clr/1989/1989_1E_298.pdf

(1989)30 ΜαΤΟυ, 1989 [Α. ΛΟΙΖΟΥ, ΠΡ. ΜΑΛΑΧΤΟΣ,ΣΤΥΛΙΑΝΙΔ.ΗΣ,Δ.Δ.] ΑΝΔΡΕΑΣ Σ. ΣΠΥΡΟΥ, Eφεσείων-EVΆyωv, ν. ΑΡΙΣΤΟΥ ΑΝΔΡΕΟΥ ΧΑΤΖΗΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥΣ, Εφεσίβλητου-Evαy6ΜΕWυ. (Πολιτική Έφεση Αρ. 6599). Αποζημιώσεις-Γενικές Αποζημιώσεις-Προσωπικές βλάβες­ Αιμάτωμα ολοκλήρου του μετώπου, οίδημα διαμέτρου 3 εκ. της δεξιάς κροταφικής χώρας τριχωτού κεφαλής. έντονη ζάλη-Κεφαλαλγία λόγω εγκεφαλικής διάσεισης, εκχύμωση αμφoτiρων των ΒΛΕΒΆρΩv και των δύο οφθαλμών, αιμάτωμα επιπεφυκώτος του δεξιού οφθαλμού, τραύμα βάσεως της ρι,'ός με συρραφή, οίδημα ολοκλήρου της ρινός 5 μετ' επιστάξεως αμφοτΙρων των ρΩΘΏVΩν λόγω κατάγματος ρινικών οστών, τραύμα δεξιάς παρειάς Ι iE συρραφή, οίδημα αριστεράς δυωμα­ τικής περιoxτlς, οίδημα jvω χείλους με απώλεια αισθήσεως δεξιού μέ- ρους, έντονος πόνος στον α~ένα λόγω διαστρtμματoς α~εvικής μοί- 1Ο ρας σπονδυλικής στήλης μετ' αιμωδίας αμφοτέρων των άνω άκρων και. δυσκαμψίας της α~εvικής μoιρaς της σπονδυλικής στήλης, πόνος στην περιοχή του στiρνoυ, εκδoρtς της ραχιαίας επιφάνειας αριστερού αντίχειρας-Διάστρεμμα 50υ δαχτύλου δεξιάς χειρός, έντονος π6voς δεξιού καρπού λόγω διαστρέμματος, εκχύμωση διαμέτρου 4 εκ. κάτω 15 από το αριστερό γόvατo-Πρo(bταρξη αγκυλωτικής σπονδυλίτιδας και προηγούμενο διάστρεμμα α~έvα-ΠαραμεΙναvτα συμπτώματα α~έ- να οφείλονται κατά 80% στην πρoiJπάρχoυσα σπονδυλίτιδα και το διάστρεμμα-Ω,500 γενικές αποζημιώσεις-Άρνηση Εφετείου να επέμβει. 20 Έφεση-Γενικές aπoζημιώσεις λόγω προσωπικών βλαβών-Eπέμβαqη Eφετείoυ--Eφαρμoστtες αρχές. Αποζημιώσεις-Ειδικές αποζημιώσεις-Βάρος αποδείξεως-Α vήκει στον ενάγοντα-Παραγνώριση σαφούς και αναντίλεκτης μαρτυρίας- Επέμβαση Εφετείου. 25 298 1 Α.Α.Δ. (Ε) Πολιτική Δικοvoμία-Προτάσεις-Υλικές αποζ,ψιώσεις-Πρέπει να κα­ ταγράφονται στις προτάσεις και να αποδεικνύονται. Aπόδειξη-Eμπειρoyνώμoνες-Aξ€α μαρτυρΙας εμπειρoyvωμόνων­ Εφαρμ.οστέες Αρχές-Ανασκόπηση. 5 Έφεση-Ευρήματα πρωτόδικου Δικαστηρίου-Επέμβαση εφετείουΕφαρμοστέες αρχές. :Στην υπόθεση αυτή ο εφεσεl.