(1989)IS Aπριλto" 1989 [ΠΙΚ1ΙΣ, ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ, ΧΑΤΖΗΤΣΑΙΤΑΡΗΣ, Δ.Δ.] ΜΙΧΑΛΑ.ΚΗΣ Κ. ΔΡΑΚ.ΟΣ & ΣΙΑ ΛΤΔ., Eφεσείovι:ες, ν. ΝΙΚ.ΟΥ ΑΡΓΥΡΙΔΗ, Εφεσίβλητου. (Πολιτικές Εφέσεις Αρ. 7409 και 7848). Eνoικιoσrάσιo--Δικαστήριo FλέΊXoυ Ενοικιάσεων-Η φύση της διαδι κασίας ενώπιόν tov-To σύστημα που εφαρμόζεται είναι το ε1;εταστικ6 σύστημα-ο Κανονισμ.6ς 4 (Υ) των σχετικών κανονισμών που διέ πουν την διαδικασία ενώπιον του εν λ6Υω Δικαστηρίου EπαVΑΚΛήτΕVΣΗ μάρτυρα προς διεvκ6λυVΣΗ και συμπλήρωση της φευ- 5 νας-Εφαρμοστέες αρχές-Το καθήκον ολοκληρώσεως της έρευνας στο συvι:oμ6τερo χρονικ6 διάστημα. Πολιτική Δικoνoμία-Eπανακλήτε'lJO'η μάρτυρα--Διακριτική ΕΥΧέρεια Εφαρμοστέες αρχές. Στην υπόθεση αυτή η εφεσείουσα ζητούσε έξωση με βάση το άρθρο 1Ο 11
(1)(η) (iii) του Νόμου 23/83 (ουσιαστικές και ριζικές μεταtροπές). Απαραίτητη προϋπόθεση για την έκδοση διατάγματος εξώσεως με βάση το άρθρο αυτό εΙναι η ύΠαρξη αδείας εν ισχύι για την διενέργεια των σκοπουμένων έργων. Κατά την διάρκεια της διαδικασίας η εφε- σεΙouσα κατέθεσε την ανανέωση της σχετικtις αδείας. Αργότερα έγινε 15 αντιληπτό ότι η κατατεθείσα άδεια αφορούσε προγενέσtερη περίοδο. Η εφεσείουσα ζήτησε άδεια να επανακλητεύσει μάρτυρα για να καταθέσει την ισχύουσα ανανέωση της σχετική αδείας. ΊΌ πρωτόδικο Δικα στήριο αρνήθηκε να παράσχει την άδεια με το δικαιολογητικό ότι εν πάση περιπτώσει η τυχόν απόρριψη της αιτήσεως δε θα δημιοργούσε δεδικασμένο σε βάρος της εφεσεΙΟΟΟας. Η εφεσείουσα άσκησε έφεση εναντίον της αρνήσεως αυτής, αλλά 162 20 1 Α.Α.Δ. (Ε) ΔQάχος & Σια Υ. ΑQΥVQίδη πρoτσU ακουσθεί η έφεση και συγκεκριμένα την προτεραία της ακροά σεώς της, το πρωτόδικο Δικαστήριο εξέδωσε και τελική απόφαOt], με την οποία απέρριψε την αίτηση εξώσεως. Εναντίον της τελι.κής αποφά σεως ασκήθηκε έφεση. ΟΙ δύο εφέσεις σννεκδικάσθt]σαν. 5 Το Ανώτατο Δικαστήριο, αποδεχόμενο την έφεση και διατάσσο ντας επανεκδίκαση της υποθέσεως, απεφάσισε:
(1)Η αιτιολογία, που δόθηκε σχετικά με την μη δημιουργία δεδικασμένου, είναι αμφιβόλου νομικής ορθόττιτας. Εν πάση περιπτώσει είναι παράδοξο να συσχετίζε ται η άσκηση της -διακριτικής ευχέρειας για προσαγωγή πρόσθετης 10 μαρτυρίας ή ανάκληση μάρτυρα με τις επιπτώσεις της απορρίψεως της αγωΥής στα δικαιώματα του αιτητή.
