clr/1984/1984_3_199.pdf

(1070).'ί Λ.Λ.Δ. 269 40 200 3 C.L.R. Catholiki Church ;. M't> L'ssol Βάσσο; Ίίλιάδης Λτη. -t. \ημοχρατίαζ

(1070)3 Α.Α.Λ. 2">9. Άραονζος και άλλοι ν. .]ημοκρατίας

(1968)3 Α.Α.Λ. σε>. 2!<3. Α " /νίπ'ί/ί και άλλοι ν. Αημάηχον και άλλον

(1968)3 Α.\.Λ. 2-

1. 5 Άμμοχιόστοί' Προσφυγή. Προσφυγή κατά της αρνήσεως τοϋ καθ' ου ή αίτησις νά προβή στην έκδοση αδείας οίκοδομής εις τους αίτητάς. Αιμ. Μιχαηλίδης, δια τους αίτητάς. /". ΙΙοταμίτης, διά τους καθ' ών ή αίτησις. ],) Cur. adv. vult. ΑΠΟΦΑΣΙΣ 15 ΧΑΤΖΗΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ, Δ: Στήνπαρούσαν προσφυγή οί αΐτητές είναι ή 'Εκκλησία " 'Αγία Καθολική" Λεμεσού και ό Πρόεδρος και τα μέλη τής 'Εκκλησιαστικής 'Επιτροπής. 'Αντικείμενο τής προσφυγής είναι ή άρνηση τοϋ Δήμου Λεμεσού νά προβεί οέ έκδοση άδειας οίκοδομής πού είχε ζητηθεί άπό τους αΐτητές. Τά σχετικά μέ την υπόθεση πραγματικά περιστατικά, όπως έχουν τεθεί και άπό τις δύο πλευρές ενώπιον τού Δικαστηρίου. μπορούν νά συνοψιστούν οτά πιο κάτω: 20 25 50 35 Ή 'Εκκλησία " 'Αγία Καθολική" Λεμεσού είναι εγγεγραμμένος ιδιοκτήτης των.τεμαχίων 76/1, 77 και 76/2 Φυλλ./Σχ. LIV/
2. 5.I1I.§1V, ΰ π 1 άρ. έγγρ. 36331, κείμενα στη Λεμεσό. Τήν 14 Ιουλίου, 1979, οί αίτητές υπόβαλαν στην αρμόδια αρχή, δηλαδή στον Δήμο Λεμεσού, αίτηση γιά έκδοση άδειας οίκοδομής γιά ανέγερση έπΐ των πιο πάνω τεμαχίων 12 ισογείων καταστημάτων. ΟΊκαθ* ών ή αίτηση απέρριψαν τήν αίτηση των αϊτητών καιαρνή­ θηκαν νά προβούν στην έκδοση τής άδειας γιά τους λόγους ποϋ αναφέρονται στην ϋπό ημερομηνία 7 Αυγούστου. 1979, επιστολή τους προς τους αίτητές ποϋ έχει κατατεθεί ένώπιο τοϋ Δικαστηρίου ώς Τεκμήριο
3. Τό περιεχόμενο τής επιστολής αυτής, πού συνιστά και τήν προσβαλλομένη διοικητική πράξη, είναι τό ακόλουθο; 'Αναφέρομαι εις τήν αϊτησιν ην ΰπεβάλετε εις τά Δημοτικά Γραφεία τήν 14ην Μαΐου, 1979, 6Γ εκδοσιν αδείας οίκοδόμής δΓ άνέγερσιν έπΐ τοϋ τεμαχίου 56/2 τοϋ Φύλλου/Σχεδίου 201 Hadjianastassiou J . Cathouki Church \. M'tj L'ssul (1984» LIV 58.5.IH & IV της ενορίας Καθολικής Λεμεσού, ύ π ' άρ. έγγραφης 36649 ήμερ. 14.7.1952, δώδεκα Ισογείων καταστημάτων μέ πρόσοψιν έπΐ των οδών 'Ενώσεως και 'Ελλάδος, ώς τά σχέδια άτινα υπεβλήθησαν μετά της άνω αιτήσεως σας.
4. Ή άνω αίτησις έξητάσθη ύττό τής Δημοτικής 'Επι­ τροπής κατά τάς συνεδριάσεις αυτής τής 28.5.1979, τής
5. 6.1979 και τής 6.8.1979, και αφού αύτη έτυχε ενδελεχούς και επισταμένης μελέτης, ή Δημοτική 'Επιτροπή ομοφώνως απεφάσισε όπως μή έκδώση τήν αίτηθεϊσαν ώς άνω αναφέρεται 10 άδειαν διά τους ακολούθους λόγους: (α) Διότι ή άνέγερσις των προτεινομένων καταστημάτων αντίκειται προς τάς προνοίας τοΰ άρθρου 8 τού Περί Ρυθμίσεως Όδών και ΟΙκοδομών Νόμου (Κεφ. 96), δεδομένου δτι ή τοιαύτη άνέγερσις θά έχη ώς φυσικόν 15 έπακάλουθον τήν καταστροφήν τού σημερινού υφιστα­ μένου ανοικτού χώρου, τού περιβαλλόμενου ΰπό της άδού 'Ελλάδος, τής οδού 'Ενώσεως και της εκκλησίας, ένώ ό χώρος ούτος πρέπει οπωσδήποτε νά παραμείνη ελεύθερος τόσον διά λειτουργικούς σκοπούς σχετιζομένους 20 μέ την έκκλησίαν και τήν Μητρόπολιν δσον και διά τήν διατήρησιν της θέας προς τήν έκκλησίαν έκ τής οδού 'Ενώσεως και τής βορείου πλευράς τής όδοΰ *Ελλάδος. Έξ άλλου ή σχηματισμένη πλατεία αποτελεί σημαντικόν και άναντικατάοτατον πνεύμονα είς μίαν πυκνοκατω- 25 κημένην περιοχήν τής παλαιάς πόλεως, ήτις στερείται χώρων πρασίνου και αναψυχής καΐ ή διατήρησις ταύτης, μεταξύ άλλων, εξυπηρετεί επίσης τά συμφέροντα τής γύρωθεν περιοχής. (β) Διότι ή άνέγερσις τών αυτών ώς άνω αναφέρεται κατά- 30 στημάτων αντίκειται προς τάς προνοίας τού άρθρου 3

