clr/1989/1989_2_172.pdf

(1989)20 Ιουλίου, 1989 (ΜΑΛΑΧΤΟΣ, ΠΙΚΗΣ, ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ, Δ.Δ.) ΧΡΙΣΤΑΚΗΣΣΟΛΟΜΟΥ ΜΙΧΑΗΛΙΔΗΣ, Εφεσείων, ν. ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, Εφεσίβλητης. (Ποινική Έφεση Αρ. 4987). Απόδειξη — Ελατήριο — Σημασία του — Ανάλυση της σχετικής νομολογίας — Δεν είναι συστατικό στοιχείο του εγκλήματος της ανθρωποκτονίας. Απόδειξη — Μάρτυρες — Αξιοπιστία — Προηγούμενες αντιφα­ τικές καταθέσεις — Κατά πόσο καθιστούν την μαρτυρία τους στο δικαστήριο εκ προοιμίου αναξιόπιστη — Αρνητική η α­ πάντηση στο ερώτημα — Ανασκόπηση νομολογίας — Ό­ μως, επιβάλλεται προσέγγιση της μαρτυρίας με μεγάλη επι­ φυλακτικότητα. Απόδειξη — Περιστατική μαρτυρία — 7*/ την διακρίνει από την άμέση απόδειξη. Απόδειξη — Ψευδείς δηλώσεις των — Πόθεν εξαρτάται. κατηγορουμένου 5 10 — Σημασία Δικαστικές αποφάσεις — Απόφαση κακουργιοδικείου κατά πλειοψηφία — Έφεση — Αρχές, που διέπουν προσέγγιση ε- 15 φετείου — Δεν διαφέρουν από τις αρχές, που εφαρμόζονται σε περίπτωση ομόφωνης απόφασης — Για σκοπούς εφέ­ σεως η απόφαση είναι η απόφαση της πλειοψηφίας — Δεν τίθεται θέμα αντιπαραθέσεως της με την απόφαση της μειο- «η ψηφίας. Απόδειξη — Ενισχυτική μαρτυρία — Ψευδές άλλοθι — Αποτελεί ενισχυτική μαρτυρία της αναγνώρισης του κατηγορουμένου. Ο εφεσείων καταδικάστηκε γ ι α ανθρωποκτονία της Ντίνας Περλάκη, μετην οποία διατηρούσε σεξουαλικές σχέσεις, που 172 2A.A.A. Μιχαηλίδης ν. Δημοκρατίας δεν προσπαθούσε να αποκρύψει. Η τελευταία φ ο ρ ά που η Περλάκη θεάθηκεζωντανή ήταν η 17.3.86,όταν έφυγεαπό τ ο μπαρ,που εργαζόταν μαζί με τον κατηγορούμενο. 5 10 15 20 25 30 Ο μάρτυρας κατηγορίας Παλάρης αναγνώρισετον κοτηγορούμενο ό τ ι ήταν τ ο πρόσωπο, που είχε δει την νύκτα της 24.3.86 κοντά σε εστία φ ω τ ι ά ς , όπου καιόταν τ ο πτώμα της Περλάκη. Πριν από την απόφαση τ ο υ Εφετείουο Παλάρης ανακάλε­ σε την μαρτυρία τ ο υ , αλλά αργότερα επανέλαβε την αρχική τ ο υ κατάθεση, δηλώνοντας ότι α υ τ ό , που έκαμε, τ ο έκαμε υπό το κράτος απειλής. Συνεπεία, όμως, των αντιφατικών καταθέσεων τ ο υ Παλά­ μη τ ο Εφετείο διέταξεεπανεκδίκαση τ η ς υπόθεσης. Η επανεκδίκαση κατέληξε σε νέα καταδίκη κ α τ ά πλειοψηφία. Στην απόφαση της πλειοψηφίας η μαρτυρία Παλάρη έγινε δεκτή ως αξιόπιστη, αλλάταυτόχρονα τονίσθηκε ότι ακόμα και χω­ ρίς αυτήν, η περιστατική μαρτυρία δεν άφηνεπεριθώριο εύ­ λογης αμφιβολίαςγ ι α την ενοχή τ ο υ εφεσείοντα. Ο εφεσείωνσυχνά δημιουργούσε σκηνές ζηλοτυπίας. Σε ωρισμένες περιπτώσεις η ζηλοτυπία συνωδεύετο με χρήση βίας και απειλέςεναντίον της Περλάκη.Σε μιαπερίπτωση ητε­ λευταία κατέφυγε στην αστυνομία. Στις 14.3.86 η Περλάκη συνοδευόμενη από τον εφεσείοντα ζήτησε εργασία σε μπαρ. Στις 15.3.86προσλήφθηκε. Ηοικειότ η τ α μεταξύ εφεσείοντα και Περλάκη φαίνεται από τ ο ό τ ι την ίδια μέρα ο εφεσείων την επισκέφθηκε στο μπαρ μαζί με τ α παιδιά της και τ ο ίδιο βράδυ, μετά την εργασία της,την πήρε στη Λάνια γ ι α την βάπτιση τ ο υ παιδιού κάποιου φ ί λ ο υτ ο υ . Στις 17.3.86 στο μπαρ και στην παρουσία τ ο υ εφεσείοντα θαμώνες προσπάθησαν να γνωριστούν με την Περλάκη. Εκεί­ νη τους απαντούσε. Το βράδυ της ίδιας μέρας ο εφεσείωνε­ πέστρεψε στο κέντρο και έφυγε μαζί μετ η ν Περλάκη. Έκτοτε η Περλάκη δεν θεάθηκε ζωντανή. Το π τ ώ μ α τ η ς βρέθηκεστις 25.3.86 ημικαμένο. 35 40 Στις 18.3.86ο εφεσείων δεν επισκέφθηκε τ ο μπαρ ή τ ο σπίτι τ ο υ θύματος ούτεπροσπάθησε να επικοινωνήσει μαζί τ ο υ . Η αδιαφορία τ ο υ συνεχίστηκε και στις δυο επόμενες μέρες. Δεν ανταποκρίθηκε στην πρώτη κλήση της αστυνομίας να την ε­ πισκεφθεί. Ανταποκρίθηκε στη δεύτερη.Στην ανοικτή κατάθεσή τ ο υ στην αστυνομία είπε δυό σημαντικά ψ έ μ α τ α : Ό τ ι ουδέποτε εκαυγάδησε ή απείλησε την Περλάκη και ότι το 173 Μιχαηλίδης ν.Δημοκρατίας

(1989)βράδυ της 17.3.86επέστρεψε στο μπαρ κατόπιν παράκλησης της τελευταίας να την πάρει «για φαΐ». Στις μέρες, που ακολούθησαν την εξαφάνιση, πιθανολο­ γούσε δολοφονία της. Σε συνάντηση τ ο υ με φίλους της Περ­ λάκη εξέφρασε φ ό β ο ( τ ι αυτή θα τον κατέστρεφε. Έτσι, ενώ έπρεπε να ανησυχεί γιm την τ ύ χ η της φιλενάδαςτ ο υ , ανησυ­ χούσε γ ι α την δική τ ο υ "ύχη. 5 Στις 22.3.86ο Μ . Κ. Φραντζής είδε κάποιο στην τοποθεσία, όπου α ρ γ ό τ ε ρ α βρέθηκε το π τ ώ μ α , να κατηφορίζειπρος τ α εκεί. Κοντά είπε ήταν ένα αυ -οκίνητο ΜΑΖΤΑ που έμοιαζε με 10 αυτό τ ο υ κατηγορουμένου. Σε αναγνωριστική παράταξη υ­ πέδειξε τ ρ ί α α υ τ ο κ ί ν η τ α , ένα από τ α οποία ήταν του κατηγο­ ρουμένου. Η σημασία της μαρτυρίας αυτής είναι απλώς ότι ο δολοφόνος επισκεπτόταν την σκηνήν τ ο υ εγκλήματος. Στις 24.3.86 οι υποψίες της αστυνομίας επιτάθηκαν. Ένας 15 αστυνομικός κάλεσετον εφεσείοντα να προσέλθει στον αστυ­ νομικό σταθμό, απειλώντας, σε περίπτωση ανυπακοής σύλ­ ληψη τ ο υ . Μ ι α ώ ρ α αργότερα ξέσπασε πυρκαιά στον τόπο, όπου στις 25.3.86 βρέθηκετ ο πτώμα. Σχετικά μετ ο που ήταν εκείνην την ώραν ο εφεσείων έδωσε ψευδές άλλοθι.Την ίδια 20 μέρα, προσπαθώντας να επικοινωνήσει με μια φίλη τ ο υ θύ­ ματος, είπε στην μητέρατ η ς φίληςαυτής ότι ητύχη τ ο υ εξαρτ ά τ ο από τ ο τ ι θ α έλεγεστην αστυνομία η κόρη της. Κατά την διάρκεια αναγνωριστικών παρατάξεων, που διοργανώθηκαν κ α τ ά τρόπο ά ψ ο γ ο ο Παλάρης αναγνώρισε Ζ5 τον εφεσείοντακαι τ ο αυτοκίνητο τ ο υ ,ως τ ο πρόσωπο και τ ο αυτοκίνητο, που είδεστον τ ό π ο της πυρκαϊάς την νύκτα της 24.3.86. Η πλειοψηφία τ ο υ Δικαστηρίου δέχθηκε ό τ ι όταν, μετά την πρώτην καταδίκη του εφεσείοντα,ο Παλάρης έδιδε τις δυο 3 0 αντιφατικές καταθέσεις τ ο υ στην αστυνομία ενεργούσε υπό τ ο κράτος απειλής και εκβιασμού. Γο Ανώτατο Δικαστήριο, απορρίπτοντας την έφεση, δια­ φωνούντος του Δικαστή Μσλαχτού, αποφάνθηκε:

(1)Ο ι κανόνες, που διέπουν την άσκηση της δευτεροβάθ- 3 5 μιας δικαιοδοσίας του Δικαστηρίου α υ τ ο ύ είναι οι ίδιοι, είτε πρόκειτα για ομόφωνη είτε για απόφαση κ α τ ά πλειοψηφία. Το αντικείμενο της έφεσηςείναι η απόφαση της πλειοψηφίας. Η σύγκριση τ ο υ σκεπτικού των δύο αποφάσεων δεν είναιθέ-ι μα της έφεσης.Αναμφίβολα η διχογνωμία δικαιολογεί προ-ι 4 0 σέγγιση με την μεγαλύτερη δυνατή προσοχή. 174 2Α.Α.Δ. 5 10 15 20 25 30 35 40 Μιχαηλώηςν.Δημοκρατίας

(2)Το ελατήριο δεν είναισυστατικό στοιχείο τουεγκλήμα­ τος. Όμως, η μαρτυρίαγι' αυτό είναι σχετική. Τοελατήριο μπορεί να υπονομεύσει διαμαρτυρίεςγιααθωότηταήνα εξη­ γήσει συμπεριφοράάλλωςανεξήγητη.Στηνπερίπτωσηαυτή τοπρωτόδικο δικαστήριοσωστά θεώρησετηνπαράφορηζη­ λοτυπία τουεφεσείοντοςως ελατήριο. Είναι γι'αυτό, που τα γεγονόταστομπαρστις17.3.86αποκτούν σημασίαν,σανκέν­ τρισματηςζηλοτυπίαςτουεφεσείοντος.

(3)Στο δικαστικό μαςσύστημα ηαξιοπιστίατων μαρτύρων είναιέργο των πρωτοδίκων δικαστηρίων. Το Εφετείοδικαιο­ λογείταιναανατρέψει ευρήματααξιοπιστίας,όταναυτάσυγ­ κρούονται μετην κοινήλογική. Ηαρμοδιότητατου πρωτόδι­ κουΔικαστηρίουσχετικά μετην αξιολόγησητηςαξιοπιστίας μαρτύρων δεν μπορεί να συμβιβασθεί μεεκπροοιμίου αρχήν ότισυγκεκριμένη μαρτυρίαείναιαναξιόπιστη. Αυτό θαήταν δυνατόστη συγκεκριμένη περίπτωσηαν ίσχυε κανόνας απο­ κλεισμούμαρτυρίαςμαρτύρων,που έδωσαναντιφατικέςκα­ ταθέσεις.Οι αντιφατικές καταθέσειςδημιουργούν,βέβαια, ε­ ρωτηματικά, που επιβάλλουν προσέγγιση της μαρτυρίαςμε επιφυλακτικότητα. Η εξουσία, όμως,τουπρωτόδικου Δικα­ στηρίου να την κρίνει αξιόπιστη υπάρχει. Στην περίπτωση αυτήσωστά τοΔικαστήριο προσέγγισετοθέμα.Δεν υπάρχει πεδίογιαεπέμβαση τουΔικαστηρίουαυτού.

(4)Τοπαράπονοτουεφεσείοντοςδενπεριορίσθηκεστοθέματηςαξιοπιστίας Παλάρη,αλλάκαιστηνποιότητατηςμαρ­ τυρίας του. Η εγκυρότητατης αναγνώρισης αποτελείέργο τουπρωτόδικου Δικαστηρίου.Ηπροβολή ψευδούςάλλοθια­ ποτελείενισχυτική μαρτυρίαγιατηναναγνώριση τουκατηγο­ ρουμένου.

(5)Ξεχωριστά μέρηπεριστατικής μαρτυρίαςσυχνά παρο­ μοιάζονται με τους κρίκους αλυσίδας. Όπως οι κρίκοι της αλυσίδαςπρέπει να είναισυνεκτικοί και αλληλένδετοι μετους υπόλοιπους κρίκους, έτσι καιτα ιδιαίτερατμήματατηςπερι­ στατικής μαρτυρίαςπρέπει να συναρτώνται μεταξύτουςως θέμαλογικής συνέπειας, ώστε να συγκροτούν αδιάσπαστο σύνολο. Στην υπόθεση αυτή η περιστατική μαρτυρία δενά­ φηνεαμφιβολίαγιατην ενοχήτου εφεσείοντος.

(6)Η προσφυγή στο ψεύδοςεύλογαοδηγεί,σύμφωνα με την ανθρώπινη λογική και πείρα,σεσυμπέρασμα ενοχής. Η σημασία,που μπορεί να δοθεί σε ψευδήδήλωση, εξαρτάται από το αν έγινεθεληματικά, από το περιεχόμενο τηςσεσυ­ σχετισμό με το γεγονός, που απέβλεπε να αποκρύψει και 175 Μιχαηλίδης ν. Δημοκρατίας

(1989)α π ό ί ο κίνητρο πίσω απότ ο ψεύδος. Στην περίπτωση αυτή τ α ψεύδη του εφεσείοντα έδειχναν την ενοχή τ ο υ . Η έφεση απορρίπτεται. Αναφερόμενες αποφά ιεις: Michaelidesv. The Republic

(1987)2 C.L.R.269; Kouppisv. 5 TheRepibhc.('.977Ϊ2C.L.R.361; Khadarand Another v. Ihe Rvpvblic

(1978)2 C.L.R.132; R. v.Pestano andOthers[1981]CrimL.R." 397; Anastassiades v. The Republic

(1977)2 C.L.R.97; Hadjisawasv. The Republic

(1988)2 C.L.R.37; 10 Foumides v. The Republic

(1986)2 C.L.R. 73; R. v.Golder [1980]3AllE.R. 457; Georghiou v. The Republic

(1984)2 C.L.R.65; R. v.Tumbull[1976]3All E.R. 549; R. v. Weeder,Crim.Rep. 228; 15 R. v.Chance [1988] 3W.L.R. 661; Katsiamalisv. The Republic

(1980)2 C.L.R.107; Rossides v. The Republic

(1983)2 C.L.R. 391; ΑΙ-HamadandAnother v. The Republic

(1989)2 C.L.R.117; Simadhiakos v. The Republic,1961C.L.R.64; 20 Pourikkos v. Fevzi,1962C.L.R. 283; Papadopouilos v. Stavrou(!982) 1C.L.R. 321; PsarasandAnother v.The Republic

(1987)2 C.L.R.132; KhanandAnother v. Reginam [1967]1All E.R. 80; Philotasv. Republic

(1967)2 C.L.R. 13; R. v.Lucas[1981]2All E.R. 1008; McGreevyv. DPP. [1973]1All E.R.503; Koufou v. The Republic

(1984)2 C.L.R.165. 176 25 2Α.Α.Δ. Μιχαηλίδης ν.Δημοκρατίας Έφεσηκατάτης καταδίκηςκαιποινής. Εφεση κατά της καταδίκης και ποινής από τον Χριστάκη Σολωμού Μιχαηλίδη ο οποίος καταδικάστηκε στις 14Απρι­ λίου, 1988από τ ο Κακουργιοδικείο Λεμεσού (Ποινική Υττό5 θέση Αρ. 13974/86) στην κατηγορία ανθρωποκτονίας κατά παράβαση τ ο υ άρθρου205

(3)του Ποινικού Κώδικα, Κεφ. 154 και στον οποίον επεβλήθη από τον Πρ. Επ. Δικ. Πογιατ ζ ή , τον Αν. Επ. Δικ. Αναστασίου, και τον Επ. Δικ. Ν, Νικο­ λάου, φυλάκιση εννέα ετών από της25.3.1986. 10 ΜΑΛΑΧΤΟΣ,Δ.: Η απόφαση τ ο υ Δικαστηρίου δεν είναι ο­ μόφωνη. Την πρώτη απόφαση θαδώσει οΔικαστής Πικής. ΠΙΚΗΣ, Δ.: Στις 25 Μ α ρ τ ί ο υ , 1986, η Κωνστάντια, άλλως Ντίνα Περλάκη,βρέθηκενεκρή σεαπόκρημνη περιοχή στην τοποθεσία «Ζυγός» κοντά στο γεφύρι της Άλασσας στο 15 δρόμο Λεμεσού-Πλατρών. Το πτώμα της ήταν μισοκαμένο και σε κατάσταση αποσύνθεσης. Ο Παθολογοανατόμος κ. Π. Βανέζης διεπίοτωσε ότι ο θάνατος είχε προέλθει από στραγγαλισμό, τουλάχιστο πέντε αλλά δυνατό επτά μέρες πριν την ανεύρεση τ ο υ πτώματος, γεγονός που τον έκαμε 20 να διαπιστώσει ότι - «I amsatisfiedthatthedeceasedcould havebeen dead and placedatthesceneof discoveiywithinafew hours of herdis­ appearance on17.3.86.» 25 «Είμαι ικανοποιημένος ότι η αποθιώσασα μπορούσε να ήταν νεκρή και να τοποθετήθηκε στη σκηνή της α­ νεύρεσης της λίγες ώρες μετά την εξαφάνιση της στις 17.3.86.» Την τελευταία φορά που η Ντίνα θεάθηκεστη ζωή ήταν τ ο βράδυ της 17.3.86 όταν έφυγε από την εργασία της στη 30 μπυραρία LA BELLE VIE, συνοδευόμενη από τ ο Χριστάκη Μιχαηλίδη,τον εφεσείοντα. Ή τ α ν γύρω στις 11μ.μ. Οι δυο έφυγαν μαζί. Έκτοτε κανένας δεν είδεζωντανή τη Ντίνα ε­ κτός από τον εφεσείοντα. Εξαφανίστηκε. Ο Μιχαηλίδης και η Περλάκη διατηρούσαν φανερές ερωτικές σχέσεις τουςτε35 λευταίους18μήνες πριν την εξαφάνισητης. Η αστυνομία προέβη στη σύλληψη του εφεσείονταμετά την ανακάλυψη τ ο υ πτώματος' και έκτοτετελεί υπό κράτη­ ση. Μετάτην ολοκλήρωση των ανακρίσεων ο Μιχαηλίδης κατηγορήθηκε για τ ο στραγγαλισμό της Περλάκη και τ ο υ 177 ΠικήςΔ. Μιχαηλίδηςν.Αημοκριτίας