(2)Το χαρακτηριστικό γνώρισμα της διαδικασίας ενώπιον του Δι καστηρίου Ελέγχου Ενοικιάσεων δεν είναι το σύστημα της αντιπαρά θεσης, αλλά το εξεταστικό σύστημα. Το Δικαστήριο οφείλει (μεθ' όλης 15 της λογικής ταχύτητας) να επιλύσει κάθε αναφυόμενη διαφορά. Η διαδικασία ενώπιόν του είναι συνοπτική και διεξάγεται χωρίς δέσμευ Ot] από κανόνες απόδειξης (Βλ. Καν. 4 (γ». Η ολοκλήρωση της έρευ νας το συντομότερο είναι το πρωταρχικό κριτήριο για την άσκηση της διακριτικής ευχέρειας για προσαγωγή νέας μαρτυρίας ή επανακλήτευ 20 Ot] μάρτυρα. Στη συγκεκριμένη περίπτωση η αποδοχή του αιτήματος θα ολοκλήρωνε την έρευνα χωρίς ορατό κίνδυνο δυσμενσ6ς επηρεα σμσ6 των δικαιωμάτων του ενοικιαστή. Ο αποκλεισμός της μαρτυρίας οδήγησε στην απόρριψη της αίτησης χωρί.ς εξέταOt] ουσιαστικά της διαφοράς. 25
(3)Αλλά και αν ακόμα στη συγκεκριμένη περίπτωση ετύγχανε εφαρμογής ο κανών της Πολιτικής Δικονομίας, η διακριτική ευχέρεια του Δικαστηρίου θα έπρεπε να ασκηθεί υπέρ της προσαγωγής της νέας μαρτυρίας. Οι εφέσεις γίνονται δεκτές με έξοδα. Διατάσσεται επανεκδίκαση της υπόθε 30 σης. Τα έξοδα της Ιης δΙκης να είναι μέρος των εξόδων της δίκης. Αναφερόμενες Αποφάσεις: Theori and Another Υ. Djouis and Another
(1984)1 C.L.R. 296; 35 Nicolaides Υ. Yerolemi
(1984)1 C.L.R. 742; 163 ΔQάκος & Σια ν. ΑQi'''Qί6ης
(1989)Kyproxil Designs Ltd v. Pαnos Englezos Co Ltd
(1988)1 C.L.R. 546; A.C.T. Textiles ν. Zodhiαtis
(1986)1 C.L.R. 89; Djajer v. ΚαΥα. 4 C.L.R. 63; The ElectrJcity Authority ojCyprus v. Kippαris, 24 C.L.R. 121; Savoullαs v. Louca
(1979)1 C.L.R. 336. 5 Εφέσει;. Εφέσεις από τους αιτητές εναντίον του διατάγματος του Δικαστηρίου Ελέγχου Ενοικιάσεων Λεμεσού στην αίτηση Ε. 114/86 ημερ. 2.6.87 με το οποίο απορρίφθηκε αίτηση για προ σαγωγή συμπληρωματικής μαρτυρίας και της απόφασης 10 ημερ. 28.3.89 με την οποία η αίτηση έξωσης των ενοικιαστών από το κατάστημά των εις Λεμεσόν απορρίφθηκε. Α. Ψαρά (Δνις), για τους εφεσείοντες. Τ. Ψαρά-Μιλτιάδου(κα), για τον εφεσίβλητο. ΠΙΚΗΣ. Δ.: ανέγνωσε την απόφαση του Δικαστηρίου. Οι 15 εφεσείοντες είναι ιδιοκτήτες καταστήματος το οποίο κατέχει ο εφεσίβλητος ως θέσμιος ενοικιαστής. Με αίτησή τους στο Δικαστήριο Ελέγχου Ενοικιάσεων αξίωσαν την έξωση του ενοικιαστή για δύο λόγους: (α) Ανάγκη για ίδια χρήση, και 20 (β) Για να επιφέρουν τις ουσιαστικές και ριζικές μετατρο πές που προβλέπει το άρθρο 11
(1)(η) (lli) του περΙ Ελέγχου Ενοικιάσεων Νόμου, 1983 (Ν. 23/83). Μια από τις προϋποθέσεις που πρέπει να ικανοποιηθούν για να τύχουν εφαρμογής οι πρόνοιες του άρθρου 11
