clr/1989/1989_1E_423.pdf

(2)(β}--Η τελευταία αυτή διάταξη δεν tχει σxtσrι με την ευθύνη ερΥοδότη προς ερyσδoτoύμενoVς του ούτε και αποκλείει τtτoια ευθύνη. Ευθύνη εργοδότη προς EργOOOΤ01fμ'έVoνς τoυ-Π"Ύ1LκιVΔΎνoυ-Kατά ποσόν ο εvάyωv ερyoooτoύμεvoς πρίπει να αποδείξει ότι η πηγή κιν­ 10 δύνου είχε παραμείνει για χρόνο μεΥα1ύτερο του εvλόΎOυ χωρίς να αφαιρεθei-Αρνητική η απάvπισrι στο ερώτημα αυτό. Ευθύνη ερΥοδόπι προς ερyoδoΤOOμεvoύς roυ-Klmvvot "σιινεπακ6λovθoι της εργασίας" -Avάλ.vσrι νομολογίας. 15 Έφεση-Evρfιματα πρωτόδικου ΔικαστηρΙOV--Πότε το Εφετείο ΕΠεμβαί­ νει-Ευρήματα στηριζόμενα σε αξιοπιστία μαρτύρων-Πότε το Εφε­ τεΙΟ επεμβαίνει. Έφεmι-Πρωτoyεvή yεyoVΌΤα, που αποδείχτηκαν από την μαρτυρία, την οποία το πρωτόδικο Δικαστήριο δtχθηκε ως αξιόπιστη-Το Εφετείο tχει εξουσία να εξάξει τα δικά του συμπεράσματα από τα εν λόγω πρωτoyεvή yεyoVΌτα είτε επιπρόσθετα είτε σε αντικατάστασrι συμπε­ 20 ρασμάτων του πρωτόδικου ΔικαστηρWv. Ο εφεσf.βλητ;oς (εναγrJyν) εργαζόταν ως φύλακας στην υπηρεσία του εφεσείοντα Δημοτικού Σφαγεl.σu Λεμεσού. Το σφαγείο αποτελείτο 25 από το θάλαμο θανάτωσης των ζώων και από την αίθουσα γραφεf.ων. Από το θάλαμο σφαγής wιήρχε προσπέλαση στην αίθσuσα γραφεf.ων μέσω της αυλής. Επειδή το δάπεδο των γραφεf.ων βρισκόταν σε ψηλότερο επLπεδo εκείνου της αυλής wιήρχαν 3-4 σκαλιά, που οδηγούσαν από την αυλή στην εισοδο της αWoooας. 30 Συνεπεία της σφαγής παρέμεναν μέσα στον θάλαμο σφαγής απο­ μεινάρια από λίπος. 1\α προστασία τους οι σφαγείς ψσQOύν ποδΙνες, των oπokov η σόλα δεν είναι επίπεδη, αλλά χαράσσεται με βαθιά αυ­ λάκια. Η μαρτυρία έδειξε ότΙ. πολλές φορές το λίπος μεταφέρεται μέσα σ' αυτά τα αυλάκια ~τός της αιθovσας σφαγείου. Δεν υπήρξε μαρτυρία σχετικά με το αν δόθηκαν ποτέ οδηγίες προς 424 35 1 Α.Α.Δ. (Ε) Δήμος; Λεμεσο" v. ΧαQ«λάμπο"ς; τους σφαγείς να μην κυκλοφορούν με λερωμένες ποδίνες εκτός του χώρου της αιθουσας σφαγής, ούτε και υπήρξε μαρτυρί.α ότι υπήρχαν δι.ευκολύνσεις γω καθάρισμα των ποδίνων των σφαγέων. Την ημέρα του ατυχήματος και ενώ ο εφεσίβλητος βρισκόταν σε 5 υπηρεσία μέσα στην αυλή του σφαγείου κτύπησε το τηλέφωνο μέσα στην αιΘουσα των γραφείων. Ο εφεσίβλητος έτρεξε να O1Jκώσει το ακουστικό. Όταν πάτησε στο δεύτερο σκαλί έχασε την ισορροπί.α του και έπεσε στο έδαφος με αποτέλεσμα να πληγωθεί. Το πρωτόδικο Δι­ καστήριο δέχθηκε ότι ο εφεσίβλητος γλίστρησε γιατί πάτησε πάνω σε 10 κομμάτι λίπους, που είχε μεταφερθεί με τον πιο πάνω τρόπο πάνω σε ένα από τα σκαλιά. Με βάση τα πιο πάνω γεγονότα το πρωτόδικο Δικαστήριο βρήκε ότι: Ο εφεσείων υπείχε ΕΥΘWΗ. Η παρούσα έφεση αφορά το θέμα της ευθύνης. 15 Το Ανώτατο Δικαστήρι.ο, απορρίπτοντας την έφεση. αναφέρθηκε εκτεταμένα στην νομολογία. από την οποία και πηγάζουν οι νομικές αρχές, που έχουν εκτεθεί σε περίληψη στα πω πάνω περιληπτικά ση­ μειώματα. Εκτός από τα επιχειρήματα, που είχε προβάλει ο εφεσείων και τα 20 οποία απορρίφθηκαν με βάση τις πιο πάνω νομικές αρχές, που εκτ'ίθε­ νται στα πι.ο πάνω περιληπτικά σημειώματα, το Ανώτατο Δικαστήριο απέρριψε και τα ακόλουθα επιχειρήματα του εφεσείοντα: (α) Το επιχείρημα του εφεσείοντα ότι ο εφεσίβλητος δεν απέδειξε ότι ο εφεσείων γνώριζε η όφειλε να γνωρίζει την υπάρξη του λίπους 25 πάνω στΌ σκαλΙ Το επιχείρημα αυτό δεν ευσταθεί, γωτί από την μαρ­ τυρί.α, που δόθηκε, βγαίνει το συμπέρασμα ότι λίπη και άλλες ακαθαρ­ σίες μεταφέρoνto συχνά στα κανάλω της σόλας των ποδίνων των προ­ σώπων. που εισέρχονταν 'στον θάλαμο σφαγής. 30 (β) Το επιχείρημα του εφεσείoνtα ότΙ δεν υπήρξε μαρτυρία ότι την λιπαρή ουσία την τοποθέτησαν ή μετέφεραν οι υπηρέτες του εναγόμε­ νου και όχι οι ιδιοκτήτες των σφαζομένων ζώων. ΤΟ εmχεΙ'Qημα αυτό δεν ευσταθεί, γιατί δεν έχει O1Jμoota αν το λίπος δεν είχε μεταφερθεί από ερΥοδοτούμεγο αλλά απο ιδιοκτήτη ζώου. Η ευθύνη του εφεσεω­ ντα στην σνγκεκριμtvη περίπτοχιη δεν εΙvαι ευθύνη εκ πρoσrήσεως για 35 πράξη ή παράλειψη των υπηρετών ταυ, αλλά βασί~εται στο αvτoτελΙς ανεξάρτητο καθήκον του εργ0δ6τη Mtvavrt στους ερyoδoτoύμεvoύς mυ. 425 Δήμος Λεμεσο" Υ. Xαoα1άμπoVς

(1989)(γ) Η ιδιότητα του εφεσi.βλητoυ ως φύλακα του σφαγείου δεν εξυ­ πακούει αποδοχή του κινδύνου απο ύπαρξη λι.πους πάνω στην σκάλα των γραφείων 1'\ του κινδύνου, που η αμtλεια του εργοδότη του θα προκαλούσε 1'\ θα μεγιστοποιούσε 1'\ αποδοχή ζημιάς από ατύχημα, που θα του προκαλούσε η ύπαρξη λl.πouς στην σκάλα. 5 (δ) Παρά την έλλειψη εξαγωγής συμπερασμάτων από το πρωτόδικό Δικαστ1'\ριο, το Ανώτατο Δικαστ1'\ριο, ως Εφετείο, μπορεΙ με βάση τα πρωτογεν1'\ γεγονότα, που δέχθηκε το πρωτόδικο Δικαστ1'\Ριο, να εξά­ γει, το tδιo τα ακόλουθα συμπεράσματα: ότι οι κΙνδυνοι της μεταφοράς λΙΠους φαν κΙ νδυνοι που μπορού- 1Ο σαν λογικά να εtχαν πρoβλεφθεt από τον εφεσεΙοντα, ότι η λ1'\ψ1Ί επαρκών προφυλακτικών μtτρων για αντιμεtώπιση των κινδύνων αυτών φαν λογικά εφικτ1'\. Το Ανώτατο Δικαστ1'\ριο απέρριψε το επιχεtρημα ότι ο εφεσi.βλητoς έπρεπε να είχε βρεθεί ένοχος συντρέχουσας αμtλειας, γιατί δεν υπάρχει μαρτυρία σχετικά με το θέμα αυτό. Το Ανώτατο Δικαστ1'\ριο τόνισε 15 πώς η θέση του εφεσίβλητου στην δίκη φαν ότι ο εφεσείβλητος έχασε την ισορροπία του και έπεσε, επειδή έτρεχε και σκόνταψε. Η θέση αυτή δεν έγινε δεκτη από το πρωτόδικο Δικαστήριο, που δέχθηκε ως αξιόπι- στη την μαρτυρία του ίδιου του εφεσιβλφου και του μάρτυρα, που εtχε ο τfλεuταi.oς καλtσει. 20 Η tφεση απορρίπτεται με έξοδα οε βάρος του εφεσεωvτα. Α vαφερόμενες αποφάσεις: Αχιλλείδης v. Μιχαηλίδης (19τη 1 Α.Α.Δ. 172; 25 SIllitb Υ. Baker [1891] A.C.325; Ρό Υ. Stepney [1951] A.C. 367; Wilson Υ. Tyneside Window Qeaning [1958j 2 Q.B. 110; Sau1 v. St. Andrews Steam Fishing Co.

(1965)109 S.J. 392; Αθαvασiou v. Γενικού Εισαγγελέα της Δημ.οκρατΙας

(1969)1 Α:Α.Δ. 160; 426 3Ρ 1 Α.Α.Δ. (Ε) Δήμος Λεμεσού Υ. Χα@«λάμπο"ς Haπis Υ. Brίght's AsphaJt Contractors Ltd [1953] 1 ΑΠ E.R. 395; Hicks v. Brίtish Transport Commission [1958] 2 All E.R. 39; QuaJcast (Wolveίbampton) Ltd. v. Haynes [1959] 2 All E.R. 38; Χαραλάμπους Υ. Μετάλκο Λ τδ.