(1)( Ε ) τ ο υ Τροποποιητικού Περΐ Ρυθμίσεως Ό δ ώ ν και ΟΙκοδομών Νόμου 24/1978, δσον άφορα εις τήν μετατροπήν τής εγκεκριμένης χρήσεως, ή δποία εγκε­ κριμένη χρήσις είς τήν προκειμένην περίπτωσιν δέον 35 νά θεωρήται ή χρήσις διά εκκλησιαστικούς σκοπούς μόνον.

1. Ή Δημοτική 'Επιτροπή, έν τούτοις, ώς 'Αρμοδία 'Αρχή θά ήτο διατεθειμένη νά μελετήση εύνοϊκώς σχέδια 202 5 3 C.l .R. Catholiki Church v. M'ty L'ssol Hadjranastassiou J. δημιουργίας υπογείου στοάς καταστημάτων μέ κατάλληλα ανοίγματα διά σκοπούς φωτισμού/αερισμού, πράγμα δπερ θά άφηνε τόν ϊσόγειον χώρον ελεύθερον προς όφελος της εκ­ κλησίας, τής Μητροπόλεως και τού δημοσίου συμφέροντος. 5 10 15 20 25 30 35
2. Μέ τάς ώς άνω απόψεις της Δημοτικής Επιτροπής συμφωνεί πλήρως και τό Τμήμα Πολεοδομίας και Οικήσεως ώς ή προς ημάς επιστολή τού ύ π ' άρ. LL/L/2(B), ημερο­ μηνίας 4.8.1979". Ή νομική βάση τής προσφυγής στηρίχτηκε κυρίως στους τπό κάτω λόγους:

(1)"Οτι οί καθ* ών ή αίτηση δέν είχαν κανένα δικαίωμα νά απορρίψουν τήν αίτηση δυνάμει τού άρθρου 8 τοΰ Περί Ρυθμίσεως Όδών και ΟΙκοδομών Νόμου Κεφ. 96 καϊ/ή ότι οί λόγοι στους οποίους στήριξαν τήν άρνηση εκδόσεως της άδειας ήταν έξω άπό τό πνεύμα καΐ τους σκοπούς τού άρθρου 8 τοϋ Κεφ. 96, έν πάση δε περιπτώσει ενήρ­ γησαν υπό συνθήκες υπερβάσεως ή καταχρήσεως εξουσίας.

(2)ΟΊπρόνοιες των άρθρων 2 και 3 τού Περί Ρυθμίσεως Όδών και ΟΙκοδομών Νόμου (Τροποποιητικός) 24/78 δέν δικαιολογούσαν τήν απόρριψη τής αΙτήσεως καϊ/ή οί λόγοι αρνήσεως εκδόσεως της άδειας ήταν εξω άπό τό πνεύμα και τους σκοπούς τού πιό πάνω νόμου.

(3)Ή απόφασητών καθ' ών ή αίτηση ελήφθη κατά παράβαση των προνοιών τοϋ άρθρου 23 τού Συντάγματος πού κατοχυρώνει το δικαίωμα κυριότητας. 'Αντίθετα οί καθ' ών ή αίτηση υποστήριξαν τήν νομιμότητα τής προσβαλλομένης αποφάσεως. Ή θέση τών καθ' ών ή αίτηση όπως καθορίστηκε άπό τον δικηγόρο τους κυρίως στην αγόρευση του ενώπιον τού Δικαστηρίου ήταν δτι παρά τό γεγονός δτι ή αρχή γιά τεκμηρίωση τής αρνήσεως της επικαλέστηκε τό άρθρο 8 τού Κεφ. 96, τό Δικαστήριο δεν πρέπει νά περιορίσει τήν εξέταση τής νομιμότητας τής αρνήσεως τής άδειας αποκλειστικά μέ βάση τις πρόνοιες τού άρθρου 8. ΕΙδικότερα ά δικηγόρος τών καθ* ών ή αίτηση αναφέρθηκε στο άρθρο 3 τού Κεφ. 96 και υποστήριξε ότι τό άρθρο αυτό είναι π ο ύ καθορίζει τά κριτήρια εκδόσεως ή μή τής άδειας οίκοδομής και περαιτέρω δτι βάσει τού άρθρου αϋτοϋ ή αρμόδια αρχή έχει (α) υποχρέωση νά έξετάση τήν αίτηση και 203 Iladjianaslassiou J. Catholiki Church \. M'l> L'ssol

