Β. Σ., ανήλικος μέσω των κηδεμόνων, πλησιέστερων φίλων και συγγενών του Β. Ε. ΚΑΙ Χ. Ζ. ν. Σχολική Εφορεία Λάρνακας κ.α., Αρ. Αγωγής: 893/2018, 23/12/

(1)/1997 και είναι υπεύθυνη να συντηρεί και/ή να διασφαλίζει την ασφάλεια των σχολικών κτηρίων και εγκαταστάσεων που υπάγονται στην Επαρχία Λάρνακας.

1. Η Εναγόμενη 2, ενάγεται υπό την ιδιότητα της ως το αρμόδιο Υπουργείο, υπεύθυνο να παίρνει αποφάσεις και/ή να επιθεωρεί τους σχολικούς χώρους και/ή να ελέγχει ότι τηρούνται όλοι οι σχετικοί κανονισμοί/και/ή να διασφαλίζει την ομαλή λειτουργία σε όλους τους τομείς των σχολικών μονάδων.
2. Την 27/4/2017 ο Ενάγοντας, ενώ βρισκόταν σε ώρα διαλλείματος, στο Δημοτικό Σχολείο Σωτήρας όπου φοιτούσε, επέστρεψε στην τάξη του για να πάρει το νερό του και φεύγοντας έχασε την ισορροπία του, σκόνταψε και χτύπησε με δύναμη σε γυάλινο τζάμι. Το τζάμι έσπασε σε μεγάλα κομμάτια και ο Ενάγοντας υπέστη σωματικές βλάβες. Συγκεκριμένα, υπέστη διατομή μέσου νεύρου και ημιδιατομή καμπτήρα μέσου δακτύλου στο ύψος της πηχεοκαρπικής δεξιά, για το οποίο χρειάστηκε να υποβληθεί σε χειρουργική επέμβαση, έφερε νάρθηκα για 5 εβδομάδες και αναγκάστηκε να παραμείνει μακριά από τα σχολικά του καθήκοντα ως μαθητής για δύο σχολικές ημέρες. Απώλεσε διάφορες χαρές της ζωής εξαιτίας του τραυματισμού του.
3. Ο Ενάγοντας αποδίδει το ατύχημα και τον συνεπακόλουθο τραυματισμό του στο ότι οι Εναγόμενοι δεν έλαβαν τα αναγκαία μέτρα επίβλεψης των μαθητών από τους εκπαιδευτικούς που ασκούν παιδονομία κατά την διάρκεια των διαλλειμάτων αλλά και στο ότι οι Εναγόμενοι ως ιδιοκτήτες του υποστατικού και/ή πλέον υπεύθυνοι του Δημοτικού Σχολείου Σωτήρας είχαν καθήκον να φροντίζουν ώστε το Δημοτικό Σχολείο να είναι εύλογα ασφαλές. Υπεράσπιση Εναγόμενης 1
4. Η Εναγόμενη 1 παραδέχεται ότι ο Ενάγοντας κτύπησε την ώρα του διαλλείματος σε γυάλινο τζιάμι. Ωστόσο αρνείται και απορρίπτει όλους τους υπόλοιπους ισχυρισμούς του και ισχυρίζεται ότι ο Ενάγοντας ζήτησε από τους παιδονόμους να λάβει άδεια να εισέλθει στην τάξη για να πάρει το νερό του. Οι παιδονόμοι τον άφησαν και ο Ενάγοντας προσπαθώντας να κάνει επίδειξη στους συμμαθητές του, έκανε άλμα από το θρανίο του προς την πόρτα εξόδου, κτυπώντας έτσι στο τζάμι δίπλα από την πόρτα. Είναι σε κάθε περίπτωση η θέση της, ότι η Εναγόμενη 1 είναι πλήρως συμμορφωμένη με τους σχετικούς Νόμους και Κανονισμούς. Υπεράσπιση Εναγόμενου 2
5. Ο Εναγόμενος 2 με την Υπεράσπιση του παραδέχεται επί της ουσίας ότι ο Ενάγοντας τραυματίστηκε εκείνη την ημέρα στο γυάλινο τζιάμι της τάξης του εν ώρα διαλλείματος. Ωστόσο, αρνείται ότι το ατύχημα επήλθε λόγω αμέλειας του και είναι η θέση του ότι ο Εναγόμενος 2 ενήργησε μέσα στα επιτρεπόμενα νομοθετικά πλαίσια και/ή στα πλαίσια των καθηκόντων του και ακολούθησε τις Οδηγίες Σχολικής Χρονιάς για το σχολικό έτος 2016-2017 του Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού και/ή ότι εφάρμοσε ασφαλή χώρο εκπαίδευσης και/ή ασφαλή επίβλεψη και/ή ασφαλή επιτήρηση των μαθητών. Είναι η θέση του Εναγόμενου 2 ότι ο Ενάγοντας εξέθεσε ο ίδιος τον εαυτό του σε κίνδυνο εφόσον παρέβηκε τις οδηγίες των εκπαιδευτικών και μετέβη χωρίς άδεια από τους παιδονόμους, στην τάξη του εν ώρα διαλλείματος και/ή έτρεχε τον συμμαθητή του στη τάξη, αποδίδοντας στον Ενάγοντα αποκλειστική και/ή συντρέχουσα αμέλεια.
6. Επιπρόσθετα σημειώνω ότι ο Εναγόμενος 2 στην Υπεράσπιση του ισχυρίζεται ότι η παρούσα αγωγή δεν μπορεί να προχωρήσει για τον λόγο ότι ο τίτλος της είναι λανθασμένος. Ωστόσο, η θέση αυτή δεν προωθήθηκε κατά τις αγορεύσεις και συνεπεία τούτου έχει εγκαταλειφθεί. Απάντηση στην Υπεράσπιση
7. Ο Ενάγοντας καταχώρησε Απάντηση στην Υπεράσπιση του Εναγομένου 2 στην οποία οποία ισχυρίστηκε περαιτέρω ότι το τζάμι στο οποίο κτύπησε ο Ενάγοντας δεν ήταν προβλεπόμενο με τους κανονισμούς και/ή δεν ήταν ασφαλείας, ενώ στην Απάντηση στην Υπεράσπιση του Εναγόμενου 1 ο Ενάγοντας προβαίνει σε γενική άρνηση των ισχυρισμών της Υπεράσπισης του. Γ. ΑΚΡΟΑΜΑΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ-ΣΥΝΟΨΗ ΜΑΡΤΥΡΙΑΣ
8. Εκ μέρους του Ενάγοντα έδωσε μαρτυρία ο ίδιος (Μ.Ε.1), η μητέρα του (Μ.Ε.2) και ο Δρ Ευθυμιάδης (Μ.Ε.3). Εκ μέρους των του Εναγόμενου 2 έδωσε μαρτυρία ο Επιθεωρητής του Τμήματος Επιθεώρησης Εργασίας (Μ.Υ1) και η Διευθύντρια του Σχολείου κατά τον επίδικο χρόνο (Μ.Υ 2), ενώ ο Εναγόμενος 1 δεν προσκόμισε μαρτυρία. Μαρτυρία Μ.Ε.1
9. Ο Μ.Ε.1 υιοθέτησε ως μέρος της κυρίως εξέτασης του γραπτή δήλωση, η οποία κατατέθηκε ως Έγγραφο Α. Ανέφερε ότι τον χρόνο του ατυχήματος ήταν ανήλικος και πριν από το επίδικο ατύχημα ήταν καθόλα υγιής. Κατά τον επίδικο χρόνο, φοιτούσε στο τμήμα της Στ2 του Δημοτικού Σχολείου Σωτήρος. Την 27/4/2017 και ενώ βρισκόταν εν ώρα διαλείμματος, επέστρεψε στην τάξη του για να πάρει το νερό του. Φεύγοντας από την τάξη, έχασε την ισορροπία του, σκόνταψε και κτύπησε με μεγάλη δύναμη σε γυάλινο τζάμι, το οποίο βρισκόταν δίπλα από την πόρτα της τάξης. Το τζάμι, αντί να τον στηρίξει, έσπασε σε μεγάλα κομμάτια με αποτέλεσμα να τον τραυματίσει.
10. Αμέσως μετά τον τραυματισμό του, κατέβηκε κάτω στην αυλή του σχολείου και αφού η δασκάλα που βρισκόταν εκεί δεν μπορούσε να τον βοηθήσει, όπως ανέφερε χαρακτηριστικά ήταν πανικοβλημένη, κατευθύνθηκε προς το γραφείο των εκπαιδευτικών για βοήθεια. Αφού του παρασχέθηκαν οι πρώτες βοήθειες, ήρθε η μητέρα του και τον παρέλαβε και τον μετέφερε σε ιδιωτική κλινική. Συνεπεία του τραυματισμού του, ο Μ.Ε.1 αναγκάστηκε να παραμείνει εκτός του σχολείου για 2 ημέρες. Μεταφέρθηκε σε ιδιωτική κλινική όπου του παρασχέθηκαν οι πρώτες βοήθειες και διαπιστώθηκε ότι είχε υποστεί διατομή μέσου νεύρου και ημιδιατομή καμπτήρα μέσου δακτύλου στο ύψος της πηχεοκαρπικής δεξιά και υποβλήθηκε σε χειρουργική αποκατάσταση και συρραφή, εφαρμόστηκε πηχεοκαρπικός νάρθηκας για 6 εβδομάδες και μετέπειτα των 6 εβδομάδων ακολούθησε πρόγραμμα με φυσιοθεραπείες. Προσκόμισε ως Τεκμήριο 1, βεβαίωση από το Πολυδύναμο Ιατρικό Κέντρο «Κίμων» ημερομηνίας 05/05/2017 στην οποία επιβεβαιώνονται οι ως άνω τραυματισμοί του.
11. Περαιτέρω, ο Μ.Ε.1 αναφέρθηκε στις επιστολές που ανταλλάχθηκαν μεταξύ των δικηγόρων του με το Δημοτικό Σχολείο και το Τμήμα Επιθεώρησης Εργασίας. Επί τούτου, κατέθεσε ως Τεκμήριο 2, επιστολή ημερομηνίας 12/5/2017, μαζί με τα αποδεικτικά αποστολής της, την οποία απέστειλαν οι γονείς του προς το Δημοτικό Σχολείο Σωτήρος, με την οποία ζητούσαν καταγραφή και διερεύνηση του περιστατικού. Λόγω της μη ανταπόκρισης των Εναγομένων, οι γονείς του ξαναέστειλαν την πιο πάνω επιστολή την 30/5/2017 , η οποία και κατατέθηκε ως Τεκμήριο
12. Για τον ίδιο λόγο απέστειλαν επιστολή ημερομηνίας 1/6/2017 μέσω των δικηγόρων τους στο Υπουργείο Εργασίας, Πρόνοιας & Κοινωνικών Ασφαλίσεων ημ.12/5/2017, η οποία κατατέθηκε ως Τεκμήριο 4 μαζί με τα αποδεικτικά αποστολής της. Κατατέθηκε επίσης ως Τεκμήριο 5, επιστολή του Τμήματος Επιθεώρησης εργασίας ημερομηνίας 13/6/2017 προς τους δικηγόρους του Ενάγοντα με την οποία τους ενημέρωναν βασικά ότι η επιστολή τους διαβιβάστηκε στον Προϊστάμενο για να απαντηθεί. Ως Τεκμήριο 6 κατατέθηκε η αποστολή του ιατρικού πιστοποιητικού ημερομηνίας 5/5/2017 προς το Επιθεωρητή του Τμήματος Επιθεώρησης Εργασίας. Ως Τεκμήριο 7 και 8 κατατέθηκε η αίτηση για παροχή πληροφοριών για το ατύχημα μαζί με συνοδευτική επιστολή και ακολούθως ως Τεκμήριο 9 και 10 επιστολές των δικηγόρων του Ενάγοντα προς το Τμήμα Επιθεώρησης Εργασίας ημερομηνίας 31/8/2017 και 22/9/2017 με την οποία ανέμεναν να τους αποσταλεί η σχετική έκθεση διερεύνησης του ατυχήματος.
13. Κατατέθηκε επίσης επιστολή ημερομηνίας 2/10/2017, ως Τεκμήριο 11, η οποία αποστάλθηκε από το Τμήμα Επιθεώρησης Εργασίας προς τους δικηγόρους του, με την οποία το Τμήμα Επιθεώρησης Εργασίας τους πληροφορούσε ότι ο Ενάγοντας είχε καλεστεί σε συνάντηση με σκοπό να ολοκληρωθεί η διερεύνηση του ατυχήματος αφού είχαν προκύψει νέα στοιχεία μετά από άρνηση του να συμμετέχει στην αναπαράσταση του περιστατικού. Σε απάντηση της επιστολής αυτής, οι δικηγόροι του Ενάγοντα απάντησαν προς το Επαρχιακό Γραφείο επιθεώρησης Εργασίας με επιστολή τους ημερομηνίας 2/10/2017,η οποία κατατέθηκε ως Τεκμήριο 12 , στην οποία τους ενημέρωναν ότι οι γονείς του Ενάγοντα είχαν ειδοποιηθεί μία ώρα πριν την αναπαράσταση και ως εκ τούτου ήταν ανέφικτο να παραστούν και επιφύλασσαν το δικαίωμα τους αναφορικά με το αποτέλεσμα της αναπαράστασης. Ακολούθως κατατέθηκαν ως Τεκμήρια 13 μέχρι και 15 επιστολές που ανταλλάχθηκαν μεταξύ των δικηγόρων του και του Γραφείου Επιθεώρησης Εργασίας με σκοπό να καταστεί εφικτό να του παραδώσουν την Έκθεση Διερεύνησης του ατυχήματος.
14. Αναφορικά με τους τραυματισμούς του, ο Μ.Ε.1 ανέφερε ότι ως δεξιόχειρας, δυσκολεύτηκε πάρα πολύ στην καθημερινότητα του, δεν μπορούσε να ντυθεί μόνος του, ούτε και να πλύνει το πρόσωπο, ούτε τα δόντια του. Τα βράδια δεν μπορούσε να κοιμηθεί, και κάθε φορά που έβλεπε τζάμι φοβόταν. Κατά τον επίδικο χρόνο, είχε απωλέσει διάφορες χαρές της ζωής, αφού μεταξύ άλλων αναγκάστηκε να σταματήσει την καλαθόσφαιρα, η οποία τον επηρέασε ψυχολογικά. Ανέφερε ότι ταλαιπωρείται μέχρι και σήμερα καθότι περιορίζεται αναφορικά με τις σωματικές δραστηριότητες αφού νιώθει πόνο όταν ακουμπά την περιοχή του τραύματος. Η αφή του βρίσκεται σήμερα στο 70% λόγω του τραυματισμού. Σήμερα είναι ηλικίας 20 ετών, σπουδάζει γυμναστής και ανέφερε ότι δυσκολεύεται στις ασκήσεις, αφού η θέση του καρπού τον δυσκολεύει στην υπερέκταση.
15. Για την παροχή ιατρικής φροντίδας, επούλωση των τραυμάτων του και για την πληρωμή για παροχή των εκθέσεων έχει δαπανήσει συνολικά το ποσό των €4.365,
16. Επί αυτού, κατέθεσε ως Τεκμήριο 16, απόδειξη πληρωμής προς τον Δρ. Γιάννη Ευσταθιάδη το ποσό των €1559 και απόδειξη πληρωμής προς την Πολυκλινική Άγιος Ραφαήλ για το ποσό των €1301,00 τα οποία προσκομίστηκαν ως Τεκμήριο
17. Προσκόμισε ως Τεκμήριο 17 αντίγραφο απόδειξης από το Πολυδύναμο Κέντρο Φυσιοθεραπείας «ΑΣΠΙΔΑ» για το ποσό των €1125,
18. Κατέθεσε ακόμη, ως Τεκμήριο 18, ιατρικό πιστοποιητικό ημερομηνίας 21/2/2018 το οποίο εκδόθηκε από το Δρ Γιάννη Ευσταθιάδη. Ως ανέφερε, έχει επωμισθεί το ποσό των €250 για την καταβολή του ιατρικού πιστοποιητικού.
19. Αντεξεταζόμενος ο Μ.Ε.1 και κληθείς να σχολιάσει τις υποβολές των Εναγομένων ότι αιτία του ατυχήματος ήταν ότι εισήλθε στην τάξη μαζί με ένα άλλο συμμαθητή τον Α., τον οποίο έτρεχε μέσα στην τάξη και προσπαθώντας η συμμαθήτρια του, Ε. Α., να τον τραβήξει από το χέρι και να τον σταματήσει, ο Μ.Ε.1 έκανε απότομη κίνηση για να μην τον πιάσει και γι' αυτό κτύπησε στο τζάμι, ο Μ.Ε.1 απέρριψε την θέση αυτή και έδωσε την δική του εξήγηση. Εκείνη την ώρα, ως ανέφερε, βρίσκονταν ήδη 4 παιδιά στην τάξη στην οποία εισήλθε μόνος του, αρνήθηκε ότι έτρεχε και ανέφερε επί τούτου μάλιστα ότι είναι αδύνατο κάποιος να τρέξει μέσα στην αίθουσα λόγω της θέσης που είναι τοποθετημένα τα θρανία, δίπλα από τα οποία είναι τοποθετημένες οι βαλίτσες των μαθητών και η απόσταση των θρανίων μεταξύ τους ήταν περίπου 30 εκατοστά, πώς ήταν δυνατόν ανέφερε να τρέχει με τόση μεγάλη ταχύτητα με αυτά τα δεδομένα, όπως ανέφερε αυτολεξεί είναι «ακατόρθωτο». Επίσης αντεξεταζόμενος, σε σχέση με το ότι η Ε. Α. προσπάθησε να τον αρπάξει από το χέρι και αυτός έκανε άλμα στην προσπάθεια της να την αποφύγει, το αρνήθηκε και ανέφερε ότι η Ε. βρισκόταν στον υπολογιστή στην έδρα, η απόσταση της έδρας από την πόρτα απέχει 5 μέτρα περίπου και είναι αδύνατον να κάνει ένα τόσο μεγάλο άλμα από την έδρα μέχρι την πόρτα. Περαιτέρω, ο Μ.Ε.1 αφού αρνήθηκε τις πιο πάνω υποβολές, εμμένοντας στην αρχική του θέση, εξήγησε πώς εκτυλίχθηκαν τα γεγονότα και ανέφερε ότι στο αριστερό του χέρι κρατούσε το παγουρίνο του και προσπαθώντας να ανοίξει την πόρτα με το δεξί του χέρι, η οποία ανοίγει προς τα μέσα, δεν πρόλαβε να πιάσει το χερούλι της πόρτας, έχασε την ισορροπία του και χτύπησε το δεξί του χέρι στο παράθυρο, το οποίο βρισκόταν δίπλα ακριβώς από την πόρτα. Σε σχετική ερώτηση σε ποιο ύψος βρισκόταν το χερούλι της πόρτας, απάντησε ότι δεν θυμόταν, εάν ήταν πάνω από το ύψος του τοίχου ή κάτω. Ακόμη όταν του υποβλήθηκε η θέση ότι έτρεχε με μεγάλη δύναμη γι' αυτό και τα θραύσματα πετάχτηκαν 5 μέτρα μακριά, ο Μ.Ε.1 επέμενε στην αρχική του θέση ότι δεν έτρεχε και ότι θα θραύσματα αποκλείεται να πετάχτηκαν τόσο μακριά.
20. Επιπρόσθετα, κληθείς να σχολιάσει το πάχος του τζιαμού στο οποίο κτύπησε, ο Μ.Ε.1 ανέφερε ότι ήταν λεπτό σε τέτοια θέση που ένα 12 χρόνο παιδί, σε κατάσταση ηρεμίας, 2 βήματα πριν από την πόρτα, έβαλε το χέρι του για να κρατηθεί στο τζάμι και δεν τον στήριξε, αλλά έσπασε ολόκληρο σε κομμάτια πάνω του. Σε υποβολή ότι το τζάμι ήταν πάχους 4 πόντων και δεν ήταν λεπτό, ο Μ.Ε.1 απάντησε ότι υποθέτει ότι για να τον τραυματίσει τόσο βαθιά ήταν πολύ λεπτό.
21. Περαιτέρω, σε υποβολή ότι έπρεπε εκείνη την ώρα ο Μ.Ε.1 να βρισκόταν εκτός της τάξης, σε χώρο όπου υπήρχαν παιδονόμοι, συμφώνησε με αυτή την θέση και ανέφερε ότι όντως δεν είχε λάβει άδεια από την παιδονόμο για να ανεβεί στην τάξη. Ως προς το ζήτημα των παιδονόμων, αντεξεταζόμενος ανέφερε ότι εκείνη την ημέρα μία παιδονόμο είδε να βρίσκεται στο χώρο της αυλής όταν κατέβαινε τις σκάλες μετά το ατύχημα και ότι θεωρεί ότι δεν έκανε σωστά την δουλειά της για να βρίσκονται 5 άτομα μέσα στην τάξη, χωρίς επίβλεψη και ότι δεν ήταν η πρώτα φορά που συνέβαινε αυτό.
22. Σε σχετική υποβολή ότι αρνήθηκε να συμμετέχει στην αναπαράσταση, ανέφερε ότι εξ' όσων γνωρίζει η Διευθύντρια του σχολείου ενημέρωσε τελευταία στιγμή την μητέρα του αλλά δεν μπορεί να τοποθετηθεί περαιτέρω καθότι αφορούσε επικοινωνία της μητέρας του και δεν μπορεί να γνωρίζει τι ειπώθηκε μεταξύ τους. Μαρτυρία Μ.Ε.2
23. Εκ μέρους του Ενάγοντα, έδωσε μαρτυρία και η μητέρα του. Κατέθεσε γραπτή δήλωση ως μέρος της κυρίως εξέτασης της (Έγγραφο Β). Συνοπτικά αναφέρθηκε στο πότε και με ποιο τρόπο ενημερώθηκε για το ατύχημα του παιδιού της και ότι πήγε η ίδια να τον παραλάβει από το σχολείο μετά το ατύχημα καθότι της τηλεφώνησαν από το σχολείο και της ανέφεραν ότι το αίμα δεν σταματούσε. Κατά την διαδρομή προς το νοσοκομείο, ανέφερε όπως της είχε ειπωθεί από την δασκάλα του Ενάγοντα ,ότι ο λόγος που αντιλήφθηκαν ότι έγινε ατύχημα ήταν όταν άκουσαν τα θραύσματα από το γυαλί.
24. Ως της αναφέρθηκε από τον Ενάγοντα, δεν υπήρχε κανένας δάσκαλος την ώρα του τραυματισμού του, ούτε και παιδονόμος στον όροφο. Της προκάλεσε εντύπωση το γεγονός ότι στην τάξη την ώρα του διαλλείματος εκτός από τον Ενάγοντα, ήταν και άλλοι συμμαθητές του, οι οποίοι βρίσκονταν εκεί πριν από αυτόν αλλά και ότι η τάξη δεν ήταν κλειδωμένη όπως έπρεπε. Σε σχέση με αυτό ανέφερε ότι ως Καθηγήτρια φυσικής αγωγής που είναι (βλ Τεκμήριο 20), της επιτρέπει να γνωρίζει τους κανόνες παιδονομίας, κατά τα διαλλείματα, σύμφωνα με τους οποίους, όλες οι τάξεις πρέπει να κλειδώνονται για την ασφάλεια των παιδιών αλλά και για αποφυγή κλοπών. Σε περίπτωση που οι τάξεις δεν κλειδώνονται, οι εκπαιδευτικοί οφείλουν να ελέγχουν όλους τους χώρους του σχολείου κατά τα διαλείμματα για να βεβαιωθούν ότι τα παιδιά κινούνται στους επιτρεπόμενους χώρους.
25. Σε υποβολή ότι ο Ενάγοντας ευθύνεται γιατί έτρεχε τον συμμαθητή του μέσα στην τάξη, η Μ.Ε.2 αρνήθηκε και ανέφερε ότι δεν έτρεχε είχε σκοντάψει, αναφερόμενη στο ότι πρόκειται για ένα παιδί της έκτης δημοτικού. Σε σχετική υποβολή ότι ο Ενάγοντας παρέβηκε τους κανονισμούς αφού δεν έλαβε άδεια για να εισέλθει στην τάξη, η Μ.Ε2 παραδέχτηκε ότι όντως δεν έλαβε άδεια αλλά πέραν τούτου δεν ευθύνεται ο ίδιος για το ατύχημα.
26. Σε σχέση με το γιατί αρνήθηκε για να συμμετέχει ο Ενάγοντας στην αναπαράσταση, αναφέρθηκε ότι σε τηλεφωνική επικοινωνία που είχε με τον κ. Παφίτη, τον παρακάλεσε να ενημερωθεί 2-3 ημέρες προηγουμένως για να προετοιμάσει ψυχολογικά τον Ενάγοντα, και την διαβεβαίωσαν ότι θα την ενημερώσουν. Παραταύτα ενημερώθηκε την 20/6/2017 από την Διευθύντρια του Σχολείου ότι σε 1 ώρα θα λάμβανε χώρα η αναπαράσταση και ήταν εκ των πραγμάτων ανέφικτο να παραστεί μαζί με τον Ενάγοντα. Αιτήθηκε αναβολή της για την επόμενη ημέρα αλλά η Διευθύντρια αρνήθηκε για τον λόγο ότι θα πήγαιναν εκδρομή και την αμέσως επόμενη ημέρα θα έκλεινε το σχολείο για τις καλοκαιρινές διακοπές. Αντεξεταζόμενη σχετικά με το θέμα αυτό επέμενε στην θέση της ότι την ενημέρωσαν τελευταία στιγμή και ως εκ τούτου ήταν ανέφικτο να παραστεί.
27. Σε σχέση με τους τραυματισμούς του Ενάγοντα, η Μ.Ε.2 επιβεβαίωσε τα όσα ανέφερε και ο ίδιος ο Μ.Ε 1 ενώπιον του Δικαστηρίου αλλά έκανε ειδική μνεία στο ότι λόγω του τραυματισμού αναγκάστηκε να σταματήσει την Καλαθόσφαιρα, η οποία τον επηρέασε ψυχολογικά διότι σταμάτησε μεταξύ άλλων την συναναστροφή με τους συμπαίκτες του και ότι έκλαιγε. Προσκόμισε επί τούτου, ως Τεκμήριο 21 βεβαίωση ημερομηνίας 7/5/2025 για την εγγραφή του Ενάγοντα στην ομάδα Πετρολίνα Αεκ καλαθόσφαιρας κατά την περίοδο 2016 και
