Ευγενίας Ζέλτκοβα ν. Σταύρου Νικολάου κ.α., Αρ. Αγωγής: 3403/15, 24/11/2025

Ευγενίας Ζέλτκοβα ν. Σταύρου Νικολάου κ.α., Αρ. Αγωγής: 3403/15, 24/11/2025 ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ CyLaw | Αναφορικά μ'εμάς | " target="_top">Επικοινωνία | Όροι χρήσης Έρευνα - Κατάλογος Αποφάσεων Πρωτόδικων Δικαστηρίων - Εμφάνιση Αναφορών (Noteup on) - Αφαίρεση Υπογραμμίσεων ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΕΝΩΠΙΟΝ: Α. ΛΟΥΚΑ Ε.Δ Αρ. Αγωγής: 3403/15 ΜΕΤΑΞΥ: Ευγενίας Ζέλτκοβα, Ενάγουσας Και

1. Σταύρου Νικολάου
2. COMMERCIAL GENERAL lNSURANCE LTD
3. Κυριάκου Δημητρίου
4. Γενικές Ασφάλειες Κύπρου Λτδ Εναγόμενων Ημερομηνία: 24/11/2025 Εμφανίσεις: Για Ενάγουσα: κα. Χ. Ερωτοκρίτου Για Εναγόμενους 1 και 2: κ. Χ. Αρτέμης Για Εναγόμενους 3 και 4: κα. Θ. Καουτζάνη ΑΠΟΦΑΣΗ
5. Εισαγωγή/Δικόγραφα Η Ενάγουσα επέβαινε σε όχημα που ενεπλάκη σε τροχαίο ατύχημα την 18/7/
6. Έχει δηλωθεί η ευθύνη των Εναγομένων και πως αυτή καταμερίζεται, κατά την πρώτη δικάσιμο. Εκείνο που παραμένει υπό αμφισβήτηση είναι η έκταση των σωματικών βλαβών της Ενάγουσας, οι συνέπειες τους και αν αυτές δύνατο να μετριαστούν. Ειδικότερα η Ενάγουσα δικογραφεί ότι υπέστη συνεπεία του ατυχήματος: I. Σπονδυλολίσθηση του Α2 επί του Α3 και συνοδό Υπεξάρθρημα Α3 — Α4, τραυματική ολίσθηση Α3 — Α
7. II. Κάταγμα της αριστερής εγκάρσιας αποφύσεως του Α
8. III. Στροφή του Α2 σπονδύλου ώστε η ακανθώδης απόφυση του να προβάλλει 20 — 30 μοίρες προς τα αριστερά. IV. Σημαντικού βαθμού στένωση του αριστερού μεσοσπονδυλίου τρήματος στο επίπεδο Α2 Α3 και συνοστέωση των αποφυσιακών αρθρώσεων των Α2 και Α3 σπονδύλων. V. Στένωση του αριστερού μεσοσπονδυλίου τρήματος. VI. Κυκλοτερής προβολή δισκοοστεοφυτικού υλικού ασκώντας πίεση επί του μηνιγγικού σάκου προκαλώντας στένωση των μεσοσπονδυλίων τρημάτων στο επίπεδο Α3 — Α
9. VII. Οπίσθια κεντρική προβολή δισκοοστεοφυτικού υλικού ασκώντας πίεση στο μηνιγγικό σάκκο στο επίπεδο Α4 — Α
10. VIII. Οπίσθια κεντρικοπλάγια αριστερά προβολή δισκοοστεοφυτικού υλικού προκαλώντας στένωση του αριστερού μεσοσπονδυλίου τμήματος στο επίπεδο Α5 — Α
11. IX. Υπαισθησία Α/3 — Α/4 και Α5/6 και Α6/7 κυρίως δεξιά. X. Αυχενική σπονδύλωση και ανάπτυξη χρόνιου μετατραυματικού αυχενικού συνδρόμου. XI. Απώλεια της φυσιολογικής λόρδωσης της ΑΜΣΣ. XII. Απώλεια της συνέχειας της οπίσθιας αυχενικούς γραμμκής με παρεκτόπιση των Α1, Α2 επί Α3 σπονδύλου. XIII. Κεντρικές δισκικές προβολές στα Α2-Α3, Α4-Α5 και Α5-Α6 επίπεδα. XIV. Έντονες, εμμένουσες και μόνιμες αυχεναλγίες με υπινιακή επέκταση, ζαλάδες, ίλιγγος, επεισόδια drop attacks, αστάθεια στη βάδιση, έλλειψη αυτοσυγκέντρωσης και εστίασης, θάμβος όρασης. XV. Έντονες και μόνιμες αιμωδίες και καυσαλγίες κάτω άκρων. XVI. Επώδυνη και μόνιμη δυσκαμψία αυχένα, επώδυνος περιορισμός κινητικότητας ΑΜΣΣ καθ' όλους τους άξονες, δημιουργία Ψευδάρθρωσης. XVII. Εύρος κίνησης ΑΜΣΣ περιορίζεται στο 20% που είναι μόνιμη κατάσταση. Άλγος εκλύεται σε κάθε κίνηση, συνοδεύεται από τριγμό. XVIII. Οι κρίσεις αυχεναλγίας και ζάλης, κυρίως μετά από σωματική καταπόνηση, στάση ή μεταφορά με το αυτοκίνητο, καθηλώνουν συχνά την Ενάγουσα στο κρεβάτι νια μέρες, περιορίζοντας έτσι την καθημερινή της δραστηριότητα στο ελάχιστο. XIX. Αναγκαιότητα υποβολής σε μελλοντική χειρουργική επέμβαση. XX. Κίνδυνος σοβαρών υποτροπών και επιδείνωσης με σοβαρότατες συνέπειες για την υγεία της Ενάγουσας. XXI. Ιατρική σύσταση να μην υποβάλλεται η Ενάγουσα σε οποιαδήποτε μορφής σωματική καταπόνηση. XXII. Τακτικοί ιατρικοί επανέλεγχοι για τη διάρκεια της ζωής της Ενάγουσας. XXIII. Υποβολή