(1984)(β) διακριτικήευχέρεια νά άρνηθεϊ ή νάχορήγηση την άδεια. τ Ηταν ή εισήγηση του ότι τό άρθρο 3 δέν θέτει κανένα σκοπό τιρός τον όποιο πρέπει νά ασκείται ή διακριτική ευχέρεια της αρχής, ή αρχή "είχε δικαίωμα νά απο­ φασίσει όπως αποφάσισε και δέν υπήρξε έκ μέρους της 5 καμμία υπέρβαση εξουσίας ή πλημμελής άσκηση τής δι­ ακριτικής της ευχέρειας γιατί ή άρνηση της νά έκδόσει τήν άδεια ήταν αποτέλεσμα τής επιθυμίας της νά εξυ­ πηρετήσει τό δημόσιο συμφέρο. 'Υποστηρίχθηκε ακόμα δτι ή παρέμβαση τού Δικαστηρίου στην άσκηση της 10 διακριτικής ευχέρειας τής αρχής είναι δυνατή μόνο όταν υπάρχει δόλος ή κακή πίστη. Τό κύριο ερώτημα στο όποιο τό Δικαστήριο καλείται νά απο­ φασίσει άφορα (α) τήν εξουσία τής αρμοδίας αρχής γιά έκδοση ή άρνηση εκδόσεως άδειας οίκοδομής και (β) άν ύπό τις περιστάσεις τής παρούσης υποθέσεως ή αρμοδία αρχή προέβη σε ορθή και νόμιμη άσκηση τής ευχέρειας πού τής παρέχει ά νόμος. 15 Τό άρθρο 8 τού Περί Ρυθμίσεως Όδών και Οικοδομών Νόμου Κεφ. 96 προνοεί τά έξης: "Before granting a permit under s.3 of this Law the 20 appropriate authority may require the production of such plans, drawings and calculations or may require to be given such description of the intended work as to it may seem necessary and desirable and may require the alteration of such plans, drawings and calculations so produced, 25 particularly— (

1. a)with the object of securing proper conditions of health . and safety in connection with the building to which such plans, drawings and calculations relate; (
2. b)with a view to preserving the uniform or proper character and style of buildings erected or to be erected in the area in which the plot is situated; 30 (
3. c)with the general object of securing proper conditions of health, sanitation, safety, communication, amenity and convenience in the area in which the intended 35 work is to be carried out; (
4. d)βάσει τού τροποποιητικού νόμου έπΐ τ ώ σκοπώ δια- 204 3 C.L.R. Catholiki Church \, M'ty L'ssol Hadjianastassiou J. σφαλίσεως τής περαιτέρωβελτιώσεως τού άδικουδιχτύου στην περιοχή". 5 10 '5 20 25 30 35 Τό άρθρο 3 τοϋ βασικού νόμου ρυθμίζει τό δικαίωμα υποβολής αιτήσεως και τή διαδικασία χορηγήσεως της. Τό άρθρο 3(ε)Ι τοϋ τροποποιητικού νόμου είσάγει τήν πρόνοια ότι άπαιτείτα: άδεισ γιά τήν μετατροπή τής εγκεκριμένης χρήσεως τής οικοδομής. Γιά νά θεμελιώσει τήν ερμηνεία του αναφορικά μέ τό άρθρο 3 τού νόμου ά δικηγόρος τών καθ' ών ή αίτηση χρησιμοποίησε ένα απόσπασμα άπό τήν απόφαση Vassiliades v. District OfficeLarnaca

(1976)3 C.L.R. σελ. 269 όπου στή σελ. 281 είχα παρα­ τηρήσει : " the District Officer in deciding whether to grant or refuse a permit has a discretion in each case, nevertheless, the main complaint of counsel for the applicant was that the District Officer had a duty or that was bound in exercising his powers under the provisions of s.9 of the law to grant the permit for the division of the lands, and then to impose conditions to be set out in the permit regarding the installation of adequate supply of water. I have considered this contention very carefully and in the light of what I said earlier 1 find myself unable to agree with counsel because in construing sections 3, 4, 8. 9 of Cap. 96, and the regulations made thereunder, I have reached the conclusion that although the District Officer is under a duty to examine the application for division of the lands he has a discretion to refuse or grant a permit, and in granting it he is not bound but has a discretion to impose the conditions referred to restrictively in s. 9(l)(

1. a)and (
2. c)of Cap. 96". Κατά τή γνώμη μου τό πιο πάνω απόσπασμα δέν τεκμηριώνω τήν ερμηνεία πού ό δικηγόρος τών καθ' ών ή αίτηση προσπάθησε νά δώσει στό άρθρο 3 τοϋ Κεφ. 96. Όρθά έρμηνευόμενο διαπι­ στώνει απλώς τή διακριτική εξουσία πού ό νόμος παρέχει στην αρμόδια αρχή και τή δέσμευση της δυνάμει τού νόμου νάπροβαίνει σε εξέταση τών υποβαλλομένων αιτήσεων. Τό γεγονός όμως ότι οί σκοποί τής διακριτικής αυτής εξουσίας δέν αναφέρονταιστό άρθρο 3 δέν σημαίνει δτι ή εξουσία της αρχής είναι ανεξέλεγκτη ή δτι μπορεί νά άσκΐΐται "κατά βούληση". Τό άρθρο 8 τού Κεφ. 96 και ενισχυτικά τό άρθρο 4 καθορίζουν 205 Hadjianastassiou J . Catholiki Church v. M'ty L'bsol (19S4) σαφούς τά πλαίσια και τους σκοπούς τής διακριτικής ευχέρεια? τήν ότιοία ή αρχή όφειλε νάασκήσει και ύπότά φωςτώνπρονοιών αυτών γιά ι>ά είναι νόμιμη. Στην υπόθεση Vassos Eliades Ltd- v. Republic

