clr/1989/1989_1E_599.pdf

(1)Η πρόσφατη νομολογία οδηΥεΙ στο συμπtρασμ.α ότι η θtση ότι ο κάτοχος γης δεν φέρει εuθ'ύνη έναντι προσώπων, που επεμβαίνουν (trespass) σε γη, που τελεί υπό την απoκλειστικfι φύλαξfι τou, δεν ε'U- 10 σταθεΙ Ο κοινός ανθρωπισμός και η α).).η).εΥΥύη προς τον πλησίον επιβά)J..oυν καθήκον στον κάτοχο να λαμβάνα προστατευτικά μέτρα για τυχόν ζημιές fι κακώσεις, πou μπορεΙ να προκληθούν και σε πρό­ σωπα, πou κατά λoγικfι πρόβλεψη μπορεί να επέμβσυν στη γη του.

(2)Η εκπί..ήρακτη τou πιο πάνω καθήκοντος προς τρίτους εξαρτάται 15 από την γνώση και τα μέσα, που διαθέτει ο κάτοχος για παρεμπόδιση πρόκλησης τtτoLας ζημ.ίας.

(3)Το καθ{ικον για λfιΨη μέτρων υπάρχει οποτεδήποτε η πιθανότητα επέμβασης στην γη είναι ouσιαστική. Το καθήκον επαυξάνεται κατ' αναλογία προς τον κίνδυνο. Ο προσδιορισμός του καθήκοντος δεν είναι ανεξάρτητος από τους λόγους της ίδιας της επέμβασης. 20

(4)Το καθήκον υφίσταται τόσο στις περιπτώσεις, που ο κίνδυνος προέρχεται από φυσικά αίτια, όσον και στις περιπτώσεις, που είναι δημιούργημα τou ανθρώπου.

(5)Το καθήκον δεν περιορίζεται μόνο στην απρόσκλητη είσοδο ατόμων αλλά και σε ζώα και σε πτηνά.

(6)Ενόψει τ~ πιο πάνω αρχών τα γεγονότα της υπόθεσης αuτ{ις δικαιολογούν την απόδοση εuθ\Mις στην Κυπριακή Δημοκρατία. Η έφεσrι απορρίπτεται με έξοδα. Α vαφερόΜΕVΕς Αποφάσεις: British Railways Board v. Harringιon [1972] 1 ΑιΙ E.R. 749, 600 25 1 Α.Α.Δ. (Ε) ΔημΟΧQαΤLα v. Παπαζ,σήμο" Southern Portland Cement Ltd ν. Cooper (1974] 1 Αl1 E.R. 87, lllot ν. Wilkes (1972] 3 ΑΙΙ E.R. 137, Ρaππειι ν. Ρ. McGuinnes and Co Ltd [1972] 3 ΑΙΙ E.R. 137, Leakey ν. Ναιίοπal Trust [1980] 1 ΑΙΙ E.R. 17, 5 Tueιon ν. A.D. Walker Ltd [1985] 3 ΑΙΙ E.R. 757, G.I.P. Constructions ν. Neophyιou and Another

(1983)1 C.L.R. 669, Λ.. Π. ΦραΊΚεσκίδης και Σία Α τδ 'V. Μάμα

(1989)1 Α.Α.Δ. (Ε) 70. 'Έφεση. Έφεση ωτό τη Δημοκρατία εναντίον της ωτόφασης του 10 Επαρχιακού Δικαστηρίου Λευκωσίας (Δημητρίου, Προ Π.Ε.Δ.) που δόθηκε στις 31 Μαίου 1986 (Αριθμός Αγωγής 2929/82) με την οποία διατάχθηκε να πληρώσει ί4,500 στην ενάγουσα για την ωτώλεια του αλόγου ''Happy Melody" που μπήκε σε ναρκοπέδιο και σκοτώθηκε όταν προσέκρουσε σε 15 νάρκη. n. Χατζηπέτρου, ΔΙΚηΥ6ρος της Δημοκρατίας Β, για τους εφεσείοντες. Α. Παvrελίδης και Θ. Ζερβ6ς, για την εφεσίβλητη. ΜΑΛΑΧΤΟΣ Δ.: Την απόφαση του Δικαστηρίου θα δώσει 20 ο δικαστής Γ.Μ. Πικής. ΠΙΚΗΣ Δ.: Το ''Happy Melody" το άλογο της εφεσίβλητης (ενάγουσας στο Επαρχιακό Δικαστήριο) μπήκε σε ναρκοπέ­ διο στα σύνορα της νεκρής ζώνης στην περιοχή Κοκκινοτριμι­ θιάς και σκοτώθηκε όταν προσέκρουσε σε νάρκη. Η περιοχή 25 είχε ναρκοθετηθεί από τις αρχές της Κυπριακής ΔΥlμοκρατίας μεταξύ του πρώτου και του δεύτερου γύρου της τούρκικης εL- 601 ΠΙΧής Δ. Δημοχιατία Υ. Παπαζισήμο"