(1)(η) (lli) εΙναι η ύπαρξη άδειας σε ~σχύ για την διενέργεια των 164 25 1 Α.Α.Δ. (Ε) Δ~κoς & Σια Υ. ΑtyVQίδη Πικής Δ. σκοπούμενων οικοδομικών έργων. προς υποστήριξη του αι τήματός τους οι ιδιοκτήτες κατάθεσαν γραπτή ανανέωση προϋπάρχουσας άδειας οικοδομής για την εκτέλεση των τρο ποποιησεων και μετατροπών στην οικοδομή που προβλέπουν 5 τα αρχιτεκτονικά σχέδια. Στο στάδιο των αγορεύσεων έγινε αντιληπτό ότι η ανανέ ωση της άδειας που είχε κατατεθεί αφορούσε προηγούμενο χρόνο. Πρέπει να διευκρινιστεί ότι η άδεια είχε εκδοθεί πριν από πολλά χρόνια και έκτοτε ανανεώνετο περιοδικά. Είναι 10 φανερό ότι αν εγίνετο αντιληπτό ότι η ανανέωση αφορούσε προγενέστερη περίοδο, όταν είχε κατατεθεί ως μαρτυρία, η σχετική άδεια είτε δεν θα γινόταν δεκτή ως μαρτυρία διότι ήταν άσχετη με τις προϋποθέσεις που θέτει ο νόμος, ή το λάθος θα επισημαίνετο με στόχο την διόρθωσή του για να 15 ολοκληρωθεί η έρευνα αναφορικά με την ύπαρξη των προϋ ποθέσεων για την εφαρμογή των διατάξεων του άρθρου 11
(1)(η) (ίίί) του νόμου. Όταν διαπιστώθηκε η ατέλεια στην μαρτυρία που είχε 20 προσκομιστεί για την τεκμηρίωση της υπόθεσης των ιδιοκτη τών, η δικηγόρος των αιτητών αποτάθηκε στο δικαστήριο για να της δοθεί η ευκαιρία να παρουσιάσει την σχετική άδεια πριν την λήξη της δίκης πληροφορώντας το δικαστήριο, ταυ τόχρονα, ότι είχε ίδια γνώση για την ύπαρξη άδειας σε ισχύ 25 για την κρίσιμη περίοδο. Το δικαστήριο απέρριψε την αίτηση με το δικαιολογητικό ότι στο στάδιο στο οποίο είχε αχθεί η δίκη δεν ήταν επιτρεπτή είτε η προσαγωγή νέας μαρτυρίας ή η ανάκληση μάρτυρα, υποδεικνύοντας ταυτόχρονα ότι το κενό σrην παρουσίαση της υπόθεσης των εφεσειόντων που εν δεχομένως θα οδηγούσε στην απόρριψη της αίτησης δεν θα 30 είχε ανεπανόρθωτες συνέπειες για τους ιδιοκτήτες επειδή το αποτέλεσμα δεν θα δημιουργούσε δεδικασμένο. Είναι αμφί βολο αν η θέση αυτή είναι σωστή λαμβάνοντας υπόψη Τίς αρχές που διέπουν την αρχή του δεδικασμένου (res judicata). (Βλ. μεταξύ άλλων Theori & Another v. Djonis & Another 35
(1984)1 C.L.R. 296 και Nicolαides v. Yerolemi
(1984)1 C.L.R. 742), και παράδοξο να συσχετίζεται η άσκηση της 165 ΠιΧής Δ.
(1989)διακριτικής ευχέρειας του δικαστηρίου για την προσαγωγή πρόσθετης μαρτυρίας ή την ανάκληση μάρτυρα με τις επι πτώσεις που θα έχει η απόρριψη της αγωγής στα δικαιώματα του αιτητή. Τα συμφέροντα της δικαιοσύνης όπως προσδιορί ζονται από τα γεγονότα της κρινόμενης υπόθεσης σε συσχετι- 5 σμό με την φύση της δικαιοδοσίας του δικαστηρίου συνθέ τουν τους παράγοντες που διέπουν την άσκηση της διακριτικής εξουσίας του δικαστηρίου να επιτρέψει απόκλιση από τα θεσμικά πλαίσια της διαδικασίας. Μετά την απόρριψη του αιτήματος των ιδιοκτητών και την ολοκλήρωση των αγορεύσεων το δικαστήριο επεφύλαξε την 10 απόφασή του στις 11/6/89 όπως φαίνεται από τα πρακτικά του δικαστηρίου. Εναντίον της απόφασης του δικαστηρίου να αποκλείσει την προσαγωγή πρόσθετης μαρτυρίας υποβλήθηκε η πολιτική έφεση 7409. Η έφεση ορίστηκε για ακρόαση στις 29/3/89, γεγονός που κοινοποιήθηκε από τους δικηγόρους στο 15 Δικαστήριο Ελέγχου Ενοικιάσεως. Η παράλειψη του δικα στηρίου να εκδώσει την απόφαση μέσα στο χρονικό πλαίσιο των 60 ημερών που καθορίζεται από τον Κ. 5(α) των θεσμών Ενοικιοστασίου (ο Περί Ενοικιοστασίου Διαδικαστικός Κα- 20 νονισμός του 1983) είναι κατανοητή εν όψει των επιπτώσεων που δυνατό να είχε η απόφαση του Εφετείου στην τύχη της αίτησης, παρόλο που η υποβολή έφεσης δεν αναστέλλει την πρωτόδικη διαδικασία όπως επεξηγείται λεπτομερώς στην απόφαση Kypτoxίl Designs Ltd ν. Panos Englezos Co. Ltd 25
