clr/1989/1989_1E_534.pdf

(1)-Δεν εφαρμόζε­ ται επί εκκρεμών δικαστικών υποθέσεων, Ερμηνεία νόμων-Κατά πόσο ο περΙ Αναγκαστικής Απαλλοτριώσεως (Τροποποιητικός) Νόμος, 1988 (Ν. 84/88), Άρθρο 5

(1)εφαρμόζεται επί 5 εκκρεμών δικαστικών υποθέσεων-Αρνητική η απάντηση στο ερώτη­ μα. Οι. εφεσεΙοντες προσβάλλουν απόφαση, που εκδόθηκε κατά το 1986, με την οποίαν επι.δικά.σθηκε σ' αυτούς, ως ωτοζημίωση, για απαλλοτρίωση, που είχε γίνει κατά τον Αύγονστο του 1973, ποσόν f5,850-. Η υπόθεση εΙχε καταλήξει στο Δι.καστηρΙο, αφοίι προηγουμέ­ 10 νως η Λπαλλοτρι.ούσα Αρχή είχε προσφέρει ποσό για αποζημίωση, το οποίο οι εφεσείοντες δεν δέχθηκαν. Μετά την έκδοση της ωτοφάσεως και. την καταχώρωη της παρού­ σας εφέσεως ψηφίσθηκε και τέθηκε σε εφαρμογή ο Νόμος 84/88. Το Άρθρο 5

(1)τον εν λόγω νόμου έχει ως εξής: 5.

(1)"Πάσα διαδικασία αναγκαστικής απαλλοτριώσεως η οποία 534 15 1 Α.Α.Δ. (Ε) θεοσχέπαστη Υ. ΔημΟΧQατίας ήρξατο προ της 27ης ΜαΤου 1983 και, η οποία δεν συμπληρώθηκε προ της ημερομηνίας ενάρξεως της ι.σχύος του παρόντος Νόμου (α) είτε δι" υπογραφt'!ς τελι,κής συμφωνLας δtα τον καθορωμό της αποζημιώσεως 5 (β) είτε δι" υπογραφής συγκαταθέσεως δι" εγγραφήν'της απαλλο­ τρισίισης αρχ1ις, συμφώνως τω άρθρω 8, θα ατονή καΙ, θα λογί.ζηταt ως εγκαταλει.φθείσα, εκτός εάν η απαλλοτρωύσα αρχή προβή, ουχΙ αργό­ τερον της 15ης Οκτωβρίου 1988, εις την προσφοράν της υπ' αυτής υπο­ λογωθείσης αποζημιώσεως συμφώνως προς τα εφεξής αναφερόμενα". 10 Δεν αμφωβητεΙταt ότι μετά την έναρξη της ισχύος του εν λόγω νόμου η απαλλοτριούσα αρχή δεν έκαμε οπόtανδήποτε προσφορά προς τους εφεσεΙOVΤες. Οι εφεσείοντες ήΥειραν το θέμα κατά πόσο συ­ νεπεία της εν λόγω παραλείψεως η διαδικασία της αναγκασηκt'!ς απαλλοτριώσεως έχει ατονήσει. 15 Το AVΩΤατo Δικαστήρω, απαντώντας αρνητικά στο πω πάνω ερώ­ τημα, απεφάσωε: Α. Το επίδικο Άρθρο 5 του Νόμου 84/88 δεν εφαρμόζεται στις υπο­ θέσεις, που εκκρεμούν ενώπιον Δικαστηρίου για τον καθορισμό της πληρωτέας αποζημιώσεως. Αυτό συνάγεται από τις πρόνοιες του {,διου 20 του Νόμου, όπου δεν γίνεται οποιαδηποτε αναφορά σε εκκρεμούσες δικαστικές υποθέσεις. Β. Αναφορικά στα γεγονότα της παρούσας υποθέσεως αποδεικνύει το πιο πάνω συμπέρασμα. Ποιά πραγματικά ποσφορά θα έκαμνε η Άπαλλοτριούσα Αρχ1ι μετά την έκδοση της αποφάσεως καθορισμού 25 αποζημιώσεως από το αρμόδιο ΔLκαστήρω; Διαταγή για σvvtχιση της εκδικάιπως της ουσίας της εφΙιπως. Αναφερόμενες Αποφάσεις: Attorney-General v./brahim. 1964 C.L.R. 195; (Την πιο πάνω απόφαση εξέδωσε ο Δικαστης Αρτεμίδης, με τον οποίον συμφώνησαν όλα τα άλλα μέλη του Δικαστηρίου, εκτός από τον Δικαστή Πογιατζή. Ο Δικαστt'!ς ΠογΙ\1τζής, στην δική του απόφα­ ση, άφησε ανοικτό το θέμα κατά πόσο το εν λόγω Άρθρο S εφαρμόζε­ ται επί εκκρεμουσών υποθέσεων ενώπιον ΠρωτΟΟΙκου Δικαστηρίου. Ο Δικαστής Πογιατζής συμφώνησε ότι το Άρθρο 5 δεν εφαρμόζεται επΙ εκκρεμουσών ενώπιον του Ανωτάτου Δικαστηρίου Εφέσεων). 535 θεoσXέπασfη Υ. ΔημΟΧQα"Ια;

(1989)Diαgorαs DevelopmenI Lld. ν. ΝαΙίοπαΙ Bαnk oj Greece S.A.