σε φυσιοθεραπεία και φυσιοθεραπείας δια βίου. XXIV. Μόνιμη ανικανότητα παρά τη δέουσα θεραπεία. Η Ενάγουσα δικογραφεί επίσης ειδικές ζημιές, ότι ήταν απόλυτα υγιής, λάμβανε ως τελευταίες απολαβές €744, ήταν ικανή να εκτελεί οικιακές εργασίες και να φροντίζει την οικογένεια της. Μετά το ατύχημα κατέστη ανίκανη προς εργασία, απώλεσε μελλοντικές απολαβές και η ικανότητα της στην ελεύθερη αγορά έχει εκμηδενιστεί. Κατέστη ανίκανη για οικιακές εργασίες, με αποτέλεσμα να χρειάζεται να πληρώνει οικιακή βοηθό, ενώ πρέπει να υποβάλλεται δια βίου σε φυσιοθεραπείες. Προ του ατυχήματος ασχολείτο με τον χορό και το περπάτημα, όπως και με την φροντίδα της οικογένειας της, ασχολίες πλέον απαγορευτικές για αυτή, ενώ υφίσταται πόνο και ταλαιπωρία. Οι Εναγόμενοι 1 και 2 με την Υπεράσπιση τους εγείρουν ότι η Ενάγουσα υπερβάλλει ως προς τις συνέπειες του τραυματισμού της και αρνούνται αυτές. Οι Εναγόμενοι 3 και 4 επίσης αρνούνται τους ισχυρισμούς της Ενάγουσας και αντιτείνουν ότι οι όποιες σωματικές βλάβες της Ενάγουσας οφείλονται αποκλειστικά ή σε μεγάλο βαθμό σε προϋπάρχουσες βλάβες ή παθήσεις της. Επίσης υποστηρίζουν ότι δεν αναζήτησε εργασία μετά την απώλεια της τελευταίας επαγγελματικής της απασχόλησης, δεν κατέστη πλήρως ανίκανη προς εργασία, ενώ αρνούνται και τους λοιπούς ισχυρισμούς περί ταλαιπωρίας, πόνου, περιορισμού απολαύσεων και ανάγκης για δια βίου φυσιοθεραπεία. Οι Εναγόμενοι 3 και 4 υποστηρίζουν επιπλέον ότι η Ενάγουσα δεν είχε προβεί στην ενδεδειγμένη θεραπεία και έτσι παρέλειψε να μετριάσει καθ' οιονδήποτε τρόπο τις ζημιές τον πόνο και την ταλαιπωρία της.
12. Επίδικα και παραδεκτά ζητήματα Για σκοπούς περιορισμού των επίδικων θεμάτων, κρίνεται σκόπιμο να σημειωθεί ότι μέσω των δικογράφων, της αντεξέτασης μαρτύρων, αλλά και των θέσεων που προωθήθηκαν από τους διάδικους κατά τις τελικές τους αγορεύσεις, προκύπτουν παραδεκτώς τα ακόλουθα: Α. Δηλώθηκε η αποδοχή πλήρους ευθύνης εναντίον των Eναγόμενων, η οποία έχει καταμεριστεί ως ακολούθως: 70% εναντίον των Eναγόμενων 1 και 2 και 30% εναντίον των Εναγομένων 3 και 4 αλληλεγγύως. Β. Παρέμεινε αδιαμφισβήτητη η ειδικότητα και η επάρκεια ως πραγματογνώμονες, των ιατρών ΜΕ 2 και ΜΥ
13. Αμφότεροι οι γιατροί συμφώνησαν ότι η Ενάγουσα δεν υπέστη νευρολογικές βλάβες. Γ. Κατέστη επίσης αδιαμφισβήτητο ότι ο ίδιος ο ΜΕ 3 δεν έχει άδεια ασκήσεως του επαγγέλματος του φυσιοθεραπευτή. Δ. Έγιναν επιπλέον παραδεκτά στοιχεία που αφορούν την Ενάγουσα, όπως το ότι τον χρόνο του ατυχήματος ήταν 50 ετών και ότι είχε απωλέσει την εργασία της από τον Αύγουστο του 2011, ήτοι περί τους 10 μήνες πριν το ατύχημα. Τα ως άνω, ως παραδεκτά και αναντίλεκτα, καθίστανται και ευρήματα του Δικαστηρίου. Παραμένουν λοιπόν, ως επίδικα, όπως προκύπτει από τα δικόγραφα και την επ' ακροατηρίω μαρτυρία τα εξής: Α. Αν η Ενάγουσα επέλεξε να λάβει την προτεινόμενη από τους ιατρούς της θεραπεία και αν αυτή η θεραπεία θα μετρίαζε τις σωματικές της βλάβες. Β. Αμφισβητήθηκε το αν η σπονδυλολίσθηση με την οποία διαγνώστηκε η Ενάγουσα επήλθε εκ του ατυχήματος, προϋπήρχε ή επιταχύνθηκε λόγω αυτού. Γ. Αμφισβητούνται επίσης και μια σειρά άλλων ζημιών της Ενάγουσας, όπως οι ειδικές ζημιές που δικογραφεί, αλλά και το ότι κατέστη ανίκανη προς εργασία συνεπεία του ατυχήματος. Δ. Επιπλέον αμφισβητείται το αν η Ενάγουσα προέβη σε φυσιοθεραπείες, από προσοντούχο φυσιοθεραπευτή και αν χρειάζεται για όσο ζει φυσιοθεραπείες. Ε. Τέλος αμφισβητούνται οι επιπτώσεις του ατυχήματος και κατ' επέκταση των βλαβών που υπέστη η Ενάγουσα στην καθημερινότητα και την προσωπική της ζωή.