(1979)3 C.L.R. σελ. 259 είχα παρατηρήσεισυναφώς μέ τό θέματής άσκήσεως της διακριτικήςευχέρειας στή σελ. 267 και τ ά π ι ο κάτω: " A discretion in our view is exercised in.a lawful manner, if in its exercise all material considerations have been taken into account, due weight is given to material facts, and has not been based on a misconception of law or fact". 5 10 Στην ίδια απόφαση πάλι στή σελ. 267 αναφέρονται και τά εξής τέ σχέση και μέ τό δημόσιο συμφέρο, γιά τό όποιο έγινε λόγος και στην παρούσαυπόθεση: " O n e therefore should remember that inspite of the fact that the Minister has a discretion under the law to refuse 15 or grant a licence to a company in the public interest the trend of the authorities in Cyprus is that a discretionary power is exercised, such exercise must be for the purposes for which it was given". 'Αδυνατώ όμως νά δεχτώ ότι σκοπόςτής διακριτικήςευχέρειας στό Κεφ. 96 είναι ή προάσπιση τοϋ δημόσιου συμφέροντος. Στην υπόθεση Louis Araouzos and Others v. Republic

(1968)3 C.L.R. σελ. 287 είχα τήν ευκαιρίανά ασχοληθώ μέ τό Κεφ. 96 και στην σελ. 293 είχα παρατηρήσει σχετικά καϊ τά π ι ο κάτω: 20 "There is no doubt that the Streets and Buildings Regulation 25 Law Cap. 96 remains even today the substantial law for purposes of planning and upon such adequate the future well being of the citizen of this land would depend and would accomplish social ends for the community as a whole. It is therefore understandable that the planning of today 30 must provide long range plans for the community as a whole but without however ignoring the economic aspect of planning and in order to create a better physical environ­ ment not to jeopardize land interest of some of the citizens only". 35 'Επανέρχομαι στό άρθρο8 τού Κεφ. 96 τό όποιο κατά τή γνώμη ^ου διέπει τήν διακριτικήευχέρεια τής αρμοδίας αρχήςγιά έκδοση άδειων οίκοδομής, γιά νά εξετάσω μέ βάση τά όσα έχουν λεχθεί 206 3 C.L.R. 5 Catholiki Church *. M'ty L'ssol Hadjiuiuitassiou J. ανωτέρω άν ή άσκηση της ευχέρειας αυτής συνάδει προς τό νόμο. Στην υπόθεση Andreas Hadjiyiannis and Others \. The Mayo; etc. Famagusta

(1968)3'C.L.R. σελ. 241 ό Πρόεδρος τοϋ 'Ανω­ τάτου Δικαστηρίου κ. Τριανταφυλλίδης παρατηρεί τά πιο κάτω σχετικά, ύπό τις περιστάσεις βεβαίως εκείνης τής υποθέσεως: tk 10 15 20 25 30 35 sections 8 and 9 of Cap. 96 which were relied upon by counsel for the respondent Municipality—did not empower the Municipality, in the circumstances, at any rate of the particular case to refuse the permit applied for (as in effect, it has done) unless the Applicants were to agree to cede part of their land for the purpose of creating a square, in accordance with the development plan. The provisions of sections 8 and 9 of Cap. 96—in so far as they were pertinent to the matter—could be relied upon by the respondent Municipality for the purpose of requiring any alteration (under section 8), or of imposing any conditions (under section 9

(1)(c) ), directly relating to the division of the four building sites described in the application; but it could not impose a condition for the ceding, for the purposes of a public square, of a part of the land of the Applicants totally unconnected, from any point of view, with the part to be divided into four building sites'*. Και στην προκειμένη περίπτωση ερμηνεύοντας τις πρόνοιες τού άρθρου 8 όπως έχουν εκτεθεί προηγουμένως στην απόφαση αυτή μέ βάση τά περιστατικά τής υποθέσεως πού έχουν τέθει ενώπιον τού Δικαστηρίου Βέν έχω καμμίαδυσκολία νάκαταλήξω ότι ή αρχή δέν είχε καμμία εξουσία νά απορρίψει τήν αϊτηση γιά λόγους θέας ή ανοιχτού χώρου πού δέν αποτελούν αντικείμενο ρυθμίσεως τού νόμου. ΕΤναι εμφανές ότι οί καθ' ών ή αίτηση ενήργησαν έξω άπό τά όρια τής ευχέρειας πού τους δίνει ό νόμος και οτήν πραγματικότητα ενήργησαν ύπό τή νομική πλάνη ότι ή θέα και ό ανοιχτός χώρος αποτελούν προϋποθέσεις πού ό νόμος επιδιώκει διά τού άρθρου 8 νά κατοχυρώσει και κατ' έπεκταση ότι είχαν και οί ίδιοι διακριτική ευχέρεια έπΐ τού θέματος. Ενήργησαν δηλαδή καθ' ύττέρβαση εξουσίας και άσκησαν τήι διακριτική τους ευχέρεια κατά τρόπο πλημμελή και όχι νόμιμο. 'Αναφορικά μέ τήν παράγραφο 2 τού Τεκμηρίου 1 όπου τίθεται θέμα μετατροπής εγκεκριμένης χρήσεως, σέ αντίθεση προς 207 Hadjianastassiou J. Catholiki Church \. M'ty L'!sol