28. Μαρτυρία Μ.Ε.3
29. Ως Μ.Ε.3 κατέθεσε ο Δρ. Γιάννης Ευσταθιάδης, ορθοπεδικός χειρούργος, ο οποίος αφού αναφέρθηκε στα ακαδημαϊκά του προσόντα, ανέφερε ότι εξασκεί το επάγγελμα από το 2005 και είναι ειδικός στα κάτω και πάνω άκρα. Ανέφερε ότι τον Ενάγοντα τον είχε εξετάσει στις πρώτες βοήθειες στην κλινική Άγιος Ραφαήλ όταν είχε τραυματιστεί με γυαλί, τον είχε χειρουργήσει αφού κλινικά είχε διαπιστωθεί διατομή μέσου νεύρου όπως επίσης και διατομή κάποιων τενόντων στον καρπό και στην παλαμιαία επιφάνεια. Υιοθέτησε επί τούτου το Τεκμήριο 18, το ιατρικό πιστοποιητικό του. Ανέφερε ότι κατά την επέμβαση έγινε συρραφή του μέσου νεύρου όπως επίσης και του καμπτήρα του μέσου δακτύλου. Είχε τοποθετηθεί νάρθηκας για περίπου 6 εβδομάδες και μετά την αφαίρεση του νάρθηκα, ο ασθενής ακολούθησε φυσικοθεραπεία για περίπου 6-8 μήνες. Αφού αναφέρθηκε στα διάφορα κριτήρια τα οποία λαμβάνει υπόψη για να καταλήξει στην πρόγνωση για την πορεία του Ενάγοντα, ανέφερε ότι την τελευταία φορά που τον είδε ήταν περίπου στις αρχές του 2018 και λόγω του ότι υπήρχε ένα μόρφωμα στην πλευρά όπου τραυματιστεί, είχε γίνει διερεύνηση με υπέρηχο, υπήρχε μία πάχυνση των μαλακών μορίων και στην εξέταση υπήρχε η δυσθαισία, δηλαδή ήταν μειωμένη η αισθητική στην κατανομή του μέσου νεύρου. Αντεξεταζόμενος, εάν ο Ενάγοντας είχε οποιοδήποτε πρόβλημα προηγουμένως στο ίδιο χέρι και εάν του έγινε συγκόλληση δακτύλου σε προγενέστερο χρόνο, ο Μ.Ε 3 απάντησε ότι δεν θυμάται και δεν έχει καταγράψει κάτι σχετικό στο πιστοποιητικό του. Μαρτυρία Μ.Υ.1
30. Εκ μέρους της Υπεράσπισης, έδωσε μαρτυρία ο κ. Ευθύμιος Παφίτης, (Μ.Υ.1) ο οποίος είναι Επιθεωρητής στο τμήμα Επιθεώρησης Εργασίας στο Επαρχιακό Γραφείο Λάρνακας. Σε σχέση με την ειδικότητα του ανέφερε ότι έχει ειδικότητα και μεταπτυχιακό στη Μηχανολογία και είναι μέλος του ΕΤΕΚ Τα καθήκοντα του είναι οι επιθεωρήσεις με βάση τους κανονισμούς περί ασφάλειας και υγείας, η διερεύνηση ατυχημάτων και παραπόνων καθώς και οι διαδικασίες ποινικών υποθέσεων.
31. Ο Μ.Υ.1 κατέθεσε ως τεκμήριο 22, αντίγραφο γνωστοποίησης ατυχήματος, το οποίο υποβλήθηκε από την Διευθύντρια του Δημοτικού Σχολείου προς το Επαρχιακό Γραφείο Επιθεώρησης Εργασίας. Στο σημείο με τις συνθήκες του ατυχήματος αναγράφονται αυτούσια τα ακόλουθα: «Ο Μαθητής, λίγο πριν το τέλος του 1ου Διαλείμματος, επέστρεψε χωρίς άδεια στην τάξη του για να πιει νερό, έτρεξε να φύγει αλλά έχασε την ισορροπία του ή γλίστρησε και χτύπησε στο σταθερό τζάμι δίπλα από την πόρτα. Το τζάμι που έσπασε τον έκοψε στο δεξιό καρπό». Μαζί με την γνωστοποίηση έχουν επισυναφθεί και δύο επιστολές της Διευθύντριας ημερομηνίας 27/4/2017 προς το Επαρχιακό Γραφείο παιδείας Λάρνακας-Αμμοχώστου, στις οποίες επαναλαμβάνει τις συνθήκες του ατυχήματος, όπως ακριβώς τις ανέγραψε στην γνωστοποίηση (Τεκμ. 22) αλλά και περαιτέρω αναφέρει σε αυτές ότι η ίδια μίλησε με τα παιδιά της τάξης του Ενάγοντα και της επιβεβαίωσαν τα όσα ανέφερε και ο Ενάγοντας σε σχέση με τις συνθήκες.
32. Ο Μ.Υ.1 ανέφερε ότι προέβη σε διερεύνηση του ατυχήματος και ετοίμασε συνοπτική έκθεση, η οποία αποτελείται από 8 σελίδες και κατατέθηκε ως Τεκμήριο 23, της οποίας υιοθέτησε το περιεχόμενο της. Στο Τεκμήριο 23 καταγράφεται ότι στις 9/6/2017 και 20/6/2017 ο Μ.Υ 1 επισκέφθηκε το Δημοτικό Σχολείο Σωτήρος, έλαβε πληροφορίες για το ατύχημα και έλαβε και φωτογραφίες από το χώρο του ατυχήματος. Στις 20/6/2017 διεξήγαγε αναπαράσταση του ατυχήματος, στην οποία συμμετείχαν 3 από τους 5 μαθητές όπου ήταν παρόντες κατά το ατύχημα. Απουσίαζε ο Ενάγοντας και σύμφωνα με ενημέρωση που είχε ο Μ.Υ 1 από την Διευθύντρια του Σχολείου, η μητέρα του δεν έδωσε την συγκατάθεση της για να παραστεί αλλά και η πέμπτη μαθήτρια, η Ε. Α., δεν συμμετείχε καθότι απουσίαζε στο εξωτερικό. Ως προς τα γεγονότα του Ατυχήματος, καταγράφει ότι σε τηλεφωνική επικοινωνία που είχε με την μητέρα του Ενάγοντα αλλά και σύμφωνα με το έντυπο Γνωστοποίησης Ατυχήματος, ο Ενάγοντας προς το τέλος του πρώτου διαλλείματος επέστρεψε στην τάξη του ακολουθούμενους από άλλους 4 μαθητές για να πάρει το νερό του. Κατόπιν έτρεξε βιαστικά να φύγει και χωρίς να καταλάβει, έχασε την ισορροπία του ή σκόνταψε με αποτέλεσμα να χτυπήσει με δύναμη στο σταθερό τζάμι που βρίσκεται ακριβώς δίπλα από την πόρτα της αίθουσας.
33. Στο σημείο «Διαπιστώσεις -Συμπεράσματα» της έκθεσης του (Τεκμ.23), ανέγραψε ο Μ.Υ.1 μεταξύ άλλων τα ακόλουθα: i. Ότι την μέρα του ατυχήματος, σύμφωνα με το πρόγραμμα ήταν 3 παιδονόμοι και αν και υπήρχε επιτήρηση κατά την ώρα του διαλλείματος καμία δεν είδε το ατύχημα. ii. Στο σχολείο υπήρχε Κώδικας Καλής Συμπεριφοράς 2016-2017, σύμφωνα με τον οποίο όλοι οι μαθητές πρέπει να βγαίνουν έξω από την τάξη την ώρα του διαλλείματος (Τεκμήριο 24). iii. Την ώρα του ατυχήματος η θύρα της αίθουσας ήταν κλειστή, η οποία άνοιγε προς τα μέσα. Στα αριστερά της θύρας, υπήρχε τοίχος ύψους 95 cm και μήκους 240 cm περίπου από την κολώνα. Πάνω από τον τοίχο υπήρχαν δύο συρόμενοι υαλοπίνακες διαστάσεων 78 cm x 15 cm και ένας ακίνητος υαλοπίνακας διαστάσεων 143 cm x 69 cm περίπου. iv. Ο Ενάγοντας κτύπησε στον ακίνητο υαλοπίνακα ο οποίος βρισκόταν αριστερά της θύρας της εισόδου, και ο οποίος ήταν κατασκευασμένος από κοινό γυαλί πάχους 4mm περίπου. v. Σύμφωνα με την εγκύγκλιο αρ. φακ. 7.19.26 33/4 των Τεχνικών Υπηρεσιών ημερομηνίας 20/8/2007 προς τους Προέδρους των Σχολικών Εφορειών ΄ζητήθηκε η αντικατάσταση των υφιστάμενων υαλοπινάκων στις θύρες των τάξεων με υαλοπίνακες ασφαλείας ή επικόλληση πλαστικούς διαφανής μεμβράνης¨. vi. Σύμφωνα με την δασκάλα της Στ 2 τάξης τα θραύσματα εκσφενδονίστηκαν και έπεσαν στο ισόγειο σε απόσταση 5 m περίπου από τον διάδρομο. vii. Ο Μ.Υ.1 ανέφερε ότι διενήργησε αναπαράσταση του ατυχήματος την 20/6/2017 και στην οποία σύμφωνα με τους τρεις μαθητές, οι οποίοι ήταν παρόντες τα γεγονότα εκτυλίχθηκαν ως εξής: Η E. Α. καθόταν στην έδρα. Η Ε. Ν. στεκόταν δίπλα από την πόρτα της αίθουσας, η οποία ήταν κλειστή. Ο Ενάγοντας κυνηγούσε τρέχοντας γύρω και ενδιάμεσα των θρανίων της αίθουσας τον συμμαθητή του Α. Α. Ο. Αφού έδωσαν δύο γύρους περίπου, η Ε. Α. άρπαξε από το χέρι τον Ενάγοντα για να σταματήσει να κυνηγά τον Α. Ο Ενάγοντας με απότομη κίνηση της ξέφυγε και έτρεξε προς την πόρτα όπου στεκόταν η Ε. Ν. Λόγω του ότι η πόρτα ήταν κλειστή ο Σ. δεν πρόλαβε να σταματήσει και χτύπησε πάνω στο ακίνητο τζάμι του παραθύρου, αριστερά της πόρτας. Σύμφωνα με την Ε. Σ. είδε το κορδόνι του παπουτσιού του Ενάγοντα που ήταν ξεδεμένο αλλά δεν πρόλαβε να τον προειδοποιήσει.
34. Κληθείς ο μάρτυρας να σχολιάσει εάν ήταν ορθή η αναπαράσταση ενόψει του ότι έλλειπαν τα 2 από τα 5 παιδιά και ανέφερε ότι ο ίδιος προσωπικά είχε ζητήσει να παρουσιαστούν όλα τα παιδιά και θα αναλάμβανε η Διευθύντρια να τους ενημερώσει. Η διευθύντρια τον ενημέρωσε ότι το ένα παιδί απουσίαζε στο εξωτερικό και ότι σε σχέση με τον Ενάγοντα, δεν δόθηκε η συγκατάθεση της μητέρας του. Αντεξεταζόμενος επί αυτού του ζητήματος, ανέφερε ότι ανέθεσε στην Διευθύντρια να διευθετήσει το ζήτημα και δεν έλαβε καμία ενημέρωση ότι είχε αίτημα η μητέρα του Ενάγοντα για να αλλάξει ημερομηνία της αναπαράστασης. Αργότερα ανέφερε ότι την 12/9/2017 είχε τηλεφωνική επικοινωνία με τον πατέρα του παθόντα για διευθέτηση μέρας για λήψη κατάθεσης και ήταν αντίθετος και δεν προσήλθε ποτέ για κατάθεση.
35. Σε σχετική υποβολή ότι δεν ευθύνεται ο Ενάγοντας για τον τραυματισμό του, ο Μ.Υ 1 απάντησε ότι δεν αναφέρει στην έκθεση του ότι ευθύνεται ο Ενάγοντας αλλά κατέγραψε και τις δύο αναφορές που είχε ως προς τα γεγονότα, την μαρτυρία της μητέρας του αλλά και την μαρτυρία των υπόλοιπων παιδιών της τάξης.
36. Αντεξεταζόμενος, ανέφερε ότι δεν γνωρίζει τους κανόνες παιδονομίας. Επίσης ανέφερε ότι το κατά πόσον 3 παιδονόμοι είναι αρκετοί σε ένα σχολείο με 6 τάξεις, ανέφερε ότι εξαρτάται από τις συνθήκες, τις κτιριακές εγκαταστάσεις του σχολείου και αυτό μπορεί να εντοπιστεί με γραπτές εκτιμήσεις κινδύνου. Ανέφερε επίσης ότι οι παιδονόμοι ήταν τοποθετημένοι στο εν λόγω σχολείο, ο ένας στο κιόσκι, ένας στην κεντρική αυλή και ο άλλος στην καντίνα. Σε υποβολή ότι δεν υπήρχε επιτήρηση αφού κανένας δεν είδε το ατύχημα, απάντησε ότι τα 3 άτομα τα οποία ήταν υπεύθυνα δεν είχαν δει το ατύχημα διότι αυτοί βρίσκονταν στην αυλή και το ατύχημα έγινε στην τάξη του πρώτου ορόφου και σε άλλη υποβολή ότι δεν υπήρχε ασφαλής παιδονομία, ο Μ.Υ 1 απάντησε ότι δεν γνωρίζει.
37. Επίσης, σε υποβολή ότι το τζάμι που κτύπησε ο Ενάγοντας δεν ήταν ασφαλείας γι' αυτό και θρυμματίστηκε/κόπηκε σε κομμάτια και προκάλεσε σωματική βλάβη στον Ενάγοντα, ο Μ.Υ.1 παραδέχτηκε ότι δεν ήταν ασφαλείας το γυαλί. Σε σχετική επίσης ερώτηση εάν υπήρχε εκτίμηση κινδύνου απάντησε καταφατικά παρόλο που ανέφερε ότι δεν την συμπεριέλαβε στην έκθεση του. Η εκτίμηση ανέφερε ότι έγινε από το Υπουργείο Παιδείας και τους λειτουργούς Ασφάλειας του Υπουργείου και προσκόμισε στο Δικαστήριο ως Τεκμήριο 25, δύο σελίδες από το σύστημα Διαχείρισης Κινδύνων το οποίο έχει τίτλο «Δημοτικό/Ειδικό Σχολείο» μαζί με αντίγραφο της επιτροπής Ασφάλειας και Υγείας που αφορά το εν λόγω δημοτικό. Μαρτυρία Μ.Y.2
38. Εκ μέρους του Εναγόμενου 2, έδωσε μαρτυρία η Διευθύντρια του Δημοτικού Σχολείου Σωτήρος, κατά τον επίδικο χρόνο, η οποία υιοθέτησε ως μέρος της κυρίως εξέτασης της, γραπτή δήλωση, η οποία κατατέθηκε, ως Έγγραφο Γ. Όπως η ίδια δήλωσε δεν ήταν παρούσα στο σχολείο κατά την ημέρα του ατυχήματος και ενημερώθηκε από άλλα πρόσωπα. Η Μ.Υ.2 αναφέρθηκε αρχικά στις συνθήκες του ατυχήματος όπως εκτυλίχθηκαν σύμφωνα με τον Ενάγοντα και ακολούθως αναφέρθηκε στα γεγονότα τα οποία έλαβαν χώρα μετά το ατύχημα, όπως ενημερώθηκε από τους εκπαιδευτικούς, οι οποίοι ήταν παρόντες. Ανέφερε επίσης ότι επισκέφθηκε η ίδια τον Ενάγοντα στην κλινική.
39. Η Μ.Υ 2 ανέφερε ότι όπως της αναφέρθηκε από την Γιάννα Κυριάζη, υπεύθυνη δασκάλα του τμήματος του Ενάγοντα, σε συζήτηση που έγινε στην τάξη μετά την επιστροφή του Ενάγοντα στο σχολείο με σκοπό την υπενθύμιση των κανόνων για αποφυγή ατυχημάτων, ο Ενάγοντας παραδέχθηκε στην παρουσία της δασκάλας του και των συμμαθητών του ότι πετάχτηκε και χτύπησε το τζάμι το οποίο στην συνέχεια έσπασε και τον τραυμάτισε.
40. Αναφορικά με τους κανόνες συμπεριφοράς, υιοθέτησε το Τεκμήριο 24, και ανέφερε ότι ήταν ενήμεροι όλοι οι μαθητές και ο Ενάγοντας σχετικά με το περιεχόμενο των κανονισμών. Ερωτηθείς κατά την προφορική της εξέταση σε σχέση με τους κανόνες καλής συμπεριφοράς του Δημοτικού Σχολείου Σωτήρος για την περίοδο 2016-2017 ανέφερε ότι οι κανόνες αυτοί συντάσσονται κάθε χρόνο από όλα τα Σχολεία Δημοτικής Εκπαίδευσης με τρόπο ώστε να αποφεύγονται λάθος συμπεριφορές των παιδιών και ότι αποτελεί μέρος μαθήματος, και σε αυτούς τους κανόνες συμπεριλαμβάνονται και το που και με ποιο τρόπο πρέπει να κινούνται στο σχολικό χώρο. Επί αυτού, ανέφερε ότι σύμφωνα με τους κανόνες λειτουργίας του σχολείου, όταν κτυπήσει το κουδούνι για διάλλειμα όλα τα παιδιά κατεβαίνουν στην αυλή και τελευταίος κατεβαίνει ο εκπαιδευτικός για να βεβαιωθεί ότι όλα τα παιδιά έχουν κατεβεί στην αυλή. Όταν κτυπήσει το κουδούνι, για να μπουν στις τάξεις τους, τα παιδιά πρέπει να κάνουν γραμμή στο χώρο συγκέντρωσης για να ανέβουν στην αίθουσα με την συνοδεία του Δασκάλου τους και δεν πήγαιναν μόνοι τους.
41. Αναφορικά με τους κανόνες παιδονομίας ανέφερε ότι με βάση τον αριθμό των παιδιών και σχετικές οδηγίες που είχαν, καθορίστηκαν 3 παιδονόμοι. Με βάση το σχήμα του σχολείου που είναι ορθογώνιο όπως ανέφερε και την μελέτη που έγινε 3 παιδονόμοι ήταν αρκετοί γιατί από όποιο σημείο και να σταθεί ο υπεύθυνος μπορεί να εποπτεύει όλο το χώρο ακόμα και τον όροφο. Αντεξεταζόμενη σχετικά με το πώς είναι δυνατόν να πήγαν 5 παιδιά της Στ τάξης στον πρώτο όροφο χωρίς κανείς να τους δει, απάντησε ότι κατάφεραν να περάσουν την ώρα που δεν τους έβλεπε ο παιδονόμος. Αντεξεταζόμενη σχετικά με τους λόγους που δεν υπήρχε παιδονομία στους ορόφους, ανέφερε ότι δεν επιτρέπεται να κινούνται τα παιδιά κατά την διάρκεια των διαλλειμάτων στους ορόφους, ότι δεν ανησυχούν για κλοπές στα δημοτικά σχολείου και ότι για να ανέβουν τα παιδιά θα ζητήσουν άδεια και άδεια θα δοθεί σε ένα παιδί μόνο και ο παιδονόμος θα έχει έγνοια να δει ξανά το παιδί να κατεβαίνει. Σύμφωνα με την ίδια το σχολείο λάμβανε όλα τα αναγκαία και ενδεδειγμένα μέτρα για αποτροπή των ατυχημάτων και την εν λόγω ημερομηνία, οι παιδονόμοι βρίσκονταν στις θέσεις τους, οι οποίες είχαν καθοριστεί, όπως η κεντρική αυλή, το κιόσκι και η καντίνα και ότι υπήρχε ασφαλή επίβλεψη και επιτήρηση των μαθητών στους καθορισμένους χώρους. Ανέφερε περαιτέρω ότι οι παιδονόμοι έχουν καθήκον να παρατηρούν αλλά σίγουρα δεν μπορούν να παρατηρούν το κάθε παιδί ξεχωριστά. Επίσης, σχολιάζοντας τον τρόπο λειτουργίας του σχολείου στα διαλλείματα, ανέφερε ότι κατά το διάλλειμα όλα τα παιδιά πρέπει να εγκαταλείψουν τις τάξεις τους και τελευταίος κατεβαίνει ο εκπαιδευτικός. Είναι κανονισμός ότι τα παιδιά δεν επιστρέφουν στις αίθουσες τους, παρά μόνο με άδεια από τον Παιδονόμο. Αν τους δώσει άδεια θα έχει έγνοια να τους δει να επιστρέφουν πίσω στην αυλή και ποτέ δεν δίδουν άδεια σε περισσότερο από ένα παιδί.
42. Ακολούθως, αναφέρθηκε στις ενέργειες που έγιναν από πλευράς του Δημοτικού Σχολείου προς τις αρμόδιες αρχές και αναγνώρισε επί τούτου το Τεκμήριο
43. Επιπρόσθετα, η ίδια κατέθεσε 3 επιστολές ημερομηνιών 15/5/17, 16/5/2017 και 17/5/2017 και 2/7/2017 ως δέσμη ως Τεκμήριο 26, τις οποίες απέστειλε η ίδια προς το Επαρχιακό Γραφείο Παιδείας Λάρνακας -Αμμοχώστου, αναφερόμενη στις ενέργειες στις οποίες προέβη το σχολείο μετά το ατύχημα. Έπειτα, προσκόμισε ως Τεκμήριο 27 επιστολή της ίδιας ημερομηνίας 9/6/2017 με την οποία ενημέρωνε το Επαρχιακό Γραφείο Παιδείας Λάρνακας -Αμμοχώστου, ότι πιθανόν ο τραυματισμός να προήλθε από απερίσκεπτη πράξη του Ενάγοντα. Στην εν λόγω επιστολή καταγράφονται μεταξύ άλλων αυτούσια τα ακόλουθα: «ότι ο μαθητής πιθανόν να έτρεχε μέσα στην τάξη χωρίς να έχει σκοπό να βγει στη βεράντα. Η πιθανότητα αυτή είναι μικρή καθώς εάν γλιστρούσε και το χέρι του περνούσε από το τζάμι, τότε θα χτυπούσε πολύ άσχημα στο κεφάλι. Το πιο πιθανόν είναι ο μαθητής σκόπιμα να κτύπησε το δεξί του χέρι στο τζάμι».
44. Επίσης, η Μ.Υ.2 προσκόμισε ως Τεκμήριο 28, επιστολή της ίδιας ημερομηνίας 20/6/2017 προς το Επαρχιακό Γραφείο Παιδείας Λάρνακας-Αμμοχώστου με την οποία τους ενημέρωνε για την αναπαράσταση την οποία έλαβε χώρα, ότι η μητέρα του Ενάγοντα, αρνήθηκε την συγκατάθεση της και ήταν ιδιαίτερα έντονη για να συμμετέχει ο Ενάγοντας στην αναπαράσταση. Σύμφωνα με το περιεχόμενο της επιστολής της και από τις πληροφορίες που έλαβε κατά την αναπαράσταση, ο Ενάγοντας έτρεχε προς την πόρτα, σταμάτησε απότομα και ολισθαίνοντας στο δάπεδο λόγω της κεκτημένης ταχύτητας που είχε, έχασε την ισορροπία του και πετάχτηκε με δύναμη προς το τζάμι που βρισκόταν στα αριστερά της πόρτας, με αποτέλεσμα τον τραυματισμό του στο δεξί χέρι. Αναφέρει επίσης ότι σύμφωνα με την δασκάλα του, ο Ενάγοντας στο ίδιο χέρι υπέστη και πιο παλιά τραυματισμό όπου χρειάστηκε να γίνει συγκόλληση δακτύλου. Επίσης, η Μ.Υ 2 αναφέρθηκε και υιοθέτησε το περιεχόμενο της επιστολής της ημερομηνίας 9/6/2017( Τεκμήριο 27), η οποία αποστάλθηκε από την ίδια από κοινού με τον Λειτουργό Ασφάλειας και Υγείας του Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού. Ήταν γενικότερα η θέση της Μ.Υ 2 ότι υπό τις περιστάσεις ουδεμία ευθύνη φέρει ο Εναγόμενος 2 για το ατύχημα.
45. Αντεξεταζόμενη σε σχέση με το εάν γνωρίζει τον Ενάγοντα, η Μ.Υ 2 ανέφερε ότι ήταν καλό παιδί αλλά κινητικό, όπως κινούνται όλα τα παιδιά στο δημοτικό σχολείο, μαλλώνουν μεταξύ τους, όπως ανέφερε χαρακτηριστικά. Όπως της είπε και η δασκάλα του συχνά πηδούσε και κτυπούσε. Αντεξεταζόμενη σε σχέση με τις συνθήκες του ατυχήματος ανέφερε τα όσα της είχαν αναφερθεί από τα άλλα παιδιά κατά την αναπαράσταση αλλά απάντησε ότι το τι έγινε ακριβώς, έχασε την ισορροπία του ή εάν πήδηξε και κτύπησε δεν μπορεί να το γνωρίζει.
46. Κληθείς να σχολιάσει εάν τα τζιάμια των αιθουσών ήταν ασφαλείας, η Μ.Υ2 απάντησε ότι εξ' όσων γνωρίζει δεν ήταν ασφαλείας. Ερωτηθείς και σε σχέση με το γιατί δεν παρέστη ο Ενάγοντας στην αναπαράσταση ανέφερε ότι η μητέρα του ήταν κάθετη και δεν ζητήθηκε κάποια άλλη διευκόλυνση. Δ. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΡΤΥΡΙΑΣ ΚΑΙ ΒΑΡΟΣ ΑΠΟΔΕΙΞΗΣ
47. Σύμφωνα με την πάγια νομολογία, ο Ενάγων έχει το γενικό βάρος απόδειξης στο μέτρο του ισοζυγίου των πιθανοτήτων ότι η δική του εκδοχή γεγονότων είναι πιο πιθανή παρά να μην είναι. Η αρχή αυτή έχει επαναληφθεί στην απόφαση Χρυσάνθου και Σταύρος Φραντζή v Αντρέα Φραντζή