(1989)σβολής στην προσπάθεια παρεμπόδισης προέλασης των ει~ σβολέων. Η πρόσβαση στο ναρκοπέδιο φρασσόταν με συρμα­ τόπλεγμα ενώ σχετική ανακοίνωση γνωστοποιούσε την ύπαρξή του. Η παρουσία των τούρκικων στρατευμάτων στην Κύπρο συνεχίζεται, καθώς και η απειλή κατά της Κυπριακής Δημοκρατίας. Η περιοχή παρέμεινε ναρκοθετημένη για την εξυπηρέτηση των ίδιων στόχων που οδήγησαν στην ε-Υκατά­ σταση του ναρκοπεδίου. Το σημείο στο οποίο σημειώθηκε η έκρηξη βρίσκεται σε αγροτική περιοχή και εφάπτεται αγροτικού δρόμου ο οποίος, όπως κατέδειξε η μαρτυρία, χρησιμοποιόταν για γεωργικούς σκοπούς. Την Καθαρά Δευτέρα γίνεται μεγάλη συ-Υκέντρωση των κατοίκων της γύρω περιοχής κοντά στο ναρκοπέδιο κατά το έθιμο της ημέρας. Το άλογο μπήκε στο ναρκοπέδιο, απ' ό,τι συμπέρανε το πρωτόδικο Δικαστήριο, από σημείο του αγροτικού δρόμου το οποίο εφάπτεται του ναρκοπεδίου στο οποίο το συρματό­ πλεγμα είχε καταρρεύσει, εξαφανίζοντας κάθε φραγμό για την είσοδο στο ναρκοπέδιο. Το συρματόπλεγμα κατέπεσε, όπως και οι προειδοποιητικές πινακίδες, πολύ πριν το ατύχη- μα, όπως έγινε γνωστό στις Αρχές. Η είσοδος στο ναρκοπέδιο 5 10 15 20 μέσω του σημείου εκείνου έμεινε ανοιχτή για περισσότερο από ένα χρόνο πριν το ατύχημα χωρίς να ληφθούν οποιαδήποτε διορθωτικά μέτρα από τις Αρχές. Το πρωτόδικο Δικαστήριο έκρινε τους εφεσείοντες ενόχους για αμέλεια προς την ιδιοκτήτρια του αλόγου και τους κατα- 25 δίκασε να πληρώσουν τη ζημιά που είχε υποστεί λόγω της απώλειας του ζώου της που είχε συμφωνηθεί σε i4,500..- Οι εφεσείοντες (η Κυπριακή Δημοκρατία) αρνήθηκε ευθύνη και απέδωσε το ατύχημα σε αμέλεια της εφεσίβλητης (ενάγου- σας) και των τρι τοδιάδικων ιδιοκτητών του στάβλου όπου εκρατείτο το άλογο. Οι ισχυρισμοί αυτοί κρίθηκαν ανεδαφικοί στην απόφαση του Δικαστηρίου καθώς και οι ισχυρισμοί 30 των εφεσειόντων για συντρέχουσα αμέλεια. Στον προσδιορισμό της ευθύνης των εφεσειόντων το Δικα­ στήριο καθοδηγήθηκε κυρίως από τις αρχές που υιοθετηθηκαν από τη Δικαστική Επιτροπή της Βουλής των Λόρδων στην υπόθεση British Raίlways Board ν. Herrington*. Το * [197211 All E.R.