(1989)προσήφθη κατηγορία ανθρωποκτονίας. ΤοΚακουργιοδικείοΛεμεσούέκρινετον εφεσείονταένοχο καιτον καταδίκα­ σεσεφυλάκιση10χρόνων (7.7.86).Ζτις 11.9.87το Ανώτατο Δικαστήριο διέταξε την επανεκδίκαση της υπόθεσης λόγω αμφιβολιών που διετύπωσε στο Γενικό Εισαγγελέα(Τεκμή- 5 ριο13)καικατ'ακολουθίαστηναστυνομία (Τεκμήριο14)ο Δ. Παλάρηςωςπρος την αναγνώριση τουεφεσείοντατοβρά­ δυτης24.3.86κοντάστην εστίατηςφωτιάςόπου καιγόταν το πτώμα της Περλάκη.Σεμεταγενέστερηκατάθεσητου, πριν τηνέκδοση της απόφασης του Ανωτάτου Δικαστή- 10 ρίου,οΠαλάρηςανακάλεσετις δυοπροηγούμενες καταθέ­ σεις του και επανέλαβετην αρχική του κατάθεσηως προς την αναγνώριση τουεφεσείοντα.Επεξήγησε ότι προέβη στις δυο αντιφατικές καταθέσεις κάτω από το κράτοςφό­ βου ωςπρος τηνασφάλεια του ίδιου και της οικογένειας 15 του (τηςσυζύγου και του παιδιού του)λόγω επανειλημμέ­ νων απειλητικών τηλεφωνημάτων για τηντύχη του ίδιου και της οικογένειαςτου ανδεν ανασκεύαζε την κατάθεση του.Τααπειλητικάτηλεφωνήματαέκαμεάγνωστη γυναίκα μέσοτηςοποίας είχεδιευθετηθείκαισυνάντηση μεταξύτων 20 ενήλικων παιδιών του εφεσείοντα και του μάρτυρα Παλάρη. Υπέκυψε στον εκβιασμό,όπως κατάθεσε,γιανα μηεκ­ θέσειτην οικογένειατουκαιτονίδιοσεκίνδυνο. Του υπεδεί­ χθη από το πρόσωπο που τον απειλούσε ότι για να είναι πειστικός ως προς τους λόγους τηςεπανατοποθέτησης 25 του, θα έπρεπε να προβεί σεεικονική αναπαράστασητων συνθηκών αναγνώρισης τουεφεσείοντα στην παρουσία τρίτου,ώστεηαλλαγήτηςκατάθεσηςτουναέχειαντικειμε­ νικό έρεισμα.Το Εφετείο,μεσύνθεσητον ΠρόεδροΤριαντα­ φυλλίδη, και τουςΔικαστέςΛώρη και Στυλιανίδη, διέταξε, 30 εν' όψει των συγκρουόμενων καταθέσεων τουμάρτυρα Παλάρη καιτηςσημασίας καιτουπεριεχομένου τηςμαρτυ­ ρίαςτουστην έκβασητηςυπόθεσης,την επανεκδίκαση της υπόθεσης βάσειτων εξουσιών που παρέχονται από τοάρ­ θρο 25

(3)του Περί Δικαστηρίων Νόμου, 1960-Ν 14/60,και 35 του άρθρου 145(δ) της Ποινικής Δικονομίας, Κεφ.155.* Η υπόθεση επανεκδικάστηκε από τοΚακουργιοδικείοΛεμε­ σού μεδιαφορετική από την αρχική τουσύνθεση/ Στίς 14Απριλίου, 1988, τοΚακουργιοδικείοΛεμεσούβρή­ κεκατάπλειοψηφίατον εφεσείονταένοχοτης κατηγορίας. 40 '(Βλέπε, MICHAEUDESv. REPUBLIC11987)2C.LR. 269. 178 2Α.Α.Λ. Μιχαηλίδης ν.Δημοκρατίας Πικής Λ. Σύμφωνα μετην ετυμηγορίατων Α. Αναστασίου, Ανώτερου Επαρχιακού Δικαστή, και Ν. Νικολάου, Επαρχιακού Δικα­ στή, ο εφεσείων ήταν ένοχος της κατηγορίας, και τ ο υ επι­ βλήθηκεποινή φυλάκισης 9χρόνων. Σύμφωνα μετην από5 φάση της μειοψηφίας που είχεεκδόσειο Πρόεδροςτ ο υ Κακουργιοδικείου κ. Ι. Πογιατζής, η Κατηγορούσα Αρχή απέ­ τυχε να αποδείξει την υπόθεση της μετ η βεβαιότητα που απαιτείται για την καταδίκη τ ο υ κατηγορουμένου σε ποινι­ κές υποθέσεις. Συνεκτιμώντας τ η μαρτυρία στο σύνολο 10 της, ο Πρόεδροςτ ο υ Κακουργιοδικείου ανέφερε: «Κρινόμενη στο σύνολο τ η ς η μαρτυρία, όπως την έχω αποδεχθεί, δημιουργεί σοβαρές υποψίες ότι ο δο­ λοφόνος της Ντίνας είναι ο κατηγορούμενος.Αφήνει ό­ μως στη δικαστική μου συνείδηση μια λογική αμφιβο- 15 λία.» Το γεγονός ότι η απόφαση τ ο υ Κακουργιοδικείου εκδό­ θηκε κ α τ άπλειοψηφία, δεμειώνει τ ο νομικό της κύρος ούτε καθιστά την αναθεώρηση της υποκείμενη σε κανόνες άλ­ λους από εκείνους που διέπουν την άσκηση της δευτερο20 βάθμιας δικαιοδοσίας τ ο υ Ανωτάτου Δικαοτηρίου.Το άρ­ θρο 27

(1)τ ο υ Περί Δικαστηρίων Νόμου -Ν 14/60, ορίζειότι σε περίπτωση διαφωνίας ισχύει η απόφαση της πλειοψη­ φίας η οποία αποτελεί την απόφαση τ ο υ Δικαστηρίου. Η ύπαρξη δυο αποφάσεων δε διαφοροποιείτ ο κυρωτικό μέ25 ρος της απόφασης ούτε καθιστά τ η σύγκριση τ ο υ σκεπτι­ κού των δυο αποφάσεων θέματης έφεσης. Ηαπόφαση της πλειοψηφίας κρίνεται, όπως και κάθε άλλη απόφαση τ ο υ Δικαστηρίου, στα πλαίσια των εξουσιών που παρέχονται στο Ανώτατο Δικαστήριο στην άσκηση της δευτεροβάθμιας 30 τ ο υ δικαιοδοσίας. Ως προς την αξιοπιστία των μαρτύρων τ α μόνα σχετικά ευρήματαείναιεκείνατηςπλειοψηφίας. Α­ ναπόφευκτα, η ύπαρξη διχογνωμίας μεταξύτων Δικαστών δικαιολογεί στην πράξη την προσέγγιση των επιδίκων θε­ μάτων στην έφεση μετ η μεγαλύτερηδυνατή προσοχή. Ό 35 μως τ ο αντικείμενο της έφεσης είναι η απόφαση της πλειο­ ψηφίας η οποία συνθέτειτην απόφαση τ ο υ Δικαστηρίου. Η σύνοψη των ουσιωδών γεγονότων της υπόθεσης, πολ­ λά από τ α οποία είναι αντικειμενικά αδιαμφισβήτητα, και των ευρημάτων τ ο υ Δικαστηρίου, θ α μας επιτρέψει να 40 προσδιορίσουμε τ ο πραγματικό και τ ο νομικό πλαίσιο της 179 ΠικήςΔ. Μιχαηλίδης ν.Δημοκρατίας

(1989)υπόθεσης, και θα υποβοηθήσει στην εκτίμηση των λόγων που έχουν προβληθεί γιατην ανατροπήτης καταδίκης του εφεσείοντα, στο σωστό τους πλαίσιο: Το 1984 ο Χριστάκης Μιχαηλίδης ήτανένας μεσήλικας οι­ κογενειάρχης, πατέρας τεσσάρων παιδιών. Ζούσε με τη 5 σύζυγο του και τα άγαμα παιδιά του στη Λεμεσό. Διατη­ ρούσε κατάστημαπώλησης υποδημάτων στο οποίο απασχολείτο εκτός απότον ίδιοκαιηγυναίκακαιηκόρητου. Ε­ κείγνώρισε τη ΝτίναΠερλάκη μετην οποία συνήψε ερωτι­ κές σχέσεις. Η Ντίναείχεεπιστρέψει στην Κύπρο μετσπαι- 10 διά της το1983 μετάτην κατάρρευση του γάμουτης μετον Περλάκη. Πριν την επάνοδο της οτην Κύπρο η οικογένεια ζούσε στην Ελλάδα.ΣτηνΚύπροέμενεμεταπαιδιάτης κον­ τά στους δικρύς της, τη μητέρα της και την αδελφή της, στην Επισκοπή,όπουεργαζότανστα αγροκτήματατηςπε- 15 ριοχής. Η μητέρα της, ηαδελφήκαιογαμπρόςτης, γνώρι­ ζαν για τις σχέσεις της με τον Μιχαηλίδη,τις οποίες άλλω­ στε ούτε η Ντίναούτε ο Μιχαηλίοης κρατούσαν μυστικές. Οι δικοίτηςόχι μόνοδεναποθάρρυναντιςσχέσειςτους, αλ­ λάτουναντίονημητέρατηςπροσδοκούσε ότι κοντάστονε- 20 φεσείοντα η Ντίνα θάβρισκε υποστήριξη. Προς το τέλος του 1985 η Ντίνα,μετη βοήθεια καιτην ενθάρρυνση του ε­ φεσείοντα, μετακινήθηκεμεταπαιδιάτηςστηΛεμεσόόπου εγκαταστάθηκε σε ημιυπόγειο διαμέρισμα. Με τη μετακί­ νηση της στη Λεμεσό προσανατολιζόταν να αλλάξει έργα- 25 σία και να εργαστεί στην τουριστική βιομηχανία,σε εστια­ τόρια και μπαρ, εργασία γιατην οποία είχεαποκτήσει κά­ ποια πείρα στο παρελθόν. Οι σχέσειςτης ΠερλάκημετονΜιχαηλίδηδενήταν πάντα ρόδινες ούτε χωρίς επεισόδια. Ο Μιχαηλίδης συχνά δη- 30 μιουργούσε σκηνές ζηλοτυπίας που είχαν ως έναυσμα τις υποψίες του ότι η Ντίνα,που ήταν κατά πολύ μικρότερη του,είχεσχέσειςκαιμεάλλους. Σεορισμένες περιπτώσειςοι εκρήξεις ζήλειας συνοδεύονταν μετη χρήση βίαςσε βάρος της Ντίνας και ενίοτε με απειλές, οτην έξαρση της φιλονι- 35 κίας, κατά της ζωής της. Αποκορύφωμα αποτέλεσε έναε­ πεισόδιο στα μέσα του Φεβράρητου 1986 που οδήγησε τη Ντίναναυποβάλει καταγγελίαστις αστυνομικές Αρχές.Ζή­ τησε τηνπαρέμβασητης αστυνομίαςόχι τόσο γιατηντιμω­ ρία του εφεσείοντα αλλά γιανα κρατηθεί ο τελευταίος μα- 40 κριά της και να την αφήσει ήσυχη. Παρά τη διαπίστωση 180 2Α.Α.Δ. Μιχαηλίδηςν.Δημοκρατίας Πικής Δ. των αστυνομικών οργάνων ότι ηΠερλάκηείχεεμφανείςκα­ κώσεις στο σώμα της, η αστυνομία δεν προσήψε κατηγο­ ρίες εναντίον του Μιχαηλίδη μετά τη βεβαίωση που έδωσε στις αστυνομικές Αρχέςότιστο μέλλονθαέμενεμακριάαπό 5 τη Ντίνακαι ότι δεθατην απασχολούσε. Η καταφυγή της Περλάκη στην αστυνομία υποδήλωνε κάποια αγωνία για τις σχέσειςτης μετον Μιχαηλίδη,μεεπίκεντροτη ροπή του τελευταίου στη χρήση βίας. Καιμετάτο επεισόδιο αυτό, ηΠερλάκηκαιο Μιχαηλίδης 10 αποκατέστησαν τις σχέσεις τους και ξανάρχισαν τις επα­ φέςτους.Την1.3.86 ηΠερλάκηεργοδοτήθηκε ωςτραπεζο­ κόμος (σερβιτόρα) στο εστιατόριο PETfcR. Προβληματιζό­ ταν απότηναρχήανθαέπρεπενα μείνειοτην εργασίαεκεί­ νη ήανθα έπρεπε να επιδιώξει εργασία σε μπαρπουπρο15 φανώςθαήτανκαιπιοπροσοδοφόρα.Στις14.3.86η Ντίνα, συνοδευόμενη από τον Μιχαηλίδη, επισκέφθηκε το μπαρ LABELLEVIEπροςαναζήτησηεργασίας.Προσλήφθηκε ως σερβιτόρα και άρχισε εργασία το βράδυ της επαύριο 15.3.86. 20 Ήταν ηπερίοδος των καρναβαλιών.Από την πρώτη μέ­ ραπου ηΝτίναανέλαβε εργασία,ο Μιχαηλίδηςτην επισκέ­ φθηκεμεταφέρονταςστο κέντρο καιταδυοτηςπαιδιά που ήταν μεταμφιεσμένα. Το περιστατικό αυτό φανερώνει την οικειότηταπουείχεοεφεσείων μετην οικογένεια τηςΝτίνας 25 και την απουσία οποιασδήποτε προσπάθειας να αποκρύψει τις σχέσειςτου μ' αυτή. Αργότερα, το ίδιοβρά­ δυ,επέστρεψεστον τόπο εργασίαςτης Ντίνας,την περίμε­ νενατελειώσειτηδουλειάτης καιμαζίπήγανστη Λάνια, σε πάρτυ που έδινεφίλος του εφεσείοντα γιατη βάφτιση του 30 παιδιούτου-άλλοπεριστατικόπουφανερώνειτιςανοικτές σχέσειςπου διατηρούσε ο εφεσείων μετηΝτίνα. Στις16.3.86η Ντίναγνωστοποίησε στονπροηγούμενο ερ­ γοδότη της την απόφασητης να σταματήσει να εργάζεται στο κέντρο του. Την ημέρα εκείνη δε συναντήθηκαν ο Μι35 χαηλίδης και η Περλάκη. Συναντήθηκαν το βράδυ της 17.3.86στο LABELLEVIE μετάτις ξεχωριστέςτους εξορμή­ σειςστην ύπαιθρο.Ήταν ηΚαθαράΔευτέρα. Στη διάρκεια της επίσκεψης του εφεσείοντα, μερικοί απότους θαμώνες του κέντρου, όπως συχνά συμβαίνει, έκαμαν διακριτικές 40 προσπάθειεςναγνωριστούν μετη Ντίνα.Η Ντίνα,εύθυμος 181 ΠικήςΔ. Μιχαηλίδηςν.Δημοκρατίας