(2010)1 Β Α.Α.Δ.

2. Είχα την ευκαιρία στα πλαίσια της ζωντανής ατμόσφαιρας της ακροαματικής διαδικασίας να παρακολουθήσω με προσοχή τους μάρτυρες που προσήλθαν στο Δικαστήριο προς υποστήριξη των θέσεων τους. Η αξιολόγηση της μαρτυρίας από το Δικαστήριο είναι επιβεβλημένη για την εξαγωγή συμπερασμάτων. Αξιολόγησα την μαρτυρία τους με βάση την εν γένει συμπεριφορά τους στο ειδώλιο του μάρτυρα, την σαφήνεια, την αμεσότητα των απαντήσεων τους, την λογικοφάνεια των εκδοχών τους ή την αληθοφάνεια των εκδοχών του, την αμεσότητα του στις απαντήσεις και την ειλικρίνεια του (βλ σχετικά Ζαβρού ν Χαραλάμπους

(1996)1 Α.Α.Δ. 447, C & A Pelekanos Associates Limited v Πελεκάνου

(1999)1 Α.Α.Δ. 1273, Λάρκου ν Παναγή

(1996)1 (Α) Α.Α.Δ. 80, Χριστοφή ν Ζαχαριάδη

(2002)1 Α.Α.Δ. 401). Η αξιολόγηση του κάθε μάρτυρα είναι σαφώς ατομική και γίνεται με βάση το περιεχόμενο της, την ποιότητα της και την πειστικότητα της όμως τα όσα αναφέρει κάθε μάρτυρας πρέπει να συναρτώνται, να αντιπαραβάλλονται και να συγκρίνονται με τα λεγόμενα των λοιπών μαρτύρων για να διερευνάται η αντικειμενικότητα των εκατέρωθεν εκδοχών (βλ μεταξύ άλλων Μουσταφά v Καυκαρή, Πολιτική Έφεση 10705 ημερομηνίας 8/2/2002, Παύλου v Αστυνομίας

(1998)2 Α.Α.Δ 68).

1. Ξεκινώ από τον Ενάγοντα (Μ.Ε.1), ο οποίος κατά τον χρόνο εκδίκασης της υπόθεσης ήταν 20 ετών, ενώ κατά το χρόνο του ατυχήματος ήταν 12 ετών. Ο μάρτυρας, παρά το νεαρό της ηλικίας του μου έκανε θετική εντύπωση. Κατά την αντεξέταση, ειδικά στο σημείο όπου αντεξετάστηκε για τις συνθήκες του ατυχήματος, όπου του επιρρίφθηκε ευθύνη από τους Εναγόμενους, η θέση του παρέμεινε σταθερή σε όλες τις ερωτήσεις και υποβολές που του υποβλήθηκαν, χωρίς να υποπέσει σε αντιφάσεις. Μάλιστα δε στο σημείο που του υποβλήθηκε ότι ο ίδιος ευθυνόταν για το ατύχημα διότι έτρεχε μέσα στην τάξη τον συμμαθητή του Α., απέριψψε την εκδοχή αυτή και έδωσε ικανοποιητικές εξηγήσεις προς το Δικαστήριο και εξήγησε γιατί η θέση αυτή δεν μπορεί να ευσταθήσει, παραπέμποντας και στο τρόπο που είναι τοποθετημένα τα θρανία στην τάξη, στην απόσταση που υπάρχει μεταξύ τους, αναφέροντας δε αυτολεξεί ότι είναι «ακατόρθωτο κάποιος να τρέχει» σε εκείνα τα σημεία που του υποδείχθηκαν. Αντεξεταζόμενος και σε σχέση με την θέση των Εναγομένων, ότι η συμμαθήτρια του Ε. Α., προσπάθησε να τον αρπάξει από το χέρι και όταν του υποβλήθηκε ότι έκανε άλμα από την έδρα και χτύπησε στο τζάμι, το οποίο βρισκόταν δίπλα από την πόρτα και πάλι αρνήθηκε την θέση αυτή και εξήγησε ότι δεν μπορούν να ευσταθήσουν αυτά καθότι η απόσταση της έδρας από την πόρτα και το επίμαχο παράθυρο όπου κτύπησε, είναι περίπου 5 μέτρα, πώς είναι δυνατόν να έκανε τόσο μεγάλο άλμα, δίδοντας και πάλι άμεσες, ικανοποιητικές αλλά και λογικές εξηγήσεις προς το Δικαστήριο. Μάλιστα, αντεξεταζόμενος σε σχέση με το ζήτημα αυτό, έδωσε και περισσότερες εξηγήσεις σε σχέση με το πώς εξελίχθηκαν τα γεγονότα και έκανε ειδική αναφορά στο τρόπο με τον οποίο κρατούσε το παγουρίνο του, στον τρόπο με τον οποίο προσπάθησε να ανοίξει την πόρτα και τελικά λόγω του ότι έχασε την ισορροπία του δεν τα κατάφερε και κτύπησε. Κατά την αντεξέταση του, δεν υπέπεσε σε καμία αντίφαση σε σχέση με τις συνθήκες του ατυχήματος. Αναφέρω επίσης ότι προσπάθησε με τις κινήσεις του να δείξει στο Δικαστήριο το πώς είχαν εκτυλιχθεί τα γεγονότα.
2. Ακόμη, όταν ερωτήθηκε αντεξεταζόμενος σε ποιο σημείο βρισκόταν το χερούλι της πόρτας, την οποία προσπάθησε να ανοίξει και έχασε την ισορροπία του, απάντησε ότι δεν θυμόταν. Θεωρώ την απάντηση του απόλυτα αναμενόμενη και φυσιολογική αφού αντεξεταζόταν σε σχέση με μια πολύ μικρή λεπτομέρεια για ένα περιστατικό το οποίο έλαβε χώρα πριν 8 χρόνια, όταν ήταν 12 ετών. Εάν απαντούσε σε αυτή την μικρή λεπτομέρεια, θεωρώ ότι θα εγείρονταν υποψίες στο Δικαστήριο ως προς την αξιοπιστία του. Επίσης, αντεξεταζόμενος για τον λόγο που αρνήθηκε να συμμετέχει στην αναπαράσταση, απάντησε ειλικρινά ότι δεν μπορούσε να γνωρίζει καθότι το θέμα αυτό αφορούσε την μητέρα του κατά πόσο θα έδιδε την συγκατάθεση της και αυτό συζητήθηκε με την μητέρα του και την Διευθύντρια και δεν γνωρίζει τι είχε ειπωθεί μεταξύ τους.
3. Περαιτέρω, στο σημείο που το υποβλήθηκε ότι αυτός ευθύνεται για το ατύχημα του καθότι δεν έλαβε άδεια από τους παιδονόμους για να εισέλθει στην τάξη, δεν προσπάθησε να αποκρύψει την αλήθεια αλλά ήταν ειλικρινής και παραδέχθηκε ότι όντως δεν είχε λάβει άδεια από τους παιδονόμους παρά το ότι γνώριζε ότι σύμφωνα με τους Κανονισμούς του σχολείου απαιτείτο να λάβει άδεια για να εισέλθει στην τάξη εν ώρα διαλλείματος.
4. Αναφορικά με τους τραυματισμούς του και τις δυσκολίες που αντιμετώπισε στην καθημερινή του ζωή μετά τον τραυματισμό του και πώς αυτές τον επηρέασαν ψυχολικά, αποδέχομαι επίσης την μαρτυρία του καθότι κατά την αντεξέταση δεν αμφισβητήκαν από τους Εναγόμενους. Αντεξετάστηκε σε σχέση με το ότι στην περιοχή του τραύματος είχε ξανακτυπήσει παλαιότερα χωρίς ωστόσο να προκύπτει κάτι τέτοιο. Αποδέχομαι επίσης τον ισχυρισμό του ότι ότι σήμερα νιώθει πόνο όταν ακουμπάει την περιοχή του τραύματος του. Το μόνο το οποίο δεν μπορώ να αποδεχθώ είναι τον ισχυρισμό του ότι η αφή του βρίσκεται σήμερα στο 70% εξαιτίας του τραυματισμού για τον λόγο ότι δεν είναι ειδικός για να μπορεί να τοποθετηθεί με ακρίβεια σε ποσοστά για την αφή του αλλά και για τον ειδικότερο λόγο ότι θεωρώ ότι εάν ο Ενάγοντας είχε μέχρι σήμερα ενοχλήσεις, οι οποίες επηρέαζαν την αφή του, θα προέβαινε σε οποιοδήποτε περαιτέρω ιατρική εξέταση, γεγονός που δεν έπραξε. Το γεγονός ότι η τελευταία φορά που εξετάστηκε από ιατρό ήταν το 2018 από τον Δρ. Ευσταθιάδη, αυτό δεικνύει ότι σήμερα δεν έχει οποιαδήποτε κατάλοιπα ή ενοχλήσεις. Έχοντας υπόψη όλα τα ανωτέρω, κρίνω ότι ο Μ.Ε.1 ήταν ειλικρινής και αποδέχομαι την μαρτυρία του στην ολότητα της εκτός από τον ισχυρισμό του ότι η αφή του βρίσκεται σήμερα στο 70% εξαιτίας του τραυματισμού.
5. Δεύτερη μάρτυρας ήταν η μητέρα του (Μ.Ε.2), η οποία ωστόσο δεν ήταν παρούσα κατά το ατύχημα και ως εκ τούτου η μαρτυρία της ήταν περιορισμένη στο με ποιο τρόπο και πώς ενημερώθηκε για το ατύχημα αλλά και τις μετέπειτα ενέργειες της. H M.E.2 ήταν σταθερή στις θέσεις της και δεν υπέπεσε σε αντιφάσεις κατά την αντεξέταση της.
6. Σημειώνω ότι η Μ.Ε.2 κατά την μαρτυρία της προέβη σε αναφορά ότι λόγω της ιδιότητας της ως καθηγήτρια φυσικής αγωγής σε γυμνάσιο αλλά και λόγω του η ίδια ασκεί καθήκοντα παιδονόμου, ανέφερε ότι γνωρίζει ότι οι τάξεις τα διαλλείματα θα πρέπει να κλειδώνονται για την ασφάλεια των παιδιών αλλά και για την αποφυγή κλοπών και στην περίπτωση που οι τάξεις δεν κλειδώνονται, οι εκπαιδευτικοί οφείλουν να ελέγχουν όλους τους χώρους του σχολείου κατά τα διαλείμματα για να βεβαιωθούν ότι τα παιδιά κινούνται στους επιτρεπόμενους χώρους. Ενόψει του ότι η Μ.Ε.2, ως ανέφερε εργάζεται σε γυμνάσιο και όχι σε δημοτικό σχολείο, όπως είναι η υπό κρίση περίπτωση, θεωρώ ότι η μαρτυρία της ως προς το ζήτημα αυτό δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή για τους σκοπούς της παρούσας καθότι η όποια γνώση της περιορίζεται στους κανόνες παιδονομίας που φαίνεται να ισχύουν στην μέση εκπαίδευση και όχι στην δημοτική ως εκ τούτου δεν μπορώ να στηριχθώ σε αυτό το μέρος της μαρτυρίας της για εξαγωγή συμπερασμάτων για την παρούσα υπόθεση.
7. Κατά την αντεξέταση της, της υποβλήθηκαν διάφορες ερωτήσεις σχετικά με το ότι δεν συγκατατέθηκε να συμμετέχει ο Ενάγοντας στην αναπαράσταση. Επί τούτου, παραδέχτηκε ότι δεν έδωσε την συγκατάθεση της για να παραστεί ο Ενάγοντας καθότι ενημερώθηκε μια ώρα πριν την αναπαράσταση και ήταν ανέφικτο να παραστεί. Επίσης, ανέφερε ότι σε προγενέστερη τηλεφωνική επικοινωνία που είχε με τον κ. Παφίτη (Μ.Υ1) του είχε ζητήσει όπως ενημερωθεί εγκαίρως για την αναπαράσταση για να προετοιμάσει ψυχολογικά το παιδί της κάτι το οποίο δεν έγινε. Αναφέρει ότι αιτήθηκε αναβολή της αναπαράστασης και ως της αναφέρθηκε από την Διευθύντρια την επόμενη μέρα θα πήγαιναν εκδρομή και την μεθεπόμενη ήταν η ημέρα που έκλειναν τα σχολεία. Θεωρώ ότι η Μ.Ε.2 δεν θα σκαρφιζόταν από μόνη της να αναφέρει αυτές τις δύο απαντήσεις, εάν δεν ήταν ειλικρινής. Αντεξετάστηκε επίσης και για το γεγονός ότι ο Ενάγοντας δεν προκύπτει ότι ήταν εγγεγραμμένος σε ομάδα καλαθόσφαιρας αλλά δεν προέκυψε το οτιδήποτε από την αντεξέταση, το οποίο να καταρρίπτει την θέση της. Ως εκ τούτου, αποδέχομαι την μαρτυρία της εκτός στο μέρος που αφορά τις γνώσεις της για την παιδονομία στην μέση εκπαίδευση.
8. Ερχόμενη τώρα στο Μ.Υ 3 τον Δρ. Γιάννη Ευσταθιάδη, ορθοπεδικός χειρούργος και είναι αυτός ο οποίος εξέτασε τον Ενάγοντα αμέσως μετά το ατύχημα και αυτός που τον χειρούργησε, του οποίου η εμπειρογνωμοσύνη δεν αμφισβητήθηκε από πλευράς των Εναγομένων. Σε κάθε περίπτωση το καθήκον του ως εμπειρογνώμονας είναι να εφοδιάσει το Δικαστήριο με το αναγκαίο επιστημονικό υπόβαθρο, για να μπορέσει να διαμορφώσει την δική του ανεξάρτητη κρίση επί των επίδικων θεμάτων (βλ Philippou v Odysseos