14. Μαρτυρία Δεν θα παρατεθούν με λεπτομέρεια τα όσα ισχυρίστηκε ο κάθε μάρτυρας, αφού το σύνολο της μαρτυρίας βρίσκεται καταγεγραμμένο στα πρακτικά της διαδικασίας και τα έχω υπόψη μου. Έχω αναγνώσει τις γραπτές αγορεύσεις των διαδίκων και αναφορά σε αυτές θα γίνεται όπου κρίνεται σκόπιμο. Ως μάρτυρες στην επ' ακροατηρίω διαδικασία κατέθεσαν η Ενάγουσα (ΜΕ 1), ο Δρ. Σταύρος Συμεωνίδης (ΜΕ 2), ο Δρ. Γιούρι Νικολένκο (Μ Ε 3), η κα. Ντιάνα Ζουμπαλίδου (ΜΕ 4) και για τους Εναγόμενους ως κοινοί μάρτυρες κατέθεσαν οι Δρ. Κωνσταντίνος Βιολάρης (ΜΥ 1) και κα. Κούλλα Γεωργαλλά (ΜΥ 2). Προχωρώ στην ανάλυση και αξιολόγηση της μαρτυρίας, έχοντας υπόψη τα επίδικα θέματα, με σκοπό να καταστεί δυνατή η εξαγωγή διαπιστώσεων αναφορικά με τα πραγματικά, καθοριστικά για το αποτέλεσμα, γεγονότα[1]. Ως είναι νομολογιακά καθιερωμένο η αξιολόγηση λαμβάνει χώρα επί σημείων που αφορούν τα επίδικα θέματα[2]. Η ανάλυση και αξιολόγηση της μαρτυρίας θα γίνει ανά επίδικο ζήτημα, με αντιπαραβολή και διερεύνηση της αντικειμενικής υπόστασης των εκατέρωθεν θέσεων, με αναφορά στα Τεκμήρια ώστε να εξαχθούν σχετικά ευρήματα, ενώ θα αξιολογηθεί κάθε μάρτυρας ξεχωριστά, ως και η νομολογία εισηγείται[3]. Δεδομένης της φύσης κάθε επίδικου και του ότι αυτό άπτεται συνδυασμού μαρτυρίας όσων κατέθεσαν στο Δικαστήριο, ευρήματα θα καταγράφονται σε κάθε ενότητα, για κάθε επίδικο που αναλύεται. 3.
15. Μετριασμός της ζημιάς και ενδεικνυόμενη θεραπεία Από τα πιστοποιητικά που κατέθεσε η ίδια η Ενάγουσα προκύπτει ότι της είχε προταθεί η τοποθέτηση θωρακοαυχενοκρανιακού κηδεμόνα, τύπου halo vest (Τεκμήριο 2), ήτοι κηδεμόνα ο οποίος τοποθετείται χειρουργικά και σταθεροποιεί πλήρως το μέρος του αυχένα, ως εξήγησε ο ΜΥ
16. Η Ενάγουσα απέρριψε τη χρήση του εν λόγω κηδεμόνα για οικονομικούς λόγους, όπως επίσης προκύπτει από το Τεκμήριο
17. Έγινε επιπλέον σύσταση για χειρουργική επέμβαση, σπονδυλοδεσία, την οποία απέρριψε η Ενάγουσα, λόγω φόβου (Τεκμήριο 3). Στο Τεκμήριο 6 ο ΜΕ 2 αναφέρει ότι το halo vest ή ακόμα και η χειρουργική επέμβαση, σκοπό είχαν την ακινητοποίηση του αυχένα της Ενάγουσας, είχαν προληπτικό υποβοηθητικό χαρακτήρα και όχι θεραπευτικό. Τούτη η αναφορά του ΜΕ 2 έτυχε πλήρους ανάλυσης και εξήγησης κατά την αντεξέταση του. Συγκεκριμένα ανέφερε ότι το χειρουργείο είναι ό,τι πιο σίγουρο δύναται να προσφερθεί, γιατί μετά από αυτό υπάρχουν μεγαλύτερες πιθανότητες στο να μην δημιουργεί ψευδάρθρωση. Λιγότερες πιθανότητες προσφέρει το halo vest. Δεν είναι 100% εξασφαλισμένο γιατί μπορεί να μετακινηθεί, μπορεί να το μετακινήσει ο άρρωστος, μπορεί ακόμα και ιατρογενώς οι χειρισμοί που θα γίνουν πάνω στο σύστημα να μην είναι ικανοποιητικοί, γι' αυτό είναι λιγότερες οι πιθανότητες από ένα κανονικό χειρουργείο. Η τελευταία λύση, εντελώς συντηρητική, την οποία επέλεξε η Ενάγουσα, με έναν απλό κηδεμόνα, αυχενικό, έχει ακόμα λιγότερες πιθανότητες να μην δημιουργηθεί ψευδάρθρωση. Ο ΜΥ 1 υποστηρίζει ότι η κινητοποίηση με τον αυχενοθωρακικό κηδεμόνα θα ήταν μια αρκετά καλή επιλογή για αυτήν την περίπτωση, την οποίαν εάν ακολουθούσε η Ενάγουσα πιθανόν να είχε καλύτερη ποιότητα ζωής. Προσθέτει ότι αν είχε επιτευχθεί η ορθή τοποθέτηση του εν λόγω κηδεμόνα ίσως να μην είχε δημιουργηθεί η ψευδάρθρωση. Εξήγησε ότι ψευδάρθρωση σημαίνει ότι τα δύο άκρα του κατάγματος έχουν κολλήσει όχι με τον ιδανικό τρόπο. Γι' αυτό είναι σημαντικό η όποια θεραπεία να διασφαλίζει τη ακινητοποίηση του αυχένα. Διαφώνησε με τη σύσταση για χειρουργική επέμβαση. Οφείλω να ξεκαθαρίσω ότι ο ΜΕ 2 ήταν ο θεράπων ιατρός της Ενάγουσας και καθηκόντως της είχε προτείνει να υποβληθεί σε εγχείρηση. Τόνισε επ' ακροατηρίω ότι το χειρουργείο είναι ό,τι πιο σίγουρο δύναται να προσφερθεί. Ο λόγος που ο ΜΥ 1 διαφώνησε με τη σύσταση για χειρουργική επέμβαση είναι γιατί με την ακινητοποίηση μέσω σπονδυλοδεσίας, θα περιορίζετο πάρα πολύ η κίνηση του αυχένα και μακροπρόθεσμα η ασθενής θα έχει περισσότερα προβλήματα. Τούτη η θέση της υπεράσπισης όπως εκφράστηκε δια του ΜΥ 1, δεν αμφισβητήθηκε από τον οποιοδήποτε. Ο ΜΥ 1 δεν διαφώνησε ότι με την χειρουργική επέμβαση θα επιτυγχάνετο πληρέστερη σταθεροποίηση, πλην όμως εξήγησε τις μακροπρόθεσμες συνέπειες της, ζήτημα στο οποίο δεν αναφέρθηκε ο ΜΕ