ων (ενάγων), που είναι δικηγόρος, υπέ­ στη τα τρα'ύματα, που αναφέρονται με λεπτομέρεια στην πρώτη από τις πιο πάνω περιληπτικές στιμειώσεις, συνεπεία οδικής συΥκρούσεως, 10 οφειλομένης στην αμέλεια του εφεσίβλητου (εναγόμενου). Τα μοναδικά επίδικα θέματα, που έχουν εγερθεί στην παρούσα έφεmι αφορονν τις επιδικασθείισες ειδικές και γενικές απoζrιμιώσεις. Καθ' όσον αφορά τις γενικές αποζημιώσεις το Ανώτατο Δικαστή­ ριο, αφο'ύ κατέληξε στο συμπέρασμα πως δεν υπάρχει λόγος επεμβά­ 15 σεως στα ευρήματα του πρωτόδικου Δικαστηρίου σχετικά με την αξι.ο­ πιστία μαρτ'ύρων, περιλαμβανομένων και εμπειρογνωμόνων, απεφάσισε πως το ποσό των ί2,500 δεν εΙ ναι υπέρμετρα χαμηλό παe' όλο ότι, αν το ίδιο το εφετείο εδίκαζε την υπόθεση, πιθανόν να καθό­ ριζε μεγαλ'ύτφ> ποσό αποζημίωσης. 20 Καθ' όσον αφορά τις ειδικές αποζημιώσεις το Ανώτατο Δικαστή­ ριο, διαπίιστωσε ότι το πρωτόδικο Δικαστήριο παρεγνώρισε την ανα­ ντίλεκτη μαρτυρία του ενάγοντα και στηρίχθηκε μόνο στην μαρτυρία του Πρωτοκολλητή του Επαρχιακο'ύ Δικαστηρίου Πάφου. Ο Πρωτο­ κολλητής μαρτύρησε για αγωγές, στις οποίες είχαν επιδικασθεί στον 25 ενάγοντα έξοδα υπό την ιδιότητά του ως δικηγόρου εναγόντων κατά την διάρκεια συγκεκριμένης χρονικής περιόδου. Ο Πρωτοκολλητής δεν είχε κάμει έρευνα σχετικά με εμφανίσεις του ενάγοντα σε ποινικές υποθέσεις, σε υποθέσεις, όπου λόγω συμβιβασμο'ύ δεν είχαν επιδικα­ σθεί έξοδα και σε vπoθέ9εις, όπου ο ενάγων ενεργούσε ως δικηγόρος 30 εναγομένου. Για τις λοιπές αυτές περιπτώσεις, αλλά και για τις εξωδι­ καστηριακές του δραστηριότητες (π.χ. σirvταξη εγγράφων, συμβoλαl.ων κλπ) μαρτύρησε ο ίδιος ο ενάγων. Η μαρτυρία του ενάγοντα για το ει­ σόδημά του ήταν σαφής και παρέμει.νε μέχρι. τέλους αναντίλεκτη. Στη­ ριζόμενο σ' αυτή το Ανώτατο Δικαστήρι.ο αύξησε το ποσό των ειδικών 35 αποζημιώσεων, σχετικά με το κεφάλαιο "Απώλεια Εισοδήματος" από 1:822 σε Ω,700. Η έφεση επιτρέπεται μερικά με το 1;2 των εξό­ δων σε βάρος του ειμ:σίβλητov. 299 Α vαφερ6ΜΕVες aπoφάσεις: Pourikkos v. ΡενΖί