(1989)1 C.L.R 1, Cybarco Ltd v Silvia Kovasvik

(2001)1.A.A.Δ. 2013, Σπύρου v Χατζηχαραλάμπους

(1989)1 (Ε) Α.Α.Δ 298, Bolitho v City and Hackeney Health Authority

(1988)A. C 232). Κατά την μαρτυρία του, υιοθέτησε τα ιατρικά πιστοποιητικά ημερομηνίας 5/5/2017 (Τεκμήριο 1) και 21/2/18 (Τεκμήριο 18), τα οποία είχε ετοιμάσει. Κατά την προφορική του μαρτυρία ανέφερε τους διάφορους παράγοντες που λαμβάνει υπόψη για να καταλήξει στην πρόγνωση, όπως καταγράφεται στο Τεκμήριο 18 αλλά και αντεξεταζόμενος επί του θέματος αυτού αναφερόμενος στην πρόγνωση εννοεί το τί προνοούν διάφορα άρθρα και μελέτες σε σχέση με το τι μπορεί να πάθει ο ασθενής πριν και μετά το χειρουργείο. Όσον αφορά την πρόγνωση του για τον Ενάγοντα, αφού έλαβε υπόψη τους διάφορους παράγοντες που απαρίθμησε, κατέληξε στο ότι η πρόγνωση του είναι πολύ καλή λόγω της ηλικίας του, της επέμβασης που έγινε αλλά και της αποθεραπείας που είχε ακολουθήσει ο ασθενής. Την τελευταία φορά που τον είδε ήταν αρχές του 2018 όπου διαπίστωσε ότι στην περιοχή του τραυματισμού υπήρχε μια δυσθαισία, δηλαδή ήταν μειωμένη η αισθητική στην κατανομή του μέσου νεύρου και εξηγώντας τι σημαίνει αυτό ανέφερε ότι όταν η κίνηση είναι άριστη, ο ασθενής έχει διαίσθηση στην κατανομή του μέσου νεύρου. Εκτός από την πρόγνωση του όπου ερωτήθηκε διευκρινιστικές ερωτήσεις θα έλεγα από τους Εναγομένους, το περιεχόμενο των ιατρικών πιστοποιητικών του αλλά και της προφορικής του μαρτυρίας δεν αμφισβητήθηκε από τους Εναγόμενους. Εξετάζοντας την μαρτυρία του, κρίνω ότι τα όσα κατέθεσε ήταν αλήθεια και επεξήγησε με λεπτομέρεια τα ευρήματα του με σκοπό να βοηθήσει το Δικαστήριο επί των ιατρικών θεμάτων και εξήγησε με σαφήνεια και λεπτομέρεια με επιστημονικό τρόπο την πρόγνωση του σε σχέση με την κατάσταση της υγείας του Ενάγοντα. Σημειώνω ότι δεν έχει παρουσιαστεί άλλη ιατρική μαρτυρία η οποία να αντιμάχεται της δική του. Ως εκ τούτου, αποδέχομαι το σύνολο της μαρτυρίας του Μ.Ε.3. 54. Σε ότι αφορά τους μάρτυρες του Εναγόμενου 2, ξεκινώ πρώτα τον Μ.Υ.1, Επιθεωρητή του Τμήματος Επιθεώρησης Εργασίας. Ο Μ.Υ 1 καλέστηκε από τον Εναγόμενο 2 να δώσει μαρτυρία ουσιαστικά ως εμπειρογνώμονας (βλ Philippou v Odysseos

(1989)1 C.L.R 1, Cybarco Ltd v Silvia Kovasvik

(2001)1.A.A.Δ. 2013, Σπύρου v Χατζηχαραλάμπους

(1989)1 (Ε) Α.Α.Δ 298, Bolitho v City and Hackeney Health Authority

(1988)A. C 232). Όπως προκύπτει από την αντεξέταση, δεν αμφισβητήθηκε η ακαδημαϊκή του κατάρτιση και η εμπειρία του, παρά μόνο ερωτήθηκε από την συνήγορο του Ενάγοντα εάν έχει οποιαδήποτε πιστοποίηση σε θέματα ασφάλειας και υγείας και ανέφερε ότι εκπαιδεύονται από την πρόσληψη τους σε αυτά τα ζητήματα.

1. Αντεξεταζόμενος, εάν το σχολείο είχε σύστημα διαχείρισης κινδύνων ανέφερε ότι του δόθηκε από το Σχολείο και το οποίο προνοεί διάφορα θέματα που αφορούν κινδύνους που πηγάζουν από κτιριακές εγκαταστάσεις είτε από εξοπλισμό, το οποίο κατέθεσε ως Τεκμήριο 25, αλλά στην πορεία της αντεξέτασης του, παραδέχθηκε ότι παρόλο που το είχε στην κατοχή του το Τεμήριο 25, στην έκθεση του (Τεκμήριο 23) δεν κάνει καμία αναφορά στο σύστημα διαχείρισης κινδύνων του δημοτικού σχολείου, χωρίς να δώσει περαιτέρω εξηγήσεις για αυτό.
2. Σε ότι αφορά την έκθεση του (Τεκμήριο 23) και την αναπαράσταση που διεξήγαγε, σε αυτήν συμμετείχαν οι 3 από τους 5 μαθητές όπου ήταν παρόντες κατά το ατύχημα. Δεν συμμετείχε ο Ενάγοντας, εφόσον δεν έδωσε την συγκατάθεση η μητέρα του και η Ε. Α., η οποία απουσίαζε στο εξωτερικό. Ως προς την αναπαράσταση που διεξήγαγε ο Μ.Υ.1, θεωρώ ότι είναι ελλιπής και δεν μπορώ να βασισθώ σε αυτή για εξαγωγή οποιονδήποτε συμπερασμάτων για τους ακόλουθους λόγους. Πρώτον, κατά την αναπαράσταση που διεξήγαγε απουσίαζε ο Ενάγοντας αλλά και η Ε. Α., η οποία σύμφωνα με τους υπόλοιπους συμμαθητές του Ενάγοντα που συμμετείχαν στην αναπαράσταση αλλά και σύμφωνα με την εκδοχή των Εναγομένων, αυτή είχε ενεργό ρόλο στα γεγονότα που διαδραματίστηκαν εκείνη την ημέρα εντός της τάξης. Επομένως απουσίαζαν από την αναπαράσταση δύο βασικοί αυτόπτες μάρτυρες κατά την αναπαράσταση. Δεύτερον, εφόσον αποφασίσθηκε να γίνει αναπαράσταση από τον ΜΥ1 και είχε την θέση της μητέρας του Ενάγοντα, ως προς το πως εκτυλίχθηκαν τα γεγονότα εκείνη την ημέρα, θεωρώ ότι όπως προέβηκε σε αναπαράσταση με βάση το τι είχαν αναφέρει οι υπόλοιποι συμμαθητές, θα έπρεπε να προβεί σε αναπαράσταση και με βάση την θέση του Ενάγοντα, ο οποίος απουσίαζε για να εξετάσει και την δική του εκδοχή ως προς τις συνθήκες του ατυχήματος και να την απορρίψει ή να την αποδεχτεί ανάλογα.
3. Επιπρόσθετα, από την μαρτυρία του Μ.Υ.1 δεν μπορώ να αποδεχτώ το συμπέρασμα του στο σημείο 7.6 του Τεκμηρίου 23 ότι «αν και υπήρχε επιτήρηση κατά την ώρα του διαλλείματος από τους σχολικούς βοηθούς, καμία δεν είδε το ατύχημα», για τους ακόλουθους λόγους. Πρώτον, ο Μ.Υ.1 δεν ήταν παρών κατά το ατύχημα αλλά και ως ανέφερε δεν γνωρίζει τους κανόνες παιδονομίας. Η πληροφορία αυτή πιθανόν του δόθηκε από τους εκπαιδευτικούς, οι οποίο ήταν παρόντες στην αναπαράσταση, χωρίς ωστόσο να τους κατονομάζει. Ως εκ τούτου, πρόκειται για εξ' ακοής μαρτυρία, η οποία αξιολογείται στη βάση του άρθρου 27 του περί Αποδείξεως Νόμου Κεφ
4. Λαμβανομένου υπόψη ότι ενώπιον του Δικαστηρίου δεν προσήλθαν να μαρτυρήσουν τα άτομα αυτά, τα οποία ισχυρίζονται ότι επιτηρούσαν αλλά ούτε και δόθηκε κανένας λόγος για την μη παρουσία τους ενώπιον του Δικαστηρίου, θεωρώ ότι δεν μπορώ να προσδώσω βαρύτητα σε αυτή την μαρτυρία και ως εκ τούτου κρίνω ότι το συμπέρασμα του Μ.Υ.1 σε αυτό το ζήτημα είναι ακροσφαλή και δεν το αποδέχομαι (βλ Γεωργίου v Στυλιανού, Πολιτική Έφεση 319/2006, 22/1/2009)
5. Από την μαρτυρία του Μ.Υ.1 αποδέχομαι μόνο όσα σημεία άπτονται ζητημάτων στα οποία ο ίδιος είχε ιδία και άμεση γνώση από την επιθεώρηση που διεξήγαγε στο χώρο του ατυχήματος, όπως το γεγονός ότι η θύρα της πόρτας άνοιγε προς τα μέσα, ότι στα αριστερά της θύρας υπήρχε τοίχος ύψους 95 cm και μήκους 240 cm, ότι πάνω από τον τοίχο υπήρχαν δύο συρόμενοι γυαλοπίνακες διαστάσεων 78 cm x 15 cm και ένας ακίνητος υαλοπίνακας διαστάσεων 143 cm x 69 cm, στον οποίο κτύπησε ο Ενάγοντας και ο οποίος ήταν κατασκευασμένος από κοινό γυαλί πάχους 4mm. Αποδέχομαι επίσης την μαρτυρία του σε σχέση με τις διαστάσεις του διαδρόμου/μπαλκονιού το οποίο υπήρχε έξω από την τάξη πλάτους 240 cm με κιγκλίδωμα ασφαλείας ύψους 111 cm και ότι ο διάδρομος βρισκόταν σε ύψος 328 από το έδαφος του ισογείου. Αποδέχομαι επίσης το περιεχόμενο των φωτογραφιών από την τάξη στην οποία συνέβηκε το ατύχημα, αφού λήφθηκαν από τον ίδιο το Μ.Υ.1, με εξαίρεση το σημείο πρόσκρουσης το οποίο προσδιορίζεται από τον Μ.Υ 1 στην Φωτ. 3 (Τεκμ 23), για τους λόγους που έχουν εξηγηθεί ανωτέρω, ότι δεν μπορώ να βασισθώ στα συμπεράσματα του από την αναπαράσταση. Ως προς την επιλεκτική αποδοχή μέρους της μαρτυρίας, σημειώνω ότι αυτό είναι επιτρεπτό και παραπέμπω σχετικά στην ΔΗ.ΜΑ.ΡΩ. Λτδ ν. Lakis Georgiou Construction Ltd

(2010)1 ΑΑΔ 223. 59. Επισημαίνεται ότι κατά την αντεξέταση του παραδέχθηκε ότι δεν ήταν ασφαλείας το τζάμι, στο οποίο κτύπησε ο Ενάγοντας και αποδέχομαι αυτό τον ισχυρισμό καθότι στην επιτόπια επίσκεψη του έλαβε τις διαστάσεις για το τζάμι και λόγω της εμπειρίας του αλλά και λόγω της ιδιότητας του, κρίνω ότι ήταν σε θέση να εκφράσει άποψη ως εμπειρογνώμονας για θέματα ασφαλείας, συμπεριλαμβανομένου και του επίμαχου τζαμιού. Μαρτυρία Μ.Υ.2 60. Ερχόμενη στην αξιολόγηση της τελευταίας μάρτυρας, της Μ.Υ.2, Διευθύντριας του Σχολείου κατά τον επίδικο χρόνο, σημειώνω ότι η ίδια δεν ήταν παρούσα κατά την στιγμή του ατυχήματος και όσα ανέφερε σχετικά με τις συνθήκες του ατυχήματος, ήταν κατόπιν ενημέρωσης που έλαβε από τρίτα πρόσωπα. Επιπρόσθετα όμως, λόγω της ιδιότητας της αναφέρθηκε και στον τρόπο λειτουργίας του σχολείου εν ώρα διαλλείματος και στα καθήκοντα των παιδονόμων. 61. Λόγω της εμπειρίας της και της ιδιότητας της ως Διευθύντρια, θεωρώ ότι η μαρτυρία της ως προς τον τρόπο λειτουργίας του σχολείου εν ώρα διαλλείματος ήταν αρκετά επεξηγηματική. Ως εκ τούτου, από την μαρτυρία της αποδέχομαι τα μέρη της μαρτυρίας της όπου λόγω της ιδιότητας της ως Διευθύντρια αλλά και λόγω της εμπειρίας της με 36 χρόνια στην εκπαίδευση έχει ιδία γνώση, όπως την αναφορά της για τον σκοπό σύνταξης και το περιεχόμενο των κανόνων καλής συμπεριφοράς για την περίοδο 2016-2017, τον τρόπο λειτουργίας του δημοτικού σχολείου κατά την περίοδο των διαλλειμάτων, τον τρόπο λειτουργίας και καθορισμού των καθηκόντων των παιδονόμων και τον τρόπο άσκησης της παιδονομίας. Σε σχετική υποβολή ότι δεν υπήρχε ασφαλή επίβλεψη απάντησε ότι υπήρχε, και ότι 3 παιδονόμοι είναι αρκετοί για να προσέχουν 210 παιδιά. Τώρα το κατά πόσον τα μέτρα της παιδονομίας που λήφθηκαν και ο τρόπος άσκησης τους ήταν επαρκής και ικανοποιητικός για την διασφάλιση της ασφάλειας των μαθητών αυτό θα κριθεί σε κατοπινό στάδιο σε συνάρτηση με την νομική τους ευθύνη. 62. Ωστόσο, ως προς τις συνθήκες του ατυχήματος, κατά δική της παραδοχή δεν ήταν παρούσα, ενημερώθηκε από τρίτα πρόσωπα, πρόκειται δηλαδή για εξ' ακοής μαρτυρία, η οποία αξιολογείται στη βάση του άρθρου 27 του Κεφ. 9. Αξιολογώντας την μαρτυρία της, λαμβάνω υπόψη ότι οι αρχικοί δηλούντες δεν προσήλθαν για να μαρτυρήσουν και δεν δόθηκε και κανένας λόγος για την μη προσέλευσης τους. Περαιτέρω όμως, εντοπίζω ότι προβάλλει διαφορετικές εκδοχές σε σχέση με τις συνθήκες του ατυχήματος, οι οποίες συγκρούονται μεταξύ τους και εξηγώ. (

1. i)Στην επιστολή της Μ.Υ.2 ημερομηνίας 27/4/2017 προς το Επαρχιακό Γραφείο Παιδείας Λάρνακας-Αμμοχώστου (βλ Τεκμήριο 22), αναφέρει ότι η ίδια μίλησε με τα παιδιά της Στ'2 και της επιβεβαίωσαν τα όσα είχε αναφέρει ο τραυματίας μαθητής για το ατύχημα, δηλαδή όπως ανέφερε ο μαθητής προς το τέλος του διαλείμματος του πρώτου επέστρεψε στην τάξη του με δύο συμμαθήτριες του, για να πάρει το νερό του, έτρεξε βιαστικά να φύγει και έχασε την ισορροπία του και κτύπησε στο σταθερό τζάμι, δίπλα από την πόρτα. (
2. ii)Σε μεταγενέστερη της επιστολή ημερομηνίας 9/6/2017 (βλ Τεκμήριο 27) προς το Επαρχιακό Γραφείο Παιδείας αναφέρει ότι μετά από την επισκέψη του Επιθεωρητή (Μ.Υ.1) και του Λειτουργού Ασφάλειας και Υγείας αναφέρει ότι το πιο πιθανόν είναι ότι ο μαθητής σκόπιμα κτύπησε το δεξί του χέρι πάνω στο τζάμι και ότι οι πιο πάνω αναφορές ενισχύονται από τις αναφορές που έδωσαν μαθήτριες που ήταν παρούσες κατά το ατύχημα. (iii) Αργότερα στην επιστολή της ημερομηνίας 21/6/2017( βλ Τεκμήριο 28) αναφέρει ότι από την αναπαράσταση και από τις πληροφορίες που έλαβαν από τους 3 από τους μαθητές όπου ήταν παρόντες προκύπτει ότι ο Ενάγοντες έτρεχε τον συμμαθητή του στην τάξη και γι αυτό κτύπησε. 63. Παρουσιάζονται δηλαδή από την Μ.Υ 2, 3 διαφορετικές εκδοχές σε σχέση με τα γεγονότα και από τις οποίες προκύπτει ότι οι ίδιοι οι συμμαθητές του αρχικά επιβεβαίωσαν την θέση του Ενάγοντα ως προς τις συνθήκες του ατυχήματος αλλά αργότερα άλλαξαν θέση. Επιπρόσθετα, σημειώνω ότι ουδείς από τους συμμαθητές του Ενάγοντα προσήλθε στο Δικαστήριο να μαρτυρήσει, όπως ούτε και ο Λειτουργός Ασφάλειας και Υγείας του ΥΠΠ κος Αποστόλου όπως ούτε και οι εκπαιδευτικοί, οι οποίοι έδωσαν τις πληροφορίες αυτές στην Μ.Υ.2. Δεδομένων λοιπόν των διαφορετικών εκδοχών που παρουσιάζει σε σχέση με τις συνθήκες του ατυχήματος στο οποίο δεν ήταν παρούσα και περαιτέρω ενόψει του ότι πρόκειται για εξ' ακοής μαρτυρία και έχοντας ως δεδομένο ότι τα πιο πάνω πρόσωπα τα οποία φέρεται να έδωσαν τις πληροφορίες αυτές στην Μ.Υ2 δεν ήρθαν στο Δικαστήριο να μαρτυρήσουν και ουδεμία δικαιολογία δόθηκε για τον λόγο που δεν προσήλθαν, δεν μπορώ να βασισθώ στην μαρτυρία της Μ.Υ.2 και να καταλήξω σε συμπεράσματα σε σχέση με τις συνθήκες του ατυχήματος βλ Γεωργίου v Στυλιανού, Πολιτική Έφεση 319/2006, 22/1/2009). 64. Επιπλέον, σε ότι αφορά την αναφορά της ότι της Μ.Υ 2 ότι ο Ενάγοντας παραδέχθηκε στην τάξη μετά το ατύχημα στην παρουσία της δασκάλας του κ. Γ. Κ. ότι πετάχτηκε και χτύπησε στο τζάμι το οποίο τον τραυμάτισε ενόψει του ότι και πάλι πρόκειται περί εξ' ακοής μαρτυρία και η κ. Κ. δεν προσήλθε στο Δικαστήριο για να μαρτυρήσει, χωρίς να δοθεί και λόγος για την μη παρουσία της δεν μπορώ να αποδεχθώ την μαρτυρία της αυτή. Επίσης, η εν λόγω αναφορά δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή καθότι δεν υποβλήθηκε η θέση αυτή στον Ενάγοντα κατά την αντεξέταση του για να τοποθετηθεί (βλ Adidas v Jonitexo Ltd

(1987)1 C.L.R 383, Frederickou Schools Co Ltd και άλλοι v Acua Inc

(2002)1 AAΔ 1527).