(1985)1 C.L.R.581. Michael Τheodossiou LId. v. Municipαliιy ο! Limα.s.sol αnd Olhers

(1987)3 C.L.R. 1750. Νομικό ζήτημα. 5 Νομικό ζήτημα που εγέρθηκε από τον Γενικό Εισαγγελέα της Δημοκρατίας και το οποίο άπτεται της εφαρμογής του άρθρου 5 του Περί Αναγκαστικής Απαλλοτριώσεως (Γροποποητικού) Νόμου του 1988 (Νόμος Αρ. 84 του 1988). Ε. Ευσταθίου με τον Κ. Καμένο, για τους εφεσείοντες - 10 απαιτητές. Μ. Τριανταφυλλίδης, Δημοκρατίας με Γενικός τον Α. Εισαγγελέας Δημητριάδη και της την Λ... Κουρσουμπά (κα) για την εφεσίβλητη-Αποζημιούσα Αρχή. 15 Α. ΛΟΙΖΟΥ. Π.: Με την απόφαση που θα δώσει ο δικαστής κ. Αρτεμίδης συμφωνούν όλοι οι δικαστές εκτός του δικαστή κ. Πογιατζή που θα δώσει ξεχωριστή απόφαση. ΑΡΤΕΜΙΔΗΣ Δ.: Οι Εφεσείοντες-Απαιτητές υπέβαλαν έφεση εναντίον της απόφασης του Προέδρου του Επαρχιακού Δικαστηρίου Πάφου, ο οποίος σε παραπομπή 20 της Αποζημιούσα.ς Αρχής καθόρισε το πληρωτέο ποσό για την απαλλοτρίωση της περιουσίας τους σε ί5 ,850, με τόκο 7% πάνω στο ποσό των f4,475 για την περίοδο 31 Αυγούστου 1973 μέχρι 27 ΜαΤου 1983 και 9% από 28 ΜαΤου 1983 μέχρι 25 πληρωμής. Κατά την ακρόαση της έφεσης ενώπιον του τριμελούς εφετείου ο Γενικός Εισαγγελέας, που εμφανίστηκε εκ μέρους της Εφεσίβλητης Αποζημιούσας Αρχής, ήγειρε σοβαρό νομικό ζήτημα που αφορά όχι μόνο την υπό κρίση έφεση 536 30 1 Α.Α.Δ. (Ε) θεοσχέπαατη v. ΔημΟΧQατίαc AQτεμΙ6η' Δ. αλλά και πολλές υποθέσεις παρόμοιας φύσης που εκκρεμούν στα Δικαστήρια. Το νομικό αυτό ζήτημα άπτεται της εφαρμογής του άρθρου 5 του περί Αναγκαστικής Απαλλοτριώσεως (Τροποποιητικού Νόμου) του 1988, Νόμος 5 84/88, το οποίο προβλέπει τα εξής, καθόσο μέρος του αφορά την υπό εκδίκαση έφεση. 5.

(1)"Πάσα διαδικασία αναγκαστικής απαλλοτριώσεως η οποία ήρξατο προ της 27ης Μαίου 1983 και η οποία δεν συνεπληρώθη προ της ημερομηνίας ενάρξεως της ισχύος 10 του παρόντος Νόμου(α) είτε δι' υπογραφής τελικής συμφωνίας δια τον κα­ θορισμό της αποζημιώσεως. (β) εΙτε δι' υπογραφής συγκαταθέσεως δι' εγγραφήν της απαλλοτριούσης αρχής, συμφώνως τω άρθρω 8, θα ατονή 15 και θα λογίζηται ως εγκαταλειφθείσα, εκτός εάν η απαλ­ λοτριούσα αρχή προβή, ουχί αργότερον της 15ης Οκτω­ βρίου 1988, εις την προσφοράν της υπ' αυτής υπολογισθεί­ σης αποζημιώσεως, συμφώνως προς τα εφεξής αναφερόμενα: 20 (ι) ....................................................................................... .. (ιι) ...................................................................................... .