(1989)τύπος όπως ήταν,απαντούσε,χωρίς όμως να κάμνει ο,τιδήποτε που να έδειχνε συγκεκριμένη διάθεση να συνάψει σχέσεις μεοποιουσδήποτε απότους θαμώνες. Ο Μιχαηλί­ δηςήτανσιωπηλός καιδενέδωσεκαμιάσυγκεκριμένη ένδει­ ξηότι είχεενοχληθεί. Πρινφύγει απότο μπαργύρω στις 10 5 μ.μ., οΜιχαηλίδης ρώτησε τηΝτίναανήθελενα επιστρέψει για να τη μεταφέρει μετο αυτοκίνητοτου στο σπίτι της. Ε­ κείνη απάντησεότι δεν ήτανανάγκηκαιότι θαπήγαινε στο σπίτι της μετάξι. Παράτηνπαρότρυνσητηςναμη επιστρέ­ ψει ο εφεσείων επανήλθε τρίατέταρτααργότεραγιανατη 10 συνοδεύσει στο σπίτι της. Οι δυοέφυγαν μαζίγύρω στις 11 μ.μ. Αυτή ήταν και ητελευταία φορά που οποιοσδήποτε άλλος απότον εφεσείοντα είδετη Ντίναστη ζωή. Ό π ω ς ο εφεσείων ισχυρίστηκε, ούτε καιαυτόςδεντηνείδεστη ζωή για πολύ περισσότερο χρόνο' τη συνόδευσε μέχρι το σπίτι 15 της και μετά έφυγε. ΗΝτίνατον αποθάρρυνενα την ακο­ λουθήσειστο διαμέρισματης μετοδικαιολογητικόότι ημη­ τέρα της ήτανστο σπίτι, \εγονός που δενείχε αντικειμενική υπόσταση, επειδή η μητέρα τηςείχεφύγει πολύ ενωρίτερα μετηναδελφήτης ΝτίναςκαιτογαμπρότηςγιατηνΕπισκο- 20 πή. Καιγιατί, όπως γνωρίζουμε, και αν ημητέρα της ήταν ακόμαστο σπίτι,δεναναμενότανναενοχληθείαπότην πα­ ρουσία του εφεσείοντα. Τα ίχνη της Περλάκη χάθηκανμέχρι την 25.3.86που βρέ­ θηκε νεκρή και το πτώμα της ημικαμένο οτην τοποθεσία 25 «Ζυγός» στην 'Αλασσα. Οι κινήσεις, οι παραλείψεις και η δράση του εφεσείοντα μεταξύ της εξαφάνισης της Ντίνας κατά το χρόνο που με­ σολάβησε μεταξύτης17.3.86καιτηςανεύρεσηςτουπτώμα­ τος της στις 25.3.86, σωστά απασχόλησαν ιδιαίτερατο Δι- 30 καστήριο επειδήέτεινανναρίξουνφωςωςπροςτίγνώριζε, τί επεδίωκε καιπώς αντιμετώπισε την εξαφάνιση της φιλε­ νάδας Υου' της γυναίκαςγιατην οποία,όπως ημαρτυρία συμπερασματικά κατέδειξε,έτρεφεπάθος. Γνωρίζουμε απότιςκινήσειςτουτιςπροηγούμενες μέρες, 35 πόσο κοντά ο εφεσείων ήθελενα βρίσκεται στη Ντίνα. Στις 14.3.86τησυνόδευσεστοLABELLEVIEγιαναανεύρει εργα­ σία. Στις15.3.86την επισκέφθηκε δυοφορές στο κέντροκαι αργότερα τη συνόδευσε σε πάρτυστη Λάνια. Δεφαινόταν να ανησυχεί για την ώρα που θα πήγαινε σπίτι του. Στις 40 182 2Α.Α.Λ. Μιχαηλίδηςν.Δημοκρατίας ΠικήςΔ. 17.3.86 ήταν και πάλι κοντά της. Ηαπόφαση του να επι­ στρέψειγιανασυνοδεύσειτηΝτίναστοσπίτιτης,παράτην αποθάρρυνση της τελευταίας, φανέρωνε τουλάχιστο τήν απροθυμίατουνατην αφήσεινα κινείται μόνη. 5 Ξαφνικάτο ενδιαφέρον του σταμάτησε στις 18.3.86,την πρώτη μέρα της εξαφάνισης της Περλάκη. 'Οχι μόνο δεν την επισκέφθηκε στο σπίτι της ή στο LA BELLE VIE, αλλά ούτε καιεπεκοινώνησε μαζίτης.Τοίδιοκαιστις19.3.β6*πα­ ρόλοπου δεν υπήρχε κανένααντικειμενικό κώλυμα ναεπι10 κοινωνήσει μαζίτης,έστω τηλεφωνικά. Ηεξαφάνισητης Περλάκηκαταγγέλθηκεστην αστυνομία το απόγευματης19.3.86απόταπαιδιάτης μετηνπροτρο­ πή καιτησυνοδεία της δασκάλαςτους. Καιοισυγγενείςτης ανάφεραν την ίδια μέρα την εξαφάνιση της στην αστυνο15 μ»α·Η αδιαφορία του εφεσείοντα για την Περλάκησυνεχί­ στηκε και στις 20.3.86. Στο μεταξύ η αστυνομία πληροφο­ ρήθηκεγιατις σχέσειςτου μετη Ντίνα,καιάφησε τηλεφω­ νικό μήνημαστο κατασημάτου μετην κόρητου να επισκε­ φθεί τις αστυνομικές Αρχές σχετικά με την εξαφάνιση της 20 Περλάκη.Από τις 19.3.86ο εφεσείων δενπροσερχόταν στο κατάστηματουγιατίεργαζότανπάνωσεέκτασηβάσησεα­ γρόκτημα στον Ύψωνα. Δεν ανταποκρίθηκε στην πρόσ­ κλησητωναστυνομικώνΑρχών,μετοδικαιολογητικόότιδε γνώριζε σε ποιο όργανο της αστυνομίας θα αποτεινόταν. 25 Μετάτηνεκδήλωσητουενδιαφέροντοςτηςαστυνομίαςγια τηνεξαφάνισητης Περλάκη,καιμόνοτότε,έκαμετηπρώτη κίνησηγιαναπληροφορηθεί γιατηντύχητηςΠερλάκη.Τη­ λεφώνησε στη φίλη της Γαβριέλλα, στη Λευκωσία, και τη ρώτησε αντηνείχεεπισκεφθεί ηΝτίνα.Ηπρόσκληση τηςα30 στυνομίας προς τον εφεσείοντα για να επισκεφθεί τον αοτυνρμικό σταθμό,επαναλήφθηκεκαιστις21.3.86.Αυτήτη φορά ο εφεσείων ανταποκρίθηκεστην κλήση. Λίγοπριν ε­ πισκεφθεί τον αστυνομικό σταθμό ξανατηλεφώνησε στη Γαβριέλλα και διευθετήθηκε να συναντηθούν στις 23.3.86 35 στο ΚΑΦΕ ΠΑΡΙ στη Λεμεσό. Στην ανοικτή κατάθεση του στις αστυνομικές Αρχέςπεριγράφει τις σχέσειςτου με την Περλάκη, το οικογενειακό της παρελθόν, και την αγωνία του γιατους λόγους εξαφάνισηςτης Ντίνας. Στηνκατάθε­ ση αυτή είπε δυο σημαντικά ψέματα τα οποία επεσήμανε 40 το Κακουργιοδικείο,όπως καιτιςπροεκτάσειςτους.Ο εφε­ σείων είπε: «Εγώδεν τσακώθηκα μαζίτης και ούτε την α183 Πικής Α. Μιχαηλίδης ν.Δημοκρατίας

(1989)πείλησα καμιάφορά.» Τοάλλοσημαντικό ψέμα ήτανότι το βράδυτης17.3.86επέστρεψεστο LABELLEVIEγιανασυνο­ δεύσειτη Ντίνακατόπινπαράκλησηςτηςτελευταίαςγιανα τηνπάρει κάπου«γιαφαί». Επέστρεψε, όπως είπεστηνκα­ τάθεση του, παρόλο που ήταν «κουρασμένος και θα επή- 5 γαινε σπίτι...». Στην ίδια κατάθεση ανέφερε ότι ηΝτίνα ή­ ταν τύπος νευρωτικός και ότι σε μιαπερίπτωση μετά από φιλονικία μετοσύζυγο τηςαποπειράθηκενα αυτοκτονήσει παίρνοντας χάπια για το σκοπό αυτό,για να δώσει τέλος στη ζωή της. Το μόνο τηλεφώνημα που έκαμε, ανέφερε 10 στην κατάθεση του,γιαναμάθειγιατηντύχητηςΠερλάκη, ήταν στο κέντρο που εργαζόταν προηγουμένως. Δεν ανέ­ φερεγιατί,ούτεέδωσεκαμιάεξήγηση,γιατίδεναποτάθηκε στο LA BELLE VIE που γνώριζε ότι εργαζόταν καιπου την είχε συναντήσει τη νύκτα της εξαφάνισης της; Ή ακόμα 15 γιατίδεν επισκέφθηκε το σπίτι της; Όχι μόνοδενέδειξεκα­ νένα ενδιαφέρονγιατην τύχη τηςγυναίκαςπου, όπως ο ί­ διος ομολόγησε,αγαπούσε,αλλάπιθανολογούσε, μεπρό­ σωπα που γνώριζαν την Περλάκη,καιαπέδιδετηνεξαφά­ νισητης σε πιθανήδολοφονία της. 20 Στο μάρτυρα Ηροδότου,στο αμπέλι του οποίουεργαζό­ ταν οεφεσείων τηβδομάδαεκείνη,εξέφρασετηνάποψηότι πιθανό ηεξαφάνιση της να οφειλόταν στη δολοφονία της από κάποιοθαμώνατου κέντρου.Στησυνάντησητουμετη φίλη του θύματος καιτο συνοδό της Πάγκο,ο εφεσείων εί- 25 πε ότι πιθανό η Ντίνα να έπεσε θύμα κάποιου ναύτη που στάληκε απότο σύζυγο τηςαπότηνΕλλάδαγιανατηδολο­ φονήσει. Στην αστυνομία,όπως αναφέρθηκε,πρόβαλε ως πιθανόλόγοτης εξαφάνισηςτης Περλάκητηνπιθανότητα ναείχεαυτοκτονήσει. Παράτις υποψίες τουότι ηΠερλάκη 30 πιθανό να ήταν θύμα δολοφονίας από πρόσωπο που την παραμόνευε καιπου θεάθηκεστη μπυραρίαόπουεργαζό­ ταν, τίποτε από αυτά δεν ανέφερε στην αστυνομία εκτός α π ό τις κακέςσχέσειςπουείχεηΠερλάκημετοσύζυγο της. Ημαρτυρίαδεν κατέδειξε ότι ηΠερλάκηείχεοποιοδήποτε 35 εχθρό που παραμόνευε να τη σκοτώσει. Εύλογα το Δικα­ στήριο στην απόφαση του απέδωσε σημασία στις διάφο­ ρες δηλώσεις του εφεσείοντα ως προς την εξαφάνιση της Περλάκη καθ'ονχρόνο ήτανάγνωστατα αίτιατηςεξαφά­ νισης της. Στησυνάντηση του μετη Γαβριέλλα καιτο Γιάγ- 40 κο,εξέφρασε καιτουςενδόμυχουςτουφόβους,ότι η Ντίνα 184 2Α.Α.Δ. Μιχαηλίδηςν.Δημοκρατίας ΠικήςΔ. θα τον κατέστρεφε. Ηαναστάτωση του στη συνάντηση ε­ κείνη ήταν έκδηλη σε βαθμό που το βρήκε δύσκολο ναπα­ ραμείνει μέσα στον κλειστόχώρο του Καφέ Παρί.Τα λόγια που χρησιμοποιούσε, εκφράζοντας τους φόβους του στη 5 Γαβριέλλα, ήταν «εκατάοτρεψέ μας ηφιλενάδασου». Η δή­ λωση αυτή φανέρωνε τα ενδότερα αισθήματα και τις ανη­ συχίες του. Οι ανησυχίες αυτές ήταν δύσκολο να συμβιβα­ στούν μετηνεκδοχή του. Ενώεύλογα αναμενότανν' ανησυ­ χεί για την ανεύρεση της Περλάκη,ανησυχούσε γιατη δική 10 του τύχη, εκφράζοντας φόβους για την καταστροφή του. Η δικαιολογίαπουέδωσεκαιδενέγινεπιστευτή ήτανότι την προηγούμενη μέρα άκουσε από κάποιον Γιώρκο στο καφε­ νείο της γειτονιάς του ότι οι συγγενείς του θύματος υπο­ ψιάζονταν ότι ο εφεσείων είχε σκοτώσει τη Ντίνα. Δεν υ15 πάρχει ίχνος μαρτυρίας ότι οι συγγενείς της Ντίνας είχαν διατυπώσει τέτοιες υποψίες, ενώ ο «Γιώρκος» έμεινε κατά τα άλλα απροσδιόριστος και ηταυτότητατου άγνωστη. Στις22.3.86ο μάρτυρας Φραντζής, ενώ οδηγούσε τοαυ­ τοκίνητο του κατά μήκος του δρόμου Λεμεσού-Πλατρών, 20 γύρω στις 7το απόγευμα, κοντά οτην τοποθεσία «Ζυγός», είδε κάποιοννακατηφορίζει στον πλαγιόδρομο προςτο μέ­ ροςόπου βρέθηκετοπτώματης Περλάκη.Δεν ήτανσεθέση νααναγνωρίσει τοπρόσωπο αυτό' κατέθεσε όμως ότι ήταν πρόσωπο μετρίου αναστήματος, μεσήλικας, και ότι κοντά 25 ήτανσταθμευμένο αυτοκίνητο«Mazda»παλαιούτύπου που έμοιαζε μετο αυτοκίνητο του εφεσείοντα. Σε αναγνωριστι­ κήπαράταξηυπέδειξε τρία αυτοκίνητα, ένα από τα οποία ήταν του εφεσείοντα, ως αυτοκίνητα που έμοιαζαν με το αυτοκίνητο που είχεεπισημάνει. Η μαρτυρία του κ. Φραν30 τζή αναφέρεται στην απόφασητου Δικαστηρίου στο πλαί­ σιο της ανάλυσης της μαρτυρίας που δόθηκε στην υπόθε­ ση, χωρίς να αποδίδεται ιδιαίτερη σημασία σ' αυτή ήναε­ ξάγονται οποιαδήποτε συγκεκριμένα συμπεράσματα ως προς την ταυτότητα του προσώπου που είδε. Ησημασία 35 της μαρτυρίαςαυτήςέγκειται στο ότι οδολοφόνος τηςΠερ­ λάκη, χωρίς να προσδιορίζεται ποιος ήταν, επισκεπτόταν το σημείο στο οποίο είχε τοποθετηθεί το πτώμα, προφα­ νώς για ναελέγξει αν ηπαρουσία του έγινεαντιληπτή από οποιοδήποτε. 40 Στις24.3.86οι υποψίες της αστυνομίας για ανάμειξη του εφεσείοντα στη διάπραξηεγκλήματος εντάθηκαν μετά την 185 ΠικήςΔ. Μιχαηλίδηςν.Δη^ωκρατίας

(1989)κατάθεσητης Γαβριέλλας ηοποίααποσαφήνισε ότι οι σχέ­ σειςτης Περλάκη καιτου εφεσείοντα δενήτανπάντα ρόδι­ νες και ότι σημαδεύονταν από επεισόδια ζηλοτυπίας,βίας και απειλών,σεβάροςτου θύματος.Οαστυνομικός κλοιός άρχισε ναπεριοφίγγεται γύρω απότον Μιχαηλίδη.Τοβρά- 5 6υ της 24.3.86ένας από τους αστυνομικούς ανακριτές της υπόθεσης του τηλεφώνησε και του ζήτησε να προσέλθει την επαύριο στον αστυνομικό σταθμό, προειδοποιώντας τον ότι αν παρέλειπε να συμμορφωθεί θα προέβαινε στη σύλληψη του. Ηαστυνομία τηλεφώνησε στον εφεσείοντα 10 γύρω στις 7 μ.μ. Στις8 μ.μ. γνωρίζουμε ότι ξέσπασε πυρκαιά στον τόπο,πουείχετοποθετηθεί τοπτώματουθύμα­ τος. Η απόστασηαπότοσπίτι τουεφεσείοντα μέχρι τηντο­ ποθεσία «Ζυγός» καλύπτεται μεαυτοκίνητοσεδιάστημα20 περίπου λεπτών. Ο εφεσείων ισχυρίστηκε στη δεύτερη κατάθεσητου που έδωσε στην αστυνομία (Τεκμήριο 2), ότι το βράδυ της 24.3.86 είχε μείνει στο σπίτι του και παρακολουθούσε τη­ λεόραση. Μοναδική εξαίρεση αποτέλεσε ένα χρονικό διά­ στημα,πριν τις 8μ.μ., όταν βγήκε απότο σπίτι του καισυ- 20 νάντησε έξω απότοσπίτι τουτονανεψιότουΣόλωναΝικο­ λάου τον οποίο ζήτησε να συναντήσει για να του δανείσει ποσό £200.-. Επειδήδενήθελεναγνωστοποιήσει το σκοπό της συνάντησης του μετο Σόλωνα στην οικογένεια του,δεν ανάφερε τους λόγους της εξόδου του στα μέλη της οικογέ- 25 νειάς του. Ο ισχυρισμός αυτόςήταν ψευδής. Ό π ω ς αργό­ τερα παραδέχθηκεκαι ο ίδιος οεφεσείων, δε συναντήθηκε με τον Σόλωνα Νικολάου το βράδυεκείνο. Στην κατάθεση του δεναποκάλυψετις συναντήσεις που, απ'ότι έγινεγνω­ στό στη μαρτυρία,είχετο βράδυεκείνο μετον παντοπώλη 30 του γειτονικού παντοπωλείου που βρισκόταν πολύ κοντά στο σπίτι του, το Σοφοκλή Προδρόμου. Τον επισκέφθηκε γύρω στις 6.45 το βράδυτης 24.3.86 καιτου ζήτησε να του δώσει ποσό £10.-- έναντι εκκρεμούς λογαριασμού. Ο παντοπώλης δεν ήταντην ώρα εκείνησε θέσηναανταποκριθεί 35 και του ζήτησε να τον επισκεφθεί αργότερα, όπως και έ­ πραξε. Η δεύτερη επίσκεψη έγινεστις 9μ.μ. ήμερικάλεπτά πριν την ώρα εκείνη. Η διαφορά μεταξύ της πραγματικής συνάντησης του εφεσείοντα με τον Σοφοκλή Προδρόμου και της πλαστής συνάντηση'ς του μετο Σόλωνα Νικολάου 40 186 2Α.Α.Δ. Μιχαηλίδηςν. Δημοκρατίας ΠικήςΔ. έγκειται στο γεγονός ότι ηπλαστή συνάντηση τοποθετήθη­ κε στον κρίσιμο χρόνο που γνωρίζουμε πως κάποιος είχε βάλει φωτιάγιανα καείτο πτώματου θύματος. Τοβράδυτης24.3.86έκαμε καικάτιάλλοοεφεσείων τοο5 ποίοτοΔικαστήριο έκρινεως ενοχοποιητικό. Προσπάθησε ναεπικοινωνήσει μετηΓαβριέλλα.Δεντηβρήκε.Μίλησεδυο φορές στο τηλέφωνο μετη μητέρα της καιχωρίς περιστρο­ φέςτης ανέφερεότι ητύχητουεξαρτατοπολύαπότοτιθα κατέθετανστηναστυνομία η Γαβριέλλα καιεκείνη(η μητέρα 10 της) αναφορικάμετο πλέγμα των σχέσεωντου μετηνΠερ­ λάκη.ΤοΔικαστήριοορθάέκρινεότι επρόκειτο γιααπόπει­ ρα επηρεασμού των μαρτύρων. Η ανησυχίατου εφεσείον­ τα εντοπίζετο κυρίως στο μετριασμό των επεισοδίων ζηλο­ τυπίας, βίας καιαπειλών. Καιόλ' αυτάκαθ'ονχρόνο ήταν 15 άγνωστη, όπως ισχυρίστηκε ο εφεσείων, στον ίδιο η τύχη της Περλάκη και,ακόμη σημαντικότερο, οι λόγοι της εξα­ φάνισης της.Το ίδιοβράδυγύρω στις 8, εξερράγηπυρκα­ γιά οτην περιοχή «Ζυγός»όπως είχαντην ευκαιρίαναδια­ πιστώσουν από την έκρηξη, που προηγήθηκε καιτη φω20 τιά,που άναψε πρόσωπα των οποίων τα σπίτια βρίσκον­ ταν όχι μακριάαπότη σκηνή τηςπυρκαγιάς. Στις8.15 μ.μ. περίπου,οΔημήτρης Παλάρης, ενώκατευ­ θυνόταν απότις Πλάτρες στη Λεμεσό,πρόσεξε στον πλαγιόδρομο που οδηγούσε στο μέρος της πυρκαγιάς ένα 25 πρόσωπο ναστέκεται έξω απόαυτοκίνητοMazdaπαλαιού τύπου, ανοικτού χρώματος. Ησκηνή φωτιζόταν από τη λάμψη της φωτιάςκαιαπότα μεγάλαφώτατουαυτοκινή­ του του, και η ευχέρεια του ν' αναγνωρίσει το πρόσωπο καιτοαυτοκίνητοπου ήτανδίπλατου μεγεθύνθηκε απότο 30 γεγονός ότι ελάττωσε τηνταχύτητατουστο ελάχιστο. Σεα­ ναγνωριστική παράταξηπουέγινεστις26.3%86,στην οποία μετείχαν εννέα πρόσωπα,ο Παλάρηςαναγνώρισε τον εφε­ σείοντα ως το πρόσωπο το οποίο-είχε δει τη νύκτα της 24.3.86. Η φωτογραφία της αναγνωριστικής παράταξης 35 καταμαρτυρείτηφροντίδατων αστυνομικών Αρχώνγιατη αμερόληπτη καιαντικειμενικήδιεξαγωγήτης αναγνωριστι­ κήςπαράταξης. Στις10.4.86ο Παλάρηςαναγνώρισε τοαυ­ τοκίνητοτουεφεσείοντα σεαναγνωριστική παράταξη που αποτελείτο από 43 αυτοκίνητα (Φωτογραφία 11). Και οι 40 δυοαναγνωριστικές παρατάξεις ήτανάψογες χωρίς καμιά 187 ΠικήςΔ. Μιχαηλίδης ν.Δημοκρατίας