1. Στη βάση της πιο πάνω αξιολόγησης της μαρτυρίας, του μέρους της μαρτυρίας που δεν αμφισβητήθηκε κατά την Ακρόαση αλλά και των γεγονότων που προκύπτουν ως παραδεκτά, καταλήγω στα ακόλουθα ευρήματα σε σχέση με τα ουσιώδη γεγονότα που περιβάλλουν την παρούσα υπόθεση: I. Ο Ενάγοντας ηλικίας 12 ετών, κατά την 27/4/2017 ήτοι τον χρόνο του ατυχήματος, φοιτούσε στην Στ τάξη του Δημοτικού Σχολείου Σωτήρας. II. Σύμφωνα με τον τρόπο λειτουργίας του σχολείου, υπήρχαν κανόνες καλής συμπεριφοράς για την περίοδο 2016-2017 σύμφωνα με τους οποίους τα παιδιά κατά την διάρκεια του διαλλείματος, έπρεπε να βρίσκονται στην αυλή. Σε περίπτωση που ήθελαν να εισέλθουν στην τάξη, θα έπρεπε να λάβουν άδεια από τους παιδονόμους. III. Σύμφωνα με τους κανόνες του Δημοτικού Σχολείου, 3 εκπαιδευτικοί καθορίστηκαν όπως ασκούν καθήκοντα παιδονομίας εν ώρα διαλλείματος και να βρίσκονται τοποθετημένοι σε διάφορα σημεία, ένας στην αυλή, ένας στο κιόσκι και ένας στην καντίνα. IV. Στον όροφο όπου υπήρχαν τάξεις και όπου βρισκόταν και η τάξη του Ενάγοντα, σύμφωνα με τους κανόνες του σχολείου δεν υπήρχε τοποθετημένος παιδονόμος και ούτε χρειαζόταν σύμφωνα με την θέση του σχολείου. V. Ο Ενάγοντας κατά την διάρκεια του πρώτου διαλλείματος, χωρίς να λάβει άδεια από τον παιδόνομο ενώ γνώριζε τους κανόνες του σχολείου, εισήλθε στη τάξη του για να πάρει το νερό του. VI. Κατά την 27/4/2017 και περί ώρα 9:24 π.μ στην διάρκεια του πρώτου διαλλείματος, επεσυνέβη ατύχημα στην τάξη του Ενάγοντα, στο οποίο κτύπησε ο Ενάγοντας. VII. Η τάξη Στ 2 βρισκόταν στο πρώτο όροφο του σχολείου. VIII. Στην τάξη εκείνη την ώρα βρίσκονταν ακόμα 4 παιδιά, συμμαθητές του. 3 κορίτσια τα οποία τα οποία εκείνη την ώρα βρίσκονταν στην έδρα και έψαχναν κάτι στον υπολογιστή και ο Α. IX. Στην τάξη δεν υπήρχε κανένας εκπαιδευτικός εκείνη την ώρα. X. Η πόρτα της τάξης ήταν κλειστή κατά την στιγμή του ατυχήματος. XI. Η διάταξη της τάξης είναι όπως παρουσιάζεται στις φωτογραφίες που έλαβε ο Μ.Υ.1 (Τεκμ. 23) κατά την διερεύνηση του ατυχήματος. XII. Η τάξη είχε μία πόρτα, η οποία άνοιγε προς τα μέσα. Δίπλα από την πόρτα βρισκόταν ένας σταθερός υαλοπίνακας με τις διαστάσεις όπως ακριβώς τις περιέγραψε ο Μ.Υ.1 στην Έκθεση Διευρεύνησης του ατυχήματος (Τεκμ. 23). XIII. Ο ακίνητος υαλοπίνακας/τζάμι δίπλα από την πόρτα όπως προκύπτει από την μαρτυρία του Μ.Υ 1 (Τεκμ. 23) ήταν κατασκευασμένος από κοινό γυαλί, πάχους 4mm και δεν ήταν τζάμι ασφαλείας. XIV. Μπροστά από το ακίνητο υαλοπίνακα υπήρχε ελεύθερος χώρος όπου μπορούσαν να διέρχονται τα παιδιά. (βλ φωτογραφίες στο Τεκμήριο 3). XV. Ο Ενάγοντας αφού εισήλθε στην τάξη πήρε το νερό του, κρατώντας το παγουρίνο του με το αριστερό του χέρι και στην προσπάθεια του να εξέλθει της τάξης, προσπάθησε να πιάσει με το δεξί του χέρι το χερούλι της πόρτας για να την ανοίξει, δεν πρόλαβε να πιάσει το χερούλι, έχασε την ισσοροπία, σκόνταψε του και προσπαθώντας να κρατηθεί από κάπου, κτύπησε με δύναμη στο τζάμι ή αλλιώς ακίνητο υαλοπίνακα, ο οποίος βρισκόταν ακριβώς δίπλα αριστερά από την πόρτα, και το τζάμι έπεσε πάνω του σε κομμάτια τραυματίζοντας τον. XVI. Το τζάμι σύμφωνα με την μαρτυρία του Ενάγοντα ήταν πολύ λεπτό, γι' αυτό και με το κτύπημα, προκλήθηκε ο τραυματισμός του. XVII. Μετά τον τραυματισμό του, ο Ενάγοντας μόνος του κατέβηκε από τις σκάλες του πρώτου ορόφου και ενόσω τις κατέβαινε είδε μία παιδονόμο στην αυλή. XVIII. Μόλις τον είδε η παιδονόμος, έτρεξε να τον βοηθήσει αλλά πανικοβλήθηκε από τα τραύματα του και ως εκ τούτου ο Ενάγοντας εισήλσθε στο γραφείο των δασκάλων όπου του παρασχέθηκαν οι πρώτες βοήθειες. XIX. Στην συνέχεια αφού ειδοποιήθηκε η μητέρα του και τον παρέλαβε από τον σχολείο, τον μετέφερε στην ιδιωτική κλινική, όπου αφού του παρείχαν πρώτες βοήθειες, υποβλήθηκε σε χειρουργική επέμβαση όπου έγινε συρραφή του μέσου νεύρου και του καμπτήρα του μέσου δακτύλου. Ως προς τα τραύματα που υπέστη ο Ενάγοντας και την χειρουργική επέμβαση στην οποία υποβλήθηκε, παραπέμπω στο περιεχόμενο των ιατρικών πιστοποιητικών (Τεκμήριο 1 και 18) στο οποίο τα όσα καταγράφονται συνιστούν και ευρήματα του Δικαστηρίου. XX. Ως προς τις δυσκολίες που αντιμετώπισε στην καθημερινή του ζωή ο Ενάγοντας μετά το ατύχημα τις αποδέχομαι και καθίστανται ευρήματα του Δικαστηρίου. XXI. Σε σχέση με τις ειδικές ζημιές που αξιώνει ο Ενάγοντας, αυτά αποτυπώνονται στα Τεκμήρια 16 και 17, τα οποία πληρώθηκαν από τους γονείς του Ενάγοντα όπως καταγράφονται στις σχετικές αποδείξεις (Τεκμ.16 και 17). XXII. Ο Ενάγοντας επέστρεψε στο σχολείο την 2/5/
2. XXIII. Μετά το ατύχημα έγινε διερεύνηση του ατυχήματος από το Γραφείο Επιθεώρησης Εργασίας και συγκεγκριμένα από τον Μ.Υ.
3. Τα συμπεράσματα του και οι διαπιστώσεις του Μ.Υ.1 που προέκυψαν από τις μετρήσεις που έλαβε ο ίδιος, σχετικά με τις διαστάσεις της πόρτας της τάξης και του ακίνητου επίμαχου υαλοπίνακα όπως επίσης και το πάχος αυτού καθώς και το ότι το τζάμι δεν ήταν κατασκευασμένο από τζάμι ασφαλείας καθίστανται ευρήματα. Επιπρόσθετα, καθίσταται ευρήματα του Δικαστηρίου και οι διαπιστώσεις του Μ.Υ.1 υπό σημεία 7.1, 7.3, 7.7, 7.10, 7.11, 7.12, 7.13, 7.15 καθώς και τα Παραρτήματα του (φωτογραφίες). Από αυτά επισημαίνω ότι είχε εκδοθεί εγκύκλιος ημερομηνίας 20/8/2007 προς τους Προέδρους των Σχολικών Εφορειών, με τις οποίες ζητήθηκε η αντικατάσταση των υφιστάμενων υαλοπινάκων στις θύρες των τάξεων με υαλοπίνακες ασφαλείας ή η επικόλληση πλαστικής διαφανούς μεμβράνης. XXIV. Η Διευθύντρια γνώριζε ότι το τζάμι στο οποίο κτύπησε ο Ενάγοντας δεν ήταν ασφαλείας. XXV. Ο Ενάγοντας δεν συμμετείχε στην αναπαράσταση λόγω άρνησης της μητέρας του, η οποία είχε ειδοποιηθεί περίπου μία ώρα πριν την αναπαράσταση. Ε. ΝΟΜΙΚΗ ΠΤΥΧΗ ΚΑΙ ΥΠΑΓΩΓΗ ΕΥΡΗΜΑΤΩΝ ΣΤΟ ΝΟΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΟΥ ΔΙΕΠΕΙ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΓΩΓΗ
4. Έχοντας καταλήξει στα πιο πάνω ευρήματα ως προς τα ουσιώδη γεγονότα, θα προχωρήσω να εξετάσω εάν ο Ενάγοντας έχει αποδείξει την αγωγή του, ξεκινώντας από την βάση αγωγής σε ότι αφορά τον Εναγόμενο
5. Η πλευρά του Ενάγοντα ισχυρίζεται ότι την ευθύνη για το επίδικο ατύχημα την φέρει ο Εναγόμενος 2 πρώτον στη βάση εκπροστήσεως ευθύνης, ως εργοδότης των εκπαιδευτικών του δημοτικού σχολείου, οι οποίοι ενήργησαν αμελώς καθότι παρέλειψαν να παρέχουν ασφαλή και επαρκή επιτήρηση στον Ενάγοντα εν ώρα διαλλείματος αλλά και κατά δεύτερον διότι ο Εναγόμενος 2 ως ιδιοκτήτης και κάτοχος του σχολείου δεν παρείχε ασφαλείς εγκαταστάσεις. I. Καθήκον επίβλεψης των εκπαιδευτικών
6. Στρέφομαι πρώτα να εξετάσω τον δικογραφημένο ισχυρισμό του Ενάγοντα, ότι οι εκπαιδευτικοί ενήργησαν αμελώς, παραβιάζοντας το καθήκον επίβλεψης των μαθητών. Ο Εναγόμενος 2, από την άλλη προβάλλει ως υπεράσπιση του, τον ισχυρισμό ότι ο Ενάγοντας εξέθεσε ο ίδιος τον εαυτό του σε κίνδυνο εφόσον παρέβηκε τις οδηγίες των εκπαιδευτικών και μετέβη χωρίς άδεια από τους παιδονόμους στην τάξη, αποδίδοντας στον Ενάγοντα αποκλειστική και/ή συντρέχουσα αμέλεια.
7. Το αστικό αδίκημα της αμέλειας αποτυπώνεται στο άρθρο 51

(1)του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου, Κεφ. 158 το οποίο προνοεί τα ακόλουθα: «

1. Αμέλεια συvίσταται- (α) στηv τέλεση πράξης τηv oπoία υπό τις περιστάσεις δεv θα τελoύσε λoγικό συvετό πρόσωπo ή στηv παράλειψη τέλεσης πράξης τηv oπoία υπό τις περιστάσεις τέτoιo πρόσωπo θα τελoύσε͘ ή (β) στηv παράλειψη καταβoλής τέτoιας δεξιότητας ή επιμέλειας για τηv άσκηση επαγγέλματoς, επιτηδεύματoς ή ασχoλίας όπως έvα λoγικό συvετό πρόσωπo, πoυ έχει τα πρoσόvτα για τηv άσκηση τoυ επαγγέλματoς αυτoύ, επιτηδεύματoς ή ασχoλίας θα κατέβαλλε υπό τις περιστάσεις, και στηv πρόκληση ζημιάς εξαιτίας αυτής: Νoείται ότι για αυτή δύvαται vα τύχει απoζημίωσης μόvo τo πρόσωπo έvαvτι τoυ oπoίoυ o υπαίτιoς της αμέλειας υπείχε υπoχρέωση, υπό τις περιστάσεις, vα μηv επιδείξει αμέλεια.
2. Θεμελίωση του αστικού αδικήματος της αμέλειας προκύπτει από απόδειξη έλλειψης της προσήκουσας προσοχής σε περιπτώσεις όπου ο νόμος αναγνωρίζει ότι υπάρχει καθήκον επιμέλειας ενώ απαιτείται επίσης αιτιώδης σύνδεσμος με την πράξη ή παράλειψη και τη ζημιά η οποία προκλήθηκε και δυνατότητα πρόβλεψης αυτής της ζημιάς (βλ. σχετικά Δημητριάδης ν. Φαρφαρά

(1997)1Α Α. Α. Δ. 430, 435).

1. Η υπεράσπιση που εγείρει ο Εναγόμενος 2, θεωρώ ότι στηρίζεται στο άρθρο 59 του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου, Κεφ. 148, ως τροποποιήθηκε, παρόλο που δεν καταγράφεται στη αγόρευση του και το οποίο προνοεί τα ακόλουθα: «Σε αγωγή πoυ εγείρεται για αστικό αδίκημα συvιστά υπεράσπιση τo ότι o εvάγovτας είχε γvώση και αvτίληψη ή πρέπει vα θεωρηθεί τo έχει γvώση και αvτίληψη της κατάστασης πραγμάτωv πoυ πρoκαλεί τη ζημιά και ότι εκoύσια εξέθεσε τov εαυτό τoυ ή τηv ιδιoκτησία τoυ σε αυτή: Νoείται ότι oι διατάξεις τoυ άρθρoυ αυτoύ δεv εφαρμόζovται σε αγωγή πoυ εγείρεται για αστικό αδίκημα, αv τo αδίκημα αυτό oφειλόταv στη μη επλήρωση υπoχρέωσης πoυ επιβάλλεται στov εvαγόμεvo από oπoιoδήπoτε voμoθέτημα: Νoείται περαιτέρω ότι παιδί πoυ δεv συμπλήρωσε τo δωδέκατo έτoς της ηλικίας τoυ δεv θεωρείται ικαvό vα έχει γvώση ή αvτίληψη τέτoιας κατάστασης πραγμάτωv ή vα εκθέτει εκoύσια τov εαυτό ή τηv ιδιoκτησία τoυ σε αυτή».
2. Το άρθρο 51

(1)του Κεφ.148, έτυχε αντικείμενο σχολιασμού σε σωρεία Αποφάσεων του Ανωτάτου Δικαστηρίου. Παραπέμπω ενδεικτικά στην απόφαση Σρατμάρκο Λτδ v Πέτρου Μιχαήλ

(1989)1 Α.Α.Δ 453 όπου αναφέρθηκαν τα ακόλουθα σχετικά: «Αμέλεια είναι, κατά το άρθρο 51 του Νόμου περί Αστικών Αδικημάτων που στην ουσία κωδικοποιεί τις αρχές του Κοινού Δικαίου στον κλάδο αυτό, παράβαση καθήκοντος επιμέλειας. Το καθήκον τούτο περιλαμβάνει την επιμέλεια που υποθετικά καταβάλλει ο μέσος λογικός άνθρωπος κάτω από τις ίδιες αντικειμενικές συνθήκες και περιστάσεις που ενήργησε ο εναγόμενος. Βασικό χαρακτηριστικό της αμέλειας είναι, καταρχήν, η έλλειψη της προσήκουσας προσοχής την οποία ο δράστης όφειλε και μπορούσε στις δοσμένες περιστάσεις να καταβάλει για να μην προκαλέσει ζημιά στον πλησίον του. Τα στοιχεία του "μέσου συνετού ανθρώπου" και του "πλησίον" διαγράφουν τα όρια της επιμέλειας της οποίας όφειλε να καταβάλει ο εναγόμενος. H έννοια του καθήκοντος επιμέλειας ολοκληρώνεται με το στοιχείο της δυνατότητας πρόβλεψης ότι, δηλαδή, η ενεργούμενη παρά το καθήκον επιμέλειας πράξη μπορεί να προκαλέσει το συγκεκριμένο ζημιογόνο αποτέλεσμα.» 72. Καθοδηγητικά και διαφωτιστικά σχετικά με το καθήκον επιμέλειας των εκπαιδευτικών είναι τα όσα λέχθηκαν στην Παυλίνα Χρυσοστόμου v Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας εκ μέρους του Υπουργού Παιδείας και Πολιτισμού

(2014)1 Α.Α.Δ 2215: «Στο Σύγγραμμα Charlesworth on Negligence, 6th ed., para. 990-1000, αναλύεται σε έκταση το οφειλόμενο νομικό καθήκον των εκπαιδευτικών έναντι των μαθητών τους και καθορίζονται, ενδεικτικά, τα όρια και ο βαθμός του καθήκοντος σε αντίστοιχες περιπτώσεις. Κατ' ακολουθία, η έννοια του καθήκοντος εποπτείας και επίβλεψης που έχουν δάσκαλοι/καθηγητές έναντι των μαθητών τους κατά τις διάφορες εκφάνσεις της σχολικής ζωής, έτυχε επιβεβαίωσης στην υπόθεση Βαλανίδης (ανωτέρω). Καθορίστηκε ότι το καθήκον των καθηγητών για άσκηση εποπτείας περιορίζεται στο καθήκον που αναλόγως βαραίνει κάθε γονέα, έχοντας, βεβαίως, υπόψη τις συνθήκες του σχολείου, τον αριθμό και την ηλικία των παιδιών. Ανάλογη είναι και η προσέγγιση στο Σύγγραμμα Clerk & Lindsell on Torts,15th Edition, para. 10-64, όπου καθορίστηκε ότι: «The standard of care which a teacher is expected to show is such care towards a child under his charge as would be exercised by a reasonably careful parent, who applies his mind to conditions of school life as distinct from home life and has as many children as in the class.» Σημειώνεται, σχετικά, στο Σύγγραμμα Halsbury' s Laws of England, 3rd Edition, Volume 13, para. 1297: «There is no duty of constant supervision of all the pupils all the time, for that is not practicable. Only reasonable supervision is required. In most of the cases in this class the plaintiff failed because the teachers could not have been expected to exercise the necessary control to restrain the fellow pupil. Thus if during the break one pupil injures another by throwing coke at him, dropping the tip of a lorry on his leg, sticking a knife into him, hitting him with a golf ball, or shooting an arrow at him, those responsible for the school may not be liable.» Στα πλαίσια καθορισμού του επιπέδου επιμέλειας των εκπαιδευτικών, η ηλικία των παιδιών και η φύση των δραστηριοτήτων στις οποίες λαμβάνουν μέρος κατά τον ουσιώδη χρόνο, συνιστούν σοβαρούς παράγοντες στην πορεία κατάληξης ως προς το βαθμό της απαιτούμενης επίβλεψης. Δεν αναμένεται λογικά από έναν δάσκαλο να έχει στενή επίβλεψη κάθε παιδιού σε κάθε στιγμή της σχολικής μέρας, εκτός και αν υπάρχει κάποιος συγκεκριμένος λόγος να βρίσκεται σε επιφυλακή (Halsbury' s Laws of England, 4th Edition, Volume 15

(2), para. 873, Charlesworth & Percy on Negligence, 10th Edition, para. 8-169).