(1984)τις πρόνοιες τού άρθρου 3

(1)(ε) τοϋ Τροποποιητικού Νόμου 24/78 πρέπει νά παρατηρήσω δτι στην προκειμένη περίπτωση δέν υπάρχουν ο\ αντικειμενικές προϋποθέσεις εφαρμογής τού άρθρου αύτοΰ. Ά π ό τήν άδεια οίκοδομής πού δόθηκε στους αΐτητές καιπ ο ύκατατέθηκε ώςΤεκμήριο 8 ενώπιον τού Δικαστή5 ρίου προκύπτει ότι δένέχει τεθεί κανένας περιορισμός στή χρήση τής μή περιληφθείσης στην οίκοδομή περιουσίας τών αΐτητών. Ή αναφορά στό περιτοίχισμα τής 'Εκκλησιάς είναι προφανές ότι γίνεται σέ σχέση μέ σκοπούς διαπλατύνσεως τού δρόμου και δέν μπορεί νά ερμηνευθεί δτι Θέτει οποιοδήποτε περιορισμό \§ στή χρήση τοϋ υπόλοιπου τεμαχίου. Πριν τελειώσω Θέλω νά προσθέσω λίγα λόγια σχετικά μέτήν παρατήρηση τοϋ δικηγόρου των καθ'ών ή αίτηση Οτι γιάνά παρέμβει τ ό Δικαστήριο στην άσκηση της διακριτικής εξουσίας τής αρχής άπαιτοΰνταισυνθήκες δόλου και κακήςπίστεως. "Οπως \y είχα τήν ευκαιρία νά παρατηρήσω καϊ κατά τή διάρκεια της δια­ δικασίας σκοπός τού Δικαστηρίου είναι ή απονομή δικαιοσύνης καϊ ό δικαστικός έλεγχος δέν μπορεί νά περιοριστεί στά στενά αυτά δρια. Τό Θέμα έχει εξαντλητικά Θάέλεγα απασχολήσει τα Κυπριακά Δικαστήρια, Θεωρώ όμως πολύ χαρακτηριστικό γιά 20 τήν περίπτωση τό πιά κάτω απόσπασμα ά π ό τό βιβλίο τού ΟΙκονόμου " Ό Δικαστικός έλεγχος της Διακριτικής "Εξουσίας" στή σελ. 181, μέ υπότιτλο "Τά άκρα όρια όρθότητος ενεργείας". " Ό δικαστικός έλεγχος τής διακριτικής εξουσίας έχει νομολογιακώς επεκταθεί έπΐ πλείστων Οσων περιπτώσεων καθ' 25 ας ή Διοίκησις ενεργεί κατά τρόπο όστις αντιβαίνει είς τό περί Δικαίου συναίσθημα γενικώς καϊ τάς αρχάς τάς συγκε­ κριμένος πλέον, αγαθής ή χρηστής ή καλής ή εύρυθμου Διοικήσεως είδικώτερον κατά τήν ωσαύτως ποικίλλουσαν όρολογίαν τής Νομολογίας. ΕΙς τάς περιπτώσεις αύτάς ό 30 διοικητικός Δικαστής ελέγχει τήν ορθότητα τής μεθόδου διοικητικής δράσεως". Γιά τους λόγους πού προσπάθησα πάρα πάνω νά εξηγήσω ή προσφυγή επιτυγχάνει καϊή προσβαλλόμενη απόφαση κηρύσ­ σεται άκυρη. Δεδομένης της αποφάσεως μου αυτής θεωρώ άσκοπο 35 νά προχωρήσω στην εξέταση τοΰ θέματος π ο ύέθεσαν οί αΐτητές γιά παραβίαση τών συνταγματικών περί κυριότητος προνοιών. Ή προσφυγή επιτυγχάνει μέ έξοδα υπέρ τών αΐτητών. Προσβαλλομένη απόφαση άκυρος μέ έξοδα. 40 208 3 C.L.R. Catholiki Church >. M'ty L'ssol Hadjianastassiou J. This isan English translation of thejudgment in Greek appearing at pp. 199-20S ante. 5 10 15 20 25 30 35 Building—Bui/ding permit—Refusal of for reasonsrelatingto view and openspace—Which are not matters regulated by the Streets and Buildings Regulation Law, Cap. 96—Respondents exceeded the limits of the discretiongiven to them by theLaw andunder t: misconceptionof law that the viewand openspaceconstitute pnrequisiteswhichthe lawtendsto safeguardby virtue of section8— They, thus, acted in excess of power andexercisedtheirdiscretion in a defective and illegal manner—Sub judice ufusal annulled. Administrative Law—Misconception of law—Refusal togrant building permit by acting under the misconception of law that section 8of the Streets and Buildings Regulation Law, Cap. 96 regulates mattersof view andopen space—Bysoactingrespondents exceeded thelimits of the discretion given to them by the Law, they actedin excess of power and exercised their discretion in a dcfeiti\e and illegal manner—Sub judice refusal annulled. On the 14th July, 1979,the applicants submitted to the appropriate authority—the respondents—an application for the grant of a building permit for the erection of 12ground floor shops on a plot of land of theirs at Limassol. The respondents refused* to issue the permit applied for because, inter alia, the erection of the proposed shops was contrary lo the provisions of section 8of the Streets and Buildings Regulation Law, Cap 96 as such erection "would have asa natural consequence the destruction of the today existing open space, which is surrounded by Ellados and Enosis Streets and the Church whereas the said space must in any way remain free for ceromonial purposes concerning the church and the Metropolis, as well as for the preservation of the view of the church from Enosis Street and from the north side of Ellados Street." Hence this recourse. Held,that the respondents had no power whatsoever to reject the application for reasons of view and open space, which are not matters regulated by the law; thai, therefore, it is obvious that the respondents have exceeded the limits of the discretion which is given to them by the law and in fact they acted under a misconception of law, that the view and the open • The refusal is quoted at p. 211-212 pout. 209 Catholiki Church \. M't> L'ssol