(1988)1 C.L.R. 546. Ότι δεν είναι κατανοητό είναι η σπουδή του πρωτόδικου δικαστηρίου να προχωρήσει στην έκδοση της απόφασης την παραμονή της ακρόασης της έφεσης. Τελικά η αίτηση των ιδιοκτητών απορρίφθηκε λόγω της αποτυχίας τους να προσκομίσουν μαρτυρία για την ύπαρξη άδειας οι κοδομής σε ισχύ κατά τον ουσιώδη χρόνο. Η αδυναμία αυτή σε συνάρτηση με την άρνηση του δικαστηρίου να επιτρέψει 30 την προσαγωγή πρόσθετης μαρτυρίας προοιώνιζε και την απόρριψη της αίτησης στο σύνολο της. Η τελική απόφαση πε ριορίζεται ουσιαστικά στην διαπίστωση αυτού του γεγονότος και δεν πραγματεύεταί σε βάθος τα άλλα προαιτούμενα για την ανάκτηση της κατοχής που προβλέπει το άρθρο 11
(1)(η) 166 35 1 Α.Α.Δ. (Ε) ΔQάκoς & Σια Υ. Α@Υυ@ίδη Πικής Δ. (ill) του νόμου. Η δικηγόρος των ιδιοκτητών πληροφόρησε το δικαστήριο ότι θα υποβληθεί δεύτερη έφεση εναντίον της τελικής απόφα σης του δικαστηρίου, οπόταν το δικαστήριο όρισε την ακρόα 5 ση της δεύτερης πολιτικής έφεσης 7848 στις 1514/89 ώστε οι δύο εφέσεις ουσιαστικά να εκδικαστούν από κοινού. Και οι δύο εφέσεις έχουν το ίδιο αντικείμενο και θίγουν ακριβώς το ίδιο νομικό θέμα, την ορθότητα της απόφασης του πρωτόδι κου δικαστηρίου 'να αποκλείσει την προσαγωγή πρόσθετης 10 σχετικής μαρτυρίας στο στάδιο των τελικών αγορεύσεων. Η συν εκδίκαση των δύο εφέσεων επεβάλλετο επίσης και ως μέτρο περιφρούρησης της αποτελεσματικότητας της δευτερο βάθμιας δικαιοδοσίας του Ανωτάτου Δικαστηρίου εν όψει των ιδιαζουσών συνθηκών κάτω από τις οποίες εκδόθηκε η 15 τελική απόφαση. Η εισήγηση των εφεσειόντων είναι ότι η διαδικασία βάσει 20 των διατάξεων του Ν. 23/83 και των σχετικών θεσμών έχει βασικά ερευνητικό χαρακτήρα, γεγονός που έχει άμεσες επι πτώσεις στις αρχές που διέπουν την διακριτική ευχέρεια του δικαστηρίου στην διεξαγωγή της δίκης, γεγονός που παρα γνωρίστηκε ολότελα από το πρωτόδικο δικαστήριο. Η συνήγορος του εφεσίβλητου εισηγήθηκε ότι παρά τις ιδιομορφίες της διαδικασίας ενώπιον του Δικαστηρίου Ελέγ χου Ενοικιάσεων η απόφαση του δικαστηρίου να αποκλείσει 25 την επανάκλ ηση μάρτυρα ή την προσαγωγή νέας μαρτυρίας ,στο προχωρημένο στάδιο που είχε αχθεί η δίκη ήταν δικαιο λογημένη και επιβαλλόταν ως μέτρο προστασίας τωνσυμφε ρόντων του εφεσίβλητου. 30 Η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου Ελέγχου Ενοικιά σεων διαφέρει από την διαδικασία ενώπιον πολιτικού δικα στηρίου που κατά κανόνα διέπεται από τους θεσμούς Πολιτι κής Δικονομίας. Το στοιχείο της αντιπαράθεσης που' αποτελεί τον άξονα της διαδικασίας στην πολιτική δίκη δεν εΙ ναι το χαρακτηριστικό γνώρισμα της διαδικασίας ενώπιον 167 Πικής Δ.