(1989)προσπάθεια εκ μέρους των αστυνομικών Αρχών να ξεχω­ ρίσουν τον εφεσείοντα ήτο αυτοκίνητοτου. Ο Δημήτρης Παλάρης αναγνώρισε χωρίς ταλάντευση ή δισταγμό τόσο τον εφεσείοντα όσο καιτο αυτοκίνητοτου. Αν δεν επρόκειτο για τις μεταγενέστερες καταθέσεις του 5 (Τεκμήρια 13 και 14) δε θα εγείρετο οποιοδήποτε θέμα ως προς τα ευρήματα του Κακουργιοδικείου για την αξιοπι­ στία του. ΤοΔικαστήριο δέχθηκε ότι ο μάρτυραςενήργησε κάτω απότο κράτοςαπειλής και εκβιασμού και ότι το πε­ ριεχόμενο των δυο καταθέσεων του δεν αντανακλούσε την 10 αλήθεια. Διέκριναν τις αποφάσειςτου Ανωτάτου Δικαστη­ ρίου στις υποθέσεις KyriacosNicolaKouppisv. Republic* και KhadarandAnotherv.Republic,** υιοθετώντας τη θέση ότι προηγούμενες αντιφατικές καταθέσεις μάρτυρα δεν απο­ στερούν το Δικαστήριο από την ευχέρεια να δεχθεί τη 15 μαρτυρία του ως αξιόπιστη' αρχή η οποία διακηρύχθηκε οτην αγγλική υπόθεση R. v.PestanoandOthers*** και έτυχε γενικότερης αναγνώρισης ως η σωστή αρχή δικαίου η ο­ ποία τυγχάνει εφαρμογήςστηναξιολόγηση της κατάθεσης μάρτυρα ο οποίος βαρύνεται με αντιφατικές καταθέσεις 20 (βλέπεARCHBOLD,42nded, para.4-306). Τα ευρήματα και τα συμπεράσματα του Δικαστηρίου μπορεί νασυνοψιστούν ως εξής:

(1)Ο εφεσείων είχεελατήριο ναστραγγαλίσει το θύμα. Η ζηλοτυπίατου, ηετοιμότητα του ναχρησιμοποιήσει βίασε 25 βάρος της Περλάκη, και οι απειλές του, σε συνδυασμό με την αυθόρμητη συμπεριφορά της Περλάκη το βράδυ της 17.3.86,όπως καιτογενικότερο πλαίσιοτωνσχέσεωντους, προσδιόριζαν το ελατήριο γιατο στραγγαλισμό της.

(2)Οεφεσείων είχετηνευκαιρίαναδολοφονήσει την Περ- 30 λάκη καιτην ευχέρεια νατο πράξει. Ήταν μαζίτηςτοβρά­ δυτης 17.3.86καιέκτοτε κανέναςδεντην είδεστη ζωή.

(3)Η συμπεριφορά του εφεσείοντα μετά την εξαφάνιση της Ντίναςπρόδιδε γνώση γιατην εξαφάνιση της καιενοχή γιατουςλόγους εξαφάνισηςτης. •

(1977)2C.LR.361. '•

(1978)2C.LR.132. ***

(1981)ς>.LR. 397 (CA) 188 35 2Α.Α.Δ. Μιχαηλίδης ν.Δημοκρατίας ΠικήςΔ.

(4)Τα ψεύδη στα οποία κατέφυγε παρείχαν ισχυρή μαρ­ τυρία για την ενοχή τ ο υ .

(5)Η παρουσία τ ο υ στο «Ζυγό» τ ο βράδυ της 24.3.86 δε μπορούσε να εξηγηθεί εκτός από προσπάθεια εκ μέρους 5 του να εξαφανίσει το πτώμα του θύματος του.

(6)Τα ψεύδη για τις κινήσεις τ ο υ τ ο βράδυ της 24.3.86δεν ήταν τίποτε περισσότερο από προσπάθεια για τη δημιουρ­ γία πλαστού άλλοθι. Και χωρίς τη μαρτυρία τ ο υ Δημήτρη Παλάρη τ ο Δικα10 στήριο κατέληξε ότι ήταν έτοιμο να καταδικάσει τον εφε­ σείοντα κρίνοντας την υπόλοιπη περιστατική μαρτυρία συμπερασματική για την ενοχή τ ο υ . Η απόφαση του Κακουργιοδικείου προσβάλλεται, και τ ο αποτέλεσμα αμφισβητείται,για έξι συγκεκριμένους λόγους, 15 που περιστρέφονται γύρω από την αξιολόγηση της μαρτυ­ ρίας, τ α ευρήματα και τ α συμπεράσματα τ ο υ πρωτόδικου Δικαστηρίου. Οι λόγοι αυτοί, όπως διατυπώθηκαν με σα­ φήνεια από τον κ. Σταυράκη, τ ο δικηγόρο τ ο υ εφεσείοντα, μπορεί να συνοψιστούν και να διατυπωθούν ως εξής:20 Πρώτος Λόγος: Παράλειψη αξιολόγησης της ολότητας της μαρτυρίαςσχετικά μ ε τ οπλέγμα σχέσεωντ ο υ εφεσείον­ τ α μετ ο θύμα, ιδιαίτερακατάτ ο μήνα που προηγήθηκε της εξαφάνισης της Περλάκη.Το εύρημα τ ο υ Δικαστηρίου ότι ο εφεσείων έτρεφε παθολογική ζήλεια για την Περλάκη δενε25 δικαιολογείτο'ούτετ ο συμπέρασμα τ ο υ Δικαστηρίου ότι η ζήλεια τ ο υ εφεσείοντα για τ ο θύμα παρείχε ελατήριογια τ ο έγκλημα που διαπράχθηκε. Η συμπεριφορά τ ο υτ η νύκτα ε­ κείνη στο LA BELLEVIE, ενπάση περιπτώσει, δεν κατέδειξε ότι ο εφεσείωνενοχλήθηκε από τ η συμπεριφορά της Ντίνας 30 - άλλο στοιχείο που αποδυναμώνει τ ο κίνητρο που του α­ ποδόθηκε από τ ο Δικαστήριο. Δεύτερος Λόγος: Η μαρτυρία τ ο υ μάρτυρα Παλάρη έ­ πρεπενα απορριφθείσύμφωνα μετη νομική αρχή που υιο­ θετήθηκε στις υποθέσεις Kouppis και Khadar. Περαιτέρω, η 35 π ο ι ό τ η τ α της αναγνώρισης ήταν πτωχή και η μαρτυρία στο σύνολο της ακροσφαλής σε βαθμό που δενπαρείχε αν­ τικειμενικά έρεισμαγια την αποδοχή της. 189 Πικής Δ. Μιχαηλίδης ν.Δημοκρατίας

(1989)Τρίτος Λόγος: ΕσφαλμένατοΔικαστήριο έκρινεότι οεφε­ σείων δενέκαμε καμιά προσπάθεια απόκρυψης των σχέ­ σεων του μετοθύμα. Ημαρτυρίακατέδειξεσυμπερασματικάότιοεφεσείωνα­ διαφορούσε για τηναποκάλυψη τωνσχέσεων τουμετην 5 Περλάκη. Οι σχέσεις τους ήταν γνωστές στους συγγενείς της. Τηνεπισκεπτόταν στο σπίτι τηςχωρίς ναλαμβάνει κα­ νένα μέτρο γιατην απόκρυψητους και,ακόμα σημαντικό­ τερο, κυκλοφορούσε μαζίτηςδημόσια' όπως συνέβη καιτο βράδυτης 15.3.86. Η έξοδος του ενωρίτερα το βράδυεκείνο \Q μεταπαιδιάτης ήτανδηλωτικήτης οικειότηταςπουείχεμε τα μέλητης οικογένειας τηςκαιτηναδιαφορίατουαν οι σχέσειςτου όχι μόνο μετη μητέρααλλά καιμεόλητηνοικο­ γένεια γίνονταν γνωστές. Ολόγος αυτόςτης έφεσης δεβρί­ σκουμε να έχει έρεισμα καιαπορρίπτεται. 15 ΤοεύρηματουΔικαστηρίου ότιοεφεσείων αδιαφορούσε για τηγνωστοποίηση τωνσχέσεων του μετην Περλάκη ή­ ταν δικαιολογημένο' ουσιαστικά αναπόφευκτοενόψειτης μαρτυρίας ενώπιον του Κακουργιοδικείου. Τέταρτος Λόγος: ΤοΔικαστήριο προέβη σεεσφαλμένη ε- 20 κτίμησητης μαρτυρίαςτουπαθολογοανατόμουΒανέζηως προςτοχρόνοτουθανάτουτηςΝτίνας.Στηναπόφαση του το Κακουργιοδικείο, συνοψίζοντας τη μαρτυρίατου κ.Βα­ νέζη, αναφέρει ότι «ο θάνατος της ήταν δυνατό ναπροεκλήθη λίγηώρα ήώρες μετά την 11η μ.μ.της 17.3.86»που 25 θεάθηκανναφεύγουν μαζίαπότο κέντρο LABELLEVIE. Ο κ. Βανέζης κατέθεσε, όπως έχουμε αναφέρει,ότιοθά­ νατος μπορούσε να είχεεπισυμβεί «withinafew hoursofher disappearance on 17.3.86». Η αναφοράτου Δικαστηρίουστη μαρτυρία του κ.Βανέζη ήτανπεριγραφική καιδενπεριείχε 30 κανένα ουσιαστικό λάθος οτην εκτίμηση του περιεχομένου της.Ολόγος αυτόςτης έφεσης δενθαμαςαπασχολήσει πε­ ραιτέρω. Πέμπτος Λόγος: ΤοΔικαστήριο εσφαλμένα συσχέτισετη μαρτυρία του μάρτυραΦραντζή μετον εφεσείοντα καιτην 35 πρόσθεσε στον κρίκοτηςαλυσσίδαςτηςπεριστατικήςμαρ­ τυρίας που οδηγούσε τηνενοχή τουεφεσείοντα. Ο κ. Γα­ βριηλίδης υπέδειξε ότιτοΔικαστήριο δενερμήνευσε τημαρ­ τυρία του κ.Φραντζήωςμαρτυρίααναγνώρισης του εφε.190 2Α.Λ.Δ. Μιχαηλίδηςν.Δημοκρατίας Πικής Δ. σείοντα' την εκτίμησε μέσα στο ευρύτεροπλέγμα των γεγο­ νότων τ η ς υπόθεσης. Οπως έχουμε επισημάνει ενωρίτεραστην απόφαση μας, η σημασία της κατάθεσης του μάρτυρα α υ τ ο ύ έγκειται 5 στο γεγονός ό τ ι ο δολοφόνοςτ η ς Περλάκη τριγύριζε στον τόπο, που είχε αποκρυβεί τ ο π τ ώ μ α τ ο υ θύματος. Προκύ­ πτει από τ η μαρτυρία τ ο υ κ. Βανέζη μεβεβαιότηταό τ ι στις 22.3.86 η Περλάκη ήταν νεκρή. Δεν έσφαλε τ ο Δικαστήριο στην εκτίμηση της μαρτυρίαςτ ο υ κ. Φραντζή ούτεείχε εξά10 γειοποιαδήποτε αδικαιολόγητα συμπεράσματα από α υ τ ή . Δεν θ α επεκταθούμε άλλο στο λόγο α υ τ ό της έφεσης. Έκτος Λόγος: Το Δικαστήριο εσφαλμένα θεώρησε τ ο ψευδές άλλοθιπου πρόβαλε ο εφεσείωνγιατις κινήσεις τ ο υ στις 24.3.86ως ενοχοποιητικό στοιχείο. Ο πανικός που τον 15 κατέλαβεόταν έδινετην κατάθεσητ ο υ , ιδιαίτεραοι κηλίδες αίματος που βρέθηκαν στο αυτοκίνητο τ ο υ , ανάλυση των οποίων αργότερα κατέδειξε ότι προήρχοντο από αίμα σκύλου τ ο υ δημιούργησε τέτοια κρίση που δενέπρεπε να α­ ποκλεισθεί ο πανικός ως τ ο κίνητρο για την προβολή τ ο υ 20 ψεύδους. Ενπάση περιπτώσει, τ ο Δικαστήριο λανθασμένα ερμήνευσε τ ο ψεύδος τ ο υ α υ τ ό ότι καταμαρτυρούσε επί­ γνωση ενοχής. Το συμπέρασμα τ ο υ Δικαστηρίου ότι ηπεριστατική μαρ­ τ υ ρ ί α που είχε προσαχθεί τεκμηρίωνε την καταδίκη τ ο υ ε25 φεσείοντακαι χωρίς να ληφθεί υπόψη η μαρτυρία τ ο υ Πα­ λάρη είναι,σύμφωνα με την εισήγηση τ ο υ κ. Σταυράκη, α­ νυπόστατο. Η υπόλοιπη μαρτυρία δεν προσδιορίζει ούτε τεκμηριώνει την ενοχή τ ο υ εφεσείοντα, ούτε εξυψώνει την υπόθεση της Κατηγορούσης Αρχής πέραν από τ ο βάθρο 30 της υποψίας.-Τέλος, εισηγήθηκε ότι εν όψει της μαρτυρίας τ ο υ μάρτυρα Ττοφαλλή είναι απίθανο αν όχι αδύνατο ο ε­ φεσείων να βρισκόταν στον τόπο όπου ο Παλάρης ισχυρί­ στηκε ότι τον είδε κ α τ ά τ ο χρόνο της έκρηξης της πυρκα­ γιάς. Αν έτσι έχουν τ α π ρ ά γ μ α τ α , ηπιθανότητα, εισηγήθη35 κε ο κ. Σταυρακης, είναι ότι τ ο πρόσωπο που είδεο Παλά­ ρης στη σκηνή ήταν ένας περίεργος περαστικός που στα­ μάτησε γ ι α να δει τ ι γινόταν με τη πυρκαγιά. Το ερώτημα βέβαια δεν είναι πού ήταν επακριβώς ο Μιχαηλίδης όταν ε­ ξερράγη η πυρκαγιά αλλά αν τ ο πρόσωπο που είδε στη 40 σκηνή ο μάρτυρας ήταν πράγματι ο εφεσείων.Αν ο Μιχαη- 191 ΠικήςΔ. Μιχαηλίδηςν.Δημοκρατίας