(1984)space constitute prerequisites which the law tends to safeguard by \irtue of s.8 and consequently they themselves had the discretion on the subject; that, in other words, they acted in excess of power and exercised their discretionary power in a defective manner and not lawfully; accordingly the sub judice decision 5 must be annulled. Sub judice decision annulled. Percuriam: That it isnot only in cases of fraud and bad faith that the Court interferes with the exercise of discretionary powers because the purpose of the Court is the administration of 10 justice and judicial review cannot be restricted to these narrow limits. Clist's referred to: \ussiliades v. District Officer Larnaca

(1976)3 C.L.R. 269 at p. 281: Vassos Eliades Ltd. v. Republic

(1979)3 C.L.R. 259; Araouzos and Others v. Republic

(1968)3 C.L.R. 287 at p. 293; ' HadjiYiannisand Others v. The Mayor etc. of Famagusta

(1968)3 C.L.R.

1. Recourse. Recourse against the refusal of the respondents to issue a building permit to applicants. E. Michaelides, for the applicants. >'. Potamitis, for the respondents. Cur. adv. vult. HADJIANASTASSIOU J. read the following judgment. The applicants in the present recourse are the Church *'Ayia Catholiki" of Limassol and the president and members of the ecclesiastical committee of the said church. The subject matter is the refusal of the Municipal Committee of Limassol to grant the 30 building permit for which the applicants applied for. The relevant facts of the case as they have been put by both sides before the Court, can be summarized as follows:The church "Ayia Catholiki" of Limassol is the registered owner of plots 76/1, 77 and 76/2 S.P. LIV/58 reg. No. 36331 35 situated at Limassol. On the 14th July, 1979, the applicants vubmitted to the proper authority that is the Municipal 210 15 20 25 3 C.L.R. 5 10 15 20 25 30 35 Catholiki Church v. M'ty L'ssol Hadjianastassiou J, Committee of Limassol, an application for the issuing of building permit for the purpose of erecting 12 ground floor shops on the said plot of land. The respondents rejected the application of the applicants and refused to proceed with the issuing of the said permit for reasons which are stated in their letter to the applicants dated 7th August,
2. The letter has beeit produced before this Court as exhibit
3. The contents of the said letter which constitutes the sub judice administrative act, are the following: " I refer to your application, which you submitted to the Municipal office on the 14th May,
4. for the issuing of a building permit for the erection of 12 ground floor shops with frontage on the Enosis and Ellados Street on the plot 56/2 S.P. L1V. 58 5.111 & IV of the county of Catholikis Limassol, under reg. No.
5. dated 14.7.1952 and to the relevant drawing plans which have also been submitted with the said application.

(2)The aforesaid application has been examined at the meetings of the Municipal Committee which were held on the 28.5.1979, 27.6.1979 and 6.8.1979. The Committeeafter examining the said application exhaustively and tho­ roughly, has decided not to issue the requested permit for the following reasons: (a) Because the erection of the proposed shops contravene-» section 8 of theStreetsand Buildings Regulations Law, Cap. 96, as the said erection will have as a natural consequence the destruction of the today existing open space, which is surrounded by Ellados and Enosis Streets and the Church whereas the said space mtiM in any way remain free for ceremonial purposes con­ cerning the church and the Metropolis, as well as for the preservation of the view of the church from Enosu Street and from the north side οΐ Ellados Street. Besides that the formed square, is an important and unreplaceable lung in one over-populated area of the old town, which lacks places of green and recreational ground, and the preservation of it, amongst others. serves also the interests of the surroundinu urea; 211 Hadjianastassiou J. Catholiki Church v. M'ty L'ssol

(1984)(

1. b)because the erection of the said above-mentioned shops, contravenes section 3(l)(
2. e)of the Amendment Law 24/78 of the Streets and Buildings Regulation Law in so far as the conversion of the approved use is concerned whichin thiscaseispurported to be the use 5 forecclesiastical purposes only.