(2)....................................................................................... " Οι Εφεσείοντες ισχυρίζονται πως η Εφεσίβλητη δεν 25 τήρησε τις πιο πάνω διατάξεις του άρθρου και επομένως, όπως τούτο ρητά ορίζει, η διαδικασία της αναγκαστικής απαλλοτρίωσης έχει ατονήσει. Κατά συνέπεια η παρούσα έφεση καθίσταται γι αυτούς άνευ αντικειμένου αφού δεν ισχύει πλέον το διάταγμα απαλλοτρίωσης. 30 Ενόψει της σοβαρότητας του νομικού ζηττιματος που εγειρόταν για εξέταση, οι τρείς δικαστές που απάρτιζαν το εφετείο αποφάσισαν να διευρυνθεί η σύνθεσή του. Κατ' 537 Αμεμίδικ Δ. θεοοκέπαοιη v. ΔημοκοαιΙας (19.9) ακολουθία η ακρόαση της έφεσης αναβλήθηκε και προχώρησε ενώπιον της παρούσας οκταμελούς σύνθεσης του εφετείου. Τα γεγονότα της υπόθεσης έχουν ως εξής: Η γνωστοποίηση της απαλλοτρίωσης εδημοσιεύθη στις 31 Αυγούστου 1973 και το διάταγμα στις 19 Οκτωβρίου

1. Η Εφεσίβλητη έκαμε 5 προσφορά της αποζημίωσης, που θεωρούσε ως δίκαιη και εύλογη, στους ιδιοκτήτες στις 5 ΜαΤου
2. Η προσφορά δεν έγινε αποδεκτή και καταχωρίστηκε από αυτή στις 8 Δεκεμβρίου 1986 παραπομπή στο Επαρχιακό Δικαστήριο Πάφου. Η ακρόαση της υπόθεσης αναβλήθηκε πάρα πολλές φορές για τους λόγους που καταγράφονται στα πρακτικά του 10 Δικαστηρίου. Τελικά η υπόθεση προχώρησε στην ακρόαση και ο Έντιμος Πρόεδρος επεφύλαξε την απόφαση στις 17 Φεβρουαρίου 1985, την οποία και εξέδωσε μετά από δυο μήνες περίπου, στις 22 Απριλίου
3. Αναφορικά με τους λόγους των αναβολών δεν πρόκειται να πούμε τίποτε γιατί δεν αποτελούν θέμα προς συζήτηση, θα επισημάνουμε όμως 15 ότι τις περισσότερες φορές η αναβολή διδόταν κατόπιν αιτήσεως των εφεσειόντων-ιδιοκτητών. Η παρούσα έφεση καταχωρίστηκε στις 28 Mαtoυ
4. 20 Ο Γενικός Εισαγγελέας υπέβαλε τρείς εισηγήσεις που μπορούν να συνοψιστούν ως εξής: (α) Οι πρόνοιες του άρθρου 5, τις οποίες παραθέτουμε πιο πάνω δεν εφαρμόζονται στην υπό κρίση υπόθεση γιατί το ζήτημα του καθορισμού της αποζημίωσης ήχθη ενώπιον του αρμόδιου Δικαστηρίου, το οποίο εξέδωσε την απόφαση στην οποία έχουμε ήδη αναφερθεί. Το άρθρο αυτό δεν εφαρμόζεται σε εκκρεμείς υποθέσεις ενώπιον του Δικαστηρίου γιατί οι διατάξεις του δεν περιέχουν πρόνοια που να αναφέρεται σε μεταβατικές ρυθμίσεις υποθέσεων που εκκρεμούν στο Δικαστήριο. (β) Σε παραπέρα ενίσχυση της πιο πάνω εισήγησης (α) η μη ύπαρξη διάταξης στο άρθρο 5 που να αναφέρεται στις εκκρεμούσες ενώπιον του Δικαστηρίου υποθέσεις συνάδει και 538 25 30 1 Α.Α.Δ. (Ε) θεοσχέκαστη Υ. Δημοχνατί,ας Αντεμ.ίδης Δ. με τις πρόνοιες του Συντάγματος σro άρθρο 23.4(γ), το οποίο ορίζει ότι όπου υπάρχει διαφωνία ως προς την καταβλητέα αποζημίωση, αυτή καθoρ~ται από πολιτικό Δικαστήριο. 5 (γ) Το Σύνταγμα, σro άρθρο 23.4., ορίζει τις αρχές που δικαιούνται να προβούν σε απολλοτρίωση κινητής ή ακίνητης ιδιοκτησίας. Η άσκηση της εξουσίας αυτής είναι εκτελεστικής φύσης και επομένως η Νομοθετική εξουσία δεν μπορεί να επεμβαίνει σ' αυτή, όπως ουσιαστικά έχει κάμει με την 1Ο θέσπιση του άρθρου 5 του Νόμου 84/88, που προνοεί για την ατονία του διατάγματος απαλλοτρίωσης αν δεν τηρηθούν οι προϋποθέσεις που προβλέπονται στο άρθρο αυτό. Στο τέλος όμως της αγόρευσής του ο κ. Τριανταφυλλίδης ανέφερε ότι εναπόκειται στο Δικαστήριο αν θα αποφανθεί 15 πάνω στην τελευταία αυτή εισήγηση (γ) ή να κρίνει την υπόθεση με βάση τις υπόλοιπες δυο (α και β), που αφορούν άμεσα την παρούσα έφεση. Στην υπό κριση υπόθεση δεν θεωρούμε αναγκαίο να αποφασίσουμε ζηττιματα συνταγματικότητας της σχετικής 20 πρόνοιας του νόμου όπως παρατίθενται στη δεύτερη και τρίτη εισήγηση του Γενικού Εισαγγελέα. Θα εξετάσουμε μόνο αν το επίδικο άρθρο 5 του Νόμου 84/88, τυγχάνει εφαρμογής σrις υποθέσεις που εκκρεμούν ενώπιον του Δικαστηρίου. Έχουμε τη γνώμη ότι η πρώτη εισήγηση του Γενικού 25 Εισαγγελέα, είναι ορθή. Το επίδικο άρθρο 5 του Νόμου 84/88, όπως είναι διατυπωμένο, δεν εφαρμόζεται στις υποθέσεις που εκκρεμούν ενώπιον του Δικαστηρίου για τον καθορισμό της πληρωτέας αποζημίωσης. Αυτό συνάγεται από τις πρόνοιες του ίδιου του νόμου, στις οποίες πράγματι καμιά 30 μνεία δεν γίνεται αναφορικά με υποθέσεις που εκκρεμούν ενώπιον του Δικαστηρίου για τον καθορισμό της πληρωτέας αποζημίωσης μετά τη διαδικασία απαλλοτρίωσης. 539 Αμεμί6ης Δ. θεoσxέnασ-ιη Υ. Δημoxια-ιiας