(1989)λίδης ήταν πράγματι στη σκηνή η μόνη λογική εξήγηση για την παρουσία τ ο υ ήταν η ανάμειξη τ ο υ στο έγκλημα. Ο κ. Γαβριηλίδης ανέλυσε τη μαρτυρία σε συσχετισμό με τ α ευρήματα τ ο υ Δικαστηρίου με χρονολογική σειρά καιέ­ δωσε απάντηση σε κάθεένα από τουςλόγουςπου αναπτύ- 5 χθηκαν από τ ο δικηγόρο του εφεσείοντα.Υποστήριξε τ ο εύρημα τ ο υ Δικαστηρίου ότι ο εφεσείων έτρεφε παθολογι­ κή ζήλειαγ ι α την Περλάκηπου εύκολαμπορούσε να τον ο­ δηγήσει να τ η στραγγαλίσει, ιδιαίτεραεν όψει της πιθανό­ τητας η ζήλεια τ ο υ να διεγέρθηκελόγω της συμπεριφοράς ί ο του θύματος στη μπυραρία LA BELLE VIE. Οι αποφάσεις τ ο υ Ανωτάτου Δικαστηρίου στις υποθέ­ σειςKouppis και Khadar,συναρτώνται άμεσα μ ε τ άγεγονότα των υποθέσεων εκείνων, όπως εισηγήθηκε ο κ. Γαβριηλί­ δης, και δεν καθιερώνουν οποιαδήποτε άκαμπτη αρχή δι- 15 καίου ως προς την αντιμετώπιση της αξιοπιστίας μαρ­ τύρων που προβαίνουν σεαντιφατι κέςκαταθέσεις.Το ψευ­ δές άλλοθιπου πρόβαλε ο εφεσείωνγια τις κινήσεις τ ο υ τ η νύκτα της 24ης Μ α ρ τ ί ο υ , 1986, μπορούσε να ερμηνευθεί μόνο ως απόπειρα εκ μέρους τ ο υ να αποκρύψει τ η παρου- 20 σία τ ο υ στο Ζυγό και να αποκόψει ένα από τους συνδετι­ κούς κρίκους της περιστατικής μαρτυρίας, που κατεδείκνυε την ενοχή τ ο υ . Προς την ίδια κατεύθυνση, εισηγήθηκε, σύγκλινε και η συμπεριφορά τ ο υ , οι δηλώσεις και οι κινή­ σειςτ ο υ στο χρονικό διάστημα που μεσολάβησε μεταξύτης 25 εξαφάνισης της Περλάκη και της ανεύρεσηςτ ο υ πτώματος της. Τόσο ο κ. Σταυράκης όσο και ο κ. Γαβριηλίδης ανέπτυξαν την επιχειρηματολογία τους με καθαρότητακαι χωρίς επα­ ναλήψεις που οδηγούν σε σπατάλη χρόνου και όχι σπάνια 30 περιπλέκουν και αποδυναμώνουν την επιχειρηματολογία που αναπτύσσεται. θ α εξετάσουμετους λόγους της έφεσης μετ η σειρά που καθορίζεται στη συνέχεια, και μετά θα προχωρήσουμε σε γενική θεώρηση τ ο υ υπόβαθρου της καταδίκης τ ο υ εφε- 35 σείοντα:ΕΛΑΤΗΡΙΟ - ΚΙΝΗΤΡΟ Το ελατήριοσυνίσταται από τους εσώτερουςλόγους που ωθούν στις πράξεις, κινήσεις και εκδηλώσεις τ ο υ κατηγο­ ρουμένου. Για τ ο λόγο αυτό χαρακτηρίζεται και ως κίνη- 40 192 2Α.Α.Δ. Μιχαηλίδης ν.Δημοκρατίας ΠικήςΔ. τρο, δηλαδή,εκείνοπου κινεί τον άνθρωπο να δράσει. Τοε­ λατήριο δεν είναι συστατικό στοιχείο τ ο υ εγκλήματος. Η ύ­ παρξη και η απόδειξη τ ο υ δεν είναι αναγκαία για την κατα­ δίκη τ ο υ κατηγορουμένου. Ό , τ ιαπαιτείται γιατην απόδει5 ξη τ ο υ εγκλήματοςείναι η εγκληματική πρόθεση (intention). Η μαρτυρία για την ύπαρξη κινήτρου γίνεται δεκτή επειδή χαρακτηρίζει το υπόβαθρο των προθέσεων τ ο υ κατηγο­ ρουμένου και ρίπτει φως στις πράξεις ή τις παρα­ λείψεις τ ο υ . Η σχετικότητα και η σημασία μαρτυρίας, η ο10 ποία αποκαλύπτει ελατήριο, επεξηγήθηκε σε πολλές δικα­ στικές αποφάσεις και σ υ γ γ ρ ά μ μ α τ α * Τρεις από τις απο­ φάσεις τ ο υ Ανωτάτου Δικαστηρίου στις οποίες είχαν ανα­ λυθεί η σημασία και οι προεκτάσεις τ ο υ ελατηρίου στα πλαίσια της ποινικής δίκης, είναι -Anastassiades v.Republic,** 15 Hadjisawas v. Republic,*** και Foumides v. Republic.**** To α­ πόσπασμα που ακολουθεί από την υπόθεση Foumides προσδιορίζει, όχι όμως εξαντλητικά,τ η σημασία τ ο υ ελατη­ ρίου σε συσχετισμό βέβαια μετ α γεγονότατης υπόθεσης ε­ κείνης:'«.Ο 25 .30 «Motive evidence m a y s a p protestations of i n n o c e n c e of c r e d e n c e aswellas explain conduct that would otherwise a p ­ p e a r t o b e inexplicable. O n ed o e s n o tordinarily set his pro­ perty o n fire butthe existence of motive a n dt h e expectation of profit b e i n g r e a p e d therefrom cast a different light o n t h e loSic ofa situation.T h e finding of the Assize C o u r tthat appellant h a d a motive t ocommit the offence b e c a u s e of the hopeless­ ness of his financial position a n d the expectation of benefit from t h ecollection of the insurance m o n e y , was not only op e n t oitb u t virtually unavoidable inthelight of the e v i d e n c e beforethe Court.» To εύρημα τ ο υ Δικαστηρίου ότι ο εφεσείωνζήλευεπαθο­ λογικά την Περλάκη δεν ήταν αυθαίρετο. Τεκμηριωνόταν από τη μαρτυρία που δόθηκε στο Δικαστήριο και από σει­ ρά επεισοδίων που είχαν ως αφετηρία τη ζήλειατ ο υ Μιχαη35 λίδη.Ο όρος «παθολογική ζήλεια» δε χρησιμοποιείται οτην •(Βλέπε, WILLSONCIRCUMSTANTIALEVIDENCE, 7th ed., p.64). •*

(1977)2CLR.

1. ***{1988)2CLR.
2. *"*

(1986)2C.L.R.73,93. 193 ΠικήςΔ. Μιχαηλίδηςν.Δημοκρατίας

(1989)α π ό φ α σ η με την ιατρική του έννοια αλλά όπως χρησιμο­ ποιείται στην καθομιλουμένη' ακριβέστεροςίσως όρος που αποδίδει τ α ευρήματατουΔικαστηρίουείναι ό τ ιοεφεσείων ζήλευε π α ρ ά φ ο ρ α τ η Ντίνα Περλάκη. Το ε ύ ρ η μ α α υ τ ό συ­ ν α ρ τ ά τ α ι και είναι αλληλένδετο με τις εκδηλώσεις ζηλοτυ- 5 πίας τ ο υ εφεσείοντα*.Ό τ α ν τον κυρίευετ ο αίσθημα ζήλειας τον οδηγούσε σεπαράλογες αντιδράσεις και τον εξωθούσε στη χρήση βίας. 'Οπως απεκάλυψε η μαρτυρία, η ζήλεια τ ο υ εφεσείοντα για την Περλάκη κεντριζόταν εύκολα χωρίς άμεση συνάρτηση μ ε τ η συμπεριφορά της Περλάκη αντικει- 10 μενικα κρινόμενη. Είναι γι α υ τ ό τ ο λόγο που τ α γεγονότα που διαδραματίστηκαν το βράδυ της 17.3.86στη μπυραρία LA BELLE VIE αποκτούν, χωρίς να έχουν αντικειμενικά ι­ διαίτερη σπουδαιότητα, σημασία ως πιθανό κέντρισμα για την έξαρση της ζήλειαςτου εφεσείοντα. Η εισήγηση, που ε- 15 γίνε εκ μέρους τ ο υ εφεσείοντα, ότι η αποκατάσταση των σχέσεων τους τ ο μήνα που προηγήθηκε της εξαφάνισης της Περλάκη αλλοίωσε το πλέγμα των σχέσεων τους και μείωσε ή εξαφάνισετ η ζήλειατ ο υ , ως πιθανό κέντρισμα για τις ενέργειες τ ο υ εφεσείοντα, δεν ευσταθεί. Η μαρτυρία 20 κατέδειξε ότι η αποκατάσταση των σχέσεων των δυο μετά από επεισόδια ζήλειας του εφεσείονταστο παρελθόν, δεν είχε ως αποτέλεσμα ούτετ ο μετριασμό τ ο υ αισθήματος της ζήλειας που έτρεφε ο εφεσείωνγ ι α τ ο θύμα, ούτετην τάση του για τη χρήση βίας. 25 Καταλήγουμε ότι τ ο εύρημα του Δικαστηρίου ότι ο εφε­ σείων ζήλευε παράφορα τη Ντίνα Περλάκη και χωρίς να συντρέχει αντικειμενικός λόγος η ζήλεια τ ο υ τον εξωθούσε σε σκηνές ζηλοτυπίας, δεν είναι τρωτό. Το εύρημα α υ τ όθε­ μελίωσε την ύπαρξη ελατηρίου στα πλαίσια της υπόθεσης 30 τ ο οποίο σωστά συνεκτιμήθηκε με την άλλη μαρτυρία για να αποφασιστεί κ α τ ά πόσο αποδείχθηκε η κατηγορία. ΗΜΑΡΤΎΡΙΑ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΠΑΛΑΡΗ - Η ΑΞΙΟΠΙΣΤΙΑ ΤΟΥ - ΤΟ ΨΕΥΔΕΣΑΛΛΟΘΙ ΠΑ ΤΙΣ ΚΙΝΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΦΕΣΕΙΟΝΤΑ ΤΗ ΝΥΚΤΑ ΤΗΣ24.3.86: 35 Ο κ. Σταυράκης έκαμε εκτεταμένη αναφορά στις αρχές δικαίου που προσδιορίζουν την προσέγγιση τ ο υ Δικαστη­ ρίου στην αξιολόγηση της μαρτυρία μαρτύρων οι οποίοι είχαν προβεί σε καταθέσειςαντιφατικές προς τ η μαρτυρία τους στο Δικαστήριο. Ο ι αποφάσεις του Ανωτάτου Δικά- 40 στηρίου στις υποθέσεις Kouppis και Khadar καθιέρωσαν, ό­ πως εισηγήθηκε ο κ. Σταυράκης, την αρχή ότι προηγούμε­ νες αντιφατικές καταθέσεις μαρτύρων καθιστούν τ η μαρ- 194 2Α.Α.Δ. Μιχαηλίδης ν.Δημοκρατίας Πικής Δ. τυρία τους στο Δικαστήριο αναξιόπιστη και εκ προοιμίου υποκείμενη σε απόρριψη. Η ίδια αρχή υποστηρίζεται και από την αγγλική απόφαση R.v.Golder* στηνοποία α π ο φ α σίστηκε ότι κατάθεση στο Δικαστήριο εχθρικού μάρτυρα, 5 δηλαδή μάρτυρα,τ ο υ οποίου η μαρτυρία είναια ν τ ι φ α τ ι κ ή προςπροηγούμενη κατάθεσητ ο υ εκτόςΔικαοτηρίου, απο­ στερείται τ ο υ ερείσματοςαξιοπιστίας και εξουδετερώνεται ως στοιχείο για την καταδίκη τ ο υ κατηγορουμένου. Ανα­ γνώρισε ο κ. Σταυράκης ότι η αυθεντικότητατης αρχής, η 10 οποία διακηρύχθηκε οτην R v.Golder εχε\ αμφισβητηθείκαι ότι αντικρούστηκε στην/?, v.Pestanoand Others,**όπως και στη μεταγενέστερη απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου Georghiou v. Republic.*** Άσχετα από την αρχή δικαίου η οποία πρέπει να τύχει ε15 φαρμογής,η ποιότητα της μαρτυρίαςτ ο υ κ. Παλάρη ήταν τόσο πτωχή, λαμβάνοντας υπόψη τις συνθήκες κάτω από τις οποίες έγινεηαναγνώριση, σεβαθμό που να καθίσταται ακροσφαλής για την εξαγωγή οποιωνδήποτε συμπερα­ σμάτων γιατην τ α υ τ ό τ η τ α τ ο υπροσώπουτ οοποίο είχεδει 20 τ ο βράδυ εκείνο. Η εισήγηση αυτή θα εξεταστεί σε συσχετι­ σμό μετ ο ψευδές άλλοθι που πρόβαλε ο εφεσείων για τιςκι­ νήσεις τ ο υ τ η νύκτα εκέινηπου ενίσχυε, σύμφωνα μετην ει­ σήγηση τ ο υ κ. Γαβριηλίδη,την ορθότητατης αναγνώρισης εν όψει των αρχών που θεμελίωσεη απόφαση στην υπόθε25 ση R. v. Tumbull**** και μεταγενέστερεςαγγλικές αποφά­ σεις.***** Οι ίδιεςαρχές υιοθετήθηκαν και από το κυπριακό Εφετείο οτην υπόθεση Katsiamalisv. Republic****** καιRossidesv. Republic******* •[1980]3AllE.R. 457. *·[19811 Own.L.R. 397. ***

(1984)2CL.R. 65,93. ****

(1976)3AI1E.R,549. ***** (Βλέπε, μεταξύάλλων, WEEDER, Oim. Rep228,R.v. CHANCE

(1988)3 W.LR. 661). ******

(1980)2C.L.R. 107 . · * . . * .

(1983)2C.LR. 391.(Βλέπ£, επίσης, τηνπρόσφατηαπόφαση τουΑ­ νωτάτου Δικαστηρίου στην υπόθεση AL-HAMAD και ΑΛΛΟΣ ν.ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ •

(1989)2Α.Α.Δ. 117. 195 ΠικήςΔ. Μιχαηλίδης ν.Δημοκρατίας

(1989)Ηαξιοπιστία των μαρτύρων είναι στο δικό μας δικαστικό σύστημα έργο των πρωτόδικων δικαστηρίων. Η δευτερο­ βάθμια δικαιοδοσία ασκείται υπό την αίρεση αυτήςτης αρ­ χής. Ακόμα και η εξουσία ηοποία παρέχεται στο Ανώτατο Δικαστήριο να ακούσει μαρτυρίαστα πλαίσιατης δεύτερο- 5 βάθμιας δικαιοδοσίας του, πρέπει να ασκείται, ό π ω ς είχε λεχθεί στην υπόθεση Simadhiakos v.Police* μόνο σε εξαιρε­ τικές περιπτώσεις. Το πρωτόδικο δικαστήριο είναι ο δικα­ στικός χώρος γιατην ακρόαση καιτην αξιολόγηση της μαρ­ τυρίας.** Η θέση του πρωτόδικου δικαστηρίου στο δικά- 10 στικό μας σύστημα συνοψίζεται, πιστεύουμε, περιεκτικά στο πιο κάτωα π ό σ π α σ μ αα π ότην α π ό φ α σ ηPapadoullosν. Stavrou***:«Inreviewingthefindings and ultimate judgment of thetrial court, an appellate court must never overlook that the trial 15 court, living through the drama of a case and following the unfolding of therivalcontentions before it, isinaunique posi­ tion to evaluate the evidence in its proper perspective. The liveatmosphere of thetrialcourtispreeminently theforum for the elucidation of the evidence and the assessmentof its im- 20 pact.» Ό π ω ς έχει λεχθεί οτην υπόθεση PsarasandAnotherv. Rep­ ublic****το Εφετείο δικαιολογείται ναανατρέψει ευρήματα αξιοπιστίας μόνο, ότανταευρήματαείναι αντίφατικάπρος τη κοινή λογική. Τα ευρήματα αξιοπιστίας, ό π ω ς και κάθε 25 άλλο εύρημα, κρίνονται και συνεκτιμούνται στο πλαίσιο του συνόλου των γεγονότων της υπόθεσης. Παρά τη γενικότητα μετην οποίαδιατυπώθηκαν οι λόγοι για την α π ό ρ ρ ι ψ η της μαρτυρίας των μαρτύρων των ο­ ποίων η αξιοπιστία ήταν υ π ό κρίση στις υποθέσεις Kouppis 30 καιKhadar, οι αποφάσειςκαιστις δυοπεριπτώσεις είναιάρ­ ρηκτα συνυφασμένες μετ α γεγονότα των υποθέσεων εκεί­ νων. Ούτε στη μιαούτε οτην άλλη υπόθεση σκοπούσετο Δι­ καστήριο να προβεί στη διατύπωση γενικής αρχής δικαίου ότι ημαρτυρία μαρτύρωνπ ο υ έχουν προβεί σε αντιφατικές 35 καταθέσεις κρίνεται εκ προοιμίου αναξιόπιστη. Άλλωστε, • 1961C.LR.64. *·(Βλέπε,επίσηςPOUR1KKOSv.FEVZI, 1962C.LR.283). —

(1982)1 CLR. 321. ****

(1987)2CLR.

1. 196 2 Α.Α.Δ. Μιχαηλίδηςν.Δημοκρατίας ΠικήςΔ. ούτε στη μιαούτε οτην άλλη υπόθεση το Δικαστήριο δεναν­ τιμετώπισε την αξιολόγηση των καταθέσεων μαρτύρων π ο υ είχαν προβεί σεαντιφατικές καταθέσεις. Ό , τ ι κρίθηκε ότι αποστερούσε τη μαρτυρία των μαρτύρων α π ότ ο έρει5 σμα αξιοπιστίας, ήταν ηπαράλειψη τους νααναφέρουνσε προγενέστερο στάδιο ουσιαστικά σημεία της μαρτυρίας π ο υ κατέθεσαν στο Δικαστήριο. Είναι αξιοσημείωτο ότι οτην υπόθεση Khadardev αμφισβητήθηκε α π ότο Εφετείοη γενική αξιοπιστία του μάρτυρα.Απορρίφθηκε μόνο εκείνο 10 τομέρος της μαρτυρίαςτου π ο υ ο μάρτυρας είχε παραλεί­ ψει να αναφέρει σεπροηγούμενη ευκαιρίαπ ο υ του είχε δο­ θεί. Η αρχή στην υπόθεση Οο/ε/βΓπεριορίζεται οτην αξιολό­ γηση εχθρικών μαρτύρων. Η προσέγγιση της Golder έχει α­ ποδοκιμασθεί στη μεταγενέστερη α π ό φ α σ η Pestano ηο15 ποία θεωρείται ότι αποδίδειτησωστή δικαστική προσέγγι­ ση στην αξιολόγηση μαρτύρων π ο υ έχουν προβεί σεαντι­ φατικές καταθέσεις. Η αρμοδιότητατου πρωτόδικου δικαστηρίου ω ς του κρι­ τή τηςαξιοπιστίας των μαρτύρων, δε μπορεί να συμβιβα20 στεί με οποιαδήποτεαρχή η οποίαπεριορίζει εκ προοιμίου την ευχέρεια του νααξιολογήσει κατά τον τ ρ ό π ο π ο υ τοί­ διο το Δικαστήριο κρίνει επιβεβλημένο τη μαρτυρία κάθε μάρτυρα π ο υ καταθέτει ενώπιον του. Τούτο θα ήτανδυνα­ τό μόνο αν ίσχυε αποδεικτικός κανόνας αποκλεισμού της 25 μαρτυρίας τωνμαρτύρων οι οποίοι έχουν προβεί σε αντι­ φατικές καταθέσεις. Ηαρχή η οποία ισχύει στην αξιολόγη­ ση της μαρτυρίαςμαρτύρωνοιοποίοι έχουν προβεί σε αντι­ φατικές καταθέσεις, είναι εκείνη π ο υ διατυπώνεται στην υ­ πόθεση Georghiou, ανωτέρω: 30 35 «Theweighttobeattached tothe evidenceofahostilewit­ ness isa matter forthe Court. There isnorule of lawthatit should be ignored initsentirety. Understandably, a courtof law willordinarily beslowtoattachany weighttotheevidence of a hostilewitnessbutmay, ifitseemsappropriate todoso,especially where parts of his evidence are supported by other evidence inthe cause.» Είχε, επομένως, τοπρωτόδικο δικαστήριο τη διακριτική ευχέρεια ναπιστέψει τ ομάρτυρα Παλάρηπ α ρ ά τις αντιφατικές καταθέσεις στις οποίες είχε προβεί. Ή τ α ν συνεπώς ε*(ΒλέπεArchbold42nded, Παρ. 4-
2. 197 ΠικήςΔ. Μιχαηλίδης ν.Δημοκρατίας