(3)Nevertheless, the Municipal Corrimittee would have been willing to examine favourably plans for the creation of underground chain of shops with proper openings for the purpose of light, air, something which would have left 10 the ground space open for the benefit of the church the Metropolis and of the public interest.

(4)The Town-Planning Department fully agrees with the abovementioned viewsoftheMunicipal Committee, according totheir letter No. LL/L/2(B) addressed toyou and dated 15 4.8.1979. The legal base of the recourse has mainly been supported by the following legal grounds:

(1)That the respondents had no right whatsoever to reject the application byvirtue of s.8 ofthe Streets and Building 20 Regulation Law, Cap. 96 and/or the reasons on which they based their refusal to issue the permit was outside the spirit and purposes of s.8 of Cap. 96 and in any case they acted under circumstances of abuse or excess of power.

(2)The sections 2 and 3 of the Streets and Buildings Regulation Law (amendment) 24/78 do not justify the rejection of the application and for the reasons for refusing the issue of the permit was outside the spirit and the purposes of the above mentioned law. 25 30

(3)The decision of the respondents was taken in contravention of Article23of the Constitution which safeguards the right of possession. On the contrary, the respondents supported the legality of the sub judice decision. The position of the respondents as it 35 has been stated by their counsel mainly in his address before the Court, was that despite the fact that the authority invoked s.8 of Cap. 96 for support of their rejection, the Courtmust 212 3 C.L.R. Cuthaliki Church \. M'ty LNit»! Hadjianastassiou J. not confine the examination of the legitimacy of the rejection of the permit within the frame of s. 8 exclusively. Particularly counsel for the respondents referred to s. 3 of Cap. 96 anc alleged that this section is the one which sets out the criterion 5 of issue or not of the building permit and, further, that according to this section the proper authority has (

1. a)Obligation to examine the application; and 10 15 (
2. b)Discretion to refuse or grant the permit. It was his suggestion that since section 3 does not set out any purpose in respect of which thediscretion of the authority must be exercised the authority "has the right to decide the way it did and there was no excess of power or defective exercise of discretionary power on its part, because its refusal to issue the permit was the result of its wish to secure the public interest". It has also been suggested that the intervention of the Court in the exercising of the discretionary power of the authority, is only possible in cases of fraud or bad faith. 20 The main question on which the Court iscalled upon to decide concerns (
3. a)The power of the proper authority for issuing or refusing the issue of a building permit and (
4. b)If under the circumstances of the present case the proper authority has exercised correctly the legal rights of discretion which is granted 25 to it by the law. Section 8 of the Streets and Buildings Regulation Law, Cap. 96 provides as follows:- 30 35 "Before granting a permit under s.3 of this Law the appropriate authority may require the production of such plans, drawings and calculations or may require to be given such description of the intended work as to it may seem necessary and desirable and may require the alteration of such plans, drawings and calculations so produced. particularly— (
5. a)with the object of securing proper conditions of health and safety in connection with the building to which such plans, drawings and calculations relate; (
6. b)with a view to preserving the uniform or proper 213 Hadiianastaisiou J . Catholiki Chm-ib \. M'h L'**ol

(1984)character and style of buildings erected or to be erected in the area in which the plot is situated. (

1. c)with the general object of securing proper conditions of health, sanitation, safety, communication, amenity and convenience in the area in which the intended 5 work is to be carried out, (d> in accordance with the amended law with regard to the purpose of ensuring the further improvement of the street planning of the area" Section 3 of the basic law regulates the right of submission of 10 ΛΪ\ application and the proceeding for thegranting of it. Section ^(
2. e)1 of the Amending Law introduces the provision that a permit for the amendment of the approved use of the building is necessary To support his interpretation of s. 3 of the law, counsel for 15 the respondents cited an extract from the decision Vassiltades v. District Officer of Larnaia.

(1976)3 C L.R. p. 269 where at ρ 281 I noticed -the District Officer in deciding whether to grant or refuse a permit hasa discretion in each case, nevertheless, 20 the main complaint of counsel for the applicant was that the District Officer had a duty or that was bound in exercising his powers under the provisions of s.9 of the law to giant the permit for the division of the lands, and then to impose conditions to be set out in the permit regarding 25 the installation of adequate supply ot water 1 have considered this contention very carefully and in the light of what J said earlier 1 find and myself unable to agree with counsel because in construing sections 3, 4, 8, 9 of Cap. 96, and the regulations made thereunder, I have 30 reached the conclusion that although the District Officer is under a duty to examine the application for division of the lands he has a discretion to refuse oi grant a permit, and in granting it he is not bound but has a discretion to impose the condiUonsreferred to restnctively in s 9

(1)(

1. a)35 and (
2. c)of Cap 96". In my opinion the above mentioned extract does not prove the interpretation which counsel for the respondents tried to 214 i C.I..R. Catholiki Church v. M't> l.'ssol Hadjianastassiou J. give to s.3 of Cap. 96. The said extract rightly interpreted merely confirms the discretionary power which the law grants to the proper authority and its binding to conduct an examination of the submitted applications by virtue of the law. 5 The fact that the purposes of the discretionary power are not cited in s. 3 does not mean that the power of the authority is uncontrolable or that it can be exercised. Section 8 of Cap. 96 and with s.4 in support set out clearly the frame and the purposes of the discretionary power which 10 the authority should have exercised under these provisions for it to be legal. In the case Vassos Eliades Ltd. v. Republic,