(1919)Έχοντας υπόψη τα πιο πάνω στην υπό κρίση έφεση, όπου το αρμόδιο Δικαστηριο εξέδωσε απόφαση καθορίζοντας την πληρωτέα αποζημίωση, η διάταξη του άρθρου 5 του Νόμου 84/88 δεν έχει οποιαδηποτε εφαρμογη. Αναφορά στα γεγονότα της παρούσας υπόθεσης αποδεικνύουν το συμπέρασμά μας: Το άρθρο 5 του Νόμου 84/88 προβλέπει 5 πως η διαδικασία της απαλλοτρίωσης: "Θα ατoνi) και θα λογ(.ζηται ως εγκαταλειφθείσα, εκτός εάν η απαλλοτριούσα αρχη προβη ουχί αργότερον της 15ης Οκτωβρίου 1988, εις την προσφοράν της υπ' αυτης υπολογισθείσης αποζημιώσεως, κ.λ.π." Και προβάλλεται το ερώτημα. Ποια προσφορά θα 10 έκαμνε η Αποζημιούσα Αρχη; Εφόσο στις 22 Απριλίου 1986 το αρμόδιο Δικαστηριο αποφάσισε ποια είναι η καταβλητέα αποζημίωση και οι ίδιοι οι ιδιοκτητες κατεχώρισαν την παρούσα έφεση, στην οποία εισηγούνται ότι η απόφαση του 15 Δικαστηρίου είναι εσφαλμένη και ζητούν να αναθεωρηθεί γιατί κατά την γνώμη τους πρέπει να είναι πολύ ψηλότερη. Ενόψει των ανωτέρω κρίνουμε πως η εισηγηση του Γενικού Εισαγγελέα είναι ορθη. Η διαδικασία της απαλλοτρίωσης δεν έχει ατονησει. Η παρούσα έφεση των 20 ιδιοκτητών θα προχωρησει για. να ακοι,στεί στο υπόλοιπο μέρος της, που στρέφεται εναντίον της απόφασης του Προέδρου του Επαρχιακού Δικαστηρίου Πάφου σε ότι αφορά το ποσό της καταβλητέας αποζημίωσης. ΠΟΓΙΑΤΖΗΣ Δ: Λυπούμαι που αδυνατώ να συμφωνi)σω 25 με το μέρος εκείνο της απόφασης της πλειοψηφίας του Δικαστηρίου που αφορά εκκρεμείς ενώπιον του Επαρχιακού παραπομπές για τον καθορισμό της Δικαστηρίου καταβλητέας αποζημίωσης. Συμφωνώ μόνο με το αποτέλεσμα της απόφασης της πλειοψηφΙας που αφορά 30 περιπτώσεις όπως αυτη των παρόντωνεφεσειόντων στις οποίες το Επαρχιακό Δικαστηριο έχει καθορίσει την καταβλητέα αποζημίωση και εκκρεμεί έφεση ενώπιον του Ανωτάτου Δικαστηρίου εναντίον της πρωτόδικης απόφασης. Δεν προτίθεμαι να αναφερθώ σε όλα τα γεγονότα που 540 35 1 λ.λ-Δ. (Ε) προηγήθηκαν της έκδοσης της πρωτόδικης απόφασης στις 22 Απριλίου 1986 από τον Πρόεδρο του Επαρχιακού Δικαστηρίου Πάφου στην Παραπομπή Αρ. 42/76 που η απαλλοτριούσα αρχή κατεχώρισε στις 8 Δεκεμβρίου. 1976 5 10 για τον καθορισμό της καταβλητέας αποζημίωσης για την αναγκαστική απαλλοτρίωση της ακίνητης ιδιοκτησίας των εφεσειόντων, η διαδικασία της οποίας άρχισε με γνωστοποίηση που δημοσιεύτηκε στις 31 Αυγούστου 1973. Όλα τα ουσιώδη γεγονότα αναφέρονται με κάθε αναγκαία λεπτομέρεια στην απόφαση της πλειοψηφίας που απαγγέλθηκε πριν από λίγο. Θα ήθελα μόνο να τονίσω ότι εκκρεμούσης της παρούσας έφεσης που καταχωρίσθηκε στις 28 ΜαΤου 1986, δημοσιεύτηκε στις 17 Ιουνίου 1988 και τέθηκε 15 αμέσως σε ισχύ ο περί Αναγκαστικής Απqλλοτριώσεως (Τροποποιητικός) Νόμος του 1988 (Νόμος αρ. 84/88) του οποίου το άρθρο 5, με πλαγιότιτλο "Μεταβατικαί διατάξεις", προνοεί τα εξής: "5.