(1989)πιτρεπτό για τ ο Δικαστήριο, μετάτ η συνεκτίμηση της μαρ­ τυρίας που δόθηκε,να δεχθείτ ο μάρτυρα Παλάρη ως αξιό­ πιστο. Αναντίλεκτα οι αντιφατικές τ ο υ καταθέσειςδημιουργούσ α ν ε ρ ω τ η μ α τ ι κ ά ω ς π ρ ο ς τ η ν α ξ ι ο π ι ο τ ί α τ ο υ και επέβαλ- 5 λαν την προσέγγιση της μαρτυρίαςτ ο υ με μεγάληεπιφυλα­ κτικότητα. Το Δικαστήριο αξιολόγησετ η μαρτυρία τ ο υ , ό­ πως προκύπτει από την α π ό φ α σ η , με σαφή επίγνωση τό­ σο των αρχών δικαίου όσο και των γεγονότων που έτειναν να ρίξουν φως οτην αξιοπιστία τ ο υ . Δέχθηκετ ο Δικαστήριο 10 ότι οι καταθέσεις τ ο υ που περιέχονται στα Τεκμήρια 13 και 14 δεν αντανακλούσαν την αλήθεια και επίσης δέχθηκε ότι έκαμε τις καταθέσεις αυτές κάτω από τ ο βάρος των απει­ λών εναντίον της ζωής τ ο υ και εκείνηςτης οικογένειάςτ ο υ . Το ερώτημα που πρέπει να απαντηθεί δεν είναι ποια θ α 15 ήταν τ α δικά μας συμπεράσματα για την αξιοπιστία τ ο υ Παλάρη, αλλά αν δικαιολογείται η επέμβαση μας στα ευρή­ ματα τ ο υ πρωτόδικου Δικαστηρίου λαμβάνοντας υπόψη τις αρχές που έχουν επεξηγηθεί πιο πάνω και τον πρωταρ­ χικό ρόλο τ ο υ πρωτόδικου Δικαστηρίου στη διαπίστωση 20 της αξιοπιστίας των μαρτύρων. Καταλήγουμε ότι δεν υπάρχει πεδίο για επέμβαση -δια­ πίστωση που μας φέρνει στην εξέτασητ ο υ άλλου σκέλους α υ τ ο ύ τ ο υ λόγουτης έφεσης που σχετίζεται μετην ποιότη­ τ α της μαρτυρίας τ ο υ Παλάρη. 25 Οι συνθήκες αναγνώρισης τ ο υ εφεσείοντα δεν ήταν ιδανι­ κές και γενικά ήταν, λόγω τ ο υ ανεπαρκούς φωτισμού, πε­ ριορισμένες. Ο φωτισμός όμως από τις φλόγες και τ α με­ γάλα φ ώ τ α τ ο υ αυτοκινήτου τ ο υ μάρτυρα, παρείχαν την ευχέρεια στο μάρτυρα,όπως ο ίδιος ανέφερε, να προσδιο- 30 ρίσει τ α γενικά χαρακτηριστικά τ ο υ προσώπου τ ο οποίο είδε. Δεν ήταν σε θέσηνα προσδιορίσει με οποιαδήποτε λε­ πτομέρεια τ α χαρακτηριστικά τ ο υ προσώπου τ ο υ , ήταν ό­ μως σε θέση να καθορίσειτ η σωματική διάπλαση τ ο υ προ­ σώπου που είδεκαι τα γενικά τ ο υ χαρακτηριστικά. Επίσης 35 τ ο υ παρείχετο η ευχέρειανα προσδιορίσει τον τ ύ π ο και τ η γενική εμφάνισητου αυτοκινήτου τ ο οποίο είδε. Και οι δυο αναγνωριστικές παρατάξεις έγιναν κ ά τ ω από άψογες συνθήκες,γεγονόςπου απομάκρυνε την πιθανότη198 2Α.Α.Δ. Μιχαηλίδηςν. Δημοκρατίας ΠικήςΔ. τα λαθών που μπορεί ναπροκύψουν όταν η αναγνωριστι­ κή παράταξηδεν είναι άρτιαοργανωμένη. Η αναγνώριση του αυτοκινήτου του εφεσείοντα ήταν στοιχείο που έτεινε να ενισχύσειτην ορθότητα της αναγνώρισης του εφεσείον5 τααπότο μάρτυραΠαλάρη. Κάτωαπόαυτέςτις συνθήκες η εγκυρότητα της αναγνώρισης έπρεπε να αφεθεί στους κριτέςτωνγεγονότων, σύμφωνα μετιςαρχέςτης υπόθεσης Tumbull. Η προβολή ψευδούς άλλοθι δεν τεκμηριώνει α φ ' εαυτής την παρουσία του κατηγορουμένου στο μέρος ό10 που ο μάρτυραςτης Κατηγορίαςλέγει ότι ήταν. Οπως εί­ χαμε την ευκαιρία να αναφέρουμε και οτην πρόσφατη α­ πόφαση μαςστην υπόθεση Al-Hamad, ανωτέρω, ηπροβο­ λή ψευδούς άλλοθι, όπως επεξηγείται καιστην υπόθεση R. v. Tumbull, μπορεί να αποτελέσει ενισχυτική μαρτυρία για 15 την αναγνώριση του κατηγορουμένου. Ο λόγος είναι α­ πλός' ότανπροβάλλεται πλαστό άλλοθι γιατις κινήσεις του κατηγορουμένου κατάτον κρίσιμοχρόνο μπορεί εύλογα το Δικαστήριο νασυμπεράνει ότι ηχάλκευση του άλλοθι απέ­ βλεπε οτην απόκρυψη της παρουσίας του κατηγορουμέ20 νου στο μέρους όπου θεάθηκε, ήπου ήθελενα αποκρύψει ότι βρισκόταν. Το Δικαστήριο προσήγγισε την αξιολόγηση της μαρτυ­ ρίας του Παλάρη μετη δέουσα προσοχή, όπως επιβαλλό­ ταν. Το συμπέρασμα του Δικαστηρίου ότι η αναγνώριση 25 τουεφεσείοντα απότον μάρτυραΠαλάρηήτανορθή,δενε­ πιδέχεται, εν'όψειτων όσων έχουμε αναφέρει,οποιαδήπο­ τε επέμβαση από το Εφετείο.Αλλά και χωρίς τη μαρτυρία του Παλάρη τεκμηριωνόταν η ενοχήτου εφεσείοντα, όπως ορθά διεπίοτωσετο Κακουργιοδικείο. 30 Η περιστατική μαρτυρίαήτανσυντριπτική. Η περιστατι­ κή μαρτυρία, ηφύση και ησημασία της, έχουν επανειλημ­ μένααναλυθεί.Δεν υπάρχει δικαστικήπροκατάληψηενάν­ τια οτην περιστατική μαρτυρία. Ό,τι διακρίνει την περι­ στατική απότηνάμεση μαρτυρίαείναι,όπως λέχθηκε στην 35 υπόθεση Foumidesστη σελ. 97: 40 «... thatthough individualpartsof itare notinthemselvescon­ clusiveof theguiltof theaccused,thismaybe thecumulative effect of pieces of circumstantial evidence strung together; provided alwaysits causativeeffect isincompatiblewith any basisotherthanthatofguiltof theaccused.» 199 ΠιιίήςΔ. Μιχαηλίδηςν.Δημοκρατίας

(1989)Ξεχωριστά (individual)μέρητης περιστατικής μαρτυρίας συχνά παρομοιάζονται με τους κρίκους αλυσίδας. Ό π ω ς οι κρίκοι της αλυσίδαςπρέπει ναείναι συνεκτικοί καιαλλη­ λένδετοι μετους υπόλοιπους κρίκους, έτσι καιταιδιαίτερα τμήματα της περιστατικής μαρτυρίας πρέπει να συναρ- 5 τώνται μεταξύ τους ως θέμα λογικής συνέπειας ώστε να συγκροτούν ένα αδιάσπαστο σύνολο. Άλλες αποφάσεις παρομοιάζουν την περιστατική μαρτυρία με δίκτυ στερεά συνδεδεμένο, ώστενα συγκρατεί χωρίς κίνδυνοπτώσης το περιεχόμενο του. Η περιστατική μαρτυρίαστο πλαίσιο της 10 υπόθεσης αυτής, κρινόμενη υπό το φως των ευρημάτων του Δικαστηρίου, δενάφηνεαμφιβολίες ως προςτηνενοχή του εφεσείοντα. Τη μαρτυρίααυτήσυνιστούσεηπαράφο­ ρη ζήλεια του εφεσείοντα για την ερωμένη του, που ήταν κατάπολύ μικρότερη τουστην ηλικία,πουεύκολατον εξω- 15 θούσε σεπαράλογες αντιδράσεις.Τοστοιχείο αυτό,σε συν­ δυασμό με την τάση του εφεσείοντα για την προσφυγή σε βία όταν η ζήλεια του βρισκόταν σε έξαρση, κρινόμενο σε συνάρτηση μεταγεγονότα στη μπυραρίαLABELLEVIEτο βράδυ της 17.3.86,συγκροτούν τον πρώτο κρίκο της περί- 20 στατικής μαρτυρίας. Το δεύτερο σημαντικό στοιχείο στην αλυσίδα της περι­ στατικής μαρτυρίαςαποτελεί ηευκαιρίακαιταμέσαπου ο εφεσείων είχενα διαπράξει το έγκλημα. Ήταν μόνος με το θύμα και είχε τα μέσα να διαπράξει το έγκλημα. Το θύμα 25 που ήταναδύνατηςσωματικής διάπλασης, στραγγαλίστη­ κεαπόανθρώπινοχέρι. Ο εφεσείων, που ήτανσεσύγκριση μετη Ντίναπολύ ισχυρότερης σωματικής διάπλασης,μπο­ ρούσεεύκολα νατην καταβάλει.Η ευκαιρίαγιανα βρεθούν τοβράδυεκείνοοεφεσείων καιτοθύμαμόνοι, ήτανεπιλογή 3C και δημιούργημα του εφεσείοντα, γεγονός που απέκρυψε γιαλόγους που οίδιοςγνωρίζει αλλάπουδενείναι δύσκολο νααναζητηθούν. Ο συνδυασμός του κινήτρου καιτης ευκαιρίαςσεσυσχε­ τισμό μετην εξαφάνισητης Περλάκη,συνθέτουν τηνπρώ- 35 τη ισχυρή ενότητα της περιστατικής μαρτυρίας εναντίον του εφεσείοντα, γεγονός πουδικαιολογούσε τη λεπτομερή εξέταση των μεταγενέστερων πράξεων καιδηλώσεων του, καιτης συμπεριφοράς του. Ηδιακοπήκάθεεπικοινωνίας μετοθύμα καιτους συγγε- 40 νείς του το βράδυ της εξαφάνισης της Περλάκη,πρόδιδε 200 2Α.Α.Δ. Μιχαηλίδης ν.Δημοκρατίας Πικής Δ. στα πλαίσια των γεγονότων της υπόθεσης, όπως έχουν ε­ πεξηγηθεί (α) γνώση εκ μέρους τ ο υ εφεσείοντα για την εξαφάνιση της, και 5 (β) προσπάθεια απαγκίστρωσης από τ η φιλενάδα τ ο υ και τους συγγενείςτης. Η αδιαφορία τ ο υ για την τύχη της Περλάκη μετάτην εξα­ φάνιση της, σε σύγκριση με το πάθος, που τον διακατείχε γ ι ' α υ τ ή , όταν βρισκόταν στη ζωή, αποτελούν ισχυρή μαρ10 τυρία ότι ο εφεσείωνγνώριζε ότι η Ντίνα δεβρισκόταν στη ζωή, και για τ ο λόγο αυτό δεν επεδίωξε να τ η συναντήσει. Η πιθανολογία της δολοφονίας της Περλάκη όταν η τύχη της ήταν φαινομενικάάγνωστη, είναιαποκαλυπτική τηςεν­ δότερης γνώσης τ ο υ εφεσείοντα για τους λόγους της εξα15 φάνισήςτης. Η απόπειρα επηρεασμού μάρτυρα ώστε να δώσει μαρτυ­ ρία ευνοϊκή για τον εφεσείοντα όταν δεν ήταν ακόμα γνω­ στοί οι λόγοι της εξαφάνισης της Περλάκη, αποκαλύπτει τους φόβουςτ ο υ εφεσείοντα για τις συνέπειες π ο υ θ α είχε 20 γ ι ' αυτόν η ανακάλυψη των αιτιών για την εξαφάνισητης. ΤΑ ΨΕΥΔΗΤΟΥ ΕΦΕΣΕΙΟΝΤΑ: Προσφυγή στο ψεύδος, όπως υπογραμμίζεται στην υ­ πόθεση Mawz KhanandAnother v. Reginam* εύλογαοδηγείσε συμπέρασμα ενοχής. Η αρχή α υ τ ή δεν αποτελεί αρχή δι25 καίου αλλά απόρροια της ανθρώπινης πείρας και της κοι­ νής λογικής. Η αρχή αυτή έγινε επανειλημμένα δεκτή από τ ο Ανώτατο Δικαστήριο (βλέπε GeorgeΟ. Phihtasv. Republic

(1967)2 C.L.R. 13).Η σημασία που μπορεί να αποδοθεί σε ψευδείς δηλώσεις εξαρτάται, όπως υποδεικνύεται στην R. •30 v. Lucas**(α) κ α τ ά πόσο έγιναν θεληματικά. (β) από τ ο περιεχόμενο τους σεσυσχετισμό μετ α γεγονό­ τ α τ α οποία απέβλεπαν να αποκρύψουν, και *[1967)1 AllE.R. 80. **

(1981)2AllER. 1008. 201 Πικής Α. Μιχαηλίδης ν.Δημοκρατίας

(1989)(γ) τ ο κίνητρο πίσω από τ α ψέματα. Στην Foumides, ανωτέρω, είχαμε την ευκαιρίανα παρα­ τηρήσουμε στη σελ.95: «Itiscommonplao·.thatpeople ordinarily lieinordertohi­ deanunpalatable rmtl from theirinterlocutors,orthosecharged with a duty to 'nvestigate the true facts of a case. And when accused orsuspecte 1 of committing a crime they lieto avoidtheconsequences of '.h?iracts.» 5 Στην υπόθεση α υ τ ήτ α ψεύδη στα οποία κατέφυγεο εφε­ σείων, και τ α οποία έχουν επισημανθεί ενωρίτερα στην α- 10 πόφαση, ήταν όλα θεληματικά και απέβλεπαν στην από­ κρυψη τ ο υ πλέγματος των σχέσεων τ ο υ μετ ο θύμα και τις συνθήκες κάτω από τιςοποίες συναντήθηκαν τ ο βράδυτης 17.3.86. Η χάλκευση τ ο υ ψευδούς άλλοθι τ η νύκτα της 24.3.86 απέβλεπε στη δημιουργία παραπλανητικών εντυ- 15 πώσεων για τις κινήσεις τ ο υ κατά τον κρίσιμο χρόνο που ο δολοφόνος τ η ς Περλάκη ά ν α ψ ε φ ω τ ι ά γ ι α να κάψει τ ο πτώμα της. Στην πρόσφατη απόφαση μας,στην AI-Hamad, υποδεικνύεται ότι «... προσφυγή στο ψεύδοςδεστοιχειοθε­ τεί θετικά τ α συστατικάστοιχείατ ο υ εγκλήματος. Αποτελεί 20 μαρτυρία η οποία επεξηγεί και ρίπτει φ ω ς στη συμπεριφο­ ρά τ ο υ κατηγορουμένου και δίδει εγκληματικό χ α ρ α κ τ ή ρ α για πράξεις για τις οποίες χωρεί και α θ ώ α εξήγηση.»* Στην προκειμένη περίπτωση τ α ψεύδητ ο υ εφεσείοντα, όπωςδι­ καιολογημένα κατέληξετ οπρωτόδικο Δικαστήριο, αποκα- 25 λύπτουν την ενοχή τ ο υ .Τα ψεύδη τ ο υ εφεσείοντα, οιλόγοι και ησυνθήκες κάτω από τιςοποίεςειπώθηκαν, ολοκλήρω­ σαν τον κύκλο της περιστατικής μαρτυρίας, ο οποίος δεν άφηνε λογικές αμφιβολίες, όπως σωστά τ ο πρωτόδικο Δι­ καστήριο διεπίστωσε, για την ενοχή τ ο υ . 30 Η Έφεση απορρίπτεται. ΜΑΛΑΧΤΟΣ, Δ.: Την 14ηΑπριλίου 1988ο εφεσείωνκατα­ δικάστηκε υπό τ ο υ Κακουργιοδικείου συνεδριάζοντος εν Λεμεσώ διά κατηγορία ανθρωποκτονίας κ α τ ά παράβαση τ ο υ άρθρου 205