1. Παραπέμπω επίσης και στο ίδιο το σύγγραμμα Charlesworth on Negligence, 6η έκδοση, παράγραφοι 990 μέχρι και 995 όπου αναφέρθηκαν τα ακόλουθα σχετικά με το καθήκον επιτήρησης: «The duty of school teacher has been said to be to take such care of his pupils as a reasonably careful father would take care of his own children of the family. The standard of such care required was that of a parent applying his mind to school life rather than to that at home but having as many children and of the type of children as in the class. Whilst the standard of care required is high, it is no more than what would be reasonably expected in any given case. Nevertheless, it is higher than the common duty of care under the Occupiers Liability Act
2. It is no part of the duty of a schoolmaster to foresee any every act of stupidity that might take place but at the same time it is necessary to strike a proper balance between too strict a supervision of children at every waking moment on their school life and the desirable object of encouraging the sturdy independence of children whilst they grow up, which after all is an important facet of their education. In Camking v Bishop where a schoolboy aged 14 received injuries when ragging about, as a result of being struck by a flying clod of earth thrown at him by another boy, Goddard L.J in exonerating the defendant from blame, said: "If every master is to take precautions to see that there is never ragging or horseplay among his pupils, his school would indeed be too awful a place to contemplate. However, where a schoolboy aged 15 was injured in the course of ragging at school as a result of his hand breaking through a glass paneled door, Edmund Davies J held that inter alia, that the defendants were guilty of negligence in not preventing such skylarking in the circumstances." .. It is a school master duty to take all reasonable and proper steps to prevent any of his pupils, bearing in mind their known propensities from suffering injury from inanimate objects from the actions of their fellow pupils or from a combination of two. Thus he should not leave about in a place to which his pupils have access, anything which is likely to injure them or with which they are likely to interfere and to injure each other. .. A school master is under a duty to exercise supervision over his pupils when they are on the school premises, either in the schoolroom or the playground. It extends to those simple tasks, reasonably let to be performed by the children, which will result in the continuing safety of the school premises. The amount of supervision required depends on the age of the pupils and what they are doing at the material time. During hours of instruction a greater degree of supervision is required that during hours of recreation." (επισήμανση του παρόντος Δικαστηρίου).
3. Λαμβανομένων υπόψη των πιο πάνω νομολογιακών αρχών σχετικά με το καθήκον και το βαθμό επιτήρησης των εκπαιδευτικών, θα προχωρήσω να εξετάσω εάν με βάση την μαρτυρία που προσκομίστηκε, οι εκπαιδευτικοί εκπλήρωσαν το καθήκον τους, εάν δηλαδή υπήρχε ασφαλής και επαρκής επιτήρηση κατά την ώρα του πρώτου διαλλείματος. Σε ότι αφορά την ώρα του ατυχήματος το οποίο επεσυνέβη εντός της τάξης, είναι παραδεκτό από τις πλευρές ότι εντός της τάξης δεν υπήρχε επίβλεψη. Το ερώτημα το οποίο καλείται να απαντήσει το Δικαστήριο είναι πώς κατέληξαν να βρίσκονται 5 παιδιά στην τάξη χωρίς επίβλεψη και αν υπήρχε ή όχι ασφαλής επιτήρηση εν ώρα διαλλείματος.
4. Σύμφωνα με την θέση της Μ.Υ.2 (Διευθύντριας του σχολείου), με βάση μελέτη που έγινε από το ίδιο το σχολείο, αποφασίστηκε ότι καθήκοντα παιδονομίας εν ώρα διαλλείματος θα εκτελούν 3 παιδονόμοι, οι οποίοι πρέπει να βρίσκονται τοποθετημένοι στις θέσεις που είχαν καθοριστεί, οι οποίες ήταν η κεντρική αυλή, το κιόσκι και η καντίνα. Σύμφωνα με την θέση της Μ.Υ.2 αλλά και του Μ.Υ.1, και οι 3 παιδονόμοι την ώρα του πρώτου διαλλείματος βρίσκονταν στις θέσεις τους. Ωστόσο, η εκδοχή των ως άνω μαρτύρων εκ μέρους των Εναγομένων ότι και οι 3 παιδονόμοι βρίσκονταν στις θέσεις τους δεν έγινε αποδεχτή από το Δικαστήριο, κατά το στάδιο αξιολόγησης της μαρτυρίας ανωτέρω, για τους λόγους που έχουν εξηγηθεί ανωτέρω και θεωρώ αχρείαστο να επαναλάβω. Ως εκ τούτου οι Εναγόμενοι ενώ είχαν το αποδεικτικό βάρος απόδειξης των ισχυρισμών τους, ήτοι ότι οι 3 παιδονόμοι βρίσκονταν στις θέσεις τους δεν κατάφεραν να το αποσείσουν (βλ μεταξύ άλλων Πελεκάνος Γιαννάκης ως Διαχειριστής της περιουσίας του Χριστόφορου Πελεκάνου v Ανδρέα Πελεκάνου και Άλλου

(2010)1 Α.Α.Δ 1746, Αντωνίου Αντώνης και άλλη v Βαρβάρα Mason και τώρα Ρίτσα Παπαδημητρίου το γένος Κυριάκου Διάκου

(2014)1 ΑΑΔ 775). Η μόνη διαθέσιμη μαρτυρία επί του ζητήματος αυτού ήταν η μαρτυρία του Ενάγοντα, ο οποίος ανέφερε ότι αμέσως μετά το ατύχημα μόνο μία παιδονόμο είδε να βρίσκεται στην αυλή, η οποία ήταν αυτή που έτρεξε αρχικά να τον βοηθήσει. Ως εκ τούτου, προκύπτει από τα πιο πάνω ότι κατά την ώρα του πρώτου διαλείμματος, μόνο μία παιδονόμος επιτηρούσε τους μαθητές την ώρα του πρώτου διαλλείματος, γεγονός που δεικνύει ότι δεν υπήρχε επαρκής επιτήρηση, εξ'ού και κατέληξαν να βρίσκονται στην τάξη μόνα τους 5 παιδιά της Στ τάξης.

1. Επί του προκειμένου, πρέπει να επισημανθεί ότι ακόμη και εάν γινόταν αποδεκτή από το Δικαστήριο η θέση των Εναγομένων, ότι οι 3 παιδονόμοι βρίσκονταν στα καθήκοντα τους και στην θέση τους κατά την διάρκεια του πρώτου διαλλείματος, η θέση αυτή οδηγεί και πάλι στο συμπέρασμα ότι ο τρόπος λειτουργίας της παιδονομίας δεν ήταν επαρκής και ασφαλής καθότι ουδείς εκ των τριών παιδονόμων αντιλήφθηκε ότι 5 παιδιά σε διαφορετικές χρονικές περιόδους εντός του πρώτου διαλλείματος εισήλθαν από την σκάλα στον πρώτο όροφο και παρέμειναν για κάποιο χρονικό διάστημα εντός της τάξης. Η εκδοχή της Μ.Υ.2, όταν της υποβλήθηκε ότι η επιτήρηση δεν ήταν επαρκής αφού 5 παιδιά κατάφεραν να περάσουν από την σκάλα χωρίς κανείς να τα αντιληφθεί, απάντησε ότι τα παιδιά πέρασαν την ώρα όπου οι παιδονόμοι έβλεπαν αλλού. Η εκδοχή της κρίνω ότι δεν μπορεί να σταθεί στη βάσανο της λογικής. Αν ήταν ένα παιδί το οποίο ανέβηκε τις σκάλες και δεν έγινε αντιληπτό από τους παιδονόμους, θα μπορούσε ο ισχυρισμός αυτός να ευσταθεί. Αλλά τα ίδια τα γεγονότα θεωρώ ότι αποδυναμώνουν και καταρρίπτουν την εκδοχή των Εναγομένων.
2. Όπως προκύπτει από την Απόφαση στην Παυλίνα Χρυσοστόμου ανωτέρω, δεν αναμένεται βεβαίως από τους παιδονόμους να επιτηρούν τον κάθε μαθητή σχολαστικά αλλά το γεγονός ότι πέντε παιδιά της Στ τάξης, ηλικίας 11-12 ετών περίπου, κατάφεραν να διασχίσουν την σκάλα του σχολείου, μία πράξη η οποία διαρκεί τουλάχιστον με βάση την λογική κάποια λεπτά, σε διαφορετικές χρονικές περιόδους στην διάρκεια του πρώτου διαλλείματος και να εισέλθουν στην τάξη χωρίς κανένας να τα αντιληφθεί, αυτό οδηγεί στο συμπέρασμα ότι δεν υπήρχε ασφαλής και επαρκής επιτήρηση από τους παιδονόμους εν ώρα διαλλείματος. Το συμπέρασμα αυτό ότι ενισχύεται και από το ότι σύμφωνα με την θέση της Μ.Υ 2, ότι ο τρόπος που καθορίστηκαν οι θέσεις των παιδονόμων στο ισόγειο του σχολείου, ήταν με σκοπό να παρατηρούν όλα τα σημεία του σχολείου, γι' αυτό και δεν κρίθηκε αναγκαία η ύπαρξη παιδονόμου στο πρώτο όροφο. Τα γεγονότα όμως ως έλαβαν χώρα, δεικνύουν ότι ακόμη και να βρίσκονταν στις θέσεις τους οι παιδονόμου, δεν μπορούσαν να επιβλέψουν και να ελέγξουν το τί συνέβαινε στον πρώτο όροφο, όπου βρισκόταν η τάξη του Ενάγοντα, εξ' ού και δεν αντιλήφθηκαν και την παρουσία των παιδιών στην τάξη.
3. Το γεγονός ότι ο Ενάγοντας δεν έλαβε άδεια για να εισέλθει στην τάξη, δεν θεωρώ ότι αναιρεί την υποχρέωση των εκπαιδευτικών για ασφαλή και επαρκή επιτήρηση των μαθητών. Σημειώνω επί τούτου, ότι για τους υπόλοιπους μαθητές οι οποίοι βρίσκονταν στην τάξη, δεν υπάρχει μαρτυρία κατά πόσον έλαβαν ή όχι άδεια. Προκύπτει λοιπόν, ότι 5 παιδιά της Στ τάξης ηλικίας περίπου 11-12 ετών εν ώρα διαλλείματος, είτε έχοντας λάβει άδεια είτε χωρίς να έχουν λάβει, κατέληξαν στην τάξη μόνα τους εξαιτίας του ότι κανένας δεν τα αντιλήφθηκε. Σε αυτό το σημείο πρέπει να ειπωθεί ότι το να μην λάβει άδεια ένα παιδί για να εισέλθει στην τάξη δεν είναι κάτι το απίθανο, αντίθετα είναι μια προβλεπτή και αναμενόμενη συμπεριφορά από μαθητή της ηλικίας του και ασφαλώς εάν υπήρχε επαρκής και ασφαλής επιτήρηση από τους παιδονόμους, θα είχε βεβαίως αποφευχθεί η συνάθροιση 5 μαθητών στην τάξη εν ώρα διαλλείματος. Επί του προκειμένου, πρέπει να προσθέσω και το ότι η Μ.Υ.2 ανέφερε ότι και άδεια να λάβει κάποιο παιδί για να ανεβεί στον όροφο, ανεβαίνει και πάλι μόνο του, χωρίς την παρουσία εκπαιδευτικού και ο εκπαιδευτικός το περιμένει κάτω στην σκάλα. Άρα δηλαδή και άδεια να ελάμβανε ο Ενάγοντας πάλι θα κινείτο χωρίς επίβλεψη στον πρώτο όροφο. Ως εκ τούτου, η θέση των Εναγομένων ότι ο Ενάγοντας εξέθεσε τον εαυτό του στο κίνδυνο επειδή δεν έλαβε άδεια δεν μπορεί να ευσταθήσει.
4. Καταλήγω λοιπόν ότι 5 παιδιά της Στ τάξης του σχολείου κατέληξαν να βρίσκονται μόνα τους, μέσα στην τάξη, εν ώρα διαλλείματος, λόγω της μη επαρκούς και ασφαλής επιτήρησης των παιδονόμων. Τώρα εάν υπάρχει αιτιώδης συνάφεια μεταξύ της πλημμελούς επίβλεψης των εκπαιδευτικών και του ατυχήματος και συνακόλουθα της ζημιά του Ενάγοντα, αυτό θα εξεταστεί πιο κάτω σε συνδυασμό με τα γεγονότα τα οποία εκτυλίχθηκαν εντός της τάξης. I. Ευθύνη ιδιοκτήτη-κατόχου δημοτικού σχολείου
5. Επιπρόσθετα είναι η θέση του Ενάγοντα, ότι ο Εναγόμενος 2 ως κάτοχος και ιδιοκτήτης του σχολείου δεν φρόντισε ώστε οι εγκαταστάσεις του να είναι ευλόγως ασφαλείς και δεν μερίμνησε για την αποτροπή και/ή πρόκληση ζημιάς από ασυνήθιστο κίνδυνο τον οποίο γνώριζε ή όφειλε να γνωρίζει. Βασίζει την θέση του αυτή στο ότι το τζάμι στο οποίο τραυματίστηκε ο Ενάγοντας εντός της τάξης δεν ήταν ασφαλείας με αποτέλεσμα να τον τραυματίσει. Είναι επιπλέον ισχυρισμός του Ενάγοντα ότι ο Εναγόμενος 2 δεν ενημέρωσε την Εναγόμενη 1 (Σχολική Εφορεία) για να αντικαταστήσει τα τζάμια στα παράθυρα της τάξης συμπεριλαμβανομένου και του επίμαχου. Από την άλλη, είναι η θέση του Εναγόμενου 2 ότι οι κτιριακές εγκαταστάσεις του σχολείου ήταν ευλόγως ασφαλείς και/ή σύμφωνα με τους Κανονισμούς και/ή σύμφωνα με την εγκύκλιο των Τεχνικών υπηρεσιών, η οποία προέβλεπε ότι οι θύρες πρέπει να είναι ασφαλείας και όχι τα τζάμια των παραθύρων.
6. Το θέμα της ευθύνης ιδιοκτήτη- κατόχου υποστατικού ρυθμίζεται από το άρθρο 51

(2)(β) του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου, Κεφ. 148. Παραθέτω αυτούσιο το εδάφιο. «

(2)Υπoχρέωση, vα μηv επιδεικvύεται αμέλεια υφίσταται στις πιo κάτω περιπτώσεις, δηλαδή- (α). (β) o κάτoχoς ακίvητης ιδιoκτησίας υπέχει τέτoια υπoχρέωση έvαvτι κάθε πρoσώπoυ πoυ τελεί vόμιμα, καθώς και έvαvτι τoυ κυρίoυ oπoιασδήπoτε ιδιoκτησίας πoυ απoκτήθηκε vόμιμα, εvτός, επί ή τόσov πλησίov της ακίvητης αυτής ιδιoκτησίας ώστε κατά τη συvήθη πoρεία τωv πραγμάτωv vα επηρεάζεται από τηv αμέλεια: Νoείται ότι o κύριoς και o κάτoχoς ακίvητης ιδιoκτησίας υπέχoυv από κoιvoύ τέτoια υπoχρέωση σε σχέση με τη συvτήρηση και τηv επισκευή της ακίvητης αυτής ιδιoκτησίας, έvαvτι κάθε πρoσώπoυ πoυ δεv βρίσκεται, καθώς και έvαvτι τoυ κυρίoυ ιδιoκτησίας πoυ δεv βρίσκεται εvτός ή επί της ακίvητης αυτής ιδιoκτησίας ή εvτός ή επί oπoιασδήπoτε ακίvητης ιδιoκτησίας η oπoία συvέχεται και κατέχεται μαζί με τηv ακίvητη αυτή ιδιoκτησία από τov κύριo και τov κάτoχo της ή από τov καθέvα από αυτoύς: Νoείται περαιτέρω ότι o κάτoχoς ακίvητης ιδιoκτησίας δεv υπέχει τέτoια υπoχρέωση σε σχέση με τηv κατάσταση ή τη συvτήρηση ή τηv επισκευή της ακίvητης αυτής ιδιoκτησίας έvαvτι απλoύ αδειoύχoυ (bare licensee) o oπoίoς βρίσκεται ή η ιδιoκτησία τoυ oπoίoυ βρίσκεται, εvτός ή επί της ακίvητης αυτής ιδιoκτησίας, παρά μόvo για πρoειδoπoίηση αυτoύ, για oπoιoδήπoτε κρυμμέvo ή απαρατήρητo κίvδυvo εvτός ή επί ακίvητης ιδιoκτησίας, τov oπoίo o κάτoχoς γvωρίζει ή πρέπει κατά τεκμήριo vα θεωρηθεί ότι γvωρίζει. Για τoυς σκoπoύς τoυ άρθρoυ αυτoύ "απλός αδειoύχoς" σημαίvει oπoιoδήπoτε πρόσωπo τo oπoίo εισέρχεται vόμιμα σε ακίvητη ιδιoκτησία άλλως παρά- (i) σε σχέση με εργασία στηv oπoία έχει συμφέρov o κάτoχoς της ακίvητης ιδιoκτησίας͘ ή (ii) κατά τη vόμιμη εκτέλεση δημόσιoυ καθήκovτoς βάσει τωv διατάξεωv oπoιoυδήπoτε voμoθετήματoς ή άλλως πως, και περιλαμβάvει τoυς πρoσκαλεσμέvoυς, εκτός αυτoύς πoυ είvαι με αμoιβή, και τoυς υπηρέτες τoυ κατόχoυ της ακίvητης ιδιoκτησίας.» 82. Ως προς την ύπαρξη καθήκοντος επιμέλειας και την ευθύνη κατόχου ακίνητης ιδιοκτησίας, παραπέμπω σχετικά στην Φραγκεσκίδης & Σια Λτδ ν Μάμα

(1989)1Ε Α. Α. Δ.70. Όπως αναφέρθηκε στην πιο πάνω Απόφαση , ο κάτοχος ακίνητης ιδιοκτησίας έχει τον έλεγχο και την άμεση επίβλεψη της όπως επίσης εξουσία να επιτρέπει ή να απαγορεύει την είσοδο σε αυτή. Σε περίπτωση πρόκλησης ζημιάς σε άτομο το οποίο βρίσκεται εντός αυτής η ευθύνη ως προς την ύπαρξη αμέλειας βασίζεται στη κατοχή και έλεγχο αυτής της ακίνητης ιδιοκτησίας. Αναγνωρίζεται από το κοινοδίκαιο και το άρθρο 51

(2)(β) του σχετικού Νόμου διαφορετική ευθύνη στον κάτοχο ακίνητης ιδιοκτησίας έναντι δύο κατηγοριών προσώπων που εισέρχονται και ευρίσκονται σε ακίνητο με την άδεια του, εκτός βεβαίως εκείνων που εισέρχονται βάσει σύμβασης η οποία και καθορίζει τις υποχρεώσεις των μερών. Δηλαδή, τα πρόσωπα που πηγαίνουν με πρόσκληση ρητή ή σιωπηρή και τους απλούς αδειούχους. Σύμφωνα με την ορολογία που επικράτησε οι πρώτοι είναι «προσκεκλημένοι» (invitees) και οι δεύτεροι «αδειούχοι» (licensees). Προσκεκλημένος είναι πρόσωπο που εισέρχεται στο υποστατικό με πρόσκληση του κατόχου, από το οποίο ο κάτοχος έχει κάποιο χρηματικό ή υλικό συμφέρον. Η πρόσκληση είναι παράκληση εισόδου στο υποστατικό για τους σκοπούς της επιχείρησης του κατόχου και ο κάτοχος έχει καθήκον προς τον προσκεκλημένο να λάβει φροντίδα όπως αυτό να είναι εύλογα ασφαλές. Το καθήκον αυτό δεν είναι να εμποδίσει ασυνήθιστο κίνδυνο, αλλά να εμποδίσει ζημιά από ασυνήθιστο κίνδυνο, τον οποίο γνωρίζει ή όφειλε να γνωρίζει. Έχει υποχρέωση ο κάτοχος να γνωρίζει εκείνο που ένας λογικός άνθρωπος γνωρίζει ή θεωρείται ότι γνωρίζει. Το καθήκον προς ένα απλό αδειούχο περιορίζεται σε προειδοποίηση του για κάθε κρυμμένο ή λανθάνοντα κίνδυνο τον οποίο γνωρίζει ή κατά τεκμήριο πρέπει να θεωρηθεί ότι γνωρίζει. Η διάκριση μεταξύ αυτών των δύο κατηγοριών περιορίζεται στο καθήκον του κατόχου για τη στατική κατάσταση των πραγμάτων. Αναφορικά με το καθήκον για δραστηριότητες σε υποστατικά οι δύο κατηγορίες εξομοιώνονται. 83. Ως προς την ειδικότερη υποχρέωση των εκάστοτε αρμοδίων σε σχέση με τις εγκαταστάσεις ενός σχολείου, παραπέμπω στο σύγγραμμα Charlesworth on Negligence, 6η έκδοση, παράγραφος 999-1001 όπου αναφέρθηκαν τα ακόλουθα: «Τhe local education authority must not only keep the school premises in good repair but must construct them so that they are not dangerous to children of the age intended to use them..Where a 15 year old schoolboy was injured in the course of ragging at school as a result of his hand breaking through a glass panelled door, Edmund Davies J held the defendants liable in that they were in breach of the regulation 5 of the School Grant Regulations 1951 and section 10

(2)of the Education Act 1944, in that the glass panel was too thin and the door was therefore not efficient. Also, a girl aged 12 , whose hand was unjured when it went through the glass panel of a door swinging back towards her succeeded in her claim for damages for beach of statutory duty under regulation 51 of the Standards for School Premises Regulations 1959 in that the construction and properties of the materials, the glass panel, were not such that the "safety of the occupants shall be reasonably assured". (τονισμός του παρόντος Δικαστηρίου)

