα όσα καταγράφονται σε αυτό δεν προέρχονται από τον ίδιο τον μάρτυρα, αλλά αποτελούν δηλώσεις άλλου προσώπου, δηλαδή είναι εξ ακοής μαρτυρία, ως αυτή καθορίζεται στο άρθρο 23 του περί Απόδειξης Νόμου, Κεφ.
19. Επομένως, είναι λογικά αναμενόμενο η πλευρά που προτείνει την κατάθεση του εν λόγω εγγράφου να καθορίσει το σκοπό για τον οποίο αυτό προορίζεται να χρησιμοποιηθεί. Αν παραλείψει να το πράξει, ενεργεί με δικό της κίνδυνο.[15] Πέραν των ανωτέρω, αναφορικά με τα Τεκμήρια 6 και 7, διαπιστώνω ότι πρόκειται για αποσπάσματα από πορίσματα διερευνητικών επιτροπών, το περιεχόμενο των οποίων σε κάθε περίπτωση δεν μπορεί να ληφθεί υπόψη από το Δικαστήριο, εφόσον σύμφωνα με τη νομολογία, τέτοιου είδους πορίσματα δεν δεσμεύουν το Δικαστήριο με οποιοδήποτε τρόπο.[16] Στρεφόμενη στον ΜΕ2, σημειώνω ότι η εντύπωση που απεκόμισε το Δικαστήριο ήταν θετική και η μαρτυρία του γίνεται αποδεκτή στην ολότητά της. Άλλωστε, ο μάρτυρας αυτός δεν αντεξετάσθηκε. Ο ΜΕ2 χωρίς υπεκφυγές ή αντιφάσεις κατέθεσε αντικειμενικά όλα όσα γνώριζε αναφορικά με το καθεστώς εξυγίανσης κάτω από το οποίο τέθηκε η εναγόμενη 1 και τα μέτρα τα οποία λήφθηκαν. Συνεπώς κρίνω ότι μπορώ να βασιστώ επί της μαρτυρίας του για την εξαγωγή των συμπερασμάτων μου. Η μαρτυρία του ΜΥ γίνεται επίσης αποδεκτή στην ολότητά της. Η μαρτυρία του ήταν πειστική, σαφής και σταθερή και δεν εντοπίζεται σε αυτήν οποιαδήποτε ανακολουθία. Ο μάρτυρας με λεπτομέρειες αναφέρθηκε στο όλο πλέγμα των γεγονότων τα οποία οδήγησαν στην λήψη των μέτρων εξυγίανσης, μου έδωσε δε την εντύπωση ότι κατέθεσε με ειλικρίνεια και αντικειμενικότητα. Υπενθυμίζεται, ότι το μοναδικό σκέλος της μαρτυρίας του ΜΥ το οποίο αμφισβητήθηκε από τον ευπαίδευτο συνήγορο της ενάγουσας, ήταν η αναφορά του μάρτυρα στην γραπτή του δήλωση περί της επάρκειας και αποτελεσματικότητας των μέτρων εξυγίανσης που είχαν ληφθεί. Στη βάση των όσων αναφέρονται πιο πάνω και με δεδομένη την μαρτυρία που έγινε αποδεκτή, εξάγονται ανάλογα ευρήματα. Ενόψει δε της εκτενούς παράθεσης της μαρτυρίας, δεν κρίνεται σκόπιμη η επανάληψη αυτών. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ Έχω μελετήσει τις γραπτές αγορεύσεις που κατέθεσαν οι ευπαίδευτοι συνήγοροι των μερών προς υποστήριξη των θέσεων τους και αναφορά σε αυτές θα γίνει όπου τούτο κρίνεται σκόπιμο και αναγκαίο.[17] Ως γνωστό στην πολιτική δίκη το γενικό βάρος απόδειξης φέρει ο ενάγων στο ισοζύγιο των πιθανοτήτων και κριτήριο είναι κατά πόσο ο διάδικος που φέρει το βάρος απόδειξης ικανοποίησε το Δικαστήριο με επαρκή αποδεικτικά στοιχεία, ότι η θέση ή η εκδοχή του είναι «πιο πιθανή παρά όχι» (is more probable than not) και όχι το κατά πόσο είναι «πιο πιθανή παρά ή αντίθετη» από εκείνη του αντιδίκου του.[18] Αποτέλεσε θέση του κ. Πιττάτζη ότι η Κυπριακή Δημοκρατία ήταν αμελής τόσο σε σχέση με δικές της πράξεις και παραλείψεις, όσο και σε σχέση με αυτές της Κεντρικής Τράπεζας και της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς, οι οποίες αποτελούν όργανά της κατά τα διαλαμβανόμενα του αρ. 172 του Συντάγματος, με αποτέλεσμα να παραβιαστούν τα περιουσιακά δικαιώματα της ενάγουσας, ως αυτά κατοχυρώνονται από το άρθρο 23 του Συντάγματος και το αρ. 1 του Πρώτου Πρωτοκόλλου της Ε.Σ.Δ.Α. Προώθησε επίσης ο συνήγορος της ενάγουσας την θέση ότι τα 16 δισεκατομμύρια ευρώ που απέσπασε η Κεντρική Τράπεζα από το ενεργητικό της εναγομένης 1 και τα παραχώρησε στην εναγομένη 2, έπρεπε να παραμείνουν στο ενεργητικό της εναγομένης 1 και να κατανεμηθούν ισομερώς στους πιστωτές της, ως οι προνοιες των άρθρων 3