18. Αυτή την μακροπρόθεσμη προοπτική δεν την παρουσίασε στο Δικαστήριο ο ΜΕ 2, με αποτέλεσμα να γίνεται δεκτή η θέση του ΜΥ 1 ότι ενδεδειγμένη θεραπεία ήταν αυτή της τοποθέτησης halo vest και όχι η χειρουργική επέμβαση. Κανένας εκ των ιατρών δεν μπορούσε να πει με βεβαιότητα ότι η τοποθέτηση του halo vest θα είχε καλύτερα αποτελέσματα. Εκείνο στο οποίο συμφώνησαν είναι ότι αν τοποθετείτο αυτός ο κηδεμόνας θα υπήρχαν περισσότερες πιθανότητες να μη δημιουργηθεί ψευδάρθρωση και συνακόλουθα να έχει καλύτερη ποιότητα ζωής η Ενάγουσα. Η ως άνω ταύτιση των θέσεων των ΜΕ 2 και ΜΥ 1, δεν αφήνει περιθώριο στο Δικαστήριο από του να εξάξει το εύρημα ότι με τη χρήση αυχενοθωρακικό κηδεμόνα, όπως προτάθηκε στην Ενάγουσα, θα αυξάνονταν οι πιθανότητες να αποφευχθεί η ψευδάρθρωση. Με τα ως άνω δεδομένα, αλλά κυρίως λόγω του περιεχομένου των Τεκμηρίων που κατέθεσε η ίδια η Ενάγουσα, δεν μπορεί να γίνει δεχτή η θέση της ότι ακολούθησε ευλαβικά τις οδηγίες των ιατρών (παρ. 13 του Εγγράφου Α, της γραπτής δήλωσης της Ενάγουσας), ούτε ότι τοποθέτησε το κολάρο που της έβαλε ο ιατρός, όπως είπε αντεξεταζόμενη. Τόσο στο Τεκμήριο 2 καταγράφεται ρητώς ότι από την πρώτη εισαγωγή της στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας, της συστήθηκε η τοποθέτηση halo vest. Κατά την επανεξέταση η Ενάγουσα εξήγησε ότι για οικονομικούς λόγους δεν αποδέχτηκε την εισήγηση για τοποθέτηση halo vest, αφού κόστιζε 3.000 ευρώ. Τούτη η θέση της ευσταθεί, καθώς επιβεβαιώνεται και από το Τεκμήριο 2, όπου σε ανύποπτο χρόνο, εγγύς του επίδικου, καταγράφεται πως η Ενάγουσα απέρριψε την τοποθέτηση halo vest για οικονομικούς λόγους. Η Ενάγουσα δεν έλαβε την ενδεδειγμένη μέθοδο θεραπείας όπως της προτάθηκε. Στη βάση της μαρτυρίας των ειδικών που κατέθεσαν στο Δικαστήριο αν λάμβανε τη θεραπεία, έστω με halo vest, θα υπήρχαν περισσότερες πιθανότητες να μην υποστεί ψευδάρθρωση και να έχει καλύτερη ποιότητα ζωής. Η άρνηση της, όπως προκύπτει από τα σχετικά τεκμήρια έγκειτο αφενός για την άρνηση να υποβληθεί σε εγχείρηση λόγω φόβου της (βλ. Τεκμήριο 2) και αφετέρου για την τοποθέτηση halo vest λόγω κόστους (βλ. μαρτυρία της Ενάγουσας και αντεξέταση του ΜΥ 1). 3.
19. Η σπονδυλολίσθηση Ο ΜΕ 2 ανέφερε ότι το άμεσο αποτέλεσμα του τραυματισμού της Ενάγουσας, ήταν κάταγμα, υπεξάρθρημα και σπονδυλολίσθηση του δεύτερου και τρίτου αυχενικού σπονδύλου[4]. Στο Τεκμήριο 3 την ορίζει ως τραυματική ολίσθηση. Κατά την αντεξέταση του είπε ότι δεν θα τον εξέπληττε να παρουσιάζονταν εκφυλιστικές αλλοιώσεις στην σπονδυλική στήλη σε άτομο 50 ετών, σε κακώσεις όμως της περιοχής, τέτοιες εκφυλιστικές νόσοι επιδεινώνονται και επιταχύνονται, μετά από τραυματισμούς. Ο ΜΥ 1 ανευρίσκει την ολίσθηση στα πιστοποιητικά του (Τεκμήριο 5). Κατά την επ' ακροατηρίω μαρτυρία του ανέφερε ότι: «Εάν μιλούμε για τη συγκεκριμένη σπονδυλολίσθηση, πιστεύω ότι θα μπορούσε να συνδέεται με το κτύπημα, γιατί έχοντας υπόψη και τον μηχανισμό της κάκωσης, θα μπορούσα να σκεφτώ ότι λόγω και της μεγάλης ευλυγισίας που έχει ο αυχένας, όταν δέχτηκε το κτύπημα η ασθενής, ο άξονάς της βρέθηκε σε τέλος λάθος θέση και γι' αυτό υπέστη και το κάταγμα στην εγκάρσια απόφυση» Δεν ήταν απολύτως σίγουρος όμως ότι η σπονδυλολίσθηση ήταν τραυματικής αιτιολογίας, αλλά θεωρεί ότι συνδέεται με το κτύπημα. Εκ των ως άνω προκύπτει ότι ο ΜΕ 2 τοποθετείται με βεβαιότητα ότι η σπονδυλολίσθηση προέκυψε από το ατύχημα, ενώ ο ΜΥ 1 ότι συνδέεται με αυτό, αφού αναλύει και το μηχανισμό του. Δεν παρουσιάστηκε, δε, καμία μαρτυρία που να δεικνύει ότι προϋπήρχε η βλάβη αυτή. Η γενική αναφορά του ΜΕ 2 σε μη έκπληξη του να εμφανίζονταν σε 50χρονο εκφυλιστικές αλλοιώσεις, δεν δύναται να ανατρέψει την εξειδικευμένη του διάγνωση για την Ενάγουσα, για την οποία διάγνωση δεν αμφισβητήθηκε. Συνεπώς κρίνεται ότι η σπονδυλολίσθηση προέκυψε λόγω του τραύματος που υπέστη η Ενάγουσα από το ατύχημα. 3.