(1)Πάσα διαδικασία αναγκαστικής απαλλοτριώσεως η οποία ήρξατο προ της 27ης Μαtoυ 1983 και η οποία δεν 20 συνεπλ ηρώθη προ της ημερομηνίας ενάρξεως της ισχύος του παρόντος Νόμου - (α) είτε δι' υπογραφής τελικής συμφωνίας δια τον κα­ θορισμόν της αποζημιώσεως. 25 (β) είτε δι' υπογραφής συγκαταθέσεως δι' εγγραφήν της απαλλοτριουμένης ιδιοκτησίας επ' ονόματι της απαλλο­ τριούσης αρχής, συμφώνως τω άρθρω 8, θα ατονή και θα λογίζηται ως εγκαταλειφθείσα, εκτός 30 εάν η απαλλοτριούσα αρχή προβή, ουχί αργότερον της 15ης Οκτωβρίου 1988, εις την προσφορά της υπ' αυτής υπολογισθείσης αποζημιώσεως; συμφώνως προς τα εφεξής αναφερόμενα: ω η αξία της υπό απαλλοτρίωσιν ιδιοκτησίας λογίζεται ούσα ίση προς το ποσόν το οποίον η τοιαύτη ιδιοκτησία θα 541 ΠοΥιατζής Δ. θεοσκέπαστη Υ. ΔημοΚQ«τΙας

(1989)απέφερεν, εάν διετίθετο εκουσίως εν τη ελευθέρα αγορά κατά τον χρόνον της ενάρξεως της ισχύος του παρόντος Νόμου. (ιι) εις την καταβλητέαν αποζημίωσιν υπολογίζεται ετήσιος τόκος προς εννέα τοις εκατόν, από της ημερομη- 5 νίας της προσφοράς της ως προείρηται υπολογισθείσης αποζημιώσεως υπό της απαλλοτριούσης αρχής μέχρι του χρόνου καταβολής της τοιαύτης αποζημιώσεως.

(2)Αι διατάξεις των άρθρων 3, 4 και 5 του παρόντος Νόμου θα τυγχάνουν εφαρμογής και εις τας περιπτώσεις 1Ο διαδικασιών αναγκαστικής απαλλοτριώσεως αι οποίαι ήρ­ ξαντο μετά την 27ην ΜαΤου 1983 και δεν συμπληρώθηκαν προ της ημερομηνίας ενάρξεως της ισχύος του παρόντος Νόμου λόγω της μη προσφοράς της υπολογισθείσης αποζη- μιώσεως εντός των προνοουμένων δέκα μηνών". Είναι παραδεκτό γεγονός ότι η 15 διαδικασία απαλλοτρίωσης της ιδιοκτησίας των εφεσειόντων που άρχισε πολύ πριν της 27ης ΜαΤου 1983 δεν έχει συμπληρωθεί είτε με την υπογραφή τελικής συμφωνίας όπως προνοείται στην υποπαράγραφο (α) του εδαφίου

(1)του άρθρου 5 του Νόμου 84/88 εΙτε με την υπογραφή της συγκατάθεσης σύμφωνα με 20 το άρθρο 8 που προνοείται στην υποπαράγραφο (β) του ίδιου εδαφίου. Είναι επΙσης παραδεκτό γεγονός ότ" η Απαλλοτριούσα Αρχή δεν έχει προβεί σε νέα προσφορά αποζημίωσης σύμφωνα με τις πρόνοιες του άρθρου 5

(1)ούτε μέχρι τις 15 Οκτωβρίου 1988 ούτε μέχρι σΤιμερα. 25 Οι εφεσείοντες ισχυρίζονται ότι οι συνέπειες της πιο πάνω παράλειψης της ΑπαλλοτριοΟΟας Αρχής είναι εκείνες που καθορίζονται στο ίδιο το άρθρο 5