1. 35 1 Α.Α.Δ. (Ε) ΔημΟΧQατία Υ. Πωιαζιοήμο" Πιχής Δ. πρωτόδικο Δικαστήριο προσδιόρισε σωστά το ερώτημα που έπρεπε να απαντηθεί και που συνίστατο στην ύπαρξη ή όχι ευθύνης έναντι της ιδιοκτήτριας του αλόγου aπό τους κατό­ χους του ναρκοπεδίου για την aπρόσκλητη είσοδο του ζώου 5 σε αυτό. Τα θέματα που εγείρονται με την ειδοποίηση έφεσης πε­ ριορίζονται στην ύπαρξη καθήκοντος εκ μέρους του κατόχου γης για την επίδειξη αμέλειας ως προς την κατάσταση της πε­ 10 ριουσίας τους προς πρόσωπα των οποίων τα ζώα εισέρχονται στη γη του. Το θέμα της συντρέχουσας αμέλειας δεν εγείρεται με την ειδοποίηση έφεσης και για το λόγο αυτό δε θα μας aπασχολήσει. Συνεπώς η πιθανή ευθύνη της ιδιοκτήτριας και των κατόχων του στάβλου όπου φυλαττόταν το ζώο αναφορι­ κά με τις συνθήκες εξόδου του στο δρόμο δε θα μας απασχο­ 15 λήσει. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν οι εφεσείοντες είχαν υποχρέωση να λάβουν προστατευτικά μέτρα για τη παρεμπό­ διση πρόκλησης ζημιάς σε τρίτους λόγω της εισόδου των ζώων τους στο ναρκοπέδιο. 20 Η υπόθεση Herrington αποτελεί σταθμό στον προσδιορισμό των καθηκόντων των κατόχων γης έναντι τρίτων οι οποίοι ει­ σέρχονται χωρίς προηγούμενη πρόσκληση ή άδεια, και ενά­ ντια προς τη θέληση του κατόχου. Στην πιο πάνω aπόφαση το Δικαστήριο απέρριψε τη θέση ότι ο κάτοχος γης δε φέρει 25 ευθύνη έναντι προσώπων που επεμβαίνουν (trespass) σε γη που τελεί υπό την αποκλειστική φύλαξή του. Ο κοινός αν­ θρωπισμός και η αλληλεγγύη προς τον πλησίον, επιβάλλουν καθήκον στον κάτοχο να λαμβάνει προστατευτικά μέτρα για τυχόν ζημιές ή κακώσεις που μπορεί να προκληθούν και σε πρόσωπα που κατά λογική πρόβλεψη μπορεί να επέμβουν 30 στη γη του. Η εκπλήρωση του καθήκοντος προς τρίτους εξαρ­ τάται από τη γνώση και τα μέσα που διαθέτει ο κάτοχος για παρεμπόδιση πρόκλησης τέτοιας ζημιάς. Το καθήκον αυτό, όπως επεξηγείται, οφείλεται όχι μόνο σ' εκείνους που βρί­ σκονται στη γη μετά την aπρόσκλητη είσοδό τους, αλλά και 35 σ' εκείνους που είναι λογικά προβλεπτό να εισέλθουν στο μέλλον. 603 Πucής Δ. Δημοχ@«τί.α Υ. Πwιcιζιoήpoν (1'1') Στη μεταγενέστερη απόφαση της Δικαστικής Επιτροπής της Βουλής των Λόρδων Southern Portland Cement Ltd. v. Cooper* επανατονίστηκε ότι ο ανθρωπισμός στοιχειοθετεί το καθήκον και προσδιορίζει την έκταση της ευ&ύνης. Η θέση αυτή υποστηρ{,ζεται και με αναφορά σε μια παλιά αγγλική δικαστική aπόφαση - mot Υ. WiJkers** στην οποία ο Δικα­ 5 στής Best παρατηρεί: "The law of England will not sanction what is inconsistent with humanity." Προκύπτει ότι το καθήκον για τη λήψη μέτρων για την 10 προστασία τρίτων υπάρχει οποτεδήποτε η πιθανότητα επέμ­ βασης στη γη είναι ουσιαστική. Στην υπόθεση Pannett v. Ρ. McGuinnes & Co. Ltd. *** ο Πρόεδρος του EφετεΙOU Denning. αναλύοντας τις προεκτάσεις των αρχών της Heπington παρατηρεί ότι το κρινόμενο καθήκον επαυξάνε­ ται κατ' αναλογία προς τον κίνδυνο ο οποίος υπάρχει για πρόκληση ζημιάς σε πρόσωπα που πιθανό να εισέλθουν στη γη. Όσο μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος, ανάλογα επαυξάνεται και το καθήκον για τη λήψη προστατευτικών μέτρων. Ο M.R., προσδιορισμός του καθήκοντος, σημειώνει επίσης, δεν είναι 15 20 ανεξάρτητος aπό τους λόγους για τους οποίους γίνεται η επέμβαση. Άλλο είναι το καθήκον προς πρόσωπα τα οποία επεμβαίνουν στη γη για να εγκληματήσουν, και άλλος προς παιδιά που εισέρχονται στη γη του κατόχου για να παίξουν. Εξ άλλου, στην υπόθεση Leakey v. National Trust**** επίση­ μαίνεται ότι το καθήκον υφίσταται τόσο στις περιπτώσεις 25 που ο κίνδυνος προκαλείται aπό φυσικά αίτια, όσο και στις περι.πτώσεις που ο κίνδυνος εΙναΙ. δημιούργημα του ανθρώπου. Τέλος, στην υπόθεση Tulton v. A.D. Walker Ltd.***** κρίθηκε ότι το καθήκον δεν περιορίζεται μόνο στην aπρό­ σκλητη είσοδο ατόμων αλλά και σε ζώα καΙ. πτηνά. • [1974] 1 ΑΙΙ E.R. 87 . •• [1980] [1814-1823] Al1 E.R. Rep. 211,
2. ••• [1912] 3 Αιl E.R. 137,
3. ····[1980] 1 ΑΙΙ E.R. 17 . ••••• [1985] 3 ΑΙΙ E.R.
4. 604 30 1 Α.Α.Δ. (Ε) Το Ανώτατο ΔημΟΧQ«τία Υ. Παπα~σήμο\l, Δικαστήριο στην υπόθεση ΠιΧής Δ. G.I.P. Constructions v. Neophytou and Another* δέχθηκε τις αρχές της HeπJngton ως έκφραση και του Κυπριακού Δικαίου στον 5 προσδιορισμό του καθήκovϊoς επιμέλειας προς; το γείτονα . Οι αρχές αυτές χαρακτηριζονται ως νέο στάδιο εξέλ~ ~ρoς εναρμονισμό των σχετικών αρχών του δικαίου με "1':.:, κοινωνι­ κό ήθος. Το πιο κάτω απόσπασμα συνoψ(~ί. την προσέγγιση του κυπρι.αΚDύ εφετείου: 10 15 "The cuuent trend, as eloquently expressed by the House ofLords ίη British Raίlway Board v. Herrington [1972] 1 ΑΙΙ E.R. 79, is towards haπnonizing the duties of an occupier at common law with contemporary precepts of social duty. The paramount consideration that permeates every notion of duty lies ίη the need of act with humanity towards fellow citizens. This salutary decision serνes 10 indicate how law should keep pace with social ethos ......... . Στη μεταγενέστερη απόφαση Α. Π. ΦραΥκεσκίδης & Σία ΑΙμιτεδ Υ. Ιωάννη Μάμα** σημειώνεται ότι η ανθρωπιστική συμπεριφορά καθίσταται ο άξονας του προσδιορισμού του 20 25 30 καθήκοντος προς το γείτονα. Η εφαρμογή των προαναφερ­ θεισών αρχών στα γεγονότα της υπόθεσης αυτής δικαιολογεί την απόδοση ευθύνης στην Κυπριακή Δημοκρατία για την παράλειψη εκπλήρωσης οφειλόμενου καθήκοντος προς την εφεσίβλητη ιδιοκτήτρια για τη ζημιά που υπέστη λόγω της απώλειας του αλόγου της. Η ναρκοθέτηση οποιασδήποτε πε­ ριοχής δημιουργεί τεράστιους και ορατούς κινδύνους για οποιοδήποτε εισέρχεται σ' αυτή. Το καθήκον της Κυπριακής Δημοκρατίαςήroν ανάλογα μεγάλο να λάβει μέτρα για την παρεμπόδιση της εισόδου οποιουδήποτε στην ναρκοθετημένη περιοχή. Η κατάρρευση του συρματοπλέγματος έπρεπε να * [1983] 1 C.L.R. 669,
5. **