(1982)1 Α.Α.Δ.636; 5 Naismitb Υ. London FiJm Production Ltd. [1939] 1 ΑΠ E.R. 794; London Graving Dock Υ. Horton [1951] A.C. 737; Μανθόπσυλος Πλάστικς Λτδ. Υ. Χατζηιαισήφ

(1983)1 Α.Α.Δ.291; Speed v. Tbomas Swift & Co. Ltd [1943] 1 All E.R. 539; GeneraJ Qeaning Contractors Ltd v. Christmas [1953] A.C. 180; 10 Usten v. Romford lce and Cold Storage Co. Ltd. [1957] A.C. 555; Ward Υ. Tesco Stores Ltd. [1976] 1 ΑΠ E.R. 210; Richards Υ. w'F. Wbite & Co. [1957] 1 Uoyd' s R. 367; Davies v. De HaγjJJand Aircraft Co. Ltd. [1950] 2 All E.R. 582; Hurley Υ. J. Sanders & Co. Ltd. [1955] 1 ΑΠ E.R. 833. 15 Έφεση. Έφεση από τον εναγόμενο εναντίον της απόφασης του Επαρχιακού Δικαστηρίου Λεμεσού (Koμφιώtης, E.~.) ημερο­ μηνΙας 6 ΜαΤου, 1985 (Αρ. Αγωγής 4082/82) με την οποία επεδικάστηκε πληρωμή στον ενάγοντα ποσού f2,5S0= αποζη­ 20 μιώσεις δια σωματικές βλάβες και ζημιές που υπέστη ο ενα­ γόμενος κατά την διάρκεια εργασLας στην υπηρεσΙα των ενα­ γόμενων. 427 Δήμος Λεμεσο'ύ v. XαQαlάμπo"ς

(1989)Β. Βασιλειάδης, για τον ενάγοντα. r. ΠσταμΙτης, για τους εναγόμενους ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ Δ: Την απόφαση του Δικαστηρίου θα απαγγείλει ο Δικαστής 1. Πογιατζής. ΠΟΓΙΑΤΖΗΣ Δ: Η έφεση αυτή στρέφεται εναντίον από- 5 φασης του Επαρχιακού Δικαστηρίου Λεμεσού με την οποία επιδικάστηκε πληρωμή στον εφεσίβλητο, ενάγοντα στην αγωγή, ποσού ί2,550 αποζημιώσεις εναντίον του εφεσείοντα, εναγόμενου στην αγωγή. Κατά τον ουσιώδη χρόνο ο εφεσίβλητος ήταν φύλακας 10 στην υπηρεσία του Δημοτικού σφαγείου Λεμεσού. Ιδιοκτήτης και υπεύθυνος για τη λειτουργία του σφαγείου ήταν ο εφε­ σείων Δήμος Λεμεσού. Το σφαγείο αποτελείται από το θάλαμο θανάτωσης των ζ~ και από την αίθουσα γραφείων. Με­ ταξύ των δυο κτιρίων υπάρχουν μάνδρες στις οποίες μεταφέρονται τα ζώα που πρόκειται να θανατωθούν. Από το θάλαμο σφαγής υπάρχει προσπέλαση στην αίθουσα γρα­ φείων μέσω της αυλής. Μέσα στην αίθουσα γραφείων υπάρ­ χουν δυο τηλέφωνα' ένα στο γραφείο του φύλακα και ένα στο γραφείο του επόπτη. Επειδή το δάπεδο της αίθουσας γραφείων βρίσκεται σε ψηλότερο επίπεδο εκεί νου της αυλής, 15 20 υπάρχουν 3-4 σκαλιά από τσιμέντο μπροστά από την είσοδο της αίθουσας. Μέρος της αυλής είναι χώμα και το μέρος κα­ λύπτεται από πρέμιξ με ανώμαλη επιφάνεια. Το σφαγείο κα­ θαρίζεται μια φορά κάθε εικοσιτετράωρο. περίπου στις οκτώ 25 η ώρα κάθε πρωί. Οι σφαγείς θανατώνουν τα ζώα καθτιμερικά κυρίως ματαξύ των ωρών οκτώ το βράδυ και οκτώ το ΕΠόμενο πρωί. Υπάρχει όπως μαρτυρία που δεν έχει αντικρουστεί ότι πολλές φορές η σφαγή αρχίζει από το απόγευμα μετά τις τέσσερις η ώρα. Επακόλούθο της σφαγής και γδαρσΙ~ ματος των ζώων είναι να παραμένουν μέσα το θάλαμο απο­ μεινάρ~ από λίπος τα οποία προκαλούν γλύστρημα αν πα­ τήσει κάποιος πάνω σ' αυτά. Για προστασία τους οι σφαγείς φορούν ποδίνες των οποίων η σόλα δεν είναι επίπεδη. Στην 428 30 1 Α.Α.Δ. (Ε) Δήμος Λεμεσού Υ. ΧαQαΙάμπο"ς Πο"(ιατζής Δ. εξωτερική κάτω επιφάνειά της υπάρχουν βαθιά αυλάκια, μέσα στα οποία, σύμφωνα με τη μαρτυρία, εισέρχονται μερι­ κές φορές απομεινάρια λίπους τα οποία μεταφέρονται έτσι έξω από το θάλαμο και δυνατό να αφεθούν μέσα στην αυλή ή 5 οπουδήποτε τύχει να περπατήσει ο σφαγέας μετά την έξοδο του από το θάλαμο. Σύμφωνα με τη μαρτυρία, συμβαίνει οι σφαγείς να καλούνται στο γραφείο σε περίπτωση που κά­ ποιος τους ζητά στο τηλέφωνο. Είναι γεγονός, αν και δεν επισημάνθηκε από το πρωτόδικο Δικαστήριο, ότι δεν υπάρχει 10 μαρτυρία ότι δόθηκαν ποτέ οδηγίες ή ότι έγινε ποτέ σύσταση στους σφαγείς ή άλλους που εισέρχονται στο θάλαμο σφαγής να μην κυκλοφορούν με τις ποδί νες τους σε άλλους χώρους του σφαγείου μετά την έξοδό τους από το θάλαμο, χωρίς 15 πρώτα να τις καθαρίσουν. Ούτε υπάρχει μαρτυρία ότι υπάρ­ χουν διευκολύνσεις για το καθάρισμα των ποδί νων κοντά στην πόρτα που οδηγεί από το θάλαμο σφαγής στους υπόλοι­ πους χώρους του σφαγείου. Όπως δε ο σφαγέας Μ.Ε. 4 Μι­ χαλάκης Δημητρίου δήλωσε στην κατάθεση του, μέσα στα αυ­ λάκια της σόλας·των ποδίνων του πολλές φορές μεταφέρει 20 λίπη από το θάλαμο μέχρι και το σπίτι του. Στις 5 μ.μ. περίπου της 9ηςΙουνίου 1982, ενώ ο εφεσίβλη­ τος βρισκόταν σε υπηρεσεία μέσα στην αυλή του σφαγείου, κτύπησε το τηλέφωνο μέσα στην αίθουσα των γραφείων. Έτρεξε για να σηκώσει το ακουστικό. Όταν πάτησε πάνω στο 25 δεύτερο σκαλί, έχασε την ισορροπία του και έπεσε στο έδα­ φος με αποτέλεσμα να πληγωθεί. Ήταν από την αρχή ο ισχυ­ ρισμός του ότι γλύστρησε όταν πάτησε πάνω σε κομμάτι λί­ πους που βρισκόταν πάνω στο χαλί. Η εκδοχή του εφεσείοντα ήταν ότι ο εφεσίβλητος από τη δική του απροσε­ 30 ξία σκόνταψε και έπεσε λόγω της βιασύνης του να φτάσει στο τηλέqxoνο. ~ Το πρωτόδικο'Δικαστήριο άκοοοε τη μαρτυρω που προσή­ χθηκε πάνω στο επίδικο αυτό θέμα. Ήταν μόνο η μαρτυρία του εφεσίβλητου που υποστηρίχτηκε από κέίνη του 'αυτόπτη 35 μάρτυρα Μιχαλακη Δημητρίου οι οποίοι απέρριψαν την ΕΚ­ δοχή της υπεράσπισης. Το σχετικό εύρημα του πρωτόδικου 429 ΠΟΥια't'ζή~ Δ. , Δήμo~ Λεμεσού v. ΧαQα)'άμπο,,~

(1989)Δικασττιρίου rιταν ότι ο εφεσ(.βλτιτος γλύστρτισε όταν πάττισε σε κομμάτι λίπους που υπrιρχε πάνω στο δεύτερο σκαλί και που πιθανότατα μεταφέρθτικε εκεί από το θάλαμο σφαγής με τον τρόπο που επεξτιγrισαμε πιο πάνω. Ακολούθως, αφού αναφέρθτιΚε επί μακρό σε διάφορες αυθεντίες, το πρωτόδικο Δικαστrιριo κατάλτιξε στο συμπέρασμα ότι τι ύπαρξτι του λί­ 5 πους πάνω στο σκαλί rιταν αποτέλεσμα παράλειψης του εφε­ σείοντα εργοδότη να λάβει τις λογικές εκείνες προφυλάξεις για την ασφάλεια του εφεσίβλητου που είχε υποχρέωση να λάβει. 10 Με την έφεσή του ο εφεσείων επικαλείται τους εξής λό­ γους εφέσεως: "