(1963)2 C.L.R. 24, Andreou ν. Karkαllίs αΜ others

(1970)1 C.L.R. 359, Zivlas ν. The Municipαlίty ο/ Limassol and Another

(1975)7 J. S.C. 989, Emmαnuel αΜ Another v. Nicolaou and Another

(1977)1 C.L.R. 15, 5 R.V. Lan/ear [1968] 1 ΑΙΙ E.R. 683, Anαstαssiαdes ν. Republic

(1977)2 C.L.R. 97, Kouppis ν. Republic

(1977)2 C.L.R. 361, Joyce ν. Yeomans [1981] 2 ΑΙΙ E.R. 21, Mamas ν. The Firm ARMA Tyres

(1966)1 C.L.R. 158, 10 Nearchou v. Papae/stathiou

(1970)1 C.L.R. 109, Varnakides ν. Pαpαmichαel αΜ Another

(1970)1 C.L.R. 367, S.S. Hontestroom v. S.S. Sαgaporask [1927] A.C. 37, Chαrαlαmbous ν. Police

(1982)2 C.L.R. 134, Roussou v. Aristodemou

(1989)1 C.L.R.

1. 15 Έφεση. Έφεση από τον ενάγοντα εναντίον της απόφασης του Επαρχιακού Δικαστηρίου Πάφου (χρυσοστομής, Π.Ε.Δ. και Πωτάς, Ε.Δ.) ημερομηνίας 23 Ιουνίου, 1983 (Αριθμός Αγωγής 290/80) με την οποία επεδίκασε στον ενάγοντα τό ποσό των 1:3,548.375 μιλς ειδικές και γενικές αποζημιώσεις. 20 Ε. Κωμοδρόμος, για τον εφεσείσντα. Δ. Αιβέρας, για τον εφεσίβλητο. Α. ΛΟΙΖΟΥ Πρ.: Η Απόφαση του Δικαστηρίου θα δοθεί ωτό το Δικαστή, κ. Δ. Στυλιανίδη. 300 25 1 Α.ΑΑ. (Ε) ΣΊΎΛΙΑΝΙΔΗΣ, Δ.: Ο εφεσείων στις 9 Σεπτεμβρίου, 1979 ήταν επιβάτης στο αυτοκίνητο Cv 784, οδηγούμενο από τον Ανδρέα Παπαχριστοδούλου τριτοδιάδικο στην αγωγή - από την Πάφο προς το χωριό Τσάδα. Ο εναγόμενος οδηγούσε το 5 αυτοκίνητο GS 933 στην αντίθετη κατεύθυνση. Τα δύο οχή­ ματα συγκρούστηκαν. Ο εφεσείων έπαθε σωματικές βλάβες και ζημιές. Με την αγωγή του ζητούσε από τον εναγόμενο αποζημιώσεις - ειδικές και γενικές - λόγω αμέλειας του ενα­ γόμενου. 10 Το Πλήρες Επαρχιακό Δικαστήριο Πάφου, ύστερα από μακρά διαδικασία, αποφάσισε ότι ο εναγόμενος ήταν ο μόνος υπεύθυνος για το ατύχημα. Επιδίκασε στον ενάγοντα :f3,548.375 (μιλς) αποζημιώσεις (:fl,048.375 μιλς ειδικές και :f2,
2. - γενικές). 15 Η παρούσα έφεση προσβάλλει το 'ίtψoς, τόσο των ειδικών, όσο και των γενικών αποζημιώσεων. ΕΙΔΙΚΕΣ ΑΠΟΖΠΜΙΩΣΕΙΣ: Οι λόγοι έφεσης που αναπτύχθηκαν από το δικηγόρο του εφεσείοντα είναι: 20
3. Η απόφαση του Δικαστηρίου είναι αντίθετη με αναντίλεκτη μαρτυρία.
4. Το πρωτόδικο Δικαστήριο λανθασμένα δεν έλαβε υπόψη του αναντίλεκτη 'μαρτυρία που είχε ενώπιόν του. Οι ειδικές αποζημιώσεις πρέπει να καταγράφονται στις 25 30 έγγραφες προτάσεις με λεπτομέρεια και να αποδεικνύονται (Yiannakis Kyriacou Pourikkos v, Mehmed Fevzi

(1963)2 C.L.R. 24. Costaf.is Andreou v, Costakis Karkallis and Others

(1970)1 C.L.R. 359, στις σελ. 362, 363. Eleltherios Zivlas Υ. The Municipality ΟΙ Limαssol and Another

(1975)7 J.S.ς. 989, στις σελ. 1040, 1045, 1046. Demetrios Emmαnuel and Another v. Andronicos Nicolaou and Another