1. Επιπρόσθετα, παραπέμπω στο σύγγραμμα Clerk & Linsdell on Torts, παράγραφος 12-34, στο οποίο αναφέρεται ότι ο κάτοχος πρέπει να είναι προετοιμασμένος ότι τα παιδιά είναι λιγότερο προσεκτικά από ότι οι ενήλικες για τον προβλεπτό λόγο ότι κάτι το οποίο δεν θα ήταν κίνδυνος σε ένα ενήλικα, μπορεί να ήταν σε ένα παιδί. Παραθέτω αυτούσιο το απόσπασμα. «Liability to children. An occupier must be prepared for children to be less careful than adults, for the obvious reason that something which would not be a danger to an adult may very well be one to a child; and a warning sufficient for the former may be inadequate for the latter."
2. Από τις πιο πάνω Αποφάσεις και συγγράμματα προκύπτει ότι στην υπό κρίση περίπτωση, ο Εναγόμενος 2, ως ο ιδιοκτήτης και ο κάτοχος των σχολικών εγκαταστάσεων αλλά και του εξοπλισμού του σχολείου, έχει το καθήκον να φροντίσει ώστε οι εγκαταστάσεις να είναι ευλόγως ασφαλείς για τα παιδιά που τις χρησιμοποιούν καθημερινώς και να μεριμνά για την αποτροπή ή την πρόκληση ζημιάς από ζημιάς από ασυνήθιστο κίνδυνο, την ύπαρξη του οποίου γνώριζε ή όφειλε να γνωρίζει (βλ Φραγκεσκίδης v Μάμα ανωτέρω). Στην περίπτωση που δεν συνέβαινε αυτό, δηλαδή δεν ήταν ασφαλείς οι εγκαταστάσεις, ο Εναγόμενος 2 είχε υποχρέωση να ενημερώσει την Εναγόμενη 1 (Σχολική Εφορεία), η οποία έχει την ευθύνη βελτίωσης και της συντήρησης των σχολικών εγκαταστάσεων για να προβεί στις ανάλογες ενέργειες. Σημειώνεται ότι ο Εναγόμενος 2 με το δικόγραφο του αλλά και την μαρτυρία του δεν αμφισβητεί την ευθύνη του ως ιδιοκτήτης και κάτοχος του σχολείου για παροχή ασφαλών εγκαταστάσεων, αλλά είναι η θέση του ότι εκπλήρωσε το καθήκον του καθότι οι εγκαταστάσεις ήταν ασφαλείς, ήταν συμμορφωμένος με τους νόμους και τους κανονισμούς και αποδίδει στον Ενάγοντα την αποκλειστική ευθύνη και/ή συντρέχουσα αμέλεια, καθότι με βάση την εκδοχή του ο ίδιος εξέθεσε τον εαυτό του σε κίνδυνο, αφού εισήλθε στη τάξη χωρίς άδεια και έτρεχε τον συμμαθητή του μέσα στην τάξη και δεν έλαβε τις αναγκαίες προφυλάξεις.
3. Ερχόμενη στα γεγονότα που εκτυλίχθηκαν εντός της τάξης και οδήγησαν στον τραυματισμό του Ενάγοντα, όπως αυτά προκύπτουν από τα ευρήματα του Δικαστηρίου πιο πάνω, ο Ενάγοντας εισήλθε στην τάξη, έπιασε το παγουρίνο του στο αριστερό του χέρι και προσπαθώντας να βγει έξω από την τάξη, ενώ προσπάθησε με το δεξί του χέρι να πιάσει το χερούλι για να ανοίξει την πόρτα της τάξης, η οποία ήταν κλειστή, έχασε την ισορροπία του, σκόνταψε και κτύπησε το δεξί του χέρι στο τζάμι του παραθύρου, το οποίο βρισκόταν αριστερά της πόρτας. Το τζάμι ως ανέφερε ήταν πολύ λεπτό που αντί να τον στηρίξει, κόπηκε σε κομμάτια τραυματίζοντας τον. Το ερώτημα το οποίο καλείται να απαντήσει το Δικαστήριο είναι εάν το τζάμι ήταν ευλόγως ασφαλή λαμβανομένου υπόψη ότι αυτό χρησιμοποιήθηκε σε μία τάξη εντός της οποίας βρίσκονται συνεχώς παιδιά.
4. Το τζάμι στο οποίο κτύπησε ο Ενάγοντας, βρισκόταν δίπλα ακριβώς από την πόρτα της τάξης, η οποία χρησιμοποιείτο ως πόρτα εσόδου και εξόδου και ήταν ακριβώς στο ίδιο ύψος με το τζάμι της πόρτας της τάξης, το οποίο σημειώνεται ότι κρίθηκε ακατάλληλο από τις Τεχνικές Υπηρεσίες (βλ Τεκμήριο 23). Όπως προκύπτει από τα ευρήματα του Δικαστηρίου πιο πάνω, δίπλα ακριβώς από την πόρτα της τάξης η οποία ήταν κλειστή, υπήρχε ο ακίνητος υαλοπίνακας ή αλλιώς το τζάμι, στο οποίο κτύπησε ο Ενάγοντας, ο οποίος ξεκινούσε πάνω από τον τοίχο περίπου από τα 96 cm από το έδαφος και ήταν διαστάσεων 143 cm x 69 cm και ήταν κατασκευασμένος από κοινό γυαλί πάχους 4mm και δεν ήταν τζιάμι ασφαλείας, όπως ανέφερε ρητά ο εμπειρογνώμονας Μ.Υ.1 Μπροστά από το τζάμι υπήρχε ελεύθερος χώρος όπου μπορούσαν να διέρχονται τα παιδιά (βλέπε φωτογραφίες επί του Τεκμηρίου 3). Επί του προκειμένου, σε ότι αφορά τον ισχυρισμό των Εναγομένων, ότι ο Ενάγοντας δεν έφερε μαρτυρία πραγματογνώμονα για να αποδείξει εάν το γυαλί ήταν ασφαλείας ή όχι, θεωρώ ότι αφ'ής στιγμής αυτό προέκυψε από την μαρτυρία του εμπειρογνώμονα των ίδιων των Εναγομένων, δεν χρειαζόταν κάτι περαιτέρω.
5. Σε σχέση με την θέση των Εναγομένων ότι το τζάμι ήταν ευλόγως ασφαλές επειδή δεν συμπεριλαμβάνονταν στην εγκύκλιο των Τεχνικών Υπηρεσιών ημερομηνίας 20/8/2007 προς τους Προέδρους των Σχολικών Εφορειών (αριθμός φακέλου 7.19.26.3/4), με την οποία ζητήθηκε ΄η αντικατάσταση των υφιστάμενων υαλοπίνακων στις θύρες των τάξεων με υαλοπίνακες ασφαλείας ή επικόλληση πλαστικής διαφανούς μεμβράνης΄ κρίνω ότι αυτό δεν σημαίνει κατ' ανάγκη ότι το τζάμι ήταν ασφαλές επειδή δεν συμπεριλαμβανόταν στην εγκύκλιο και σε καμία περίπτωση δεν αναιρεί την υποχρέωση του κατόχου και ιδιοκτήτη του σχολείου για παροχή ασφαλές υποστατικού, ιδιαίτερα δε όταν μιλούμε για μια τάξη σχολείου όπου χρησιμοποιείται από παιδιά.
6. Μάλιστα όπως προκύπτει από την νομολογία του Ανωτάτου Δικαστηρίου, όταν χρησιμοποιείται το γυαλί σε ένα υποστατικό, οι ιδιοκτήτες και οι κάτοχοι του υπέχουν κάποιες επιπρόσθετες υποχρεώσεις έτσι ώστε να διασφαλιστεί η ασφάλεια αυτών που το χρησιμοποιούν. Επί του προκειμένου, παραπέμπω στην Christiansen Nicola Huxtable, διά του πατέρα και πλησιέστερου συγγενούς και φίλου αυτής T J Christiansen ν. Blue Med. Hotels Ltd.

(1998)1 ΑΑΔ 1542, στην οποία αναφέρθηκαν τα ακόλουθα σχετικά: «Στην εξελισσόμενη οικοδομική βιομηχανία μπορεί το γυαλί να είναι σήμερα σύνηθες υλικό. Οι κατασκευαστές όμως και οι ιδιοκτήτες υποστατικών, στα οποία χρησιμοποιείται το γυαλί, οφείλουν να μεριμνήσουν για την ασφάλεια του κοινού που τα χρησιμοποιούν. Το γυαλί είναι διαφανές υλικό, διαχωρίζει μεν τους χώρους φυσικά, αλλά όχι οπτικά. Εκτός και αν το γυαλί είναι αδιαφανές. Όταν χρησιμοποιείται το γυαλί στον εσωτερικό διαχωρισμό μιας οικοδομής ή στις εξωτερικές προσόψεις, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη διάφοροι παράγοντες που αφορούν στην ασφάλεια αυτών που χρησιμοποιούν την οικοδομή, όπως η επισήμανση του γυαλιού, αλλά και η ανθεκτικότητα του. H ευθύνη του ιδιοκτήτη - κατόχου υποστατικού, στο οποίο χρησιμοποιείται το γυαλί ως κατασκευαστικό υλικό έχει, λόγω της φύσης του υλικού, δυο πτυχές: (α) Να προειδοποιούν για τη διαφάνεια του, ουσιαστικά για την ύπαρξη του και (β) το γυαλί να είναι κατασκευασμένο από ανθεκτικό υλικό ώστε να αποφεύγεται πιθανός και ορατός κίνδυνος τραυματισμού όταν κάποιος επιπέσει σ' αυτό. (Δες άρθρο 51

(2)(β) του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου, Κεφ. 148)». (τονισμός του παρόντος Δικαστηρίου).

1. Στην υπό κρίση περίπτωση, το κοινό γυαλί πάχους 4mm, το οποίο δεν ήταν ασφαλείας σύμφωνα με τον εμπειρογνώμονα (Μ.Υ.1), χρησιμοποιήθηκε ως υλικό στο σταθερό παράθυρο, το οποίο βρισκόταν δίπλα ακριβώς από την πόρτα της τάξης, η οποία χρησιμοποιείτο ως πόρτα εισόδου και εξόδου. Μπροστά ακριβώς από το εν λόγω παράθυρο υπήρχε ελεύθερος χώρος, γεγονός που καθιστούσε προβλεπτό και αναμενόμενο να συναθροίζονται τα παιδιά της τάξης του Ενάγοντα ακόμα και αναμενόμενο το τρέξιμο των παιδιών σε εκείνο το σημείο. Από τα ευρήματα του Δικαστηρίου πιο πάνω προκύπτει ότι με το που κτύπησε ο Ενάγοντας το χέρι του στο τζάμι, όταν αυτός έχασε την ισορροπία του και προσπάθησε να κρατηθεί, με την δύναμη που έχει ένα παιδί ηλικίας 12 ετών, το γυαλί κόπηκε σε κομμάτια και τον τραυμάτισε. Αυτό αναπόφευκτα δεικνύει ότι το γυαλί δεν ήταν κατασκευασμένο από ανθεκτικό υλικό ή υλικό ασφαλείας, έτσι ώστε με το κτύπημα ενός παιδιού ηλικίας 12 ετών, υπό τις πιο πάνω περιστάσεις, να υποστεί τους τραυματισμούς που υπέστη. Ως εκ τούτου, κρίνω ότι η τοποθέτηση του ακίνητου υαλοπίνακα πάχους 4mm στο εν λόγω σημείο, χωρίς καμία σήμανση/προειδοποίηση για την ύπαρξη του, ήταν επικίνδυνο και μη ασφαλή για τα παιδιά της τάξης συμπεριλαμβανομένου και του Ενάγοντα και μάλιστα καθιστούσε όχι μόνο προβλεπτό αλλά και αναμενόμενο το ατύχημα. Επί αυτού επισημαίνω ότι όπως προκύπτει από την μαρτυρία, η Διευθύντρια (Μ.Υ 2) γνώριζε ότι το τζάμι δεν ήταν ασφαλείας αλλά δεν έπραξε οτιδήποτε για αντικατάσταση του. II. Ο Εναγόμενος 2 ισχυρίζεται ότι ο Ενάγοντας εξέθεσε ο ίδιος τον εαυτό του σε κίνδυνο
2. Στρέφομαι τώρα να εξετάσω την θέση του Εναγόμενου 2 ότι ο Ενάγοντας εξέθεσε τον εαυτό του στο κίνδυνο, αφού ως είναι η θέση του έτρεχε μέσα στην τάξη τον συμμαθητή του Αμπτουλάχ και γι αυτό κτύπησε, αποδίδοντας στον Ενάγοντα αποκλειστική ευθύνη για το ατύχημα. Επισημαίνεται ότι η εκδοχή του Εναγόμενου 2, ως προς ότι ο Ενάγοντας έτρεχε τον συμμαθητή του Α. μέσα στην τάξη, δεν έγινε αποδεκτή κατά το στάδιο της αξιολόγησης της μαρτυρίας. Ακόμη όμως και να γινόταν αποδεκτή η θέση του Εναγόμενου 2, κρίνω ότι το να τρέχει ένα παιδί ηλικίας 12 χρονών κάποιο συμμαθητή του στη τάξη είναι όχι μόνο αναμενόμενη και προβλέψιμη συμπεριφορά από παιδιά της ηλικίας του Ενάγοντα αλλά συνιστά μία καθημερινή συνήθεια των παιδιών της ηλικίας αυτής, αφού τα παιδιά αυτής της ηλικίας δεν αντιλαμβάνονται τους κινδύνους όπως οι ενήλικες. Για σκοπούς ακαδημαϊκής και πλέον σημασίας, εάν το Δικαστήριο αποδεχόταν την θέση του Εναγόμενου 2, ότι ο Ενάγοντας έτρεχε στην τάξη, ο Εναγόμενος 2 δεν θα απαλλασσόταν των ευθυνών του για το λόγο ότι οι εκπαιδευτικοί δεν κατάφεραν μέσω ασφαλούς επιτήρησης να αποτρέψουν και να σταματήσουν τον Ενάγοντα από μια τέτοια ενέργεια.
3. Σε κάθε περίπτωση, προς επίρρωση της πιο πάνω θέσης του Δικαστηρίου ότι δεν ευσταθεί η θέση ότι ο Ενάγοντας εξέθεσε τον εαυτό το στο κίνδυνο, θεωρώ ότι συμβάλλει και η ίδια η επιφύλαξη που υπάρχει στο άρθρο 57 του Κεφ. 148, σύμφωνα με την οποία «παιδί πoυ δεv συμπλήρωσε τo δωδέκατo έτoς της ηλικίας τoυ δεv θεωρείται ικαvό vα έχει γvώση ή αvτίληψη τέτoιας κατάστασης πραγμάτωv ή vα εκθέτει εκoύσια τov εαυτό». Στην παρούσα ο Ενάγοντας ήταν μόλις 12 ετών, είτε έτρεχε τον συμμαθητή του μέσα στην τάξη είτε λόγω του ότι ο ίδιος γνώριζε καλά την διάταξη της τάξης του, δεν θεωρώ ότι ήταν ικανός σε κάθε περίπτωση να έχει γνώση και αντίληψη της κατάστασης για να εκθέσει εκούσια τον εαυτό του σε κίνδυνο. III. Συντρέχουσα αμέλεια
4. Στρέφομαι να εξετάσω και την θέση του Εναγόμενου 2, η οποία αποδίδει στον Ενάγοντα συντρέχουσα αμέλεια για τον τραυματισμό του. Το άρθρο 57

(1)του Κεφ. 148 προβλέπει ότι : «Αv κάπoιoς υπoστεί ζημιά συvεπεία εv μέρει δικoύ τoυ πταίσματoς και εv μέρει πταίσματoς άλλoυ ή άλλωv, η αξίωση σε σχέση με τη ζημιά αυτή δεv αvαιρείται λόγω πταίσματoς τoυ πρoσώπoυ πoυ υπέστη τη ζημιά, αλλά η απoζημίωση πoυ πρέπει vα καταβληθεί σε αυτό μειώvεται κατά τηv έκταση κατά τηv oπoία τo Δικαστήριo ήθελε κρίvει δίκαιo λαμβάvovτας υπόψη τo πoσoστό της ευθύvης τoυ στη ζημιά»

1. Παραπέμπω στο ακόλουθο απόσπασμα από το σύγγραμμα Clerk & Lindsell on Torts, 22η έκδοση, παράγραφοι 3-81 και 3-82, το οποίο θεωρώ διαφωτιστικό: «3-
2. Conduct on the part of a child which contributes to an accident will not necessarily be judged in the same light as similar conduct by an adult. What is negligence in an adult is not necessarily negligence in a child. The exercise of "ordinary care must mean that degree of care which may reasonably be expected of a person in the [Claimant's] situation" which in the case of a very young child could be nil. .. 3-
3. In considering whether a child has taken reasonable care for his own safety regard must be had to the age of the child, the circumstances of the case and the knowledge by the particular child of the dangers to which the defendant's negligence has exposed him. In Gough v Thorne [1966] 1 W.L.R. 1387, Lord Denning MR said that a very young child cannot be guilty of contributory negligence; an older child may be, but it depends on the circumstances. A judge should only find a child guilty of contributory negligence if he or she is of such an age as reasonably to be expected to take precautions for his or her own safety. This is not an entirely subjective test, because the question is whether an "ordinary child" of the claimant's age could be expected to have done any more than the claimant, and an "ordinary child" is neither a "paragon of prudence" nor "scatter brained". Theoretically there is no age below which, as a matter of law, it can be said that a child cannot be guilty of contributory negligence, but in practice it is unreasonable to exact a high standard.»
4. Στην υπό κρίση υπόθεση, ο Ενάγων κατά τον επίδικο χρόνο ήταν παιδί ηλικίας 12 ετών. Σύμφωνα με τα ευρήματα του Δικαστηρίου πιο πάνω, χωρίς να λάβει άδεια από τον παιδονόμο, εισήλθε στην τάξη του για να πιάσει το νερό του, και φεύγοντας προσπαθώντας να ανοίξει την πόρτα για να βγει έξω, σκόνταψε, έχασε την ισορροπία του και στην προσπάθεια του να στηριχτεί από το παράθυρο, το οποίο βρισκόταν δίπλα από την πόρτα λόγω του ότι δεν ήταν ασφαλείας, τραυματίστηκε. Το γεγονός του τραυματισμού του Ενάγοντα όπως κατέληξα πιο πάνω εναπόκειται στο ότι το τζάμι στο οποίο κτύπησε ο Ενάγοντας δεν ήταν ασφαλείας και ήταν επικίνδυνο. Το ότι η πλευρά του Εναγόμενου 2 εγείρει ζήτημα συντρέχουσας αμέλειας για τον λόγο ότι Ενάγοντας δεν έλαβε άδεια για να εισέλθει στην τάξη είναι ένα άλλο ζήτημα. Σε κάθε περίπτωση δεν αντιλαμβάνομαι πως διαφοροποιείται η κατάσταση εάν ο Ενάγοντας ελάμβανε άδεια για να βρίσκεται στην τάξη. Ο κίνδυνος στον οποίο εκτέθηκε ο Ενάγοντας συνεπεία της αμέλειας του Εναγόμενου ήταν η ύπαρξη του εν λόγω τζιαμιού το οποίο δεν ήταν ασφαλείας. Η πιθανότητα ο Ενάγοντας να έπεφτε για οποιοδήποτε λόγο είτε γιατί έχασε την ισορροπία του είτε για οποιοδήποτε άλλο λόγο στο τζάμι το οποίο δεν ήταν ασφαλείας παρέμενε η ίδια ακόμα και έχοντας λάβει άδεια. Ο Ενάγοντας δεν τραυματίστηκε λόγω του ότι βρισκόταν στην τάξη χωρίς άδεια αλλά αιτία του ατυχήματος του ήταν η έκθεση και η πτώση του στο τζάμι το οποίο δεν ήταν ασφαλείας. Το ότι ο Ενάγοντας κτύπησε στο τζάμι, συνεπεία του γεγονότος ότι έχασε την ισορροπία του, δεν θεωρώ ότι μπορεί να αποδοθεί σε αυτόν οποιαδήποτε αμέλεια για το ατύχημα. Ακόμη και το ότι γνώριζε την διάταξη της τάξης ως ανέφερε κατά την μαρτυρία του, δεν μπορεί να του αποδοθεί οποιαδήποτε ευθύνη για το γεγονός ότι υπήρχαν τζάμια μη ασφαλή και επικίνδυνα. Ως εκ τούτου, κατά την άποψη μου όπως εκτυλίχθηκαν τα γεγονότα εντός της τάξης, δεν θεωρώ ότι ο Ενάγοντας μπορούσε να προβεί σε οποιαδήποτε ενέργεια για να προστατέψει τον εαυτό του και δεν το έπραξε.
5. Έχοντας εξετάσει και αξιολογήσει όλα τα πιο πάνω, καταλήγω ότι ότι η πράξη του Εναγόμενου 2 που οδήγησε στην ζημιά του Ενάγοντα ήταν η ύπαρξη του μη ασφαλούς και επικίνδυνου τζαμιού ή αλλιώς υαλοπίνακα, στο οποίο κτύπησε ο Ενάγοντας. Συνακόλουθα δε, ο Εναγόμενος 2 ευθύνεται ως ο κάτοχος και ιδιοκτήτης του σχολείου διότι παρέλειψε να διατηρήσει την τάξη εύλογα ασφαλή για τα παιδιά συμπεριλαμβανομένου του Ενάγοντα και παρέλειψε να εμποδίσει τον τραυματισμό και την ζημιά του Ενάγοντα ενώ γνώριζε ότι το τζάμι δεν ήταν ασφαλείας. Επί του προκειμένου, κρίνω σκόπιμο να επισημάνω στο στάδιο αυτό και έχοντας εξετάσει όλα τα γεγονότα, ότι παρόλο που έχει κριθεί πιο πάνω στην Απόφαση ότι δεν υπήρχε επαρκής και ασφαλής επίβλεψη από τους παιδονόμους την ώρα του ατυχήματος, δεν προκύπτει αιτιώδης συνάφεια μεταξύ της πιο πάνω αμέλειας των εκπαιδευτικών και της ζημιάς του Ενάγοντα για τον ακόλουθο λόγο. Το ατύχημα με βάση την εκδοχή του Ενάγοντα, την οποία το Δικαστήριο αποδέχτηκε, συνέβη λόγω του ότι ο Ενάγοντας έχασε την ισορροπία του και κτύπησε σε τζάμι μη ασφαλείας. Ακόμη δηλαδή και να υπήρχε κατάλληλη επίβλεψη το ατύχημα του Ενάγοντα με τον τρόπου που έγινε δεν θα μπορούσε να αποφευχθεί μέσω της επιτήρησης. IV. Ευθύνη της Εναγόμενης 1
6. Ταυτόχρονα η αγωγή προωθείται και εναντίον της Σχολικής Εφορείας Λάρνακας, η οποία με βάση την θέση του Ενάγοντα στη βάση του Περί Σχολικών Εφορειών Νόμου Ν. 108