1. Η απόφαση είναι εσφαλμένη από απόψεως νόμου.
2. Τα ευρrιματα του εντίμου Δικαστή πάνω στα γεγονό­ τα είναι εσφαλμένα και εναντίον του βάρους της μαρτυ­ 15 ρίας.
3. Δεν αποδείχθηκε ότι ο εναγόμενος εγνώριζε ή ότι έπρεπε να γνωρίζει την ύπαρξη λιπαρrις ουσίας εις τα σκαλιά του γραφείου που απείχαν SΟ·μέτρα από το σφα­ γείο, ούτε ότι παρέλειψε να την αφαιρέσει για διάστημα μεγαλύτερο του ευλόγου, ούτε για πόσο διάστημα χρόνου 20 η λιπαρή ουσία παρέμενε στα σκαλοπάτια.
4. Δεν αποδείχθηκε ότι τη λιπαρrιν ουσία την τοποθέτη­ σαν ή μετέφεραν οι υπηρέτες του εναγόμενου και όχι ιδιο­ κτήτες σφαζομένων ζώων. 25 S. Εσφαλμένα και εναντίον του βάρους της μαρτυρίας αποφασίστηκε ότι ο εναγόμενος δεν διατηρούσε ασφαλές μέρος εργασίας ή ασφαλές σύσττιμα εργασίας.
5. Κατ' ουσίαν αποφασίστηκε ότι η απλrι ύπαρξη της λιπαρής ουσίας απόδειχνε παράλειψη του εναγόμενου να πάρει λογική φροντίδα για την προστασία του ενάγοντα που νομικά δεν είναι ορθό. 430 30 1 Λ.Λ.Δ. (Ε) Δήμος Λεμεσού Υ. ΧαQαΙάμποvς ΠΟΥιατζής Δ.
6. Εσφαλμένα αποφασίστηκε ότι ο ενάγων δεν είχε συν­ τρέχουσαν αμέλεια.
7. Το Δικαστήριο εσφαλμένα παρέλειψε να αποφασίσει ότι η ύπαρξη της λιπαρής ουσίας ήτο συνεπακόλ υθο της 5 εργασίας του ενάγοντα (ίncidental to the employment of the plaίntiff) και ότι γι' αυτό ο εναγόμενος δεν είχε ευθύ­ νη.
8. Εσφαλμένα το Δικαστήριο αποφάσισε ότι οι αυθε­ ντίες (the authorities) που αναφέρθηκαν εκ μέρους του 10 εναγόμενου δεν μπορούν να έχουν εφαρμογή στη παρού­ σαν υπόθεση.
9. Σύμφωνα με αυτές τις αυθεντίες (authorίties) ο ενα­ Ύόμενος δεν έπρεπε να καταδικασθεί". Προκύπτει από τους πιο πάνω ισχυρισμούς ότι οι δέκα 15 λόγοι εφέσεως ταξινομούνται σε τρεις κατηγορίες. Η πρώτη κατηγορία αφορά τα ευρήματα του πρωτόδικουΔικαστηgίου πάνω στα γεγονότα και περιλαμβάνει το λόγο εφέσεως αρ.
10. Η δεύτερη κατηγορία αφορά την ευθύνη του εφεσείοντα βάσει του νόμου και περιλαμβάνει τους λόγους εφέσεως αρ. 20 1, 3,4,5,6,8,9 και
11. Τέλος, η τρίτη κατηγορία αφορά την ευθύνη του εφεσίβλητου και περιλαμβάνει το λόγο εφέσεως αρ. 7 θα προχωρήσουμε στην εξέταση των λόγων εφέσεως με βάση την πιο πάνω ταξινόμηση και με την πιο πάνω σειρά. Ευρήματα πάνω στα γεγονότα. 25 Στην κατ' έφεση δικαιοδοσία του το Ανώτατο Δικαστήριο έχει εξουσία να εξετάσει την ορθότητα των ευρημάτων του πρωτόδικου Δικαστηρίου πάνω σε πρωτογενή γεγονότα και σε περίπτωση που ικανοποιείται ότι υπάρχει εύλαΥη αιτία να 30 επέμβει δε διστάζει να τα ακυρώσει και να τα αντικαταστήσει ακόμα με δικά του ευρήματα. Κατά κανόνα το Ανώτατο Δικαστήριο, αποδίδει στα ευρτιματα του πρωτόδικου Δικα­ στηρίου, ιδιαίτερα όταν αυτά στηρίζονται στην αξιοπιστία 431 ΠΟΎιατζής Δ. • Δήμος Λεμεσο\! Υ. ΧαQαλάμΠΟ\1ς

(1989)των μαρτύρων που μόνο το ίδιο είχε την ευκαιρία να δει και να ακούσει, το δέοντα σεβασμό και επεμβαίνει μόνο σε εξαι­ ρετικές περιπτώσεις με βάση αυστηρές αρχές που έχουν από παλιά νομολογηθει. Εκείνος που αμφισβητεί τα ευρήματα του πρωτόδικου Δικαστηρίου πάνω σε πρωτογενή γεγονότα έχει βαρύ έργο να επιτελέσει και για να επιτύχει θα πρέπει να ικανοποιήσει το Δικαστήριο είτε ότι δεν υποστηρίζονται από την προσαχθείσα μαρτυρία, εξεταζόμενη στο σύνολό της, είτε ότι οι λόγοι με τους οποίους αιτιολογούνται δεν είναι ικανοποιητικοί. Αναφέρουμε ενδεικτικά την υπόθεση Z7}vων Αχιλλείδηςν. Βύρων Μιχαηλίδης

(1977)1 Α.Α.Δ. 172. Στην παρούσα έφεση προβλήθηκε το επιχείρημα ότι τα ευ­ ρήματα του πρωτόδικου Δικαστηρίου ότι (α) υπήρχε λίπος πάνω στο σκαλί, (β) ότι μπορούσε το λίπος να είχε μεταφερ­ θεί μέχρι το σκαλί από θάλαμο σφαγής μέσα στη σόλα των ποδίνων εκείνων που βρίσκονταν μέσα στο θάλαμο σφαγής και (γ) ότι ο εφεσίβλητος έχασε την ισορροπία του γιατί πά­ 5 10 15 τησε πάνω σε κομμάτι λΙΠος που βρισκόταν πάνω στο σκαλί, ήταν λανθασμένα και εναντίον του βάρους της μαρτυρίας. Ο εφεσείων απέτυχε να μας πείσει ότι το επιχείρημά του είναι βάσιμο. Όλα τα πιο πάνω ευρήματα δικαιολογούνται απόλυ­ 20 τα από τη μαρτυρία που τέθηκε ενώπιον του πρωτόδικου Δι­ καστηρίου και, επομένως, δεν ενδείκνυται ούτε δικαιολογεί­ ται οποιαδήποτε δική μας επέμβαση σ' αυτά. Η ευθύνη του Εφεσείοντα. 25 Με την Έκθεση Άπαίτησής του, ο εφεσίβλητος τοποθετεί την ευθύνη του εφεσείοντα για το δυστύχημα που συνέβηκε πάνω σε διαζευχτική βάση' το ένα σκέλος της αναφέρεται στο ισχυριζόμενο αστικό αδίκημα της αμέλειας και/ή παράβασης θέσμιου καθήκοντός του σαν εργοδότη, και το άλλQ σκέλος αναφέρεται στην ισχυριζόμενη παράβαση όρων της σύμβασης. εργοδότησης που σχετίζονται με την aQqxIλEta του εφεσίβλη­ του σαν εργοδοτούμενου προσώπου. Με βάση την αρχή του Κοινοδικαίου, ο εργοδότης έχει κα- 432 30 1 Α.Α.Δ. (Ε) Δήμος Λεμεσο" Υ. ΧαtαΙάμπΟ\1ς ΠΟΥια-rζής Δ. θήκον προς εκείνους που εργοδοτεί να λάβει λογικά μέτρα και φροντίδα για την ασφάλεια τους που υπαγορεύουν οι πε­ ριστάσεις της κάθε υπόθεσης. 5 Παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο το ΠLQ πάνω καθή­ κον του εργοδότη καθορίζεται και διατυπώνεται ·σε παλαιό­ τερες συνήθως αποφάσεις προσφέρει η υπόθεση Smith v. Bak.er[1891] A.C. 325 (Η.Ι.), στην οποία ο Λόρδος Herschell 10 λέγει στη σελίδα 362 ότι ο εργοδότης έχει καθήκον ..... so to carry οη his operations as not to subject those employed by him to unnecessary ήsk". Σε πιο πρόσφατες αποφάσεις, το καθήκον συνήθως περι­ γράφεται κάπως διαφορετικά. Στην υπόθεση Paris Υ. Stepney B.C. [1951] A.C. 367, ο Λόρδος Oak.sey είπε στη σελίδα 384 ότι: "The duty of aπ employer towards his servaπt is to take 15 20 25 reasonable care for the' servant's safety ίη all the cίrcumstances of the case", εις δε την υπόθεση Wflson Υ. Tyneside Window Cleaning Co. [1958] 2 Q.B. 110, ο Λόρδος Parker είπε τα εξής στις σελίδες 123, 124: "Ι think that this case is a very good example of the diffj.culties that one gets into ίη treating the duty owed at common law by a master ιο his serνant as a number of separate duties ... It is ηο doubt convenient, when one is dealing with any particular case, Ιο divide that duty ίηιο a number of categοήes; but for myself Ι prefer ιο consider the master's duty as one applicable ίη a11 the circumstances, namely, to take reasonable care for the safety of his men, or... Ιο take reasonable care so Ιο carry ουΙ his operaιίοη as ηοι ιο subjuct those employed by him ιο unnecessary ήsk". Χαρακτηριστική της φύσης και έκτασης του καθήκοντος του 30 εργοδότη είναι και η υπόθεση Sa.uJ Υ. St. Andrews Steam Fishing Co.

(1965)109 5.1. 39'2, στην οποία τονίστηκε ότι σε σοοχετισμό με τις επικρατούσες περιστάσεις ο εργοδότης έχει υποχρέωση να λαμβάνει υπόψη τη λογική ασφάλεια των προσώπων που εργοδοτεί και την ανάγκη απαpuyής προβλεπτών κινδύνων. 433 ΠΟΥιατζής Δ. Δήμος Λεμεσού v. ΧαQαλάμnοvς

(1989)Στην Κύπρο, με την αχόφαση του στην υπόθεση Σάββας Αθανασίου v. JΈνικoV ΕισαΥΥελέα της Δημοκρατίας