(3)τ ο υ Ποινικού Κώδικα ΚΕΦ. 154 ως ε- 35 τροποττοιήθη μετον νόμο 3/1962και τ ο υ επεβλήθη η ποινή • (Βλέπε, επίσης, WILLS ON CIRCUMSTANTIAL EVIDENCE, 7th ed.,p.112). 28Z 2Α.Α.Α. Μιχαηλίδης v. Δημοκρατίας Μαλαχτός Δ. της εννεαετούς φυλακίσεως α π ό τις 25.3.1986 ημέρα κατά την οποία είχε τεθεί υπό κράτηση. Η κατηγορία εναντίον του ήτο ότι μεταξύ της 17ης και 18ης Μαρτίου, 1986, στην επαρχία Λεμεσού με παράνομη 5 πράξηεπέφερε τον θάνατοτης ΚωνστάντιαςΔημήτρη Περ­ λάκη άλλως Ντίνας τέως κατοίκου Λεμεσού. Η α π ό φ α σ η δεν ήτο ομόφωνη αλλά ελήφθη δια πλειοψηφίας διαφω­ νούντος του Προέδρου του Κακουργιοδικείου. Η εκδοχή της Δημοκρατίας ήτο ότι ο εφεσείων ήτο ερα10 στης του θύματος, ότι έτρεφε παθολογική ζήλεια εναντίον του θύματος το οποίο υποπτευόταν ότι διατηρούσε σχέ­ σεις μεάλλους άνδρες,ότι ένεκα της ζήλειαςτου αντιδρούσε οτην επιθυμία του θύματος να εργάζεται σε τ ό π ο υ ς ό π ο υ θα είχε επαφές με άνδρες, ότι ενώ το θύμα επιθυμούσε και 15 απαιτούσε να διακοπεί κάθε σχέση ή επαφή του εφεσείον­ τα μαζί της, αυτός επέμενε στη διατήρηση του δεσμού τους, ότι οι προβληματικές για τους πιο π ά ν ω λόγους σχέ­ σεις θύματος και εφεσείοντος οδήγησαν στο ιταρελθόν τον εφεσείοντα οε βίαιες εκδηλώσεις εναντίον του θ ό μ α ι ο ς υ π ό ?() μορφή ξυλοδαρμού, ύίϊρίων και αιιτιλών νατηνοκοτοκ.;ί.Ί, ότι το βράδυ της Καθαράς Λεύτερος 17.3.1986 ο εφεσείων δυσαρεστήθηκε όταν άκουσε διάφορους θαμώνες του μπαρ LA BELLE VIE, στο οποίο εργαζόταν το θύμα, να α­ στειεύονται με υπονοούμενα για ανήθικες Tiporuoj:n; τιμος 25 το θύμα, ότι στις 11.15 μ.μ. όταν το θύμα σχόλαοε α ΐ ι ό ι η ν εργασία της έφυγε μόνη μΓ,ιον εφεσείοντα και όιι αντί νο την μεταφέρει στο σπίτι της ο εφεσείων, σε ένα ξίνΐ'ασμί.-. της ζήλειας και δυσαρέσκειας του στραγγάλισε το θύμα μι τα χέρια του. Είναι επίσης εκδοχή της Δημοκρατίας ότι 30 στην προσπάθειατου να απαλλαγείτου π τ ώ μ α τ ο ς του θύ­ ματος ο εφεσείων έρριψε το π τ ώ μ α σε κρημνό στην torroθεσία «ΖΥΓΟΣ» του χωρίου Άλασσα και ότι ι ο li^'uSu ιης 24.3.1986τ ο έκαψε με πετρέλαιο σε μια αποτυχημένη προσ­ πάθεια του να το εξαφανίσει. 35 Ηεκδοχή του εφεσείοντος ήτο ότι ούτε σκότωσε, ού;ε εί­ χε οποιοδήποτε λόγο νασκοτώσει το θύμαπ ο υ ήτανπράγ­ ματι ερωμένη του α π ό το 1984, ότι έτρεφε έντονα αισθήμα­ τα α γ ά π η ςπ ρ ο ς το θύμα και π ρ ο ς τα δύο ανήλικα παιδιά της, ότι π ρ ο σ π α θ ο ύ ρ ε πάντοτε να την προοταΊεύοέι και 40 την συνεβουλευε να συμφιλιωθεί με τον ε,λλαδπΐ] οόζυγό 203 Μαλαχτός Δ. Μιχαηλίδης ν.Δημοκρατίας

(1989)τηςχάριντων παιδιώντης,ότι ούτετηνζήλευε,ούτεείχεέν­ σταση να εργάζεται όπου αυτή ήθελε, ότι όπως στην περί­ πτωση πολλών νόμιμων καιπαράνομωνζευγαριών υπήρ­ χαν μερικά μικροεπε σόδια και μικροπαρεξηγήσεις στις σχέσεις τους που σύντ 3μα ξεχνιόνταν, ότι έτυχε μια φορά 5 να της δώσει ένα χαστούκι και νατην απειλήσει μια ή δυο φορές χωρίς όμως ποτέναεννοεί ναπραγματοποιήσει την απειλή του, ότι το βράδυτη-; 17 Μαρτίου οι θαμώνες του μπαρ LA BELLE VIE απλώς ^οτιιεύονταν μετο θύμα,κάτι που δεν τον δυσαρέστησε και ό^ι από εκεί μετέφερε και ά- 10 φησε το θύμαέξω απότο σπίτι της χωρίς να συμβεί οποιο­ δήποτεεπεισόδιο μεταξύ τους. Η μαρτυρία εναντίον του εφεσείοντα είναι περιστατική. Βασικά ηΔημοκρατία ισχυρίζεται ότι απότη μαρτυρία στο σύνολο της αποδεικνύεται ότι ο εφεσείων είχε

(1)ευκαιρία 15 και δυνατό ελατήριο νασκοτώσει το θύμα,ότι

(2)είπε διά­ φορα ψέματα που οδηγούσαν στο αναπόφευκτο συμπέ­ ρασμα ότι γνώριζε και ήθελε να αποφύγει την αλήθεια της ενοχής του, ότι

(3)πρόβαλε ψεύτικο άλλοθι καιότι

(4)οι κι­ νήσεις, οι ενέργειες καιοιπαραλείψεις του μετάτη διάπρα- 20 ξη του εγκλήματος αποτελούν συμπεριφορά προσώπου που ενέχεται στο έγκλημα. Οι νομικές αρχές καθορίζουν ότι το βάρος της αποδεί­ ξεως ενοχής του κατηγορουμένου σε ποινικές υποθέσεις βρίσκεται στους ώμουςτης ΚατηγορούσαςΑρχής, ειδικήδε 25 μνεία καιεκτίμηση τηςπεριστατικής μαρτυρίαςόπως στην παρούσα υπόθεση γίνεται σε διάφορες αγγλικές και κυ­ πριακές υποθέσεις. Στην υπόθεση McGreevy v. Director of Public Prosecutions [1973] 1All E.R. 503, αναφέρεται ότι ηπεριστατική μαρτυ- 30 ρία έχει τους δικούςτης ιδιαίτερους κινδύνους οι οποίοι ό­ μως δεν είναι μεγαλύτεροι από τους κινδύνους που υπάρ­ χουν στην απ'ευθείαςμαρτυρίακαιενπάσηπεριπτώσει δεν είναι λιγότερο αξιόπιστη ή λιγότερο ασφαλής από αυτή. Στην υπόθεση Γεωργίου Κουφού ν. Δημοκρατίας

(1984)2 '35 Α.Α.Δ. 165 αναφέρεται ότι ηπεριστατική μαρτυρία είναι ε­ ξίσου καλή με οποιαδήποτεάλλη μαρτυρίαστις περιπτώ­ σειςπουταδιάφορακομμάτιατης μαρτυρίαςπουτην συν­ θέτουν μπορούννασυναρμολογηθούν καινασυνδυαστούν με τρόπο ώστε να συμπληρώνεται ο κύκλος της αλυσίδας 40 204 \ 2ΑΛΛ. Μιχαηλίδης ν.Δημοκρατίας Μαλαχτός Δ. ι ι 5 10 15 χωρίς να μένουν περιθώρια αμφιβολίαςαναφορικώς με το τελικό συμπέρασμα π ό υ εξάγεται α π όαυτή. Στησελίδα 198 της ως άνω αποφάσεως νίνεται αναφορά στο εξής από­ σπασμα α π ό το σύγγραμμα του Will's Principles of Circumstantial Evidence, 7η έκδοση, σελίς 142: «Στην προσπάθεια ανακαλύψεως της αληθείας, κα­ μιά νομική μαρτυρία δεν πρέπει να αποκλείεται" αλλά μεγάλη προσοχή πρέπει να'ασκείται για να αποφεύγε­ ται η απόδοση υπέρμετρης σπουδαιότητας σε περιπτώσεις π ο υ δεν είναι κατ'ανάγκηασυμβίβαστες μετην αθωώτητα παρόλο π ο υ μπορεί να δημιουργηθούν υ­ ποψίες. Περιστάσεις τέτοιας μορφής είναι απλώς δη­ μιουργοί βαρύτητας καιτίποτε δεν είναι πιο επικίνδυνο α π ό του να ενδυναμώνεται μια αδύνατη υπόθεση με την απόδοση σ' αυτήμεγαλύτερης σπουδαιότηταςα π ό εκείνηπ ο υ αξίζει.» Το θύμα Κωνστάντια Δημήτρη Περλάκη, γνωστή σαν Ντίνα,παντρεύτηκετο 1976 τον ελλαδίτη Δημήτρη Περλάκη με τον οποίο απόκτησε δύο παιδιά την Ειρήνη και τον Χρί20 στο π ο υ ήταν κατά την ημέρα της εκδόσεως της α π ο φ ά ­ σεως του Κακουργιοδικείου 14 και 10 χρόνων αντιστοίχως. Εζούσε μετον σύζυγο της καιτα παιδιά της στην Ελλάδαμέ­ χρι το 1983 π ο υ ήρθε σε διάσταση με αυτόν και επέστρεψε στην Κύπρο μαζί με τα παιδιά της. Κέρδιζε τα π ρ ο ς το ζειν 25 εργαζόμενη σε γεωργικές εργασίες. Μέχρι τον Δεκέμβρη του 1985 εζούσε μετα παιδιά της στην Επισκοπή, π ρ ώ τ α στο σπίτι της αδελφής της Δήμητρας Στυλιανού και κατόπιν στο σπίτι δίπλαεκείνου της μητέραςτης Ελένης Χρίστου. Το 1984, ενάμισυ περίπουχρόνο πριντο θάνατοτης και σε ηλι30 κία 31περίπουχρόνων γνώρισε καισυνήψε ερωτικό δεσμό με τον εφεσείοντα, έναάνδρα20 περίπου χρόνια μεγαλύτε­ ρο της, παντρεμένο και πατέρα4 παιδιώνπ ο υ κατοικούσε με τη γυναίκα του και τα παιδιά του στη Λεμεσό και π ο υ διατηρούσε κατάστημα πώλησης υποδημάτων. Κατά τον 35 ουσιώδη χρόνο ο εφεσείων ήταν κάτοχος αυτοκινήτου MAZDA ESTATE 1500, παλαιού μοντέλλου, με αριθμό εγγρα­ φ ή ς GC 534, ανοικτού μπεζ χρώματος. Τον Δεκέμβρη του 1985 η Ντίνα εγκαταστάθηκε με τα παιδιά της στο ημιυπό­ γειο διαμέρισμα της πολυκατοικίας Άγιος Νικόλαος, οτην 40 οδό Γρ. Ξενόπουλου στη Λεμεσό το οποίο ενοικίασε με την μεσολάβηση και βοήθεια του εφεσείοντος. Τις τελευταίες 205 Μαλαχτός Δ. Μιχαηλίδης ν. Δημοκρατίας

(1989)μέρες π ρ ο του θανάτου της εργάστηκε για δύο έως τρεις μέρες στο αμπέλι του Αγαμέμνωνα θ ε ο δ ό τ ο υ και μεταξύ της 1ης και 16ης Μαρτίου 1986 εργάστηκε κατάτη διάρκεια της ημέρας στο PETER'S RESTAURANT'του Παναγιώτου Σταμούλη και α π ότην Παρασκευή14.3.86μέχρι και της Κα- 5 θ α ρ ά ς Δευτέρας 17.3.76 εργάστηκε τα βράδυα σαν σερβι­ τόρα στο μπαρ LA8ELLE VIE του Κώστα Χ'Τεωργίου στη Λεμεσό. Διάφοροι μάρτυρες συγγενείς και φίλοι του θύμα­ τος είπαν ότι η Ντίνα ήταν εύθυμος τύπος και της άρεσε η θάλασσα, το έξαλλο ντύσιμο και οι περιπέτειες. Γνωρίζον- 10 τας την αντίδραση των συγγενών της στο δεσμό της με τον εφεσείοντα α π έ φ υ γ ε να αποκαλύψει σ' αυτούς τις σκέψεις και τα μυστικά της ζωής της, έτρεφε δε υπερβολική αγάπη για τα δύο παιδιά της. Τον τελευταίο καιρόπριν το θάνατο της η επιθυμία της ήταν να αποκαταστήσει τις σχέσεις της 15 μετον σύζυγο της. Ητελευταία φ ο ρ ά π ο υ σύμφωνα μετη μαρτυρία ηΝτίνα θεάθηκε ζωντανή ήταν όταν σχόλασε α π ό την εργασία της και έφυγε α π ότο LA BELLEVIE συνοδευόμενη α π ότον εφε­ σείοντα λίγο μετά τις 11.00 το βράδυτης 17.3.1986.Το από- 20 γεύμα της Τετάρτης 19.3.1986τα παιδιά του θύματος συνο­ δευόμενα α π ό την δασκάλα τους πήγαν στον Αστυνομικό Σταθμό Αγίου Νικολάου και κατάγγειλαν την εξαφάνιση της Ντίναςστον αστυφύλακαΑντωνάκη Αγιώτη. ΤοΤμήμα Ανιχνεύσεως Εγκλημάτων του Κεντρικού Αστυνομικού 25 Σταθμού ενημερώθηκε σχετικά και ο αστυφύλακας Αν­ δρέας Γεωργίου άρχισε έρευνες για την ανεύρεση της. Με μόνο στοιχείο την πληροφορία ότι το θύμα διατηρούσε ε­ ρωτικό δεσμό με κάποιο Χριστάκη, ιδιοκτήτη του αυτοκι­ νήτου GC534 ο αστυφύλακας Γεωργίου ήρθε σε ε π α φ ή με 30 τον εφεσείοντα και την Πέμπτη 21.3.86 πήρε α π ό αυτόν, στον Κεντρικό Αστυνομικό ΣταθμόΛεμεσού,ανοικτή κατά­ θεση με μοναδικό σκοπό την υποβοήθηση του έργου της α­ νεύρεσης του θύματος. Στην κατάθεση του αυτή ο εφε­ σείων αποκάλυψε εξ αρχής ότι διατηρούσε ερωτικό δεσμό 35 μετο θύμα και ότι στις 11.00 περίπου το βράδυ έφυγε μαζί της α π ότο κέντρο LABELLEVIE αλλάτην οδήγησε μετοαυ­ τοκίνητο του μέχρι τ ο σπίτι της καιτην άφησε καιέφυγε. Εί­ πε επίσης ότ: *->·>δέπ<Ύ" ^αακώθηκε με την Ντίνα και ουδέ­ ποτε την απείλησε. Οι ιρευνες της αστυνομίας μέχρι την 40 Δευτέρα 24.3.1986απέβησαν άκαρπες. Τίποτε δενείχε προ- 206 2Α.Α.Δ. Μιχαηλίδηςν.Δημοκρατίας Μαλαχτός Δ. κύψει πουναμπορεί να-ρίξει φως στην εξαφάνισητηςΝτί­ νας.Την6.30 μ.μ.της24Μαρτίου,στάληκεαπότηναστυνο­ μίαΛευκωσίας στον αστυφύλακαΓεωργίου, κατάθεσηπου λήφθηκεαπότηνφίλητου θύματος Γαβριέλλα Μαρκίδουη 5 οποίαπεριείχε ισχυρισμούς γιατις σχέσειςτου εφεσείοντα μετο θύμα,ηοποία έδωσε στον Γεωργίου αφορμήνα σχη­ ματίσει εντύπωση ότι ο εφεσείων είπε σκόπιμα ψέματα στην ανοικτή του κατάθεση.Την ίδιαπερίπου ώρα ο εφε­ σείων τηλεφώνησε στον αστυφύλακα Γεωργίου και τον ε10 ρώτησε ανείχενεώτερες πληροφορίες γιατηντύχητουθύ­ ματος. Σεαπάντηση ο Γεωργίου τον πληροφόρησε για το • περιεχόμενο της κατάθεσης της Γαβριέλλας και ότι είχευ­ πόνοιες ότι αυτός είχε κάμει κάτι κακόστην Ντίνα και του ζήτησε να επισκεφθεί τον αστυνομικό σταθμό την επομένη 15 γιαπεραιτέρω ανάκριση καιπρόσθεσε ότι είχεπρόθεση να τον συλλάβει. Το βράδυτης ίδιας ημέρας 24ης Μαρτίου ο κλητήρας της ΕπαρχιακήςΔιοίκησης ΛεμεσούΜιχάλης Χα­ ραλάμπους, κάτοικος Άλασσας, επισκέφθηκε μετην σύζυ­ γοτουτον Γεώργιο Τοφαλλήπουέχεισπίτι οτην τοποθεσία 20 «Ζυγός»της 'Αλασσας. Στις8.00 μ.μ. περίπου άκουσανθό­ ρυβοπου έμοιαζεμεέκρηξη καιβγήκανέξω καισε απόστα­ ση 300 περίπου μέτρων προς την κατεύθυνση του κυρίου δρόμου Λεμεσού Πλατρώνπλησίον της ένωσης του με τον χωματένιο πλαγιόδρομο που οδηγεί στα σπίτια τους πρό25 σεξαν φωτιάνα καίειθάμνους μέσα στον κρημνό. Στις 7.00 περίπου το πρωί της επομένης 25ης Μαρτίου οι ίδιοι μάρ­ τυρες περνούσαν μεαυτοκίνητοαπότονπλαγιόδρομο και σταμάτησαν από περιέργεια στο πλησιέστερο σημείο του δρόμου απότον τόποτης φωτιάς.Από κάποιααπόσταση 30 πρόσεξαν κάτιπουέμοιαζεμεμεγάλη κούκλα. Σταμάτησαν τοδιερχόμενο αυτοκίνητοτουΠαναγιώτηΧριοτοδούλου, ο οποίοςπλησίασεπιοκοντάόπουδιαπίστωσεότι επρόκειτο περίανθρωπίνουπτώματοςκαιόχιπερίκούκλας.Οιαστυ­ νομικές αρχές αμέσως ειδοποιήθησαν καιηπεριοχή τέθηκε 35 υπό φρούρηση και απεκλείσθη. Λήφθηκαν φωτογραφίες της περιοχής καιτου μισοκαμένου καισε κατάσταση απο­ σύνθεσης πτώματος. Αποτέλεσμα της ανεύρεσης και ανα­ γνώρισης τουπτώματοςτης Ντίναςήτανηάμεσησύλληψη του εφεσείοντος ο οποίος συνελήφθη στο σπίτι του στις 40 10.45 το πρωίτης 25ηςΜαρτίουκαιημεταφοράαυτούκαι του αυτοκινήτου του GC 534 στον Κεντρικό Αστυνομικό 207 Μαλαχτός Δ. Μιχαηλίδης ν.Δημοκρατίας