(1977)1 C.L.R. 15, σελ. 35). 301 Στvλιαvίδης Δ. "ΣΠVQΟV Υ. ΧατζιιχαQαλάμποvς

(1989)Στην Έκθεση Απαιτήσεως ο ενάγων αξιούσε ;[3,408.- ειδι­ κές αποζημιώσεις (;[3,180- απώλεια ημερομισθίων από 9 Σε­ πτεμβρίου, 1979 μέχρι 22 Δεκεμβρίου, 1979, προς ;[30.- και ;[228.- για νοσοκομειακά δικαιώματα, ιατρικό πιστοποιητικό, φάρμακα και μεταφορικά. 5 Έγι νε αποδεκτό από το Δικαστήριο και επιδικάστηκαν ;[225.855 μιλς για τα νοσοκομειακά δικαιώματα, Κ.λ.Π. Το Δικαστήριο επιδίκασε μόνο ;[822.520 μιλς για απώλεια εισο­ δήματος - (90 μέρες προς ;[9.139 μιλς). Ο δικηγόρος του εφεσείοντα υποστήριξε ότι το πρωτόδικο 10 Δικαστήριο στον υπολογισμό της απώλειας εισοδήματος στη­ ρίχθηκε μόνο στη μαρτυρία του Πρωτοκολλητή του Δικαστη­ ρίου - Μ.Υ.7, που κατάθεσε για τις αγωγές που ο ενάγων κα­ ταχώρισε σαν δικηγόρος από 1η Ιανουαρίου, 1979 μέχρι 9 Σεπτεμβρίου, 1979, στις οποίες το Δικαστήριο επιδίκασε έξοδα εναντίον των εναγομένων. Δεν έλαβε υπόψη του ανα­ 15 ντίλεκτη μαρτυρία γ'ια όλη την άλλη δικαστηριακή και νομι­ κή εργασία του ενάγοντα και περαιτέρω έσφαλλε στον υπο­ λογισμό των ημερών που ο εφεσείων ήταν εκτός εργασίας. Ο δικηγόρος του εφεσίβλητου, από την άλλη, υποστήριξε ότι το Δικαστήριο υπολόγισε την απώλεια εισoδiιματoς με 20 βάση την αμοιβή του εφεσίβλητου στην περίοδο 1 Ιανουα­ ρίου, 1979, μέχρι 9 Σεπτεμβρίου, 1979, και με βάση τη μαρτυ­ ρία του Πρωτοκολλητή, η οποία ήταν η μόνη μαρτυρία με λε­ πτομερή στοιχεία. Παραδέχτηκε ότι η απώλεια ήταν μεγαλύτερη, αλλά ισχυρίστηκε ότι δεν παρουσιάστηκαν λε­ 25 πτομέρειες και συγκεκριμένα στοιχεία. Το Δικαστήριο ορθά περιόρισε την απόφασή του σε ;[9.139 μιλς για κάθε εργάσιμη μέρα, για μόνον 90 μέρες. Για το επίδικο αυτό ζήτημα το πρωτόδικο Δικαστήριο είχε. ενώπιόν του τη μαρτυρία του ενάγοντα και τη μαρτυρία του ΠρωτοκολληΤή. Ο ενάγων κατάθεσε ότι ασκούσε το επάγγελμα του δικηγόρου για ένδεκα χρόνια πριν το ατύχημα σε δικό του δικηγορικό γραφείο και ότι ασχολείτο με δικαστηριακή 302 30 1 Α.Α.Δ. (Ε) Σ1Ι\JQΟ\l v. ΧατζιιχαQαΙάμπο\lς Στ\llιανίδης Δ. και εξωδικαστηριακή νομική εργασία. Ήταν δικηγόρος ενα~ γόντων για τους οποίους καταχώριζε αγωγές, δικηγόρος ενα­ γόμενων σε πολιτικές αγωγές. Είχε ποινικές υποθέσεις, δια­ χειρίσεις, διαιτησίες, 5 10 ετοιμασία διαφόρων εγγράφων εξωδικαστηριακών και άλλη νομική εργασία και ότι η απώ­ λειά του ήταν όχι λιγότερη από f3o.- την ημtρα. Ανάφερε την έκταση και το ύψος της περιουσίας του, για να δείξει τη δραστηριότητά του και την επιτυχία του στα 46 του χρόνια. Η περιουσία αυτή φυσικά δεν ήταν ο καρπός μόνον του δικη­ γορικού εισοδήματος. Ο μάρτυρας υπεράσπισης - πρωτοκολλητής κατάθεσε για τον αριθμό των υποθέσεων που καταχωρίστηκαν από τον εφεσείοντα ως δικηγόρος των εναγόντων και στις οποίες το Δικαστήριο επιδίκασε έξοδα υπέρ του ενάγοντα. Για το 1979 15 είπε ότι σε 82 υποθέσεις το Δικαστήριο επιδίκασε f2,858.915 έξοδα. Ανάφερε όμως στην αντεξέταση ότι σε άλλες 28 υπο­ θέσεις που καταχωρίστηκαν από τον ενάγοντα δικηγόρο δεν υπήρχε διαταγή για έξοδα υπέρ του ενάγοντα. γιατί οι υπο­ θέσεις συμβιβάστηκαν. Δεν έκαμε έρευνα, ούτε μπορούσε να 20 πει σε πόσες υποθέσεις ο εφεσείων ήταν δικηγόρος εναγόμε­ νων σε πολιτικές αγωγές, κατηγορούμενων σε ποινικές ή σε οποιαδήποτε άλλη δικαστική διαδικασία. Απάντησή του ήταν: "Περιορίστηκα σε έρευνα μόνον στα στοιχεία που μου ζητήθηκαν από το δικηγόρο εναγόμενου". 25 Είναι αναντίλεκτο ότι ο ενάγων από 9 Σεπτεμβρίου, 1979, μέχρι 22 Δεκεμβρίου, .1979, ήταν προσωρινά και ολικά ανί­ κανος για εργασία. Στην απόφασή του το πρωτόδικο Δικα­ στήριο είπε: ''As regards item 8(a) which concerns 10S5 of eamings from 30 9.9.79-22.12.79 at f30. = per day, we find ourselves unab1e 35 ιο accept that.the Plaintiff ha5 ρroνω such a 10S5. As regards the time that the Plaintiff was ουι of work, we find that this is ηοι 106 days, as the Plaintiff alleged, but 90 working days, because we cannot possibly accept that the Piaintiff was working οη Sundays ... his evidence οη this issue is conflicting, 303