(1969)1 Α.Α.Δ. 160, το Ανώτατο Δικαστήριο υιοθέτησε την αρχή όπως διατυπώθηκε στο απόσπασμα που παραθέτουμε πιο πάνω από την απόφαση του Λόρδου Herschell στην υπόθεση Smith Υ. Baker (ανωτέρω). Στην ίδια υπόθεση το Ανώτατο Δικαστήριο υιοθέτησε την ερμηνεία της φράσης "περιττός κίνδυνος" (unnecessary ήsk) που έδωσε ο Δικαστής Slade στο 5 πιο κάτω απόσπασμα της απόφασης του στην υπόθεση Harris Υ. Bright's Asphalt Contractors, Ltd, A1lard & Saunders, Ltd. [1953] 1 All E.R. 395, στη σελίδα 397: 10 'Ίη case there is any doubt about the meaning of the word "unnecessary", Ι would take the duty as being a duty ηοι ιο subject the employee Ιο any risk which the employer can reasonably foresee, or, Ιο ρυι ίι slightly 10wer, ηοι ιο subject the employee Ιο any risk that the employer can reasonably foresee and against which he can guard by any measures, the convenience and expense of which are ηοι entirely disproportionate 10 the risk involved." 15 Σχετικό επί του προκειμένου είναι το πιο κάτω απόσπα­ σμα από την απόφαση του Λόρδου Δικαστή Parker στην υπό­ 20 θεση Hicks v. British Transport Commission [1958] 2 ΑΙΙ E.R. 39, στη σελίδα 49, το οποίο επείσης υιοθέτησε το Ανώτα­ το Δικαστήριο στην υπόθεση Αθανασίου v. ΓεΥικού ΕισαΥΥε­ λέα (ανωτέρω): 25 "Whether the risk is such that a prudent employer exercising reasonable care should take steps Ιο guard against ίι depends οη a number of considerations - cenainly οη three: first, whether such an employer could reasonably foresee the ήsk of accident ιο an· employee; secondly if so, the degree of injury likely 10 result; and, thirdly, the nature of the precautions necessary guard against tha risk. If ηο precautions can guard against the risk then ίι cannot be said 10 be an unnecessary ήsk. Equally, if the precautions involve great expense, that is Ιο be ρυι ίη1Ο the scale and weighed with rhe other considerations." 434 30 35 1 Α.Α.Δ. (Ε) Δήμος Λεμεσο" Υ. ΧαQαλάμnο"ς ΠΟΥιατζής Δ. Τι ακριβώς απαιτεί η λογική φροντίδα που πρέπει να ΕΠι­ δείξει ο εργοδότης στην κάθε περίπτωση είναι ερώτημα πραγματικό και όχι νομικό' για να απαντήσει δε το ερώτημα αυτό ο Δικαστής μπορεί να λάβει υπόψη του οποιαδήποτε ει­ 5 . σήγηση που θα κρίνει με το κριτήριο της κοινης. λογικής ότι . συνάδει με τις ιδιαίτερες περισΤάσεις της κάθε :υπόθεσης. Σχετικό επί του προκειμένου είναι το ακόλουθο απόσπασμα από την απόφαση του Λόρδου 10 Denning στην υπόθεση QUa1C8St (Wo}verhampton), Ltd v. Haynes [1959] 2 All E.R. 38, στις σελίδες 44 και 45, το οποίο έχει υιοθετηθεί από το Δικαστή Σαββίδη στην υπόθεση Α νδρέας Χαραλάμπους v. Μετάλκο Ατδ.

(1982)1 Α.Α.Δ. 636: 15 20 25 "... What did reasonable care demand of the employers ίη this particular case? That is ηοί a question of law at all but a question of fact. Το solve ίι, the tribunal of fact - be ίι judge or jury - can take ίηto account any proposition of good sense that is relevant ίη the circumstances, but ίι must be ware ηοι Ιο treat ίι as a proposition of law. Ι may perhaps draw an analogy from the Highway Code. Ιι contains many propositions of good sense which may be taIcen ίηιο account ίη considerating whether reasonable care has been taken, but ίι would be a mistake to elevate them ίηιο propositions of law." Απ' όλα τα ανωτέρω προκύπτει ότι, εν όψει της ερμη­ νείας στην υπόθεση Haπis v. Saunders (ανωτέρω) της φρά­ σης "περιττός κίνδυνος" (unnecessary ήsk) που χρησιμο­ ποιήθηκε στον καθορισμό του υπό ~ρίση καθήκοντος του εργοδότη στην υπόθεση Smith Υ. Βaker(ανωτέρω), η έκταση του καθήκοντος αυτού όπως μεταγενέστερα διατυπώθηκε στην υπόθεση Pa.ris v. Stepney (ανωτέρω) δε διαφέρει καθό­ 30 λου από εκείνο που καθορίστηκε στην υπόθεση Smith Υ. Baker (ανωτέρω). Μέρος του γενικότερου καθήκοντος του εργοδότη αποτελεί η υποχρέωσή του να παράσχει και διατηρεί το χώρο της εργα­ σίας ασφαλή (to provide safe place of work). Η υποχρέωση 35 αυτή έχει καθοριστεί από το Λόρδο Δικαστή Goddard στην 435 ΠΟΥια:ιζής Δ. Δήμος Λεμεσoiι Υ. ΧαοαΙάμπΟ\!ς (1'19) υπόθεση Naismith v. London FiJm Productions Ltd. [1939] 1 All E.R. 794, στη σελίδα 798, ότι είναι "not merely to wam againt unusual dangers known to them, .... but also to make the place of employment ........ as safe as the exercise of reasonable sk.ill and care would peπnit.", και έχει περιγραφεί από το Λόρδο Δικαστή Porter στην υπόθεση London Graving Dock Υ. Horton [1951] A.C. 737 ως εξής: "The duty of a master to his serνant is higher than that of an ίnvitor to an ίnvitee". Τέλος, στο Σύγγραμμα Charlesworth οη Negligence, 5η έκδοση, σελ. 135, παράγραφος 203, κάτω από τον τίτλο Safe Place of Work, αναφέρονται μεταξύ άλλων, τα εξής: ..... Ιη any case the ernployer is liable if the failure ιο exercise reasonable care and skill is that of an independent contractor, and is οηlΥ excused frorn liability if the danger is due ιο a latent defect, not discoverable by reasonable care and skill οη the part of anyone." . 5 10 15 Στο ίδιο σύγγραμμα, κάτω από τον ίδιο τίτλο, στη σελίδα 136 αναφέρονται μεταξύ άλλων, τα εξής: "Moreover, the duty to provide a safe place of work is fulfilled by providing a place as safe as care and skill can do ίι, having regard to the nature of the place. If the workrnan is working οη a scaffold οτ a roof ίι rnust be a safe scaffold οτ roof, but ηο cornplaint can be rnade that working there is ηοΙ as safe as working οη level ground. As long as the ernployer rnakes the working place as safe as ίι can reasonably be rnade, he has satisfied his obligation." 20 25 Αν κάποιος εξαιρετικός (exceptional) κίνδυνος ή συμβάν καταστήσουν προσωρινά τον τόπο εργασίας ανασφαλή, η ευ­ θύνη του εργοδότη θα κριθεί ανάλογα με την απάντηση που θα δοθεί στο εξής ερώτημα: Ο λογικά συνετός ερ-Υοδότης θα προκαλούσε ή θα επέτρεπε την παρουσία των επικίνδυνων αυτών συνθηκών και σε ποιο βαθμό; Σχετικό πάνω στο θέμα αυτό είναι το πιο κάτω απόσπασμα του ίδιου συγγράμματος, παράγραφος 205, σελίδες 137 και 138: 436 30 1 Α.Α.Δ. (Ε) 5 10 15 20 25 30 35 Δήμος Λεμεσο" Υ. ΧαQαλάμnοvς ΠΟΥιατζής Δ. 'Άρart from its construction, a place of work may become unsafe owing Ιο some temporary condition or some obstruction being created οη ίι Ιη such a case the test 10 be applied is whether a reasonably prudent employer would have caused or permitted the existence of that state of affairs" which is complained of, so that what constitutes a bήdge of hi~ duty ίη any given set of circumstances is a question of degree. However if a place has become unsafe due 10 some temporary or exceptional danger, e.g. an unexploded shell, and the οηlΥ knowledge of the danger was that of fellow serνants, who were neither foremen nor charge-hands, ίι has been held that the employers were ηοΙ ίη breach of their duty Ιο provide a safe place of work, because such knowledge ought ηοι Ιο be impu-ted Ιο them. When a ,workman slipped οη a patch of οίι or water or both which had accumulated, possibly ίη a depression, οη the concrete floor of a passage ίη a factory, Somerνell L.J. said that he felt ίι impossible 10 say that the mere existence of these conditions 'jndicates any failure Ιο take reasonable care 10 protect those employed from unnecessary ήsk.' Again, when the entrance 10 a factory became slippery owing Ιο a sudden fall of snow which froze as ίι feIl a quaner of an hour or so before the factory opened, and a workman slipped ίη ente-ήηg, the employers were held ηοΙ liable, οη the ground that there had been ηο failure 10 exercise reasonable care. Ιη Latimer ν. A.E.C. Ltd. after an exceptionally heavy storm the floor of a factory became flooded. When the water drained away ίι left an oily film οη the floor which was slippery. Sawdust was ρυι down but, owing 10 the large area of the floor, there was ηοΙ enough 10 cover all the floor and a workman slipped οη a part of the floor which had ηο sawdust. Lord Tucker said that the οηlΥ question was 'Has ίι been proved that the floor was so slippery that, remedial steps ηοι being possible, a reasonably prudent employer would have closed down the factory rather than allow his employees Ιο run the ήsks involved ίη continuing work?' As there was ηο evidence of an)' complaint or of any other person being ίη difficulty from the floor, the employers were held ηοΙ liable, since they had taken all reasonable steps 10 deal with the conditions short of closing the facto- 437 ΠΟΥιατζής Δ. Δήμος Λεμεσο"; Υ. XaQalcXμno~ (1'.'> ry or part of ίι, which WQuld have been unreasonable ίη the circurnstances. Ιη Vinnyey Υ. Stαr Pαper Mills Cumming Bruce J. held that there was ηο reasonably foreseeable ήsk that a workrnan brought Ιο the scene where sorne slippery substance had been allowed negligently Ιο escape οη Ιο the floor, and charged expressly with the duty of cleaning υρ the rness with a squeegee, would slip ίη the course of perfoming such a sirnple duty." 5 Ένα άλλο μέρος του ευρύτερου καθ'ήκοντος που έχει ο ερ­ γοδότης είναι να εφαρμόσει ασφαλές σύστημα διεξαγωγ'ής της εργασίας. Ένα σύστημα εργασLας δεν είναι ασφαλές αν 10 δεν προστατεύει ικανοποιητικά τα πρόσωπα που εργοδοτού­ νται από κάποιο συγκεκριμένο κίνδυνο που μπορεί λογικά να προβλεφτεί και ο οποίος μπορεί να αντιμετωπιστεί με προστατευτικά μέτρα των οποίων η λύση είναι αφ' ενός πρα­ κτικά εφικτ'ή και αφ' ετέρου η δαπάνη που συνεπάγεται δεν 15 είναι εντελώς δυσανάλογη προς το είδος και το μέγεθος του κινδύνου που στοχεύουν να αποφύγουν. Σχετικ'ή επί του προ­ κειμένου είναι η απόφαση στην υπόθεση MαVΘΌΠoυλoς Πλά­ στικςΑτδ. v. AντώVΗ Χατζηϊωαήφ