(1989)Σταθμό Λεμεσού. Το απόγευμα της ίδιας ημέρας ο Υπαστυ­ νόμος Στέλιος Σολωμού πήρε από τον εφεσείοντα υπό τ ύ ­ πο ερωτήσεων και απαντήσεων θεληματική κατάθεση και εις ερώτηση 'που ήσουν ψες 24.3.86 μεταξύ 6.00 και 10.00 μ.μ.; έδωσε την εξής απάντηση: 5 «Ήμουν στο σπίτι από την ώρα που ήρθα από τη δουλειά η ώρα 5.30 μ.μ. περίπου, άκουσα τ α νέα από την τηλεόραση η ώρα 8.30 μ.μ. και είδα και τη φωτο­ γραφία της Κωνστάντιας που την έδειξε η τηλεόραση. Μετά από την ανακοίνωση της τηλεόρασης στενοχω- 10 ρεΟηκα και τηλεφώνησα στο σπίτι της Γαβριέλλας στη Λευκωσία αλλά απάντησε η μητέρα της κυρία Ελένη και μυυ ειπεύτι η Γαβριέλλα βγήκε έξω με τον Κωστάκη και τ η ς είπα να έρθουν σήμερα στη Λεμεσό για να πάμε να δούμε τ α παιδιά της Κωνστάντιας και να εξετάσουμε 15 και για την εξαφάνιση της Κωνστάντιας. Πριν τ α νέα, μετά που τ ο υ τηλεφώνησα ότι τον ήθελα ήρθε ο αδελφότεκνος μου Σόλων Κωνσταντίνου και τ ο υ ζήτησα £200.- δανεικά για να διευθετήσω κάτι συναλλάγματα τ ο υ αυτοκινήτου μου.» 20 Εδώ πρέπει να σημειωθεί ότι ο τελευταίος αυτός ισχυρι­ σμός τ ο υ εφεσείοντοςαπεδείχθη ότι ήτο ψευδής. Στις 29.3.1986 ο γιατρός Πέτρος Βανέζης έκαμε νεκροψία (Ηο πτώμα της Ντίνας στο νοσοκομείο Λεμεσού και τ ο ου:;ιωδις μέρος της μαρτυρίας του είναι ότι ο δολοφόνος 25 στραγγάλισε τ ο θάμα μεταχέριατου. Το θύμα θανατώθηκε 'υυλάχιοτον 5 ημέρες πριν την ανεύρεση της αλλά ο θάνα.ος μπορούσε να είχε προκληθεί μέχρι και 7 μέρεςπριν την ανεύρεση της τ ο πρωίτης 25ηςΜαρτίου.Η πιο πάνω χρονι­ κή περίοδος δύο ημερών στη διάρκεια της οποίας προκλή- 30 Οηκε ο θάνατος της Ντίνας άρχιζε εντός ολίγων ωρών από τις στιγμής που θεάθηκεγια τελευταίαφ ο ρ άζωντανή στις 11.00περίπου τ ο βράδυ της 17ης Μαρτίου.Το θύμα ρίφθηκ* οτην τοποθεού.ι ή τοποθετήθηκε στο μέροςπου βρέθηκε ενώ ήταν νεκρό και κάηκε στο ίδιο μέρος. 35 Ορισμένων μαρτύρων κατηγορίας η αξιοπιστία έχει αμ­ φισβητηθεί. Με τον πλέον ε\τονο τρόπο έχει αμφισβητηθεί η αξιοπιστία τ ο υ μάρτυρα Δημήτρη Παλάρη, Μ.Κ. 31, ο ο­ ποίος ισχυρίστηκε και επέμενε ότι μεταξύ της 8.14 μ.μ. και 208 2Α.Α.Δ. Μιχαηλϊδης ν.Δημοκρατίας Μαλαχτος Δ. της8.16 μ.μ. τηςΔευτέρας24.3.1986ενώεπέστρεφε απότον σταθμό βενζίνης που διατηρεί στις Πλάτρες στο σπίτι του στη Λεμεσό με το αυτοκίνητο του είδε τη φωτιά που έκαιε στην τοποθεσία «ΖΥΓΟΣ».Είδεεπίσης ένααυτοκίνητοανοι5 κτού χρώματος μάρκας MAZDA 1500 παλιού τύπου σταθ­ μευμένο πάνω στο χωματόδρομο πολύ πλησίον του ασφαλτωμένου κυρίου δρόμου Λεμεσού Πλατρών και ένα άνδρα νσ στέκει δίπλααπότηνπόρτα του οδηγού. Σεανα­ γνωριστική παράταξη, που διενεργήθηκε το βράδυ της 10 26.3.1986, ο μάρτυρας Παλάρης υπέδειξε τον εφεσείοντα σαν τον άνδραπου είδε δίπλα στο αυτοκίνητο MAZDA ενώ έκαιγε η φωτιά στην τοποθεσία «ΖΥΓΟΣ» στις 24.3.1986. Στις10.4.86η αστυνομίαδιενήργησε στην αυλήτουαστυνο­ μικού σταθμού άλλη αναγνωριστική παράταξηαποτελού15 μένηαπό43συνολικά αυτοκίνητακαιομάρτυς υπέδειξε το αυτοκίνητοτου εφεσείοντος αριθμόςGC534σαντοαυτοκί­ νητο που ήτανσταθμευμένο στον χωματόδρομο το βράδυ της 24.3.1986. Τους ίδιους περίπου ισχυρισμούς ο μάρτυς Παλάρης έκαμε και ενώπιον άλλου Κακουργιοδικείου πριν 20 20 περίπου μήνες το οποίο εξεδίκασε την ίδια υπόθεση ε­ ναντίον του εφεσείοντος και η απόφασητου οποίου ακυ­ ρώθηκε απότοΑνώτατο Δικαστήριοτο οποίοδιέταξε επα­ νεκδίκασητης υπόθεσης γιατουςλόγους πουαναφέρονται οτηναπόφασητου ημερομηνίας11.9.87πουεκδόθηκε στην 25 ποινικήέφεσηαρ.4764.Μετάτην καταδικαστικήαπόφαση του προηγούμενου κακουργιοδικείου και πριν την εκδίκα­ ση της έφεσης αριθμός 4764που είχε καταχωρήσει ο εφε­ σείων ο μάρτυς Παλάρης έστειλε ιδιόχειρη επιστολή οτην κα.ΣτέλλαΣουλιώτη,τότε ΓενικόΕισαγγελέα τηςΔημοκρα30 τίας,με ημερομηνία 26.3.87,αντίγραφοτης οποίαςκατετέ­ θη ενώπιον του Κακουργιοδικείου σαν τεκμήριο 13. Παρά το γεγονός ότι στην επιστολή του αυτή ο μάρτυςΠαλάρης δενισχυρίζεται ότι οτηνπραγματικότητα δενείδετοβράδυ εκείνο στον Ζυγό κανένα σταθμευμένο αυτοκίνητο καικα35 νέναάνδραναστέκεται δίπλααπόαυτόοτηνουσίααναιρεί όσα είχεπει στη μαρτυρία του στο προηγούμενο κακουρ­ γιοδικείο αναφορικάμε την αναγνώριση του εφεσείοντος. Σαν αποτέλεσμα της πιο πάνωεπιστολής ηαστυνομίαπή­ ρε κατάθεση από τον μάρτυρα Παλάρη προφανώς για 40 διευκρίνιση της κατάστασης που είχε δημιουργηθεί. Στην κατάθεσητου αυτήπου κατετέθηενώπιοντου Κακουργιο­ δικείου ως τεκμήριο 14 ο μάρτυς Παλάρηςεπαναλαμβάνει 209 Μαλαχτός Λ. Μιχαηλίδης ν.Δημοκρατίας

(1989)όσα αναφέρειστην επιστολή τουτεκμήριο13.Στις29.5.87ο ίδιος μάρτυραςέδωσε νέα κατάθεσηστην αστυνομία μετά που συναντήθηκε μετον Βοηθό Αρχηγό τηςΑστυνομίας κ. Οικονόμου με τον οποίο διατηρούσε φιλικές σχέσεις. Στη νέα αυτή κατάθεση του στην Αστυνομία, τεκμήριο 15, ο μάρτυς αυτός διηγείται εκ νέου τί είδε το βράδυτης 24ης Μαρτίου στο «Ζυγό» καιαναφέρειότι είδε: 5 «Ένα αυτοκίνητο μάρκαςMAZDA ESTATE σταματη­ μένοστα δεξιάτουδρόμου καιτον Χριστάκη Μιχαηλίδη να στέκει δίπλα απότο αυτοκίνητοαυτό.» 10 Ισχυρίστηκε επίσης ότι πριν ακόμη δώσει τη μαρτυρία του ενώπιον του προηγούμενου κακουργιοδικείου άρχισε ναπαίρνει απειλητικάτηλεφωνήματααπόάγνωστηγυναί­ κα μεσκοπό ναπεισθεί νααλλάξει την μαρτυρίατου. Ακο­ λούθως ανέφερε ότι όλοι οι ισχυρισμοί του οτην επιστολή 15 τεκμήριο 13και ηκατάθεσητουτεκμήριο14είναιαναληθείς και ήταναποτέλεσματου φόβουπουτοπροκάλεσανταα­ νώνυμα απειλητικά τηλεφωνήματα. Προτού προχωρήσω περαιτέρω θεωρώ σκόπιμο εδώ να αναφέρωτο ουσιώδες μέρος της απόφασηςτου Εφετείου εις την έφεση υπ' αριθ- 20 μό 4764που εκδόθηκε στις 11.9.87,όπου αποφασίστηκεε­ πανεκδίκασητης υπόθεσης, καιτο οποίοέχει ως εξής: «Inourviewitsuffices tosay thatthetrialCourt,inamanner rendering its verdict unsafe, appears to have proceeded to treatotherevidenceadduced atthetrialas amountingtocor- 25 roboration of thecredibilityof theevidenceofwitnessPalaris regardinghis identification of the appellant atlocalityZygos, even though such identification had been found, by thetrial court, to be in the circumstances inwhich itwas made, anidentification of poorquality,whereas,inouropinion,theba- 30 sic issuewas whether ornotthereexistedother independent evidence rendering itsafetofind,beyond reasonable doubt, thatthemanseen bywitnessPalarisatthelocalityZygosmust havebeen the appellant.» ToΚακουργιοδικείοκλήθηκε εκ μέρους της Δημοκρατίας 35 να αποδεχθείσαναξιόπιστητη μαρτυρίατου Παλάρη,πα­ ρόλοπου οισυνθήκες κάτωαπότιςοποίεςομάρτυρας αυ­ τός λέγει ότι είδε και αναγνώρισε τον εφεσείοντα, που δεν γνώριζε καθόλου προηγουμένως, καθώς-καιτοαυτοκίνη­ τοτου GC534 ήτανπολύπτωχές. Ένεκατουλόγου τούτου 40 210 2Α.Α.Λ. ΜιχαηΜδης ν.Δημοκρατίας Μαλαχτός Δ. κ α ι λ ό γ ω τ ω ν τ ε κ μ η ρ ί ω ν 1 3 , 1 4 κ α ι 1 5 θ α π ρ έ π ε ι κατάτην ει­ σήγηση της Κατηγορούσας Αρχής από τ η μαρτυρία τ ο υ Παλάρη να γίνει δεκτό τουλάχιστον ότι τ ο βράδυ εκείνο ο μάρτυρας είχε δει οτην τοποθεσία «Ζυγός» κάποιο αυτοκί5 νητο μάρκας MAZDA παλιού μοντέλλου και κάποιον άνδρα που έμοιαζετ ο υ εφεσείοντος. Σε δύο τουλάχιστον προηγούμενες υποθέσεις τ ο Ανώτα­ το Δικαστήριο υπό την πλήρη τ ο υ σύνθεση (FULL BENCH) ασχολήθηκε με περιπτώσεις παρόμοιες ως η παρούσα. Η 10 πρώτη είναι εκείνη τ ο υ Κυριάκου Νικόλα Κουτπτή ν. Δημο­ κρατίας

(1977)2Α.Α.Δ. 361 και η δεύτερηεκείνη τ ο υ Σαμήρ Μωχάμετ Κατάρ και άλλων ν. Δημοκρατίας

(1978)2 Α.Α.Δ.

1. Στην Αγγλία φαίνεται ότι πρόσφατα υπήρξε κάποια αλλαγή όπως αναφέρεται στον PHIPSON ON EVIDENCE, 15 13ηέκδοση παράγραφοι33-37,σελίδες786,
2. Εττίσης στην υπόθεση R. v.Pestanoand Others

(1981)CrimL.R. 397 αναφέ­ ρεται ότι ο δικαστής οφείλει να αφήσει στους ενόρκους να αποφασίσουν πάνω στη μαρτυρία τέτοιων μαρτύρων, α­ φού όμως τους προειδοποιήσει αναφορικά με τ ο βάρος 20 που είναι δυνατό να αποδοθεί σετέτοια μαρτυρία. Η μαρτυρία τ ο υ Παλάρη ως προς την αναγνώριση τ ο υε­ φεσείοντα και τ ο υ αυτοκινήτου τ ο υ στην τοποθεσία «Ζυ­ γός» τ η νύκτα της 24.3.86είναι αναμφιβόλως όπως έχει χα­ ρακτηρισθεί πτωχής ποιότητας. Π ς εκ τ ο ύ τ ο υ έπρεπε να 25 μην γίνει δεκτή υπό τ ο υ Κακουργιοδικείου ή τουλάχιστο να δημιουργήσει αμφιβολίεςως προς την δεικτικότητά της α­ νεξάρτητα από τις μετέπειτα καταθέσεις, που έδωσε, καθ' ότι δεν είδε καθαρά τ ο πρόσωπο τ ο υ ανθρώπου που στε­ κόταν κοντά οτην πόρτα τ ο υ οδηγού τ ο υ αυτοκινήτου. 30 Πρέπει εδώ να αναφέρωτ η μαρτυρία τ ο υ που αναφέρεται στις'σελίδες 271 και 272των πρακτικών όπου ο μάρτυρας αντεξεταζόμενος λέγει τ α εξής: 35 Ε. Είναι γεγονός κύριε μάρτυς ότι λόγω τ ο υ ότι ταξι­ δεύετε εκείνη τ η νύκτα λέτε ότι σχεδόν σταματήσετε, τ ο μόνο που μπορούσετε να διακρίνετε είναι τ ο σχή­ μα, τ ο σουλούπι τ ο υ ανθρώπου; Α. Τα κύρια χαρακτηριστικά. Ε. Ό τ α ν λέτε κύρια χαρακτηριστικά δεν εννοείτε τ α χαρακτηριστικά τ ο υ προσώπου; 211 Μαλαχτός Α. Α. Μιχαηλίδηςν.Δημοκρατίας

(1989)Όχι. Ε. Εννοείτε τ ο ύψος τ ο υ περίπου τ ο πάχος τ ο υ περί­ που και α υ τ ό βασικά; Α. Μιλούμε κ α τ ά προσέγγιση. Ε. Α υ τ ά ; Α. 5 Ναι. Ε. Εάν σας ρωτήσω αν είχε μαλιά, η απάντηση σας θα είναι δεν προσέξετε. Α. Ασφαλώς όχι. Εάν ήτο τελείως χωρίς μαλιά μπο­ ρούσε να ήταν κάτι τ ο ιδιαίτεροχαρακτηριστικό. 10 Ε. Εάν ήτο εντελώς φαλακρόςπιθανό να τ ο εβλέπετε; Α. Πιθανό. Ε. Δεν μπορείς να είσα<σίγουρος εάν θα τ ο εβλέπετε; Α. Όχι. Ε. Εσείς δεν ειδετε ούτε την μάρκα τ ο υ αυτοκινήτου ούτε τ ο νούμερο τ ο υ αυτοκινήτου; 15 Α. Ασφαλώς όχι. Ε. Είδετε ένα αυτοκίνητο τ ο οποίο όπως είπετε οτην κατάθεση σας και στη συνέχεια στη δίκη τ ο αναγνω­ ρίσετε στην αναγνωριστική παράταξη από τον όγκο του; 20 Α. Από τ α χαρακτηριστικά που είδα. Ε. Είδετε ένα αυτοκίνητο και όταν λέτε χαρακτηριστι­ κά ούτε αριθμό είδετε, ούτε μάρκα,τ ο μόνο που μένει είναι τ ο σχήμα τ ο υ αυτοκινήτου έτσι; Α. 25 Μάλιστα.» Στη συνέχεια στις σελίδες 274 και 275 των πρακτικών ανα­ φέρεται ότι είπε τ α εξήςΐ Ε. Με βάση τ α όσα μας είπετε ό τ ι είναι από τ ο σουλούπι τ ο υ ανθρώπου από σχήμα τ ο υ κορμιού τ ο υ α υ τ ά είπετε στην κατάθεση<?αςπριν την αναγνωρι­ στική π α ρ ά τ α ξ η , πώς μπορεί να είστε σίγουρος ό τ ι τ ο πρόσωπο που υποδείξετε ήταν ο κατηγορούμενος 212 30 2Α.Α.Δ. Μιχαηλίδης ν.Δημοκρατίας Μαλαχτός Λ. με βάση αυτό τ ο γεγονός ότι είναι από τ ο σχήμα του κορμιού τ ο υ ; Α. Απ' ότι επιθεώρησα από τ α κύρια χαρακτηριστικά υπέδειξα κατά τη γνώμη μου τον κατάλληλο άνθρω5 πο. Ε. γποδείξατε από τ α κύρια χαρακτηριστικά τον κατά τη γνώμη σας κατάλληλο άνθρωπο και α υ τ ά τ α κύ­ ρια χαρακτηριστικά είναι α υ τ ά που είπετε προηγου­ μένως τ ο ύψος, τ ο πάχος κλπ.; 10 Α. Ναι.» Εάν η αναγνώριση έγινε με βάση τ α όσα λέγει ο μάρτυς αυτός στα πιο πάνω αποσπάσματα από την αντεξέταση τ ο υ είναι πράγματι ανεξήγητο πώς ο μάρτυς επέμενε ότι ο άνδρας που είδεείναι ο εφεσείων και τ ο αυτοκίνητο που εί15 δεείναι τ ο MAZDA GC 534. Τώρα, εάν αφήσουμε κατά μέρος ως μη αποδεκτή τη μαρτυρία του μάρτυρος Παλάρη τ ο μόνο ερώτημα που πα­ ραμένει είναι κατά πόσο η υπόλοιπη μαρτυρία είναι αρκετή ώστε να υποδείξει πέραν πάσης λογικής αμφιβολίας ότι οε20 φεσειων είναι ο ένοχος του θανάτου τ ο υ θύματος. Η απάν­ τηση μου στο ερώτημα α υ τ ό είναι ότι η υπόλοιπη μαρτυρία δημιουργεί μόνο σοβαρές υποψίες ότι ενέχεται ειςτ ο έγκλη­ μα (greatsuspicions) και τίποτε περισσότερο πέραν τ ο ύ τ ο υ , έχοντας υπόψη ότι τ ο βάρος της αποδείξεως είναι κατά κα25 νόνα επί της Κατηγορούσας Αρχής. Διά τ α ως άνω θα επέ­ τρεπα την έφεση. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ, Δ.: Συμφωνώ με την απόφαση τ ο υ Δικαστή Πική, και δεν έχω τίποτε να προσθέσω. ΜΑΛΑΧΤΟΣ,Δ: Ος αποτέλεσμα των ως άνω αποφάσεων 30 η έφεση απορρίπτεται κατά πλειοψηφία. Η Έφεση απορρίπτε­ ται κατά πλειοψηφία. 213