20. Η ικανότητα της Ενάγουσας για εργασία Η Ενάγουσα ισχυρίστηκε στη γραπτή της δήλωση, Έγγραφο Α, ότι από τον Σεπτέμβριο του 2011 αποτάθηκε σε διάφορες εταιρείες για εργασία, χωρίς αποτέλεσμα (βλ. και Τεκμήρια 44 έως 47). Μετά το ατύχημα η Ενάγουσα παρουσίασε σειρά πιστοποιητικών ασθενείας, Τεκμήρια 20 έως 31, για περίοδο μέχρι την 1/6/
21. Όπως επίσης καταγράφεται στο Έγγραφο Α μετά το ατύχημα ήταν αδύνατο να κάθεται για ώρες, να σκύβει να γράφει ή να διαβάζει και γενικά να εργάζεται οκτάωρο καθιστικής εργασίας, χωρίς να της προκαλούνται πόνοι στον αυχένα, πονοκέφαλοι και ημικρανίες. Από τα Τεκμήρια 42, 43 και 48 έως 50 προκύπτει ότι για τα έτη 2012 και 2013 της παραχωρήθηκε επίδομα ασθενείας ύψους 2425,80 ευρώ για την περίοδο 18/7/2012 μέχρι 21/5/
22. Ο μηνιαίος μισθός που λάμβανε από την τελευταία της εργασία ανέρχετο στα 744 ευρώ, ενώ εργαζόταν εκεί για μια δεκαετία, με μικρή διακοπή (Τεκμήριο 41). Κατά την αντεξέταση της η Ενάγουσα ανέφερε ότι δεν μπορούσε να εργαστεί, ούτε καν σε εργασία που δεν απαιτεί σωματική κούραση, ενώ δεν της εγκρίθηκε ποσοστό αναπηρίας από την αρμόδια αρχή. Οφείλω να σημειώσω ότι ακόμα και αν η αρμόδια αρχή την καθιστούσε ανίκανη για εργασία, αυτή της η απόφαση δεν θα αποτελούσε τεκμήριο ανικανότητας προς εργασίας[5]. Θέση του ΜΕ 2 όπως εκφράστηκε μέσω της Ιατρικής Έκθεσης Τεκμήριο 40, ημερομηνίας 5/2/2014 ήταν ότι η Ενάγουσα κατέστη μόνιμα ανίκανη λόγω του ατυχήματος. Παρά ταύτα αντεξεταζόμενος εξήγησε ότι θα μπορούσε η Ενάγουσα να εργαστεί αλλά υπό πολύ συγκεκριμένους όρους, ήτοι να γίνεται εναλλαγή θέσεως πολύ τακτικά και κάθε 20 λεπτά διάλειμμα. Ανάλογη ήταν και η θέση του ΜΥ 1, ο οποίος ανέφερε ότι η γραφειακή εργασία θεωρείται αποδεκτή επιλογή από τα ιατροσυμβούλια για έναν ασθενή αυτού του τύπου. Ωστόσο πρόσθεσε ότι η εργασία θα μπορούσε να την απασχολεί για λιγότερες ώρες και χωρίς πολλές απαιτήσεις. Εάν μπορούσε να σηκώνεται και να κάνει μία βόλτα να μην είναι τόσο περιορισμένη. Θα μπορούσε να εργάζεται υπό αυτές τις συνθήκες χωρίς να σηκώνει βάρη, χωρίς να υποβάλλεται σε σωματική κόπωση και ορθοστασία. Θα μπορούσε υποθετικά να ξεκινήσει από ένα τετράωρο την ημέρα. Υπάρχουν ασθενείς με ανάλογες παθήσεις που τους γίνεται σύσταση να εργάζονται για τέσσερις ώρες και μετά από κάποιο χρονικό διάστημα μπορεί να επανέλθουν σε φυσιολογικό ωράριο. Στην βάση των ως άνω καθίσταται αδιαμφισβήτητο ότι η ικανότητα της Ενάγουσας προς εργασία μειώθηκε σημαντικά. Ακόμα και οι ιατροί εξηγούν ότι πιθανή εργοδότηση της πρέπει να ακολουθήσει όρους που θα διαφυλάσσουν την υγεία της. Παρά ταύτα δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή η υποκειμενική θέση της Ενάγουσας ότι κατέστη μόνιμα και ολικά ανίκανη προς εργασία. Δεν εξάγεται τέτοιο εύρημα από τη μαρτυρία των γιατρών, ενώ όπως και η ίδια παραδέχθηκε ούτε κρίθηκε ως έχουσα ποσοστό αναπηρίας από την αρμόδια αρχή, χωρίς η εν λόγω απόφαση να επηρεάζει την κρίση του Δικαστηρίου. Όπως άλλωστε κατέθεσε η Ενάγουσα, 6 μήνες μετά το ατύχημα ένιωθε καλύτερα, ενώ και οι ιατροί επιβεβαιώνουν ότι θα μπορούσε να προβεί σε κάποιας μορφής εργασία. Συνεπώς κρίνεται ότι ναι μεν μειώθηκε η ικανότητα της Ενάγουσας προς εργασία, αλλά χωρίς να καταστεί μόνιμα και ολικά ανίκανη. Αξίζει να αναφερθεί ότι δεν προσφέρθηκε μαρτυρία για ειδικές ζημιές της Ενάγουσας, όπως αυτές δικογραφούνται στην παράγραφο 7 (Β) της Έκθεσης Απαίτησης. Τουναντίον από τη μαρτυρία προκύπτει ότι η Ενάγουσα κανένα ποσό δεν κατέβαλε για φυσιοθεραπείες, δεν είχε ή έχει πρόθεση να προβεί σε επέμβαση, δεν παρουσιάστηκε μαρτυρία που να δεικνύει πρόσληψη οικιακής βοηθού ή να έγιναν σχετικά έξοδα, ούτε κατατέθηκε η όποια απόδειξη ή μαρτυρία που να δεικνύει ότι πληρώθηκαν ιατρικές εξετάσεις, φάρμακα ή άλλα έξοδα. 3.