(1983)1 Α.Α.Δ. 291. Η έννοια της φράσης "σύστημα εργασίας" (system of work) δί­ 20 νεται στο πιο κάτω απόσπασμα από το σύγγραμμα Charlesworth οη Negligence, ST} έκδοση, σελ. 147, παράγρα­ φος217: 'Ά systern of work is the terrn used to descήbe the organi- sation of the work, the way ίη which ίι is intended rhe work shall be carried out, the sequence of events, the taking of precautions for the safety of the rnen and at what stages, the nurnber of rnen required Ιο do the job, the parts ιο be taken by the various rnen ernployed and the tirne at which they shall do their various parts. Further, 'ίι includes ... or rnay include according to circurnstances, such rnatters as the physicallayout of the job the setting of rhe stage, so to speak - the sequence ίη which the work is to be carried out, the provision ίη proper cases of warnings and notices, and the issue of special instructions. Α systern rnay be adequate for the whole course of the 438 25 30 35 1 Α.Α.Δ. (Ε) Δήμo~ Λεμεσού Υ. ΧαQαΙάμπο,,~ ΠΟΥLα'tζή~ Δ. job or ίι may haνe to be modified or improνed to meet circumstances which arise. Such modifications or improνements appear to me equally to fall under the head of system." Στην υπόθεση MαVΘΌπoυλoς v. Χατζηϊωσήφ.( Q.νώτερω) το 5 Ανώτατο Δικαστήριο δίνΕΙ ακόμα πιο ευρεία έννοια στο επί μέρους καθήκον του εργοδότη που συνηθίζεται να περι γρά­ φεται με τη φράση "safe system of work" αφού σ' αυτό ΠΕ­ ριέλαβε και το επίσης εξειδικευμένο καθήκον τσυ εργοδότη 10 να προμηθεύσει ασφαλή τόπο εργασίας (safe place of work). Ο Δικαστής Α. Λοίζου (όπως ήταν τότε), λέγει συγκεκριμένα τα εξής στη σελίδα 295: 15 20 'Ίι is the employer's duty towards his employees to proνide a safe system of work which includes the proνision of competent staff of men, suitable machinery for the work, adequate superνision of the work and safe premises for work. The duty includes both the establishment as well as the enforcement of such a system by means of adequate directions and the mode of its operation without this meaning that the employer must decided ση eνery detail of the system of work or mode of σρeration." Οι πιο πάνω ερμηνείες είναι μόνο ενδεικτικές της σημα­ σίας του όρου "σύστημα εργασίας" που συναντάται στη σφαί­ ρα του δικαίου των καθηκόντων του εργοδότη για την ασφά­ 25 λεια των προσώπων που εργοδοτεί. Τι ακριβώς πρέπει να περιλαμβάνει το σύστημα εργασίας στην κάθε περίπτωση εξαρτάτι αποκλειστικά από τα ιδιαίτερα περιστατικά της κάθε υπόθεσης. Βλέπε σχετικά τις υποθέσεις Speed Υ. Thomas Swift & Co. Ltd [1943] 1 All E.R. 539, και Χαραλά­ μπους Υ. Μετάλκο (ανώτερω). 30 Το καθήκον του εργοδότη να καθορίσει και να εφαρμόσει ένα ασφαλές σύστημα εργασίας δεν είναι απόλυτο, έχει δε περιγραφεί με τα εξής λόγια από το Λόρδο Tucker στην υπό­ θεση Genera1 CJeaning Contractors Ltd. Υ. Chtistmas [1953] A.C. 180, στη σελίδα 195: 439 ΠΟΥιατζής Δ. Δήμος Λεμεσoiι v. XαoαΙάμnoιις

(1989)"... ω take reasonable .steps to provide a system which will be reasonably safe, having regard to the dangers necessaήΙΥ inherent ίη the operation." Η διαζευχτικiι βάση πάνω στην οποία ο εφεσίβλητος στη­ ρίζει την υπόθεσiι του εναντίον του εφεσείοντα είναι η ισχυ­ ριζόμενη παράβαση των όρων της υφιστάμενης μεταξύ τους 5 σύμβασης εργοδότησης. Ενώπιον του πρωτόδικου Δικαστηρίου δεν κατατέθηκε οποιαδ'ήποτε μαρτυρία ως προς τους όρους iι το περιεχόμενο της σύμβασης αυτής. Η έλλειψη όμως, μαρτυρίας για την 10 ύπαρξη ρητού όρου της σύμβασης που να επιβάλλει σων ερ­ γοδότη το καθήκον της προστασίας της ασφάλειας εκείνων που εργοδοτεί, δεν επηρεάζει καθόλου την υπόθεση του εφε­ σίβλητου, αφού το καθήκον αυτό εξυπακούεται από τον ίδιο το νόμο σε όλες ανεξαίρετα τις συμβάσεις εργοδότησης προ­ σώπων. Στην υπόθση Listen v. Romford Ice and Cold Storage 15 Co. Ltd. [1957] A.C. 555, ο Λόρδος Radcliff είπε ότι δεν υπάρχει πραγματική διάκριση μεταξύ των δυο πηγών από τις οποίες πηγάζει το καθήκον του εργοδότη, δηλαδiι εκείνης του Κοινοδικαίου και εκείνης τη σύμβασης εργοδότησης και, επο­ μένως, η ίδια ζημιογόνος πράξη iι παράλειψη του εργοδότη 20 παρέχει δικαίωμα αγωγής στον εργοδοτούμενο για αποζη­ μιώσεις, θεωρούμενη είτε σαν αστικό αδίκημα είτε σαν παρά­ βαση συμβατικής υποχρέωσης. Είναι εν πάση περιπτώσει βέ­ βαιο ότι τα δυο είδη της ευθύνης δεν αλληλοεξαιρούνται. 25 Μέσα στα πλαίσια των πιο πάνω νομικών αρχών θα προ­ χωρήσουμε τΟΟρα στην εξέταση των λόγων για τους οποίους ο ευπαίδευτος δικηγόρος του εφεσείοντα ισχυρίζεται ότι το πρωτόδικο Δικαστiιριo λανθασμένα αποφάσισε ότι ο εφε­ σείων ευθύνεται για το επίδικο ατύχημα και την επακόλουθη 30 ζημιά του εφεσίβλητου. Όπως προκύπτει από την επιχειρη­ ματολογία του δικηγόρου του ενώπιόν μας, ο εφεσείων προ­ βάλλει έξι βασικούς λόγους καθένας των οποίων είναι από μόνος του ικανός, αν ευσταθεί, να ακυρώσει το συμπέρασμα του πρωτόδικου Δικαστηρίου αναφορικά με την ευθύνη του 440 35 1 Α.Α.Δ. (Ε) Δήμος Λεμεσού Υ. ΧαοαΙάμχο\!ς ΠΟΥ,ατζής Δ. εφεσείοντα. Θα εξετάσουμε καθένα από τους έξι διαζευχτι­ κούς λόγους χωριστά. 5 Το πρώτο επιχείρημα του εφεσεΙοντα επί του προκειμένου εΙ ναι ότι το θέμα της ευθύνης του θα πρέπει να κριθεί με βάση την επιφύλαξη της παραγράφου (β) του εδαφίου

(2)του άρθρου 51 του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου, Κεφ. 148, που προνοεί τα εξής: "51