(1989)vague and exaggerated .... as regards his law office that his 10ss is ί5,ΟΟΟ.= per year, but these alleged 10sses were never substantiated, as we have already explained. The οηlΥ evidence that we have before us as ιο the income of the Plaintiff duήηg 1979, comes from the list of cases, (Exh. 8), from which ίι appears that ίη 1979 the Plaintiff was entitled ιο receive from his clients the amount of ί2,858.915 mils. Of course, we have ίι ίη evidence that the Plaintiff was doing more Coun work and other legal work at his office. However, we were ηοι given any figures at all and under the circumstances, we again find ourselves unable ιο make any assessment. Our stand is the same as regards the cases where the costs were included ίη the judgment debt and which were mentίoned by the Registrar οη giving evidence. Ιη the result, we shall οηlΥ be able to rely οη the income of 1979 as ίι reflects from Exh. 8, which is ιο the amount of ί2,858.915 mils and beaήηg ίη mind that the working days that the Plaintίff was οη sick leave amount ιο 90 days, then the special damages for 10ss of earnings must be calculated οη this basis. If our aήthmetic is cοπect, we find the Plaintίff is entί­ t1ed to ί822.520 mils 10ss of earnings for 90 days." Το απόσπασμα αυτό κατάδηλα υποστηρίζει τον ισχυρισμό του εφεσεΙΟντα ότι το Δικαστήριο παράλειψε να λάβει υπόψη του σχετική και ουσιώδη μαρτυρLα και ότι ο υπολογισμός της αποζημίωσης για την απώλεια εισοδήματος είναι λανθασμέ­ 5 10 15 20 25 νος. Ο παθών πρέπει να αποζημιώνεται για την απώλεια που υφίσταται από την αμελή πράξη ή παράλειψη του εναγόμε­ νου. Ο παθών πρέπει να αποδεικνύει την απώλεια. Η μαρτυ­ ρία του ενάγοντα δεν ανάφερε λεπτομερειακά την κάθε υπό­ θεσή του και το ποσό που εισέπραττε, ή την κάθε νομική 30 εργασLα που έκαμνε στο γραφεΙΟ και το ποσό που εισέπραττέ για καθεμιά, γιατί, όπως ανάφερε, -δεν κρατούσε βιβλία. Η μαρτυρLα του όμως ήταν σαφής και αναντίλεκτη όσον αφορά το είδος και την έκτασή της. Ήταν καθαρή και σαφής αναφο- 304 35 1 Α.Α.Λ. (Ε) Σπ'ύιο" ν. Χα.,;ζιιχαQαλάμπο"ς Σ.,;"λιανiδης Λ. ρικά με το ποσό που κέρδιζε. Το ποσό αυτό για ένα δικηγόρο ήταν βεβαίως το ακαθάριστο εισόδημά του, δηλαδή από το ποσό αυτό έπρεπε να πληρώνονται όλα τα έξοδα συντήρησης του δικηγορικού γραφείου του. Το Δικαστήριο' απλώς περιο­ 5 ρίστηκε να πει: "we find ourselves unable Ιο accept that the Plaintiff has proved such a loss". Η ενώπιόν του' μαρτυρία όμως αποδείκνυε αυτή την απώλεια. Η μαρτυρία του ενάγο­ ντα, που όπως αναφέραμε ενισχύεται και από τη μαρτυρία του Πρωτοκολλητή, στις περιστάσεις του ελεύθερου επαγγελ­ 10 ματία, αποδείκνυε απώλεια του ύψους των ί30.- την ημέρα. Δεν δεχόμαστε την εισήγηση του δικηγόρου του ότι ο υπολο­ γισμός έπρεπε να γίνει για 106 μέρες, συμπεριλαμβανομέ­ νων Κυριακών και εορτών, εφόσον η απώλεια ζητείται για 15 κάθε μέρα, και κάθε μέρα για τους σκοπούς του εισοδήματος θεωρείται η εργάσιμη μέρα. Για τους πιο πάνω λόγους ο εφεσείων δικαιούται ί30.­ ημερησίως για τις 90 εργάσιμες ημέρες της προσωριτης ολι­ κής ανικανότητάς του. Η προσβαλλόμενη απόφαση θα δια­ 20 φοροποιηθεί ώστε η απώλεια εισοδήματος να αυξηθεί σε ί2,700.-. ΓΕΝΙΚ.ΕΣ ΑΠΟΖΗΜΙΩΣΕΙΣ: Η πρωτόδικη απόφαση προσβάλλεται για τους λόγους ότι: Ι Το Δικαστήριο έσφαλλε στα ευρήματά του για τα πραγ­ ματικά γεγονότα. 25 2. Έσφαλλε στην εκτίμηση και αξιολόγηση της ιατρικής μαρτυρίας. 3. Τα ευρ1lματα ήταν αντίθετα με την όλη ενώπιόν του μαρτυρία. 4. Έσφαλλε στις μόνιμες συνέπειες των σωματικών βλα- 30 βών που υπέστη ο ενάγων από το ατύχημα. 305 ΣτvΙιανίδη, Δ.

(1989)μεταδιασεισικά (post-concussiona]) σύνδρομα; Υπήρχε απώ­ λεια μελλοντικού εισοδήματος και απώλεια ανέσεων. Δεν είναι σπάνιο φαινόμενο να δίδεται συγκρουόμενη ια­ τρική γνώμη ή μαρτυρία στο Δικαστήριο σε υποθέσεις της φύσης αυτής. Με την πρόοδο της επιστήμης, τα Δικαστήρια δέχονται μαρτυρία εμπειρογνωμόνων και χρησιμοποιούν την 5 εξειδικευμένη γνώμη τους για να καταλήξουν σε ορθές απο­ φάσεις. Το καθήκο των μαρτύρων αυτών είναι να δώσουν στο Δικαστή τα αναγκαία επιστημονικά κριτήρια για να μπορέ­ . .Ι να σχηματίσει γνώμη για την ανεξαρτησία της κρίσης του και να καταλήξει ορθά στα ευρήματα των γεγονότων από την 10 ενώπιό του μαρτυρία. Κατά κανόνα η ιατρική μαρτυρία, όπως και άλλη μαρτυρία εμπει.ρογνώμονα, θεωρείται ότι είναι μαρτυρία ανεξάρτητου μάρτυρα. (R. ν. Lαn/eαr [1968] 1 Αl1 Ε-Κ 683. Andreαs Anαstαssiαdes ν. The Republic