(1979)3 C.L.R. p. 959 I have noticed, regarding the subject of exercising of the discretionary power the following: 15 "A discretion in our view is exercised in a lawful manner, if in its exercise all material considerations have been taker. into account, due weight is given to material facts, and has not been based on a misconception of law or fact". In the same decision again at page 267 the following are noted 20 in respect with the public interest for which mention was made in the present case: 25 "One therefore should remember that inspite of the fact that the Minister has a discretion under the law to refuse or grant a licence to a company in the public interest the trend of the authorities in Cyprus is that a discretionary power is exercised, such exercise must be for the purpose* for which it was given". But I decline to accept that the purpose of the discretion in Cap. 96 is the safeguarding of the public interest. In the case 30 of Loin's Araouzosand Others v. Republic

(1968)3C.L.R. p. 287 I had the opportunity to deal with Cap. 96 and at p. 293 I quoted the following: 35 "There isno doubt that the Streets and Buildings Regulation Law Cap. 96 remains even today the substantial law for purposes of planning and upon such adequate the future .well being of the citizen of this land would depend and would accomplish social ends for thecommunity as a whole. It is therefore understandable that the planning of today Hadjianastassiou J. Catholiki Church \. M'ty I.'ssol

(1984)must provide long range plans for the community as a whole but without however ignoring the economic aspect of planning and in order to create a better physical environment not to jeopardize land interest of some of the citizens only". 1now come to s. 8of Cap. 96 which in my opinion governs the discretion of the proper authority for the uses of building permit to examine, having in mind everything that has been said, whether the exercise of this discretion is according to law. In the case of Andreas HadjiviannisandOthers v. The Mayor of 10 Famagusta.

(1968)3 C.L.R. p. 241 Triantafyllides, J., as hethen was. regarding of course the circumstances of that case, noted the following: sections 8 and 9 of Cap. 96 which were relied upon by counsel for the respondent Municipality—did not 15 empower the Municipality, in the circumstances, at any rate of the particular case to refuse the permit applied for (as in effect, it hasdone) unless the Applicants were to agree to cede part of their land for the purpose of creating a square, in accordance with the development plan. 20 The provisions of sections 8 and 9 of Cap. 96—in so far as they were pertinent to the matter—could be relied upon by the respondent Municipality for the purpose of requiring any alteration (under section 8), or of imposing any conditions (under section 9(l)(c) ), directly relating 25 to the division of the four building sites described in the application; but it could not impose a condition for the ceding, for the purposes of a public square, of a part of the land of the Applicants totally unconnected, from any point of view, with the part to bedivided into four building 30 sites". And in the present case, interpreting the provisions of s. 8 as they have been previously set out in that decision, having in mind the facts of the case that have been put before the Court, I have no difficulty whatsoever to reach the conclusion that the 35 authority had no power whatsoever to reject the application for reasons of view and open space, which are not subject or facts regulated by the law. It is obvious that the respondents have acted outside the 216 5 3 C.L.R. Catholiki Church v, M'ty L'ssol Hadjianastassiou J. boundaries of the discretion which is given to them by the law and in fact they acted under a misconception of law, that the view and the open space constitute presuppositions which the law tends to safeguard by virtue of s. 8 and consequently they 5 themselves had the discretion on the subject. In other words they acted in excess of power and exercised their discretionary power improperly and not in a legal way. Regarding paragraph 2 of exhibit 1 I must point out that in the present case there are no objective presuppositions for 10 theappUcation ofs.3(l)(e)oftheamendment law24/78. From the building permit which was granted to the applicants and which has been produced before the Court as exhibit 8 it is clear that no conditions were put to the use of the part of the applicant's property which was not included in the structure. 15 It is obvious that thereferenceto the surrounding wall of the Church is made in respect to the purposes of enlarging of the road and cannot be interpreted as putting any condition with regard to the use of the remaining plot. Before concluding a few words must be added as regards the 20 arguments of the counsel for respondents for the Court to interfere in exercising of discretionary power circumstances of fraud or bad faith are necessary to be present. As I had the opportunity to point out during the trial, the purpose of the Court is the administration of justice and the 25 judicial review cannot be limited to these narrow limits. Although the matter has, as I may say exhaustively been dealt with by the Cyprus Courts, I do feel that the following extract from the study "The Judicial Controlof Discretionary Power" by Economou, p. 181 is very relevant. 30 35 "The judicial control of the administrative discretion has been by case-law extended to most cases where the administration actsina waycontrary tothesenseofJustice generally and in particular the by now settled principles ofgoodorhonestorproperorsoundadministrationaccordingto varyingterminology of the caselaw. In thesecases the administrative judge checks the correctness of the method of the administrative action ". 217 Hadjianastassiou J. Catholiki Church v. M'ty L'ssol

(1984)For the reasons which I tried to explain above the recourse succeeds and the sub judice decision is annulled. In view of my decision as above, I feel that it serves no purpose to proceed in examining the point which the applicants put forward regarding the constitutional provisions of ownership. The recourse succeeds with costs in favour of the applicants. Sub judice decisions annulled withcostsinfavour ofapplicants. 218 5