(2)Υποχρέωσις όπως μη επιδεικνύηται αμέλεια υφίσταται εις τας κάτωθι περιπτώσεις, ήτοι 10 (α) .....................................................................: ......... . (β) Ο κάτοχος ακινήτου ιδιοκτησίας υπέχει τοιαύτην υποχρέωσιν έναντι παντός προσώπου νομίμως τελούντος, ως και έναντι του κυρίου οιασδήποτε ιδιοκτησίας νομίμως τελούσης, εντός, επί ή τοσούτον εγγύς της τοιαύτης ακινή- 15 του ιδιοκτησίας ώστε εν τη συνήθει πορεία των πραγμά­ των να επηρεάζηται υπό της αμελείας: Νοείται ότι ο κύριος και ο κάτοχος ακινήτου ιδιοκτη­ σίας υπέχοοοι ν από κοινού τοιαύτην υποχρέωσιν εν σχέσει προς την συντήρησι ν και την ΕΠισκευήν της τοιαύτης ακι- 20 νήτου ιδιοκτησίας, έναντι παντός προσώπου μη τελούντος, ως και έναντι του κυρίου ιδιοκτησίας μη τελούσης, εντός ή επί της τοιαύτης ακινήτου ιδιοκτησίας ή εντός ή επί οιασ­ δήποτε ακινήτου ιδιοκτησίας συνεχομένης και κατεχομέ­ γης ομού μετά της τοιαύτης ακινήτου ιδιοκτησίας υπό του 25 κυρίου και του κατόχου αυτής, ή υφ' εκατέρου τούτων: Νοείται περαιτέρω ότι ο κάτοχος ακινήτου ιδιοκτησίας δεν υπέχει τοιαύτην υποχρέωσιν εν σχέσει προς την κατά­ στασιν ή την συντήρησιν ή την επισκευήν της τοιαύτης ακι­ 30 νήτου ιδιοκτησίας έναντι απλού αδειούχου (bare lίcensee) όστις τελεί, ή η ιδιοκτησία ούτινος τελεί, εντός, ή επί της τοιαύτης ακινήτου ιδιοκτησίας, ειμή μόνον προς προειδο­ ποίησιν αυτού, περί παντός κεκρυμμένου ή λανθάνοντος 441 Πoyιατ~ής Δ. Δήμος Λεμεσο{; v. Xαια1άμπoVς (1'1') κινδύνου ενι:ός ή επί της ακινήτου ιδιοκτησίας. ον ο κάτο­ χος γνωρίζει ή δέον κατά τεκμήριον να θεωρηθή γνωρί­ ζων. Δια τους σκοπούς του παρόνι:ος άρθρου 'απλούς αδειού­ χος' αιιμαίνει τον νομίμως εισερχόμενον εις ακίνητον ιδιο- 5 κτησίαν άλλως ή(ι) συναφώς προς εργασίαν εν η έχει συμφέρον ο κάτο­ χος της ακινήτου ιδιοκτησίας ή (ιι) εν τη νομίμω εκτελέσει δημοσ(.ου καθήκονι:ος δυνάμει των διατάξεων οιουδήποτε νομοθετήματος ή άλλως 10 πως. και περιλαμβάνει τους προσκεκλημένους, πλήν τους επ' αμοιβή τοιούτους. και τους υπηρέτας του κατόχου ακι νή­ του ιδιοκτησίας" Η υποχρέωση του κατόχου ακίνητης ιδιοκτησίας όπως κα- 15 θορίζεται στην πιο πάνω επιφύλαξη ισχύει μόνο στις περι­ πτώσεις που αφορούν είτε την κατάσταση είτε τη συνι:ήρηση είτε την επισκευή της ακίνητης ιδιοκτησίας και είναι τελείως διάφορη της υποχρέωσης του εργοδότη να διεξάγει τις εργασίες της επιχείρησής του με τρόπο που να μην εκθέτει τα πρό- σωπα που εργοδοτεί σε κινδύνους που μπορούν να προβλε­ φτούν και απρφευχθαΡν. Το εδάφιο 2(β) του άρθρου 51'του Κεφ. 148 δεν έχει εφαρμογή στην υπό κρίση υπόθεση παρά το γεγονός ότι ο εφεσείων είναι "κάτοχος" του σφαγείου με την έννοια που αποδίδει στον όρο αυτό ο περί Αστικών Αδικημάτων Νόμος. Κεφ. 148. 20 25 Το δεύτερο επιχείρημα του εφεσείονι:α είναι ότι εφεσίβλη­ τος δεν απόδειξε ότι ο εφεσείων γνώριζε ή ότι όφειλε να γνωρίζει. την ύπαρξη του λίπους πάνω στο σκαλί. Αν υπήρχε μαρτυρία ότι ατυχήματα οφειλόμενα στην ίδια αιτία έλαβαν χώρα και στο παρελθόν και ήλθαν σε γνώση 4-Ω 30 1 λ.λ.Δ. (Ε) 5 Δήμος Λεμεσο'" Υ. ΧαQαΙάμπο"ς ΠΟΥιατζής Δ. του εφεσείοντα .μέσω οποιουδήποτε επόπτη ή υπεύθυνου του εφεσείοντα, το υπό κρίση επιχείρημα του εφεσείοντα θα απορρίπτετο συνοπτικά αφού από τη μαρτυρία αυτή θα μπο­ ρούσε αναπόφευκτα να εξαχθεί το συμπέρασμα ότι ο συγκε­ κριμένος κίνδυνος εξ αιτίας του οποίου πληγώθηκε ο εφεσί­ βλητος ήταν εμφανής κίνδυνος έναντι του οποίου ο εφεσείων όφειλε να είχε λάβει προφυλακτικά μέτρα. Όμως τέτοια μαρτυρία δεν υπάρχει. Υπάρχει όμως μαρτυρία που το πρω­ τόδικο Δικαστήριο έκρινε αξιόπιστη, και από την οποία 10 15 έβγαλε το συμπέρασμα ότι, λίπη και άλλες ακαθαρσίες μετα­ φέρονται στα κανάλια της σόλας των ποδίνων των προσώ­ πων που εισέρχονται στο θάλαμο σφαγής μέσα στην αυλή ή και σε απόσταση μεγαλύτερη εκείνης των πενήντα περίπου μέτρων που χωρίζει το θάλαμο. Η δυνατότητα αυτή επιβε­ βαιώθηκε σαν γεγονός, τουλάχιστο αναφορικά με την αυλή που χωρίζει το θάλαμο από τα γραφεία, από το μάρτυρα 20 25 εφεσείοντα Ανδρέα Νεοφύτου που είναι ένας από τους υπεύ­ θυνους του σφαγείου στην υπηρεσία του εφεσείοντα. Κάτω από τις παρούσες περιστάσεις, κρίνουμε ότι ο κίνδυνος μετα­ φοράς λίπους και άλλων ακαθαρσιών με τον πιο πάνω τρόπο από το θάλαμο σε όλους τους χώρους του σφαγείου συμπερι­ λαμβανόμενης της σκάλας ήταν τέτοιος που μπορούσε λογικά να είχε προβλεφθεί ώστε να μπορεί να λεχθεί ότι ο εφεσείων όφειλε να τον γνωρίζει και να τον λάβει υπόψη του και να λάβει τα μέτρα εκείνα ήταν λογικά αναγκαία για να προστα­ τεύσει απ' αυτόν τα πρόσωπα που εργοδοτει. Ήταν επισης λογικό για τον εφεσείοντα να προβλέψει ότι η παρουσία τε­ μαχίου λίπους πάνω στην τσιμεντένια ΕΠιφάνεια της σκάλας 30 των γραφείων, καθιστούσε τη σκάλα ολισθηρή και επικίνδυ­ νη για τα πρόσωπα που ήταν υποχρεωμένα να την χρησιμο­ ποιούν στη διάρκεια της εργασίας τους και μπορούσε να προ­ καλέσει το είδος του ατυχήματος που συνέβηκε στον εφεσLβλητo. 35 Το τρίτο επιχείρημα του εφεσείοντα είναι ότι ο εφεσίβλη­ τος δεν απόδειξε, όπως όφειλε να αποδείξει, ότι πριν συμβεί το ατύχημα το λίπος είχε παραμείνει πάνω στο σκαλί για χρόνο μεγαλύτερο του ευλόγου χωρίς να αφαιρεθεί. Είναι 443 Δήμo~ Α-εμεσο" Υ. Χαια1άμπο1'ς

(1989)γεγονός ότι καμιά μαρτυρLα δεν είχε προσαχθεί στο πρωτόδικο Δικαστήριο αναφορικά με το χρόνο στη διάρκεια του οποίου το λtπoς βρισκόταν πάνω στο σκαλί πριν πατηθεί από τον εφεσίβλητο. Είναι ακόμα γεγονός ότι ο ευπαίδευτος δι­ κηγόρος του εφεσείοντα δεν υποστήριξε την πιο πάνω εισήγησή του με αναφορά σε οποιονδήποτε δικαστική απόφαση 5 σε υπόθεση της οποίας τα γεγονότα έχουν οπιαδήποτε αναλογία με αυτά της παρούσας υπόθεσης. Κάποια αναλογία υπάρχει μεταξύ των γεγονότων της παρούσας υπόθεσης και εκείνων της Αγγλικής υπόθεσης Ward Υ. Tesco Stores Ltd. [1976] 1 A1l E.R. 219, υπό την έννοια ότι και στις δύο υποθέ­ σεις τα ατυχήματα συνέβησαν από ύπαρξη στο πάτωμα ουσLας που το καθιστούσε ολισθηρό. Στην υπόθεση Ward (ανω­ τέρω) η ουσία ήταν γιαούρτι που χύθηκε στο πάτωμα υπεραγοράς πάνω στο οποίο πάτησε και γλύστρησε πελάτης 10 15 του καταστήματος και το υπό κρίση καθήκον ήταν εκείο που η διεύθυνση της υπεραγοράς όφειλε προς τους πελάτες της. Στην αγωγή του εναντίον των ιδιοκτητών της επιχείρησης ο πελάτης που πληγώθηκε και που δεν μπόρεσε να αποδείξει πόσο χρόνο πριν το ατύχημα του το γιαούρτι είχε τυχαία 20 χυθεί από κάποιο άλλο πελάτη πάνω στο πάτωμα, αντιμετώ- πισε από τους εναγόμενους το ίδιο επιχείρημα που προβάλλει ο εφεσείων στην παρούσα υπόθεση. Οι εναγόμενοι υπο­ στήριξαν μάλιστα τη θέση τους με αναφορά στην υπόθεση Richards v. W.F. White & Co. [1957] 1 Uoyd's Rep. 367, στην οποία ο Δικαστής Devlin είχε πει τα εξής: 25 "If there had been evidence which showed that there was some danger, ηοι perhaps of οίΙ but some other danger, which wasbeing left οη the ship for two or three days. of anything of that sort, which the shipowners were doing nothing about, a pήma facie case of negligence would be made out; but to mak:e out a pήma facie case of negligence ίη a case of this sort, there must, Ι think, be some evidence to show how long the oίl had been there, some evidence from which it can be infened that a prudent shipowner, who had a reasonable system of inspection for the purpose of seeing that dangers of this son were ηοι (,leated, ought to have noticed ίι ιι 444 30 35 1 Α.Α.Λ. (Ε) Δήμ~ Λεμεσο'ό Υ. ΧαQ«)'άιmο"~ Πoyι,!τ~t)ς Λ. Κατά την εκδίκαση της έφεσης στήν υπόθεση Ward Υ. Tesco (ανωτέρω) ο Λόρδος Δικαστής Lawton αναφέρθηκε στο πιο πάνω απόσπασμα από την απόφαση του Δικαστή 5 Devlin στην υπόθεση RJchards v. WhJte (ανωτέρω) και εΙΠε ότι, ως πιστεύει, δεν ήταν πρόθεση του Δικαστή Devlin με τα λόγια του εκείνα να καθιερώσει αρχή με γενική εφαρμογή, και ότι η εφαρμογή τους περιορίζεται μόνο στα ειδικά περι­ στατικά της υπόθεσης στην οποία είχαν ειπωθεΙ Ο δε Λόρδος Δικαστής Megaw, όχι μόνο δεν υιοθέτησε τη γνώμη του Δικα­ 10 στή Devlin, αλλά ρητά τόνισε ότι για να επιτύχει ο ενάγων στην υπόθεση Ward Υ. Tesco (ανωτέρω) δεν ήταν ανάγκη να αποδείξει για πόσο χρόνο το γιαούρτι που χύθηκε είχε παρα­ μείνει στο πάτωμα της υπεραγοράς πριν το ατύχημα. 15 20 ~ν όψει των ανωτέρω απορρίπτουμε την είσηγηση του εφεσείοντα ότι σε περιπτώσεις όπως η παρούσα η υπόθεση του εργοδοτούμενου που πληγώθηκε ει ναι καταδικασμένη να χαθεί εκτός αν αποδείξει ότι η παράλειψη του εργοδότη του να απομακρύνει το λίπος και να καθαρίσει το σκαλί διάρκε­ σε για διάστημα μεγαλύτερο εκείνου που ήταν εύκολο να είχε παρέλθει. Το τέταρτο επιχείρημα του εφεσείοντα είναι ότι ο εφεσί­ βλητος δεν απόδειξε ότι "την λιπαρή ουσία την τοποθέτησαν ή μετέφεραν οι υπηρέτες του εναγόμενου και όχι ιδιοκτήτες σφαζομένων ζώων." 25 Δε νομίζουμε ότι για τον καθορισμό της ευθύνης του εφε­ σείοντα, είτε με βάση το Κοινοδικαίο είτε με βάση τη σύμβα­ ση εργοδότησης έχει οποιαδήποτε σημασία ή. ότι υπάρχει οποιαδήποτε διαφορά αν το λίπος που πάτησε ο εφεσίβλητος 30 πάνω στο σκαλί ταξίδεψε μέχρι εκεΙ κάτω από την ποδΙνα που φορούσε υπηρέτης του εφεσείοντα ή ιδιοκτήτης ή σφαγέ­ ας ζώων. Εξάλλου κανένας δεν μπορεί να πει αν το λΙΠος με­ ταφέρθηκε σ' όλο το μήκος της απόστασης κάτω από την ίδια ποδίνα. Είναι πιθανό να μεταφέρθηκε από το θάλαμο σφα­ γής μέχρι κάποιο σημείο της αυλής κάτω από την ποδίνα κά­ 35 ποιου σφαγέα και να παραλήφθηκε από το σημείο εκείνο 445 ΠΟΥLατζής Δ. Δίιμος Λεμeaοv Υ. ΧαQαί.άμπο'Uς