23. Οι φυσιοθεραπείες Ο ισχυρισμός της Ενάγουσας είναι ότι χρειάζεται φυσιοθεραπείες για όλη της τη ζωή λόγω του ατυχήματος. Προς τούτο κατέθεσε το Τεκμήριο 10 στο οποίο ο ΜΕ 2 αναφέρει ότι η επ' αόριστον φυσιοθεραπεία δύναται να παρεμποδίσει τις εκφυλιστικές αλλοιώσεις, αλλά και το Τεκμήριο 3, στο οποίο αναφέρεται ότι με τη διενέργεια φυσιοθεραπειών η Ενάγουσα διατηρείται στην καλύτερη δυνατή κατάσταση αλλιώς ελλοχεύει ο κίνδυνος υποτροπών. Η Ενάγουσα είπε επ' ακροατηρίω ότι συνεχίζει να πηγαίνει στον ΜΕ 3 για φυσιοθεραπεία. Κατέθεσε επίσης τα Τεκμήρια 11 έως 14 και 54, για την περίοδο 2017 μέχρι 2024, επί των οποίων ο ΜΕ 3 αναφέρει ότι η Ενάγουσα προβαίνει σε φυσιοθεραπεία στο ιατρείο του σε τακτά χρονικά διαστήματα. Ο ΜΕ 3 κατέθεσε ότι ο ίδιος είναι ειδικός παθολόγος εδώ και 35 χρόνια και κατέχει άδεια εξάσκησης ιατρικού επαγγέλματος (Τεκμήριο 53). Διευθύνει κέντρο, το οποίο προβαίνει σε θεραπεία για αποκατάσταση ασθενών, διαθέτει τμήμα ενδοφλέβιας θεραπείας, τμήμα φυσιοθεραπείας, rehabilitation, τμήμα αποτοξίνωσης και δερματολογικό. Ξεκαθάρισε ότι δεν χρέωσε ποτέ την Ενάγουσα, καθώς είναι αδερφή φίλου του. Από το 2012 προσέφεραν τις υπηρεσίες τους στην Ενάγουσα. Προέβαιναν σε φυσιοθεραπεία, ειδική για το σβέρκο, ειδικές ασκήσεις, της μάθαιναν πώς να συντηρεί το σβέρκο και έκανα αξιολόγηση, μιλώντας με τους θεράποντες γιατρούς. Περιορίστηκαν στη φυσιοθεραπεία και αποκατάσταση στους μύες και των μαλακών μορίων του σβέρκου. Στην κινητικότητα του σβέρκου, από 20 μοίρες έφτασαν στις
24. Αν η Ενάγουσα σταματήσει τη φυσιοθεραπεία, μπορεί να μείνει στο κρεβάτι ή μπορεί να μείνει στο καροτσάκι, γιατί δεν θα δουλεύει το αυχενικό. Το πρόβλημά της Ενάγουσας είναι σταθερό κατέθεσε ο ΜΕ
25. Όπως ανέφερε: «Στην κυρία Ευγενία μπορούμε να προσφέρουμε, όπως το λέμε κυπριακά σιουμάλισμα, γιατί η κατάστασή της δεν θα βελτιωθεί» Από την αντεξέταση του ΜΕ 3 καταδείχθηκε πως παρά το γεγονός ότι κάτω από τις βεβαιώσεις και τα πιστοποιητικά που εκδίδει (βλ. Τεκμήρια 11 έως 14 και 54) καταγράφει ότι είναι φυσιοθεραπευτής, προέβη μόνο σε «course». Πρόσθεσε ότι εργάζονται φυσιοθεραπευτές στο κέντρο που διευθύνει, χωρίς να μπορεί να τους κατονομάσει, παρά μόνο ανέφερε κάποια μικρά ονόματα. Δεν αμφισβήτησε ότι δεν έχει άδεια φυσιοθεραπευτή, κάτι που άλλωστε επιβεβαίωσε και η ΜΥ 2, Πρόεδρος του Συμβουλίου Εγγραφής Φυσιοθεραπευτών. Ούτε μπορεί να διαφανεί αν τα πρόσωπα που ανέφερε είχαν σχετική άδεια, αφού ο ΜΕ 3 δεν ανέφερε τα πλήρη ονόματα τους. Τελικώς είπε ότι ο ίδιος δεν ασκεί φυσιοθεραπεία, ενώ ο ίδιος με τη σφραγίδα του αυτοαποκαλείται φυσιοθεραπευτής, ενώ στην κυρίως του εξέταση εξηγούσε τη θεραπεία στην οποία προβαίνει η Ενάγουσα. Πέραν της θεμελιακής αντίφασης του ΜΕ 3 ως προς την ιδιότητα του φυσιοθεραπευτή, με την οποία άλλωστε κλήθηκε στο Δικαστήριο, υπέπεσε και σε άλλες αντιφάσεις. Ενώ είχε αναφέρει ότι είχε επικοινωνία με τον ΜΕ 2 για συντονισμό ως προς τη θεραπεία της Ενάγουσας, σε μεταγενέστερο σημείο της αντεξέτασης του είπε ότι μίλησαν μόνο μια φορά για ένα ταξίδι που θα πήγαινε η Ενάγουσα. Καταδείχθηκε δηλαδή ότι ο ΜΕ 3 δεν είχε επαφή, συντονισμό με τον θεράποντα ιατρό προς ρύθμιση της θεραπείας της Ενάγουσας. Όπως ο ίδιος παραδέχθηκε η κατάσταση της Ενάγουσας, δεν βελτιώνεται παρά τις θεραπείες που την υποβάλλει. Ο ΜΕ 3 είχε επίσης τη θέση ότι η φυσιοθεραπεία είναι η μόνη λύση για να δυναμώσει τους μύες του σβέρκου και δεν μπορούν να δυναμώσουν με άλλον τρόπο. Η εν λόγω θέση του καταρρίπτεται από τη μαρτυρία του ΜΥ 1 ο οποίος εξήγησε ότι μετά από την πάροδο μερικών μηνών, δεν έχει νόημα να υποβάλλεται συστηματικά ο ασθενής σε φυσιοθεραπεία, αλλά πρέπει να μπει σε ένα πρόγραμμα γυμναστικής και ενδυνάμωσης των μυών στην περιοχή. Διευκρίνισε μάλιστα ότι συνήθως συστήνουν clinical pilates και υδροθεραπεία. Αυτή η θέση του ΜΥ 1 δεν αμφισβητήθηκε ουσιαστικά. Η ΜΥ 2 επιβεβαίωσε τις αναφορές του ΜΥ
26. Εξήγησε ακόμη ότι ένας ασθενής δεν καθίσταται χρόνιος από την αρχή, αλλά αφού περάσει καιρός και διαφανεί ότι δεν υπάρχει άλλη διέξοδος. Σημαντικό είναι ότι η ΜΥ 2 εξήγησε ότι ο ΜΕ 3 δεν έχει άδεια φυσιοθεραπευτή, οι όροι που χρησιμοποίησε όπως το «σιουμάλισμα» δεν είναι επιστημονικά γνωστοί και ότι σε περιπτώσεις όπως της Ενάγουσας, θα έπρεπε κανονικά να καταρτιστεί θεραπευτικό πλάνο σε βάθος τριμηνίας. Ο ΜΕ 3 και το κέντρο του κανένα τέτοιο πλάνο δεν παρουσίασαν, ενώ ο ίδιος χρησιμοποιούσε αδόκιμους και μη επιστημονικούς όρους, σε σχέση με τη θεραπεία στην οποία υποβάλλει την Ενάγουσα, υπερτονίζοντας με τη μαρτυρία του την έλλειψη ειδικότητας. Παρά ταύτα δεν καταδείχθηκε ότι η όποια έστω διαφορετική και ενδεδειγμένη μέθοδος φυσιοθεραπείας, θα έφερε διαφορετικά αποτελέσματα στην Ενάγουσα. Στη βάση των ως άνω προκύπτει ότι δεν ευσταθεί ο δικογραφημένος ισχυρισμός ότι η Ενάγουσα χρειάζεται φυσιοθεραπείες για όλη της τη ζωή ελέω του ατυχήματος. 3.