(1977)2 C.L.R. 97. Kyriαcos Nicolα Kouppis ν. The Republic

(1977)2 C.L.R. 361.) 15 Υπάρχει όμως κάποια δυσκολία στη μαρτυρία των εμπει­ ρογνωμόνων και ειδικά των γιατρών. Για τους εμπειρογνώ­ μονες μάρτυρες ο Lord Macmil1an στη διάλεξη που έδωσε στο 20 Royal Medico-Psychological Association, το Μάιο του 1934, που δημοσιεύτηκε στο "Law and Other Things" (Cambridge University Press, 1938) είπε: "Οη the other hand, the value of specialised knowledge is incontestable, being the product, as ίι is, of intensive research and experi~nce quite beyond the range of the ordinary practitioner. One of the most interesting problems of the day is how best to utilise the expert ίη the public interest. Ιn the Law Courts we have tri~d three methods. First, and most conspicuously, experts are called ίη by the parties as witnesses ίη supρort of their respective contentions, where technical matters are involved. Ι have had a long and wide experience of expert witnesses, and despite the unkind things which have been said of theIn, Ι am prepared ιο pay tribute Ιο the fairness which they ίη general exhibjr. Βυι the witness-box is a difficult place for 25 30 35 1 Α.Α.Δ. (Ε) 5 10 15 20 25 30 the scientific man Ιο occupy. Ιι is wrong for him to be an advocate. and the contentious atmosphere of the courts is ηο! always conducive Ιο the calm and dispassionate exposition of truth. Probably ίι is quite salutary for the more pretentious type of expert to be exposed to. an occasional ri~9rous crossexamination. but the irήtation which that process .causes him, especially if at the hands of an advocate for whose knowledge of the subject he has a supreme contempt, may welllead Ιο the pronouncement of confident assertions which he may have occasion subsequently Ιο regret. Fair cross-examination - and Ι emphasise the epithet - is one of the best means of eliciting and testing the truth, but not all cross-examinations are fair. Of one thing Ι am certain, and that is that ηο scientific man ought ever ιο become the partisan of a side; he may be the partisan of an ορίηίοη ίη his own science, if he honestly entertains ίι, but he ought never Ιο accept a retainer ιο advocate ίη evidence a particular view merely because it is the view which ίι is ίη the ίη­ terests of the party who has retained him ιο maintain. Το do so is to prostitute science and ιο practise a fraud οη the administration of justice. Ι remember being told by a very eminent civil engineer that when he recetved a retainer to give evidence for a client he used Ιο reply that he did not accept retainers to give evidence for anybαfy, but that he would be happy to consider the matters οη which his help was desired, and if he found that he could support the case he would be prepared to do so. The true role of the expert witness is to afford the court the best assistance he can ίη arήving at the truth, and if he bears this duty ίη mind he will never go far wrong." Παρόλο ότι η συμπεριφορά των ιατρών μαρτ'ίJρων δεν είναι τόσον μεγάλης σπουδαιότητας, όσον είναι η συμπερι­ φορά των κοινών μαρτύρων, είναι όμως ουσιώδης για το σκοπό της αξιολόγησης της μαρτυρίας τους - (Joyce v. Yeomans [1981] 2 ΑΗ E.R. 21). Η μαρτυρία του ενάγοντα αναφορικά με τις συνέπειες και 35 ειδικά τις μόνιμες συνέπειες από τις κακώσεις που υπέστη, κρίθηκε από το Δικαστήριο σαν υπερβολική και ωταράδεκτη . . 309 ΣτυΙιανί.δης Δ. Σπ\ι~oυ v. Xατζηxα~αlάμπoυς