(1989)από ποδί να ιδιοκτήτη ζώου ή άλλου σφαγέα ή οποιουδήποτε άλλου που διακινείται στο χώρο εκείνο, και η μαρτυρία λέ'Υει ότι είναι πολλοί αυτοί που διακινούνται και απ' εκεί να με­ ταφέρθηκε πάνω στο σκαλί. Η αποδιδόμενη ευθύνη του εφε­ σεΙΟντα δεν είναι εκ προστήσεως ευθύνη (vicarious liability) για αμελή πράξη ή παράλειψη υπηρετών του. Είναι βέβαια, 5 γεγονός ότι στην παράγραφο 3 της Έκθεσης Απαιτήσεως αναφέρονται, μεταξύ άλλων, και τα εξής: "... he (plaintiff) stepped οη a slippery substance negligently thrown andlor left οη the steps by the Defendants andlor their serνants andlor agents ... ". Είναι επίσης γεγονός ότι από τη μαρτυρία τα πρόσωπα 10 που σφάζουν τα ζώα δεν είναι πρόσωπα που εργοδοτούνται από τον εφεσείοντα, αν και η εργασία τους και η διακίνησή τους στους χώρους του σφαγεΙΟυ βρίσκονται κάτω από τον έλεγχο του εφεσείοντα. Ανεξάρτητα όμως από τον πιο πάνω ισχυρισμό της παραγράφου 3 της Έκθεσης Απαιτήσεως, ή όλη πρωτόδικη διαδικασία διεξήχθηκε με βάση ότι ο χώρος εργασίας δεν ήταν ασφαλής και ο τρόπος διεξαγωγής των ερ­ 15 γασιών μέσα στο σφαγείο εξέθετε σε κίνδυνο τον εφεσ(βλητο, για τον οποίο κίνδυνο ο εφεσείων δεν έλαβε οποιαδήποτε προφυλακτικά μέτρα. Ήταν προς απόδειξη αυτών των ισχυ- 20 ρισμών που ο μάρτυρας το" εφεσ(βλητου σφαγέας Μιχαλάκης ΔημητρΙΟυ κατάθεσε σχετικά με τον τρόπο μεταφοράς του λίπους από το θάλαμο μέχρι τα σκαλιά, χωρίς οποιαδή­ ποτε ένσταση από τον εφεσεΙΟντα. Το καθήκον του εφεσείο- 25 ντα να διατηρεί τον τόπο εργασίας των υπαλλήλων .του ασφαλή είναι καθήκον που ο νόμος επιβάλλει στον εργοδότη προσωπικά και το θέμα της παράβασης αυτού του καθήκοντος από τον ίδιο τον εργοδότη στην παρούσα περίπτωση εγεί­ ρεται ικανοποιητικά στις παραγράφους 3 και 4 της Έκθεσης 30 Απαιτήσεώς του. Το πέμπτο επιχείρημα του εφεσεΙΟνταείναι ότι ο κίνδυνος ατυχήματος του εφεσίβλητου από την παρουσία λίπους πάνω στη σκάλα των γραφείων είναι κίνδυνος "συνεπακόλουθος της εργασίας" του εφεσίβλητου (incidenta1 to the employment of the respondent) και ότι, ως εκ του λόγου τούτου, ο εφ ε­ σείων δεν έχει ευθύνη. Προς υποστήριξη της θέσης του αυτής 446 35 1 Α.Α.Δ. (Ε) Δήμος Λεμεσού Υ. ΧαvαΙάμnο"ς ΠΟΥιατζής Δ. ο ευπαίδευτος δικηγόρος του εφεσείοντα μας παρέπεμψε στην υπόθεση Davies v. De Havi11and Aircraft CO. Ltd. [1950] 2 ΑΙΙ E.R. 582, και το σύγγραμμα Halsburys Laws of England, 3η έκδοση, Τόμος 25, παράγραφος 971 στην οποία 5 10 15 αναφέρονται τα εξής: "Extent of the master's duty. It is an implied teπn of the contract of serνice at common law that a serνant takes υροη himself the risks incidental to his employment. Apart from special contract, therefore, he cannot call υροη his master, merely υΡοη the ground of their relation of master and serνant, to compensate him for any injury which he may sustain ίη the course of performing hi duties, whether ίη consequence of the dangerous character of the work υΡοη which he is engaged, or of the break-down of machinery or of the negligence or default .of strangers. The master does not warrant the safety of the servant's working conditions, nor is he an insurer of his servant's safety; the exercise of due care and skill suffices". Τα γεγονότα στην υπόθεση Davies (ανωτέρω) ήταν σε σνν­ τομία τα εξής: Ο ενάγων ήταν εργάτης στο εργοστάσιο των 20 εναγόμενων και κατά την ώρα του πρω'ίνού διαλείμματος ενώ εβάδιζε κατά μήκος στενού διαδρόμου για να πάει στην καντίνα του εργοστασίου γλύστρησε όταν πάτησε μέσα σε μικρή λίμνη νερού βροχής που συσσωρεύτηκε μέσα σε ελαφρό 25 κούφωμα του πατώματος που είχε υποστεί μικρή καθ(.ζηση με αποτέλεσμα να σπάσει τον αστράγαλό του. Μέσα στο νερό πιθανό να υπήρχε και λάσπη ή λάδι από τις ποδίνες των ερ­ γατών. Η απαίτησή του για αποζημιώσεις εναντίον του εργο­ δότη του απορρίφτηκε με το δικαιολογητικό, ότι δεν ήταν πρακτικά εφικτό οι εργοδότες να διατηρούν τις διόδους και 30 35 τους δρόμους στο χώρο του εργοστασίου με τρόπο ώστε κανέ­ να τμήμα τους να μην είναι ολισθηρό, ιδιαίτερα μετά από βροχή. Ο Λόρδος Δικαστής Somervell είπε συγκεκριμένα τα εξής στη σελίδα 583: "It would be impracticable to maintain pasages and roads and pathways so that there was never a s1ippery place, especially after rain, οη which a man might slip". Η απόφαση στην υποθέση αυτή, που βασικά αφορούσε την Δήμος Λεμεσού Υ. ΧαQαΙάμnοvς

(1989)ερμηνεί.α καL εφαρμογή των άρθρων 25

(1),26

(1)καL 152 ταυ ΑγγλLκού περί Εργοστασίων Νόμου, 1937, δεν υποστηρίζει με ΟΠΟLοδήποτε τρόπο την υπόθεση του εφεσεtoντα. Αναφορικά με το περιεχόμενο της παραγράφου 971 (ανω­ τέρω) του Τόμου 25 της σειράς Halsbury's Laws οΙ England, 5 θα θέλαμε να παρατηρήσουμε ότι μέρος των θέσεων που εκ­ φράζεL αναφέρεται ότι υποστηρ(.ζεται από την απόφαση στην υπόθεση Smith Υ. Baker (ανωτέρω) στην οποία ο Λόρδος Herschell, αναφερόμενος στους κινδύνους από την εργασία του τους οπο(.ους ο εργοδοτούμενος λογίζεται ότι αναλαμβά­ νει, είπε τα εξής στη σελίδα 362: "Whatever the dangers οΙ .the employment which the employed undenakes, amongst them is cenainly ηοΙ Ιο be numbered the risk οΙ the employer's negligence, and the creation or enhancement ofdanger thereby endangered. If, then, the employer thus fails ίη his duty towards the employed, Ι do ηοΙ think that because he does ηοι straight-way refuse Ιο continue his serνice, ίι is true ιο say that he is willing that his employer should thus act towards him. Ι believe ίι would be contrary Ιο fact Ιο assen that he either invited or assented Ιο the act or default which he complains of as a wrong, and Ι know of ηο principle of law which compels the conclusion that the maxim, 'Volentί ηοι fit injuria,' becomes applicab1e." 10 15 20 Πότε ένας κίνδυνος θεωρείται ότι είναι συνήθης κίνδυνος ορισμένου επαγγέλματος (incidental or ordinary ήsk of service) για τον οποίο δεν ευθύνεται ο εργοδότης, έχει καθο­ ριστεί με σαφήνεια στην υπόθεση Hurley Υ. J. Sanders & Co. Ltd. [1955] 1 All E.R. 833, από τον Δικαστή Glyn-Jones ο οποtoς είπε τα εξής σχετικά στη σελίδα 836: 'Ά great deal of work which has ιο be done is dangerous, and if ίι is ηοΙ reasonably practίcable for the master ιο eliminate or diminish the danger, then the risk is a necessary incident of this employment and a risk which the serνant is paid ιο take". 448 25 30 1 Α.Α.Δ. (Ε) Δήμος Λεμεσoiι Υ. ΧαQαλάμπο"ς ΠΟΥιατζής Δ. Διαφωτιστικό για το υπό συζήτηση θέμα είναι και το πιο κάτω απόσπασμα από το σύγγραμμα Charlesworth οη Negligence, 5η έκδοση, στη σελιδα 156: "Νο liability for ordinary ήsks of service. Αη employer is 5 10 15 ηοι liable 10 his servant for damage suffered by him from one of the ordinary ήsks of the serνice when there is ηο negligence οη the part of himself or his servants. The death of a seaman drowned at sea, either ίη a shipwreck or other disaster, gives ηο cause of action if the ship was proρerly manned and equipped and there is ηο negligence οη the part of the captain or the crew, because the ήsk of drowning is an ordinary ήsk of the serνice ... Α workmψJ who slipped οη the ice at the entrance ιο the factory failed 10 recover because 'the danger of finding surfaces icy is one of the incidents of winter ίη our country which everyone encounters." (per Somerνell L.J. ίη Thomαs v. Bristol Aeroplαne Co. [1954] 1 W.L.R. 694, 696)". Δε συμφωνούμε με την εισήγηση του εφεσείοντα ότι εξυ­ πακούεται από την ισχύουσα σύμβαση εργοδότησής του σαν 20 φύλακα στο σφαγείο του εφεσείοντα ότι ο εφεσίβλητος απο­ δέχτηκε είτε τον κίνδυνο της ύπαρξης λίπους πάνω στη 25 σκάλα των γραφείων, είτε τον κίνδυνο που η αμελεία του ερ­ γοδότη του θα προκαλούσε ή θα μεγιστοποιούσε, ούτε ότι αποδέχτηκε να υποστεί ο ίδιος τη ζημιά από ατύχημα που θα του προκαλούσε η ύπαρξη του λίπους πάνω στη σκάλα. Ούτε συμφωνούμε με την εισήγηση ότι ο συγκεκριμένος κίνδυνος στην υπόθεση αυτή είναι άρρηκτα συνδεδεμένος με τη φύση της εργασίας που ο εφεσίβλητος εργοδοτήθηκε να εκτελεί. 30 35 Κανένα παρόμοιο κΙ νδυνο δεν εμπεριέχει η εργασία του εφε­ σίβλητου η οποία δεν είναι, ως εκ της φύσης της, καθόλου επικίνδ\ΜΊ εργασία. Εξ άλλου δεν υπάρχει εισήγηση από τον εφεσείοντα ότι ο κίνδυνος δεν ήταν πρακτικώς δυνατό να αντιμετωπισθεί με οποιαδήποτε προφυλακτικά μέτρα. Το έκτο και τελευταίο επιχείρημα του εφεσείοντα αναφορι­ κά με την απόφαση του πρωτόδικου Δικαστηρίου ότι ο εφε- 449 ΠΟΥια"tής Δ. Δήμος Λεμεοο1ι v. ΧαιαΙάμπο"ς