27. Σωματικές βλάβες και επιπτώσεις στη ζωή της Ενάγουσας Ο ΜΕ 2 στα πιστοποιητικά (Τεκμήρια 3, 5, 6, 7 και 10) που κατέθεσε αναφέρεται στην κατάσταση της Ενάγουσας η οποία παρουσίαζε εμμένουσες αυχεναλγίες, κεφαλαλγίες, έλλειψη συγκέντρωσης, περιορισμό κινητικότητας ΑΜΣΣ, αιμωδίες και καυσαλγίες άνω άκρων, επεισόδια σκοτοδίνης και κρίσεις αυχεναλγίας και ζάλης που την καθηλώνουν στο κρεβάτι. Την κατάσταση αυτή χαρακτήρισε ως μόνιμη. Οι ως άνω διαπιστώσεις του ΜΕ 2, δεν αμφισβητήθηκαν, ενώ συνάδουν με την γενικότερη εικόνα της κατάστασης της Ενάγουσας, όπως την παρουσίασαν η ίδια και η ΜΕ
28. Συνεπώς παρά τη διαφωνία του ΜΥ 1, ως προς κάποια από τα συμπτώματα που ανηύρε ο ΜΕ 2, η μη αντεξέταση του τελευταίου επί αυτών των καίριων τοποθετήσεων του, καθιστά αποδεκτές τις εν λόγω θέσεις του[6]. Τυχόν αμφισβήτηση σε αυτές, τις τεκμηριωμένες θέσεις του ιατρού ΜΕ 2, θα έπρεπε να του τεθεί για να του δοθεί η ευχέρεια να εξηγήσει. Η παράλειψη αντεξέτασης του σε σχέση με τούτα του τα ευρήματα τα καθιστά αδιαμφισβήτητα, ειδικά από τη στιγμή που προκύπτει από τη μαρτυρία του ότι, εξέτασε για μεγάλο χρονικό διάστημα την Ενάγουσας (2012 έως 2019), υπήρχε ομάδα ιατρών που την παρακολουθούσε στο τμήμα του και μαζί αποφάσιζαν και επιστημονικά είχε εξηγήσει κάθε τι που ερωτήθηκε στο Δικαστήριο[7]. Πλην όμως τα ως άνω ευρήματα και η μαρτυρία των ειδικών δεν δικαιολογούν στερήσεις και άλλες επιπτώσεις στη ζωή της Ενάγουσας, όπως η ίδια και η ΜΕ 4 τις κατέθεσαν. Συγκεκριμένα στη μαρτυρία της τόσο η Ενάγουσα όσο και η ΜΕ 4 ανέφεραν ότι δεν μπορεί να φροντίσει το σπίτι, δεν μπορεί να μαγειρέψει και δεν μπορούσε να αυτοεξυπηρετηθεί. Ακόμα και νερό και φαγητό της το προσκομίζουν γιατί δεν μπορεί. Με κάθε σεβασμό, αλλά τα ως άνω δεν δικαιολογούνται από την κατάσταση της, όπως την περιγράφουν οι ιατροί. Καθίσταται σαφές ότι η Ενάγουσα υποφέρει από μια μόνιμη κατάσταση η οποία την αποτρέπει να σηκώνει βάρη, να παραμένει στο ίδιο σημείο καθήμενη ή ιστάμενη για ώρα, ακόμα και να προβαίνει σε απότομες κινήσεις. Αποστερήθηκε ασχολίες της όπως το περπάτημα, την εκτέλεση απαιτητικών οικιακών και άλλων εργασιών και την πλήρη ικανότητα για εργασία όπως τις απολάμβανε στο παρελθόν. Παρά ταύτα ήταν σε θέση να εκτελεί ελαφριές οικιακές εργασίες, γραφειακά καθήκοντα και να φροντίζει, μέχρι ενός βαθμού το εγγόνι της, όπως καταγράφει και ο ΜΥ 1 στα Τεκμήρια 55 έως
29. Κάποιες άλλωστε από αυτές τις αναφορές τις έκανε η ίδια η Ενάγουσα στον ΜΥ
30. Συμπερασματική η Ενάγουσα συνεπεία του ατυχήματος και του τραυματισμού που αυτό έφερε, υποφέρει από εμμένουσες αυχεναλγίες, κεφαλαλγίες, έλλειψη συγκέντρωσης, περιορισμό κινητικότητας ΑΜΣΣ, αιμωδίες και καυσαλγίες άνω άκρων, επεισόδια σκοτοδίνης και κρίσεις αυχεναλγίας και ζάλης που την καθηλώνουν στο κρεβάτι. Αυτή η κατάσταση την αποτρέπει από του να σηκώνει βάρη, να παραμένει στο ίδιο σημείο καθήμενη ή ιστάμενη για ώρα, ακόμα και να προβαίνει σε απότομες κινήσεις, ενώ την αποστερεί από ασχολίες που είχε στο παρελθόν. Παρά ταύτα ήταν και είναι σε θέση να εκτελεί ελαφριές οικιακές εργασίες, γραφειακά καθήκοντα και να φροντίζει, μέχρι ενός βαθμού το εγγόνι της. 3.