(1989)Με προσοχή διαβάσαμε τη μαρτυρία του. Παρόλο ότι δεν έχομε το πλεονέκτημα, που είχε το πρωτόδικο Δικαστήριο, να παρακολουθήσουμε τη συμπεριφορά του στο εδώλιο του μάρ­ τυρα, συμφωνούμε ότι υπερέβαλλε, ή!και έδιδε μαρτυρία πί­ στεως γεγονότων σαν ζηλωτής για να υποστηρίξει την απαί­ τησή του. θα ταίριαζε στην περίπτωσή του η Αποστολική ρήση: 'Ή πίστις, ελπιζομένων πεποίθησις, βεβαίωσις πραγ­ μάτων μη βλεπομένων." 5 Μεταξύ της μαρτυρίας των ιατρών Ανδρέου και Τεωργίου υιήρξε ουσιώδης διαφορά αναφορικά με την προϋπαρξη της αγκυλωτικής σπονδυλίτιδας και της πάθησης στην αυχενική 10 μοίρα της σπονδυλικής στήλης. Είναι παραδεκτό ότι υπόφερε από αγκυλωτική σπονδυλίτιδα για χρόνια στην οσφυΊ:κή μοίρα της σπονδυλικής στήλης και στην ιερολαγόνιο άρθρω­ ση, (sacroiliac joint). 15 Ο γιατρός Τεωργίου ανάφερε ότι ο εφεσεΙων παραδέχτηκε κατά την εξέταση του ιστορικού του ότι υπόφερε στο παρελ­ θόν στην αυχενική μοίρα και ότι αυτό το διάγνωσε και ο ίδιος. Το Δικαστήριο με ορθά κριτήρια σύγκρινε την ενώπιόν του μαρτυρία, αποδέχτηκε τη μαρτυρία του γιατρού της υπερά­ σπισης, τόσο για την πρσυπαρξη και την έκταση της πάθησης 20 στην αυχενική μοίρα, όσο και για τη μελλοντική επίπτωσή της και έδωκε τους λόγους του γι' αυτό. Eξετάσαμ~ το θέμα εν όψει της επιχειρηματολογίας του ο,)(ηγόρου του εφεσείοντα και της μαρτυρίας, αλλά δεν πει­ 25 σθήκαμε ότι το εύρημα δεν ήταν εύλογα επιτρεπΤό στο Δικα­ στήριο και ως εκ τούτου δεν μπορούμε να επέμβουμε. Αναφορικά με τα μεταδιασεισικά σύνδρομα ο ενάγων ανάφερε ότι είχε απώλεια συγκεντρώσεως, μερική απώλεια μνήμης, πόνους, κεφαλαλγΙες, ζαλάδες, και άλλα. Ο γιατρός που κλήθηκε για την πλευρά του κατάθεσε ότι 30 1 Α.Α.Δ. (Ε) EnvQo" Υ. Χα'tζηχαQαΙάμnο"ς Σος\llιανί6ης Δ. αυτά είναι υποκειμενικά συμπτώματα, υποκειμενικά παρά­ πονα, τα οποία δεν μπορούν να ελεγχθούν αντικειμενικά. 5 Το πρωτόδικο Δικαστήριο απόκλεισε την ύπαρξή τους, εκτός από πόνο που θα παρουσιάζεται στο μέλλον περιοδικά, ελαφράς μέχρι μετρίας μορφής. Περαιτέρω το Δικαστήριο δέχτηκε εξ ολοκλήρου τη μαρτυ­ ρία του γιατρού Γεωργίου και ανάφερε ότι όσα συμπτώματα παρέμειναν αναφορικά με τον αυχένα, κλπ., οφείλονται με 10 ρικά στην προϋπάρχουσα αγκυλαιτική σπονδυλίτιδα και μέρος στο διάστρεμμα του αυχένα. Η ένδειξη του ποσΟJτού είναι 80% στην προϋπάρχουσα πάθηση και 20% στο διά­ στρεμμα που έπαθε στο ατύχημα. Αναφορικά με τον ισχυρισμό ότι ο εφεσείων δεν είναι σε 15 θέση, λόγω των συνεπειών των κακώσεων, να ασκεί το επάγ­ γελμά του, το Δικαστήριο είπε ότι τα μόνιμα συμπτώματα που μπορούν να αποδοθούν στο ατύχημα δεν έχουν αυτή τη συνέπεια και ότι τα συμπτώματα αυτά θα είναι περιοδικά, μικρής έκτασης, που μπορουν να ελεχθούν με φαρμακευτική θεραπευτική αγωγή. Για τους λόγους αυτούς απόρριψε την 20 απαίτηση για μελλοντική απώλεια εισοδήματος. Αναφορικά με τα ευρήματα του Δικαστηρίου δεν πιστεύ­ ουμε ότι πρέπει να επέμβουμε. Παράθεσε τη μαρτυρία και την αξιολόγησε. Το Ανώτατο Δικαστήριο δεν επεμβαίνει στα 25 ευρήματα του πρωτόδικου Δικαστηρίου, εκτός εάν ο εφε­ σείων ικανοποιήσει το Δικαστήριο 'ότι η αιτιολογία είναι ανεπαρκής, ή ότι τα ευρήματα δεν δικαιολογούνται από τη μαρτυρία θεωρουμένης στο σύνολό της. Το Δικαστήριο με απροθυμία επεμβαίνει στα ευρήματα γεγονότων, εκτός στις 30 περιπτώσεις όπου η δικαιοσύνη το απαιτεί, όταν τα ευρήμα­ τα αυτά δεν είναι εύλογα επιτρεπτά, με βάση τα πρωτογενή γεγονότα. (Sofoclis Mamas v. The Firm 'ΆRΜΑ" Tyres