(1)του Νόμου, ότι δηλαδή, η απαλλοτρίωση της ιδιοκτησίας των εφεσειόντων έχει ατονήσει και θεωρείται ότι έχει εγκαταλειφθεί. Ο έντιμος Γενικός Εισαγγελέας για την Απαλλοτριούσα Αρχή υπόβαλε τον πιο κάτω διαζευκτικό ισχυρισμό. Είπε ότι: εν όψει του παράλογου βαθμού επιβάρυνσης του δημοσίου που προκαλεί 542 30 1 Α.Α.Δ. (Ε) θεοοΧέπαστη \'. Δη"οχοα-ιΙας ΠοΥι.α-ιζής Δ. και της ωτουσίας ρητής πρόνοιας για την εφαρμογή του σε διαδικασίες που εκκρεμούν ενώπιον του Δικαστηρίου για τον καθορισμό της καταβλητέας ωτοζημίωσης, το άρθρο 5 του 5 10 Νόμου 84/88, ορθά ερμηνευόμενο, δεν εφαρμόζεται σε περιπτώσεις που είτε εκκρεμεί ενώπιον πρωτόδικου Δικαστηρίου ο καθορισμός της καταβλητέας αποζημίωσης είτε εκκρεμεί έφεση εναντίον απόφασης πρωτόδικου ΔικαστηρΙΟυ που καθόρισε την καταβλητέα αποζημίωση. Αν, πρόσθεσε ο Γενικός Εισαγγελέας, το άρθρο 5 του Νόμου 84/ 88 ερμηνευθεί ότι εφαρμόζεται στις πιο πάνω εκκρεμείς δικαστικές διαδικασίες το άρθρο αυτό είναι αντισυνταγματικό γιατί αντιβαίνει(α) προς το άρθρο 23

(4)(γ) του Συντάγματος (β) προς το άρθρο 28 του Συντάγματος και 15 (γ) προς τη χαρακτηριστική αρχή του Κυπριακού Συντάγματος της Διάκρισης των Εξουσιών, μεταξύ της Νομοθετικής και της Εκτελεστικής Εξουσίας καθώς και μεταξύ της Νομοθετικής και της Δικαστικής Εξουσίας. 20 Στην αγόρευσή του ο κ. Ευσταθίου για τους εφrσείοντες περιορίστηκε βασικά στην αντίκρουση του ισχυρισμού του έντιμου Γενικού Εισαγγελέα για αντισυνταγματικότητα του άρθρου 5 του Νόμου 84/88 και αμύνθηκε του δικαιώματος της Βουλής των Αντιπροσώπων κάτω από το άρθρο 61 του 25 Συντάγματος να νομοθετεί πάνω σε όλα τα θέματα. Ο κ. Ευσταθίου πρόσθεσε ότι, ασκώντας τις εξουσίες του δυνάμει του άρθρου 51.1 του Συντάγ ματος, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας είχε αναπέμψει στη Βουλή των Αντιπροσώπων για επανεξέταση τον "Περί Αναγκαστικής Απαλλοτριώσεως 30 (Τροποποιητικό) Νόμο του 1988" που ψηφίστηκε στις 5 ΜαΤου 1988 με τον ισχυρισμό, μεταξύ άλλων, ότι περιείχε πρόνοιες που ήταν ασύμφωνες προς τις παραγράφους 4 και 5 του άρθρου 23 του Συντάγματος, και ότι στην ψήφιση του Νόμου 84/88 στις 17 Ιουνίου, 1988 στη σημερινή του μορφή η Βουλή των Αντιπροσώπων έλαβε υπόψη της τις υποδείξεις 543 ΠΟΥια.τf;ής Δ. (19&9) της Εκτελεστικής Έξoυσtας. Ο κ. Ευσταθίου υπόδειξε, τέλος, ότι η εισήγηση του έντιμου Γενικού Εισαγγελέα να κηρυχθεί αντισυνταγματικό το άρθρο 5 του Νόμου 84/88 εκτός αν ερμηνευθεί ότι δεν εφαρμόζεται σε περιπτώσεις που παραπομπές για τον καθορισμό της καταβλητέας αποζημίωσης εκκρεμούν είτε ενώπιον του Επαρχιακού 5 Δικαστηρtoυ είτε ενώπιον του Ανωτάτου Δικαστηρίου στην κατ' έφεση δικαιοδοσία του, ισοδυναμεί στην πραγματικότητα με επίκληση προς το Ανώτατο Δικαστήριο να ασκήσει τις εξουσίες που του παρέχει το άρθρο 139 του Συντάγματος και όχι το άρθρο 144 του Συντάγματος όπως αυτό εφαρμόζεται μετά την ψήφιση του Νόμου αρ. 33 του 10 1964 και την απόφαση στην υπόθεση Γενικός Eισαyyελtας της ΔημοκρατΙας ν. Μουσταφά Ιμπραχήμ και Άλλων, 1964 Α.Α. Δ. 195. 15 Συνάγεται από τα πιο πάνω ότι το πρώτο ερώτημα που επιβάλλεται να απαντηθεί δεδομένης της αναδρομικότητας του άρθρου 5 του Νόμου αρ. 84/88, είναι, εάν το άρθρο αυτό, ορθά ερμηνευόμενο, εφαρμόζεται ή όχι σε περιπτώσεις όπως η παρούσα, στις οποίες η καταβλητέα αποζημίωση έχει 20 πρωτόδικα καθοριστεί από αρμόδιο πολιτικό Δικαστήριο όχι όμως τελεσίδικα, αφού έφεση που ασκήθηκε εναντίον της απόφασης αυτής εκκρεμούσε κατά το χρόνο που το άρθρο τέθηκε σε ισχύ. Η ορθή απάντηση στο νομικό αυτό ερώτημα θα προκύψει από την εφαρμογή στην προκειμένη περίπτωση 25 των καθιερωμένων κανόνων ερμηνείας νομοθετημάτων. θα πρέπει να σημειωθεί ότι στο ερώτημα που παραθέτω πιο πάνω παραλείπω να αναφερθώ στις περιπτώσεις εκκρεμών διαδικασιών ενώπιον των Επαρχιακών Δικαστηρίων της Δημοκρατίας για τον καθορισμό της καταβλητέας 30 αποζημίωσης. Η σκόπιμη αυτή παράλειψη οφείλεται στους πιο κάτω δυο λόγους: Πρώτο, γιατί δεν είναι αναγκαίο για την έκβαση της παρούσας έφεσης και δεύτερο, γιατί πιστέυω ότι το θέμα δεν έχει συζητηθεί διεξοδικά ενώπιόν μας από πλευράς του κ. Ευσταθίου, ίσως γιατί είχε για τους εφεσείοντες ακαδημα'ίκό μόνο ενδιαφέρον. Κάτω από αυτές τις περιστάσεις κρίνω ότι δεν είναι δίκαιο για όλους εκείνους 544 35 1 Α.Α.Δ. (Ε) 5 θεοοχέιιαcrrη Υ. Δημοχ@α1'ίας τους διάδικους σε παΡWΤOμπές που εκκρεμούν ενώπιον των Επαρχιακών Δικαστηρίων της Κύπρου να WΤOφασιστεί στην παρούσα διαδικασία η τύχη της απαλλοτρίωσης των περιουσιών τους ή τα κριτήρια για τον καθορισμό της καταβλητέας σ' αυτούς αποζημίωσης χωρίς οι ίδιοι να ακουστούν πάνω στο θέμα που τόσο άμεσα τους αφορά και χωρίς τέτοια WΤόφαση να είναι αναγκαία για την έκβαση της παρούσας έφεσης. 10 15 Επανέρχομαι τώρα στο ερώτημα που έχω διατυπώσει πιο πάνω; Στο Σύγγραμμα Maxwell οη Interpretation of Sta- tutes, 12η έκδοση, αναφέρονται τα εξής στη σελίδα 220: 'Ίη general, when the substantive Law is altered duήπg the pendency οί an action, the ήghts οί the parties are decided according 10 the law as ίι existed when the action was begun, υπ­ less the new statute shows a clear intention Ιο vary such ήghts." Το πιο πάνω απόσπασμα που 20 25 a fοrtίοή ισχύει και εφαρμόζεται στην παρούσα περίπτωση που η εκκρεμής διαδικασία είναι κατ' έφεση και όχι πρωτόδικη, υιοθετήθηκε wτό το Δικαστή (όπως ήταν τότε) Α. Λοίζου στην υπόθεση Diαgorαs Development Ltd ν. Nαtionαl Bαnk ofGreece SA.

(1985)1 Α.Α.Δ. 581. Στην υπόθεση Μιχαήλ Θεοδοσίου Ατδ. ν. Δήμου Αεμεσού και άλλων

(1987)3 Α.Α.Δ. 1750, ο ίδιος δικαστής αναφερόμενος στην ερμηνεία του άρθρου 8

(1)του Νόμου αρ. 25/83 είπε τα εξής στη σελίδα 1759: "Coming now 10 section 8

(1)ofLaw 25/83, and construing ίι by having regard ιο the aforesaid ΡήπcίΡΙes, Ι cannot read ίπιο such section the result suggested by learned counsel ίοτ 30 35 the applicants, namely that the failure οί the acqumng Αuthοή­ ty to abide by its provisions can οπlΥ result ίπ the nullification οί the process οί acquisition and ίπ that respect, οί the notice and order οί acquisition. Such result is a very drastic one and with many seήοus repercussions, one such repercussion being the abandonment οί the public utility purpose for which the acquisition was effected. If the legislature intended that the failure of the acquίήπg authοήtΥ ιο act as ίπ section 8

(1)provided, would have led 10 such drastic repercussions and consequences ίι would have said so ίπ express and clear lan545 ΠΟΥUΙ'ft;ής Δ.