31. Αξιολόγηση μαρτύρων Δεδομένης της αξιολόγησης του συνόλου των επίδικων θεμάτων και των ευρημάτων που έγιναν σχετικά η αξιολόγηση κάθε μάρτυρα γίνεται συνοπτικά. Η Ενάγουσα, ΜΕ 1, ήταν έντονα συναισθηματική, ξεσπούσε σε κλάματα όταν πιεζόταν και δεν απαντούσε με ιδιαίτερη σαφήνεια. Ήταν υπερβολική στις αναφορές της για τις συνέπειες που είχε ο τραυματισμός της από το ατύχημα, ενώ προσπαθούσε να καταδείξει μια εικόνα συμμόρφωσης με τις οδηγίες των ιατρών η οποία δεν ίσχυε απόλυτα. Παρά ταύτα κατέθεσε σειρά πιστοποιητικών που να δεικνύουν την κατάσταση της και αποδεικνύουν το μέγεθος της ζημιάς που υπέστη. Πέραν λοιπόν από την όποια υπερβολή εξέφραζε η Ενάγουσα ως προς τις συνέπειες των βλαβών της και κάποια αντίφαση ως προς την προτεινόμενη θεραπεία, κατά τα άλλα κατέδειξε ποιες ήταν οι σωματικές της βλάβες και πως αντιμετωπίστηκαν τελικώς. Οι ΜΕ 3 και 4, παραδέχθηκαν φιλική και συγγενική σχέση, αντίστοιχα, με την Ενάγουσα. Συγγένεια και φιλία, αν και αποτελούν αξιολογήσιμους παράγοντες, δεν μπορούν από μόνοι τους να αποτελέσουν λόγο αμφισβήτησης της αξιοπιστίας μάρτυρα[8]. Ο ΜΕ 3 αποδείχθηκε, όπως αναφέρεται παραπάνω, ότι δεν μπορούσε να καταθέσει ως ειδικός φυσιοθεραπευτής, αλλά και ότι δεν κατέδειξε ότι εφάρμοσε στην Ενάγουσα ενδεδειγμένη θεραπεία, με αποτέλεσμα η μαρτυρία του να μην γίνεται αποδεκτή. Η ΜΕ 4 προσήλθε στο Δικαστήριο για να καταδείξει την κατάσταση της μητέρας της, ωστόσο η μαρτυρία της ενείχε μια υπερβολή η οποία εν πολλοίς δεν συνάδει με τη μαρτυρία των ιατρών. Οι ιατροί ΜΕ 2 και ΜΥ 1 διαφώτισαν με την επιστημοσύνη τους τόσο ως προς την ενδεδειγμένη θεραπεία για την Ενάγουσα, όσο και για τις σωματικές τους βλάβες. Οι διαφορές τους σε πολλά σημεία γεφυρώθηκαν κατά την αντεξέταση και σε άλλα καταδείχθηκε ότι δεν είχαν απόλυτες απόψεις. Εν πάση περιπτώσει η μαρτυρία τους ήταν ιδιαίτερα εμπεριστατωμένη και κατέστη αρωγός στην επίλυση των επίδικων θεμάτων. Η ΜΥ 2 αν και δεν εξέτασε την Ενάγουσα, ανέφερε σε γενικές γραμμές πως τυγχάνουν χειρισμού ανάλογα τραύματα, αλλά εξήγησε και ότι ο ΜΕ 3 δεν κατέχει την απαραίτητη ειδικότητα. Ως προς τα εν λόγω στοιχεία η μαρτυρία της κρίνεται αξιόπιστη.
32. Νομική αρχές και υπαγωγή ευρημάτων σε αυτές Όπως εξ' αρχής αναφέρθηκε το ζήτημα της ευθύνης έχει γίνει παραδεκτό. Εκείνο που παραμένει να αποφασιστεί είναι το ποσό που θα επιδικαστεί ως αποζημιώσεις στην Ενάγουσα συνεπεία του ατυχήματος και άλλα σχετικά ζητήματα ως κατωτέρω. 4.
33. Ειδικές Αποζημιώσεις Αναφορικά με τις ειδικές ζημιές είναι καθιερωμένη νομολογιακά η αρχή ότι οι αξιούμενες ως ειδικές αποζημιώσεις θα πρέπει να δικογραφούνται με λεπτομέρεια και να αποδεικνύονται με αυστηρότητα[9]. H απόδειξη ειδικών ζημιών κινείται μέσα σε αυστηρά πλαίσια[10]. Στην υπό εξέταση υπόθεση δεν έχει κατατεθεί κανένα τεκμήριο, αλλά και καμία μαρτυρία που να δεικνύει την όποια ειδική ζημιά. Τουναντίον καταδείχθηκε ότι ο ΜΕ 3 εξυπηρετούσε δωρεάν την Ενάγουσα, δεν κατατέθηκαν αποδείξεις για την όποια φαρμακευτική αγωγή λάμβανε ούτε για το όποια άλλα σχετικά έξοδα. Δεν είναι τυχαίο φρονώ, ότι ακόμα και στην αγόρευση των δικηγόρων της Ενάγουσας, δεν αξιώνονται ποσά για ειδικές ζημιές, παρά μόνο για γενικές αποζημιώσεις και απώλεια μελλοντικών απολαβών. Συνεπώς η καθιέρωση αυστηρών πλαισίων εντός των οποίων αποδεικνύονται οι ειδικές ζημιές και η απουσία όποιας σχετικής μαρτυρίας στην προκείμενη περίπτωση, οδηγούν στη μη απόδοση του όποιου ποσού ως ειδικές αποζημιώσεις. 4.
34. Μετριασμός ζημιάς Η υποχρέωση ενός αναίτιου μέρους για μετριασμό της ζημιάς, την οποία αυτό τυχόν να υποστεί από διαπραχθέν σε βάρος του αστικό αδίκημα, σταθμίζεται στη βάση του τι είναι λογικό για το μέρος τούτο να πράξει, στο συγκεκριμένο τομέα, υπό τις περιστάσεις της υπόθεσής του[11]. Αμφότεροι οι συνήγοροι παρέπεμψαν στην Γεώργιος Ταμπούρας ν. Κυριακής Κολάνη, άλλως Κίκας Κολάνη