(1966)1 C.L.R. 158' Marikkou Nearchou v. Maria Demetri Pαpaejstathiou

(1970)1 C.L.R. 109' Varnavas G, Varnakides v. Christos Papamichel and Another

(1970)1 C.L.R. 367' S.S. 311 Στ"λιανίδης Δ. ΣΠ\ιQΟ" ν. Χα'tζιιχαQαλάμπο"ς

(1989)Hontestroom v. S.S. Sagaporack, S.S. Hontestroom v. S.S. Durham Castle [1927] A.C. 37, στη σελ. 47' Charalambous ν. Police

(1982)2 C.L.R. 134' Meletios Roussou v. ChristDs Aristodemou,

(1989)1 C.L.R.

1. Αναφορικά με το 'ύψος των αποζημιώσεων, ο ευπαίδευτος δικηγόρος του εφεσείοντα εισηγήθηκε ότι ήταν έκδηλα ανε­ 5 παρκές. Αναφέρθηκε σε δικαστικές Αποφάσεις - Κυπριακές και Αγγλικές. ifa ποσά που επιδικάζονται σε άλλες υποθέσεις είναι κα­ θοδηγητικά. Οι αποφάσεις ξένων Δικαστηρίων μπορεί να 10 είναι καθοδηγητικές, αλλά πρέπει να γίνεται αναπροσαρμο­ γή τους με τις κοινωνικοοικονομικές συνθήκες της χώρας μας. Κάθε υπόθεση κρίνεται με βάση τα δικά της στοιχεία. Βεβαίως η τάση των Δικαστηρίων είναι να αποβλέπουν στο θέμα των αποζημιώσεων, ειδικώς αναφορικά με τον ανθρώ­ πινο πόνο, με περισσότερη ανθρωπιστική διάθεση, χωρίς όμως να παρεκκλίνουν από τη βασική αρχή ότι οι αποζημιώ­ σεις δεν είναι, ούτε για εμπλουτισμό του παθόντα, ούτε για 15 τιμωρία του υπαίτιου, αλλά για την επαναφορά, στο μέτρο του δυνατού, με χρήματα, του παθόντα στην προηγούμενή του κατάσταση. 20 Η απάντηση του Δικαστηρίου στην επιχειρηματολογία για τον εφεσείοντα είναι ότι δεν έχομε πεισθεί ότι οι πρωτόδικοι Δικαστές έσφαλλαν στα συμπεράσματά τους, στην αιτιολο­ γΙα, ή στον υπολογισμό των αποζημιώσεων. Ο εφεσείων πρέ­ 25 πει να πείσει τ.ο Δικαστήριο τούτο να ακυρώσει ή να ανατρέ­ ψει την πρωτόδικη απόφαση. Δεν μας έχει ικανοποιήσει. Η προσβαλλόμενη απόφαση δεν πάσχει από εφαρμογή λανθα­ σμένης αρχής στον υπολογισμό του ποσού των γενικών απο­ ζημιώσεων. Το ποσό δεν είναι υπέρμετρα μικρό, παρόλο ότι είναι χαμηλότερο από το ποσό που πιθανό να επιδικάζαμε αν ήμαστε οι πρωτόδικοι Δικαστές. Αυτός όμως δεν εΙναι λόγος επέμβασης. Η έφεση επιτυγχάνεται στο ζήτημα των ειδικών αποζη- 312 30 1 Α.Α.Δ. (Ε) μιώσεων και το ποσό διαφοροποιείται σε ;(2,925.
2. Το ποσό των ;(2,500.- γενικών αποζημιώσεων παραμένει αμετάβλητο και τελικά το σύνολο του ποσού γίνεται ;(5,425.
3. 5 Με βάση των περί Αστικών Αδικημάτων (Τροποποιητικό) Νόμο του 1985 (Αρ. 156/85), επιδικάζομε τόκο 6% ετησίως πάνω στο ποσό των ειδικών αποζημιώσεων από την ημέρα της καταχώρισης της αγωγής 10 Μαρτίου, 1980 - μέχρι την ημέρα της έκδοσης της Απόφασης στο Επαρχιακό - 23 Ιου­ 10 νίου, 1983, και νόμιμο τόκο 6% πάνω σε όλο το ποσό από την ημέρα της έκδοσης της Απόφασης στο Επαρχιακό Δικαστή­ ριο, μέχρι αποπληρωμής. Ο εφεσίβλητος να πληρώσει το ήμισυ των εξόδων του εφε­ σείοντα στην έφεση. Έφεση επι ΤυΥχάνει στο ζήτημα των 15 ειδικών αποζημιώσεων. Εφεσίβλητος να πληρώσει το ήμισυ των εξόδων. 313