(1919)του Δικαστηρίου Ελέγχου Ενοικιάσεων. Οι όροι της δικαιο δοσίας τ( υ Δικαστηρίου Ελέγχου Ενοικιάσεων καθιστούν υποχρέω('η του δικαστηρίου την επίλυση κάθε αναφυόμενης διαφορό; "μεθ' όλης της λογικής ταχύτητος". Για την επίτευ ξη του στόχου αυτού το άρθρο 5 του Νόμου καθορίζει ότι η διαδικασία ενώπιον του δικαστηρίου θα είναι συνοπτική και 5 θα διεξάγεται χωρίς δέσμευση από τους κανόνες της απόδει ξης. Και οι δικονομικοί θεσμοί που ρυθμίζουν την διαδικα σία ενώπιον του Δικαστηρίου Ελέγχου Ενοικιάσεων είναι κατ' εξοχή προσαρμοσμένοι στο εξεταστικό σύστημα της δίκης. Ο Κ. 4(γ) προβλέπει ότι: 10 "Το δικαστήριο έχει δικαίωμα να υποβάλει ερωτήσεις σε μάρτυρες προς διεξαγωγή της αναγκαίας έρευνας για επίλυση της διαφοράς. Το δικαστήριο έχει επίσης δικαίω μα για επίλυση της διαφοράς. Το δικαστήριο έχει επίσης δικαίωμα σε οποιοδήποτε στάδιο της διαδικασίας να κα λέσει ή επανακαλέσει μάρτυρα προς διευκόλυνση και συμ 15 πλήρωση της έρευνας". Ο ερευνητικός χαρακτήρας της διαδικασίας έχει επιση μανθεί από το Ανώτατο Δικαστήριο στην υπόθεση A.C.T. 20 Textiles v. Zodhiatis
(1986)1 C.L.R. 89. Ο εξεταστικός χαρακτήρας της δικαιοδοσίας μεταβάλλει τα κριτήρια βάσει των οποίων ασκείται η διακριτική ευχέρεια του δικαστηρίου να επιτρέψει απόκλιση από την προκα θορισμένη πορεία της δίκης. Η ολοκλήρωση της έρευνας το συντομότερο είναι το πρωταρχικό κριτήριο για την άσκηση της διακριτικής ευχέρειας του δικαστηρίου. Συνεπώς η από 25 φαση του πρωτόδικου δικαστηρίου βασίστηκε σε εσφαλμένα κριτήρια. Η αποδοχή του αιτήματος για την συμπλήρωση της μαρτυρίας θα ολοκλήρωνε την έρευνα. Ούτε υπήρχε ορατός 30 κίνδυνος δυσμενούς επηρεασμού των συμφερόντων του ενοι κιαστή. Από την αρχή θέση των ιδιοκτητών ήταν ότι υπήρχε άδεια σε ισχύ. Και βεβαίως θα τους παρείχετο κάθε ευκαιρία να προσθέσουν την νέα μαρτυρία. Ο αποκλεισμός της μαρτυ- ρίας οδήγησε στο τέλος στην απόρριψη της αίτησης χωρίς ου- 168 - 35 1 Α.Α.Δ. (Ε) Δ~κoς & Σια Υ. ΑV"(1Jvίδη Πικής Δ. σιαστική εξέταση της διαφοράς προς το σκοπό επίλυσής της όπως καθορίζει το άρθρο 4 του Νόμου. Και βάσει των διατάξεων της Πολιτικής Δικονομίας θα δικαιολογείτο η άσκηση της διακριτικής ευχέρειας του πρω 5 τόδ.ικου δικαστηρίου υπέρ των εφεσειόντων λαμβανομένης υπόψη της φύσης της μαρτυρίας που θα εδίδετο και της διορ θώσεως ενός λάθους και της παροχής ευκαιρίας στους εφε σείοντες να πληρώσουν το κενό που δημιουργήθηκε. Συνεπώς 10 συνέτρεχαν οι ειδικοί λόγοι που καθορίζει η νομολογία για την επανακλήτευση μάρτυρα στο στάδιο των αγορεύσεων. (Βλ. ΚαΥα Djafer ν. Rayker ΚαΥα, 4 C.L.R. 63, The Electricity Authority ΟΙ Cyprus ν. Kipparis, 24 C.L.R. 126 και Saνoullas ν. Louca
(1979)1 C.L.R. 336). Καταλήγουμε ότι πρέπει να επιτραπούν οι δύο εφέσεις με 15 έξοδα. Διατάσσουμε την επανεκδίκαση της αίτησης των εφε σε ιόντων από το Δικαστήριο Ελέγχου Ενοικιάσεων με άλλη σύνθεση. Τα έξοδα της δίκης ενώπιον του πρωτόδικου δικα στηρίου θα αποτελέσουν μέρος των εξόδων της δίκης κςιι θα αποφασιστούν από το δικαστήριο που θα επανεκδικάσει την 20 υπόθεση. Εφέσεις επι τρέποvrαι, με διαταγή για επανεκδίκαση. 169 -