(1989)σείων ευθύνεται για το επίδικο ατύχημα, είναι ότι το συμπέ­ ρασμα του Δικαστηρίου ότι ο εφεσείων δε διατηρούσε ασφα­ λές μέρος εργασίας ή ασφαλές σύστημα εργασίας είναι εσφαλμένο ενόψει της προσαχθείσης μαρτυρίας. Είναι γεγονός ότι το πρωτόδικο Δικαστήριο δεν επεσήμα­ νε την ανάγκη να εκθέσει όλα τα συμπεράσματα που εξάγο­ νται από την ενώπιόν του μαρτυρία όπως είχε αποδεχθεί, και τα οποία συμπεράσματα όφειλε να είχε διατυπώσει στην 5 απόφασή του. Επιπρόσθετα προς όσα ορθά συμπεράσματα έχει εξάξει και διατυπώσει στην απόφασή του, το πρωτόδικο Δικαστήριο όφειλε αλλά παράλειψε να εξάξει και να διατυ­ 10 πώσει τα ακόλουθα συμπεράσματα (inferences) από την ενώπιόν του μαρτυρία: Το συμπάρασμα ότι οι κίνδυνοι της με;:α­ φοράς λίπους μέχρι το σκαλί και του επακόλουθου ατυχήματος ήταν κίνδυνοι που μπορούσαν λογικά να είχαν προβλεφθεί ωτό τον εφεσείοντα, το συμπεράσμα ότι η λήψη 15 επαρκών προφυλακτικών μέτρων για αντιμετώπιση των κιν­ δύνων αυτών ήταν λογικά εφικτή, το συμπέρασμα ότι, σαν θέμα κοινής λογικής και σύνεσης, ο κΙνδυνος μεταφοράς λί­ πους εκτός του θαλάμου σφαγής θα μπορούσε να εκλείψει ή 20 τουλάχιστο να ελαχιστοποιηθεί αν ο εφεσείων παρείχε τις αναγκαίες διευκολύνσεις, Π.χ. μια βρύση και μια λεκάνη, για το καθάρισμα των ποδί νων ακριβώς έξω από το θάλαμο σφαγής, και αν εξέδινε τις αναγκαίες οδηγίες και επέβλεπε την τήρηση τους για τον καθαρισμό των ποδίνων από τα πρό­ 25 σωπα που εβγαίναν από το θάλαμο, πριν βαδίσουν στους άλ­ λους χώρους του σφαγείου' και το συμπέρασμα ότι τα πιο πάνω μέτρα, ήταν από πρακτικής πλευράς εφικτά και από οικονομικής πλευράς επίσης εφικτά αφού δεν υπήρχε ισχυρι­ σμός ότι η δαπάνη τους θα ήταν δυσανάλογη προς το μέγεθος 30 του κινδύνου τον οποίο θα εξουδετέρωναν. Όλα τα πιο πάνω συμπεράσματα μπορούσαν αβίαστα και λογικά να είχαν εξαχθεί από τα πρωτογενή γεγονότα που ο εφεσίβλητος απόδειξε με τη μαρτυρία που παρουσίασε και την οποία το Δικαστήριο είχε αποδεχτεί σαν αξιόπιστη. Στην .άσκηση της κατ' έφεση δικαιοδοσίf1ς του το Ανώτατο Δικα450 35 1 Α.Α.Δ. (Ε) Δήμος Λεμεσού v. Χαοα),άμπους ΠΟΥιατζής Δ. στήριο έχει εξουσία να εξάξει τα δικά του συμπεράσματα από τα πρωτογενή γεγονότα όπως τα έχει αποδεχτεί το πρω­ 5 10 τόδικο Δικαστήριο. είτε επιπρόσθετα είτε σε αντικατάσταση αντίστοιχων λανθασμένων συμπερασμάτων που έχουν εξα­ χθεί από το πρωτόδικο Δικαστήριο. Στην πραγματικότητα εί­ μαστε σε εξ ίσου καλή θέση με εκείνη του πρωτόδικου Δικα­ στηρίου για να επιτελέσουμε αυτό το έργο. κ ΙΊνένας χρήσιμος σκοπός δε θα εξυπηρετηθεί αν. ένεκα της r: ;.;lιλcι­ ψης αυτής του πρωτόδικου Δικαστηρίσυ, εκδώσουμε διαταγή για την επανεκδίσαση της υπόθεσης με όλη την καθυστέρηση και τα πρόσθετα έξοδα που θα συνεπάγεται μια τέτοια δια­ ταγή. Εφαρμόζοντας τις αρχές που καθορίζουν την ευΟΟνη του 15 εφεσείοντα σαν εργοδότη τις οποίες έχουμε αναφέρει πιο πάνω στα γεγονότα της παρούσας υπόθεσης όπως καθορίζο­ νται από τα ευρήματα και συμπεράσματα του πρωτόδικου Δικαστηρίου συμπληρωμένα με τα δικά μας συμπεράσματα 20 25 που διατυπώνουμε πιο πάνω, καθίσταται φανερό ότι το τελι­ κό συμπέρασμα του πρωτόδικου Δικαστηρίου ότι ο εφεσείων παρέβηκε το καθήκον που είχε προς τον εφεσίβλητο να τον προστατεύσει από περιττούς κινδύνους λαμβάνοντας τα λο­ γικώς αναγκαία προφυλακτικά μέτρα. είναι ορθό και δεν είναι δυνατό να ακυρωθεί. Σ' αντίθεση με τις υποθέσεις στις οποίες αναφέρθ-rκε ο ευπαίδευτος δικηγόρος του εφεσείοντα. η αποκλειστική αιτία για την οποία ο τόπος εργασίας στην παρούσα υπόθεση κατέστη ολισθηρός και ανασφαλής ήταν ο πλημμελής τρόπος διεξαγωγής των εργασιών μέσα στο σφα­ γείο και όχι κάποιο εξαιρετικό συμβάν που ο συνετός εργο­ δότης δεν αναμένετο να προβλέψει και/ή να αντιμετωπίσει. 30 Η ευθίΜ) του εφεσίβλητου. Στην Υπεράσπισή του ο εφεσείων ισχυρίζεται ότι ο εφεσί­ βλήτος είναι ένοχος συντρέχουσας αμέλειας γιατί - "1. Ο ενάγων δεν ήσκησε την αναγκαίαν ή οιανδήποτε προσοχήν (any or any proper look-out). 35 2. Παρέλειψε να προσέχει το μέρος όπου εβάδιζε (fai1ed 451 DοΥιcιτt;ής Δ. Δήμος Λεμεσο" v. XcιQcιMIJUtotις

(1989)to look where he was walking). 3. Ενώ εγνώριζε ή έπρεπε να γνωρ(.ζει. ότι υπήρχαν ολι­ ot)ηραΙ oυσtαι. εβάδισε επ' αυτών ενώ ηδύνατο να τας ωτό­ φύγει". Το πρωτόδικο Δικαστήρω αποφάνθηκε ότι δεν ωτοδείχτη- κε συντρέχουσα αμέλεια εναντΙΟν του εφεσίβλητου. Συμφω­ νούμε με το συμπέρασμα του πρωτόδικου Δικαστηρtoυ. Η εκ­ δοχή του εφεσεΙΟντα όπως φάνηκε από την αντεξέταση του εφεσίβλητου, περιορίστηκε στην εισήγηση ότι ο εφεσίβλητος έχασε την ισορροπία του και έπεσε επειδή έτρεχε και σκόνταψε. Ούτε ο ίδως ρωτήθηκε ούτε άλλη μαρτυρία προσήχθηκε για να τεκμηριώσει οποιαδήποτε ωτό τις πιο πάνω τρεις λε­ πτομέρειες αμέλειας του εφεσίβλητου που ο εφεσείων Πρόβα- 5 10 λε στην Υπεράσπισή του. Κάτω από αυτές τις περιστάσεις, η απόρριψη της εισήγησης του εφεσείοντα για συντρέχουσα 15 αμέλεια του εφεσίβλητου ήταν αναπόφευκτή. Για τους λόγους που έχουμε επεξηγήσει, η ωτόφαση του πρωτόδικου ΔικαστηρΙΟυ επικυρώνεται και η έφεση απορρΙ­ πτεται με έξοδα σε βάρος του εφεσείοντα. Έφεση απορρ(.πτεται με έξοδα οε βάρος του εφεοεΙΟ'ντα. 452 20