(1989)1 Α.ΑΔ. (Ε) 70. 605 Πιχής Δ. Δημαιcoατία Υ. Παnαζιοήμο\)

(1989)οδηγήσει στην πρόβλεψη όt'ι πολύ πιθανόν να εισήρχοντο ζώα στο ναρκοπέδιο. Έναντι αυτού του κινδύνου είχαν υπο­ χρέωση να λάβουν προστατευτικά μέτρα. Η σχετική δαπάνη για την αναστήλωση του συρματοπλέγματος ήταν μικρή ενώ η πιθανότητα εισόδου ζώων στο ναρκοπέδιο μεγάλη ενόψει 5 της γειτνίασής του με αγροτικό δρόμο και της παρουσίας αγρεπαύλεων στην περιοχή. Ο στάβλος στον οποίο φuλάττετo το ζώο βρισκόταν σε απόσταση 500 μόνο μέτρων από το ση­ μείο στο οποίο είχε καταρρεύσει το συρματόπλεγμα. Κάτω απ' αυτές τις συνθήκες η παράλειψη των εφεσειόντων να λάβουν προστατευτικά μέτρα συνιστούσε πράξη αμέλειας για την οποία φέρουν ευθύνη, όπως σωστά κατέληξε το πρωτόδικο Δικαστήριο. Η Έφεση απορρίπτεται με έξοδα. 606 10