(1989)guage and ηοΙ leave ίι Ιο the Court Ιο construe the Statute. Where the legislator wanted to make provision for the abandonment or abatement of the acquisition for any reason, they did so by express words and section 7 of Law 15162 provides a glaring example". Εν όψει - 5 (α) των πιο νομικών αυθεντ ιών , (β) των δραστικών αποτελεσμάτων και των σοβαρότατων συνεπειών που θα επέφερε η εφαρμογή του Νόμου σε εκκρεμείς εφέσεις, (γ) της παράλειψης του νομοθέτη να περιλάβει στις πρόνοιες του Νόμου αρ. 84/88 ρητή πρόνοια για εφαρμογή του άρθρου 5 σε περιπτώσεις εκκρεμών εφέσεων, και (δ) του εν γένει κειμένου του Νόμου, δεν μπορεί να λεχθεί ότι ο νομοθέτης έχει εκφράσει στην προκειμένη περίπτωση με τρόπο σαφή την πρόθεσή του να επηρεαστεί η έκβαση εκκρεμών εφέσεων από τις πρόνοιες του επίδι,κου άρθρου και να ακυρωθεί ουσιαστικά ο καθορισμός της καταβλητέας αποζημίωσης που έγινε από πολιτικό Δικαστήριο σύμφωνα με το άρθρο 23

(4)(γ) του Συντάγματος*. Σε άλλες περιπτώσεις που πρόθεση του νομοθέτη ήταν να εφαρμόσει τροποποιητικές διατάξεις Νόμων σε εκκρεμείς εφέσεις, η πρόθεση αυτή εκδηλώθηκε με τρόπο ρητό και σαφή. Παράδειγμα παρέχει το εδάφιο

(2)** του άρθρου 32 του περί Ενοικιοστασίου Νόμου του 1983 (Νόμος αρ. 23/83) το οποίο ο νομοθέτης θεώρησε αναγκαίο να εισάξει παρά την πρόνοια του εδαφίου

(1)του άρθρου 32 που αναφέρεται σε εκκρεμείς δικαστικές υποθέσει,ς γενικά. * 23

(4)Qι.αδήπoπ ιuwιnJ ιf ακι""roς ιιXoκπισta ιf αΙWΔήπoτε δ4κaiωμa ιf συμιpl,ρoν επt τααιm,ς cδwκπιotας δύwrται w απaλλoτρ«ωθεl αναΥκαΟΤικώς tιπ6 της Δ~ς ιf vπ6 της δημoτικιfς αρxιfς. ως και vπό Kolνoτικιfς Σtινε,ιεύσεως vπΙρ εκπαιδεtιfικών. θρηοκεtιfικών, φιλανθρωπικών ιf αθ,ιητικών σωματεΙων, OΡyαw)σεων ιf ιδρtlμάτων tlπoxεφiνων ει.ς την ~6τητα mm!r; και μ6νov εις fJ(ιρoς πρooώπωv ΑVφCΌVRIW εις την αντΙοταχον κοιvtSτητα, ως επΙσης και vπό νομικοv προοώποtl δημοσΙοtl δικαΙοtl ή oρyιMoμoV κοινής ωφeλ.εiaς. Π(!Ος συς txτι παραxωρrιθεΙ τoιoVτoν δ4κaiωμa ιιπό τοtl νόμον και δη μόvov: (α) ....................................................................................... .. (β) ....................................................................................... .. (Υ) επι καταβο,ιή τοις μετρητοΙς και προκαταβο,ιικώς δικαΙας και ευ,ιόΥοtl aπotιμώσroις καθoριζoμtνrις εν περι.ππ.όι:ιm δwqων(ας vπ6 πaλιτικoV~. ·*32

(2)Oιαr.δ7iπoπ εφWε&ς εκκρεμoVσαι κατά την rιμEρ<ψηv(.αv ενάρξεως της Iσxιίos' . τOtl παρόντος Ndμotι θα ιrι.rvεκιoθotN και θα εκδ4κaoθotJν vπd τOtl λ VΩΤάτOtl Δικaoτηρloν λaμβαvoμ.tvωv 1«' dφ&ν ΤQΙV διαrάξεων τοtl παρόντος Νόμον. 546 10 15 20 25 1 Α.Α.Δ. (Ε) θεοο)tέπαο,lη Υ. Δημο)tQα,liας ΠΟΥια,lζής Δ. Για τους πιο πάνω λόγους είμαι της γνώμης ότι η επtδικη απαλλοτρίωση της ιδιοκτησίας των εφεσειόντων δεν έχει ατονήσει και δεν μπορεί να λογισθεί ότι έχει εγκαταλειφθεί 5 όπως υποστηρίχτηκε από τους εφεσείοντες. Η έφεση μπορεί. επομένως, να προχωρήσει με βάση τους λόγους που περιλαμβάνονται στην Ειδοποίηση Εφέσεως, αγνοουμένων των προνοιών του Νόμου 84/88. Υπό τις περιστάσεις, δεν ενδείκνυται η εξέταση των διαζευκτικών ισχυρισμών του έντιμου Γενικού Εισαγγελέα με τους οποίους προσβάλλεται η 10 συνταγματικότητα του άρθρου S του Νόμου. Διαταγή ως αvωτέρω. 547