(1)/1997, εδάφιο 8

(2)(στ) (ζ) και (ι) έχει την ευθύνη να συντηρεί, να βελτιώνει τα σχολικά κτίρια και να φροντίζει για την συντήρηση του εξοπλισμού κάθε σχολείου που βρίσκεται κάτω από την αρμοδιότητα της και να επιλαμβάνεται σε συνεργασία με τις οικίες συμβουλευτικές επιτροπές σχολείων θεμάτων ευημερίας και ασφάλειας των μαθητών. Είναι ισχυρισμός της πλευράς του Ενάγοντα ότι η παράλειψη της Εναγόμενης 1 να αντικαταστήσει το τζάμι του παραθύρου στο οποίο κτύπησε ο Ενάγοντας με τζάμι ασφαλείας συνιστά αμέλεια καθότι η Εναγόμενη 1 δεν λάμβανε τα ορθά μέτρα προστασίας στις σχολικές εγκαταστάσεις. Από την άλλη, η θέση της Εναγόμενης 1 είναι ότι ήταν πλήρως συμμορφωμένη με τις Οδηγίες της Σχολικής Χρονιάς 2016-2017 του Υπουργείου Υγείας και Πολιτισμού. 98. Παραθέτω αυτούσια τα εδάφια 8

(2)(στ)(ζ) και (ι) του περί Σχολικών Εφορειών Νόμου (Ν. 108

(1)97), ως τροποποιήθηκε. «8.-

(1)Τηρουμένων των διατάξεων του παρόντος Νόμου και των κανονισμών που εκδίδονται δυνάμει αυτού, κάθε σχολική εφορεία αναλαμβάνει την οικονομική διαχείριση των σχολείων του δήμου ή της κοινότητας ή του συμπλέγματος, που βρίσκονται στα όριά της, εποπτεύει προσωπικό που διορίζει ή/και υπηρετεί σε αυτή ή που της παραχωρείται από την Κυβέρνηση, συνεργάζεται με τις διευθύνσεις των σχολείων και τη Συμβουλευτική Επιτροπή Σχολείου, για την καλύτερη λειτουργία τους και ασκεί οποιαδήποτε άλλη εξουσία και οποιοδήποτε άλλο καθήκον ανατίθεται σ΄ αυτήν, δυνάμει των διατάξεων του παρόντος Νόμου ή οποιουδήποτε άλλου νόμου ή των Κανονισμών που εκδίδονται δυνάμει του παρόντος Νόμου: Νοείται ότι για την οικονομική διαχείριση εφαρμόζονται κατ' αναλογίαν οι πρόνοιες των Δημοσιονομικών και Λογιστικών Οδηγιών και Κανονισμών Αποθηκών που ισχύουν εκάστοτε στη δημόσια υπηρεσία.

(2)Χωρίς να επηρεάζεται η γενικότητα του εδαφίου

(1), κάθε σχολική εφορεία έχει αρμοδιότητα: (στ) να ανεγείρει, μετά από σχετική απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου, να επεκτείνει, να συντηρεί και να βελτιώνει τα οικεία σχολικά κτίρια με διαδικασίες που καθορίζονται με Κανονισμούς που εκδίδονται από το Υπουργικό Συμβούλιο, με εισήγηση του Υπουργού έπειτα από διαβούλευση με τις σχολικές εφορείες: Νοείται ότι οι κανονισμοί αυτοί θα ισχύουν για όλες τις σχολικές εφορείες˙ (ζ) να εξασφαλίζει, να διαχειρίζεται και να φροντίζει για τη συντήρηση του εξοπλισμού κάθε σχολείου που βρίσκεται κάτω από την αρμοδιότητά της, λαμβάνοντας υπόψη και τις εισηγήσεις της οικείας Συμβουλευτικής Επιτροπής Σχολείου ... (ι) να επιλαμβάνεται, σε συνεργασία με τις οικείες Συμβουλευτικές Επιτροπές Σχολείων, θεμάτων ευημερίας και ασφάλειας των μαθητών» (τονισμός του παρόντος Δικαστηρίου).

1. Επίσης, σχετικό είναι και το άρθρο 7Α(γ) του πιο πάνω Νόμου, σύμφωνα με το οποίο η Συμβουλευτική Επιτροπή του Σχολείου έχει την αρμοδιότητα για να υποβάλει εισηγήσεις προς την οικεία Σχολική Εφορεία για την λήψη μέτρων αναφορικά με την συντήρηση του σχολείου. Από τις πιο πάνω διατάξεις του Νόμου προκύπτει ότι ναι μεν την ευθύνη για την συντήρηση και την βελτίωση του σχολείου έχει η εκάστοτε Σχολική Εφορεία αλλά αφού προηγουμένως υποβληθεί εισήγηση από την εκάστοτε Συμβουλευτική Επιτροπή του Σχολείου ή αφού προηγηθεί σχετική απόφαση του Υπουργού. Σημειώνω ότι αυτή η θέση προωθείται και μέσω της γραπτής αγόρευσης του ίδιου του Ενάγοντα όπου αναφέρει στην παράγραφο 97 της αγόρευσης, ότι η Εναγόμενη 2 δεν ενημέρωσε την Εναγόμενη 1 για να αντικαταστήσει τα τζάμια.
2. Στην υπό κρίση περίπτωση δεν προκύπτει από την μαρτυρία ότι δόθηκε οποιαδήποτε οδηγία από την Συμβουλευτική Επιτροπή του Σχολείου ή κοινοποιήθηκε στην Σχολική Εφορεία οποιαδήποτε απόφαση του Υπουργού ή των Τεχνικών Υπηρεσιών για αλλαγή του υαλοπίνακα στο οποίο κτύπησε ο Ενάγοντας και η Σχολική Εφορεία παρέλειψε να το αντικαταστήσει. Η μόνη μαρτυρία που προέκυψε σε σχέση με την Σχολική Εφορεία είναι μέσω του Τεκμηρίου 23, στο οποίο γίνεται αναφορά, ότι υπήρχε εγκύκλιός των Τεχνικών Υπηρεσιών ημερομηνίας 20/8/2007 προς τους Προέδρους των Σχολικών Εφορειών με βάση την οποία είχε ζητηθεί η αντικατάσταση των υφιστάμενων υαλοπινάκων στις θύρες των τάξεων με υαλοπίνακες ασφαλείας ή με την επικόλληση πλαστικής διαφανούς μεμβράνης». Ως εκ τούτου, από την προσκομισθείσα μαρτυρία κρίνω ότι δεν προκύπτει οποιαδήποτε παράλειψη και ως εκ τούτου ευθύνη της Σχολικής Εφορείας σε σχέση με το ατύχημα V. Γενικές αποζημιώσεις
3. Έχοντας καταλήξει πιο πάνω ότι η ευθύνη για το ατύχημα εναπόκειτο στην αμελής πράξη του Εναγόμενου 2, θα προχωρήσω να εξετάσω τις αποζημιώσεις που αξιώνει με την αγωγή. Ο Ενάγοντας αξιώνει την επιδίκαση γενικών αποζημιώσεων για τον τραυματισμό που υπέστη συνεπεία του ατυχήματος και τα όσα ακολούθησαν αλλά και μελλοντικές αποζημιώσεις, οι οποίες ωστόσο έχουν εγκαταλειφθεί μέσω της γραπτής αγόρευσης του. Ο τραυματισμός του Ενάγοντα συνεπεία του ατυχήματος, η μετεγχειρητική του πορεία και η αποκατάσταση του αποτυπώνονται στα ιατρικά πιστοποιητικά του Δρ Γιάννη Ευσταθιάδη ημερ. 5/5/2017 (Τεκμήριο 1) και ημερ. 21/2/2018 (Τεκμήριο 18). Για σκοπούς επιδίκασης των γενικών αποζημιώσεων λαμβάνω επίσης υπόψη μου ότι ο Ενάγοντας μετά τον τραυματισμό του ως ανέφερε στη μαρτυρία του δυσκολεύτηκε πάρα πολύ στις απλές καθημερινές ανάγκες κινήσεις όπως το να ντυθεί, να πλένει το πρόσωπο του και να γράφει αφού είναι δεξιόχειρας. Λαμβάνω επίσης υπόψη το ότι είχε επηρεαστεί η ψυχολογία του αφού τα βράδια δεν μπορούσε να κοιμηθεί και κάθε φορά που έβλεπε τζάμι μπροστά του φοβόταν, τα οποία δεν αμφισβητήθηκαν από τους Εναγόμενους. Ως ανέφερε επίσης αναγκάστηκε να σταματήσει την καλαθόσφαιρα, το οποίο κατ' εκείνο το χρονικό διάστημα τον επηρέασε ψυχολογικά. Το μόνο που αμφισβητήθηκε από πλευράς Εναγομένων και αντεξετάστηκε επί αυτού είναι ότι υπήρχε προηγούμενος τραυματισμός στο ίδιο σημείο, χωρίς όμως να προκύψει το οτιδήποτε. Όπως προκύπτει από τα ευρήματα του Δικαστηρίου πιο πάνω σήμερα ο Ενάγοντας δεν έχει οποιαδήποτε κατάλοιπα από το ατύχημα.
4. Στην τελική της αγόρευση η πλευρά του Ενάγοντα παρέπεμψε σε αποφάσεις με παρόμοια τραύματα με αυτά που υπέστη ο Ενάγοντας χωρίς να εισηγηθεί συγκεκριμένο ποσό. Ούτε και η πλευρά των Εναγομένων εισηγήθηκε αναφορικά με το ενδεχόμενο ύψος των γενικών αποζημιώσεων.
5. Ως προς το θέμα των γενικών αποζημιώσεων, παραπέμπω σε απόσπασμα από την Μαυροπετρή ν. Λουκά

(1995)1 ΑΑΔ 66: «Η νομολογία αποκαλύπτει σταθερή άνοδο του επιπέδου των γενικών αποζημιώσεων, τάση που αντανακλά μεγαλύτερη ευαισθησία για τον ανθρώπινο πόνο, την αγωνία της αναπηρίας και τη ψυχική οδύνη από την περιθωριοποίηση από τις συνήθεις δραστηριότητες του ανθρώπου [βλ. μεταξύ άλλων, Paraskevaides (Overseas) Ltd, v. Christofi

(1982)1 C.L.R. 789, Polycarpou v. Adamou

(1988)1 C.L.R. 727, Φοινικαρίδης και Άλλη v. Γεωργίου και Άλλων

(1991)1 Α.Α.Δ. 475, Παναγή ν. Θεοδώρου

(1992)1 (Β) Α.Α.Δ. 1303, Κωνσταντίνου ν. Ιωάννου

(1993)1 Α.Α.Δ. 669]. Σταθερή είναι όμως η αρχή του δικαίου ότι οι αποζημιώσεις πρέπει να είναι κοινωνικά παραδεκτές. Η αποζημίωση για αστικά αδικήματα δεν έχει σκοπό την τιμωρία αλλά την αποκατάσταση. Αυτή τούτη η ατέλεια του χρήματος ως μέσου για αποκατάσταση, δεν πρέπει να επενεργεί προς επαύξηση των αποζημιώσεων» 104. Στην Paraskevaides (Overseas) Ltd v. Christofi

(1982)1 C.L.R. 789 λέχθηκε ότι οι αποζημιώσεις πρέπει να είναι δίκαιες και εύλογες και ότι στόχος είναι να αποδοθεί δικαιοσύνη στην απώλεια και στη ζημιά χωρίς να τίθεται υπέρμετρο βάρος στον αδικοπραγούντα. 105. Επισημαίνεται ότι προηγούμενες αποφάσεις στα θέματα των αποζημιώσεων δεν αποτελούν κατ' ανάγκη δεσμευτικό προηγούμενο (G & L Calibers Ltd v. Λεμεσιανού

(2003)1 Α.Α.Δ. 948), αλλά θεωρώ ότι μπορώ να αντλήσω καθοδήγηση από την πρόσφατη Απόφαση στην Πολιτική Έφεση με αριθμό 36/2015, ημερομηνίας 22/9/2023, στην οποία εξετάστηκαν οι γενικές αποζημιώσεις για πολύ παρόμοιας φύσης τραύματα με τη παρούσα υπόθεση. Σύμφωνα με τα ευρήματα του πρωτόδικου Δικαστηρίου στην πιο πάνω Έφεση 36/2015, ο Ενάγοντας υπέστη ανοικτό θλαστικό τραύμα στη ραχιαία επιφάνεια του δεξιού χεριού και διατομή ωλένιου νεύρου καρπού. Και για τις δύο αυτές βλάβες, ο Ενάγοντας υπεβλήθη σε δύο ξεχωριστές χειρουργικές επεμβάσεις, με τοπική αναισθησία και ακολούθησε πρόγραμμα φυσιοθεραπείας 50 συνεδριών, παρέμεινε εκτός εργασίας με αναρρωτική άδεια για περίοδο περί τους έξι μήνες. Παρά ταύτα, μέχρι και τη δεύτερη επέμβαση, ο Ενάγοντας αισθανόταν πόνο και είχε δυσκαμψία στα δάκτυλα, σε βαθμό που δεν έκλειναν. Υπήρχε ικανοποιητική λειτουργική ικανότητα της δεξιάς άκρας χειρός, ενώ παρέμεινε μόνιμη ουλή πέντε εκατοστών.Το Εφετείο στην πιο πάνω απόφαση αποφάσισε ότι το επιδικασθέν ποσό ύψους €18.000 ως γενικές αποζημιώσεις δεν ήταν έκδηλα υπερβολικό παρόλο που αναφέρθηκε ότι ενδεχομένως το Εφετείο να επιδίκαζε ένα χαμηλότερο υπόψη.

1. Στην υπό κρίση υπόθεση ο Ενάγοντας όπως και στη πιο πάνω υπέστη χειρουργική επέμβαση για αποκατάσταση-συρραφή του μέσου νεύρου και του καμπτήρα του μέσου δακτύλου, έφερε νάρθηκα όπως και στην πιο πάνω Απόφαση και υπεβλήθηκε σε 45 φυσιοθεραπείες. Συνυπολογίζοντας ότι εν αντίθεση με την πιο πάνω Απόφαση, στην υπό κρίση ο Ενάγοντας υποβλήθηκε σε μία χειρουργική επέμβαση αντί σε δύο και απουσίασε από το σχολείο για μόνο 2 ημέρες αντί 6 μήνες όπως ο Ενάγοντας στην πιο πάνω αλλά και λαμβάνοντας υπόψη ότι ο Ενάγοντας στην παρούσα ήταν ηλικίας 12 ετών και το εν λόγω ατύχημα του προκάλεσε καθημερινές δυσκολίες αλλά και φόβο και άγχος στην τρυφερή ηλικία των 12 ετών, κρίνω ότι το ποσό των €12000 αποτελεί δίκαιο και εύλογο ποσό ως γενικές αποζημιώσεις. VI. Ειδικές αποζημιώσεις
2. Σε ότι αφορά τις ειδικές αποζημιώσεις όπως επιβάλλει η νομολογία του Ανωτάτου Δικαστηρίου, πρέπει να δικογραφούνται με την απαραίτητη λεπτομέρεια και να αποδεικνύονται με αυστηρότητα (βλ Jamal Ismail v Mιχαήλ Αντωνίου Πολιτική Έφεση αρ. 333/2009, απόφαση ημερομηνίας 12/2/2014).
3. Ο Ενάγοντας αξιώνει συνολικά με την απαίτηση του ως ειδικές ζημιές το ποσό των €
4. Συγκεκριμένα όπως προκύπτει από την μαρτυρία του καταβλήθηκε το ποσό των €1301 και €1559 προς τον Δρ Γιάννη Ευσταθιάδη και προς την Πολυκλινική Άγιος Ραφαήλ αντίστοιχα για την χειρουργική επέμβαση στην οποία υπεβλήθηκε. Επιπρόσθετα καταβλήθηκε το ποσό των €1125 ως φυσιοθεραπείες για 45 συνεδρίες, το ποσό των €130 για την εξασφάλιση της έκθεσης διερεύνησης του ατυχήματος καθώς και το ποσό των €250 το οποίο ισχυρίζεται ότι καταβλήθηκε προς τον Δρ Γιάννη Ευσταθιάδη για την ετοιμασία του ιατρικού πιστοποιητικού (Τεκμήριο 18). Για όλα τα πιο πάνω έξοδα ο Ενάγοντας έχει παρουσιάσει σχετικές αποδείξεις, εκτός από το ποσό των €250 το οποίο αφορά την ετοιμασία του Τεκμηρίου 18 όπου δεν παρουσιάστηκε οποιαδήποτε απόδειξη. Σημειώνω ότι οι εν λόγω ζημιές δεν αμφισβητήθηκαν από τους δικηγόρους των Εναγομένων. Ενόψει των ανωτέρω, κρίνω ότι ο Ενάγοντας έχει αποδείξει με την μαρτυρία του το συνολικό ποσό των €4115 το οποίο και δικαιούται. Στ. ΚΑΤΑΛΗΞΗ
5. Για τους λόγους που έχουν εξηγηθεί η αγωγή επιτυγχάνει εναντίον του Εναγόμενου 2 ενώ δεν έχει αποδειχθεί και συνεπώς απορρίπτεται σε σχέση με τον Εναγόμενο
7. Συνεπώς εκδίδεται Απόφαση υπέρ του Ενάγοντα και εναντίον του Εναγόμενου 2 για το ποσό των €12000 ως γενικές αποζημιώσεις και για το ποσό των €4115 ως ειδικές αποζημιώσεις. Ερχόμενη στα γεγονότα της παρούσας, θεωρώ ότι η καταχώρηση της αγωγής έγινε εντός εύλογου χρονικού διαστήματος μετά το ατύχημα και ως εκ τούτου κρίνω ότι είναι ορθό και δίκαιο όπως επί του ποσού των γενικών αποζημιώσεων εκ €12.000 επιδικαστεί νόμιμος τόκος από τη γένεση του αγώγιμου δικαιώματος, ήτοι από την ημερομηνία του ατυχήματος ήτοι την 27/4/2017 ως επίσης και νόμιμος τόκος επί των ειδικών αποζημιώσεων από την ημερομηνία του ατυχήματος, μειωμένος κατά το ήμισυ από την ημέρα του ατυχήματος μέχρι σήμερα (βλέπε Φοινικαρίδης κ.ά. ν. Γεώργιου κ.α.

(1991)1 Α.Α.Δ. 475) και νόμιμος τόκος από σήμερα μέχρι εξοφλήσεως. 111. Σχετικά με τα έξοδα ενόψει του αποτελέσματος της αγωγής, τα έξοδα της αγωγής σε σχέση με τον Εναγόμενο 2 επιδικάζονται υπέρ του Ενάγοντα και εναντίον του Εναγόμενου 2, ως υπολογιστούν από το Πρωτοκολλητείο και εγκριθούν από το Δικαστήριο. Σε σχέση με τα έξοδα της αγωγής εναντίον της Εναγόμενης 1 ενόψει της απόρριψης της αγωγής επιδικάζονται εναντίον του Ενάγοντα και υπέρ της Εναγόμενης 1, ως υπολογιστούν από το Πρωτοκολλητείο και εγκριθούν από το Δικαστήριο. (Υπ).......... Κ.Κύζη, Προσ.Ε.Δ Πιστόν Αντίγραφο Πρωτοκολλητής cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο