clr/1989/1989_3_1529.pdf

(1989)Το Ανώτατο Δικαστήριο, αφού διεπίστωσε ότι δεν υπάρχει θέμα εκδήλουπαρανομίας,εξέτασετουςισχυρισμούςτηςΑιτούσηςπερίανε­ πανόρθωτουβλάβηςκαικατέληξεστοσυμπέρασμα,ότιηζημίατηςείναι χρηματικήκαιδεν συνεπάγεται αφαίρεσητων μέσων συντήρησηςτης. ΤέλοςτοΔικαστήριοαπεφάσισεότικαιανακόμηεθεμελιώνετοοισχύρισμόςγιαανεπανόρθωτηβλάβη,τοπροσωρινόδιάταγμαδενέπρεπενα εκδοΟή, γιατί στηνπαρούσαπερίπτωσητοΔημόσιοΣυμφέρονεπιτάσ­ σει τηνταχείαυλοποίησητουέργουγιατοοποίοδιατάχθηκεηαπαλλο­ τρίωση.Ωςαποτέλεσμαη Αίτησηαπορρίφθηκε. 5 10 τ Η Αίτηση απορρίπτεται χωρίς έξοδα. Αναφερόμενεςυποθέσεις: 15 ΦράγκοςκαιΑλλοιν.Δημοκρατίας

(1982)3Α.ΑΛ. 53, Σοφοκλέουςν. Δημοκρατίας

(1971)3ΑΛΛ. 345, 20 Οικο\Όμίδηςν. Δημοκρατίας

(1982)3ΑΛΛ. 37, Προκοπίου και Αλλοι ν. Δημοκρατίας

(1979)3ΑΛΛ. 686, Γεωργιάδης ν.Δημοκρατίας

(1965)3Α.ΑΛ. 392, 25 C.T.C. Consultants Ltd. v.Cyprus Tourism Organisation

(1976)3 CLR. 390, Δεκατρή v.Δημοκρατίας

(1982)3AAA 5, 30 Τίκκηv.Δημοκρατίας

(1981)3ΑΛΛ. 250f Κατσαούνηv. Δημοκρατίας

(1982)3ΑΛΛ. 68, Αίτησηγιαπροσωρινόδιάταγμα. 35 Αίτηση γιαπροσωρινόδιάταγμα γιααναστολή του διατάγ­ ματος αναγκαστικής απαλλοτρίωσηςκτημάτωντης αιτήτριας μέχριτηνπεράτωση τηςδίκης. 40 Μ Τϊαπαμιχανβ. καιΑ. Κ.Γεωργίου,γιατηνΑιτήτρια. 1530 3 ΑΛΛ. Νεοφύτουν.Δημοκρατίας Στ.Ιωαννίδον(κα),Δικηγόρος τηςΔημοκρατίαςΒ', γιατους Καθ'ωνη αίτηση. 5 10 15 20 25 30 35 40 ΝΙΚΗΤΑΣ,Δ.:Ανάγνωσετηνακόλουθη απόφαση.Ηαιτήτρία είναι εγγεγραμένη ιδιοκτήτρια δύο ομόρων κτημάτων στους Εργάτες. Είναι τατεμάχια46 και47 του Φ/Σ30/32Ε2. Ηέκτασητουςείναισυνολικά, 1 εκτάριο,6δεκάριακαι450τετ. μέτρα.ΤοΜαίοτου 1981 κηρύχθηκαναπότοκράτοςαπαλλο­ τριωτέα, μαζί μεάλλα κτήματαστην περιοχή,γιατηδημιουργιαΒιομηχανικής Ζώνης.Τοεμβαδόντηςεπηρεαζόμενηςέκτα­ σης ήτανγύρωστις428 σκάλες. Μετά τη δημοσίευση της γνωστοποίησης στην Επίσημη Εφημερίδα (ΑΔΠ 501/81)η αιτήτρια και ο σύζυγος της,που ήταν τότε ιδιοκτήτης του τεμ. 47, υπέβαλαν ένσταση. Αλλά απορρίφθηκε μαζί με τις ενστάσεις και άλλων ιδιοκτητών. Έτσι τοζεύγος προσέφυγε στο δικαστήριο ζητώντας τηνακύ­ ρωσητηςκηρυχθείσας απαλλοτριώσεως τηςπεριουσίαςτου. Η απόφαση, ημερομηνίας 28/1/87,δεν είναι ενώπιον μου. Είναι όμωςαμοιβαίααποδεκτόότιτοδικαστήριοτους δικαίωσεκαι ακύρωσετηναπαλλοτρίωση γιατίκρίθηκεότιδενείχεπροηγη­ θείηπρέπουσαέρευνα. ΗΔημοκρατίαάσκησεέφεση,αλλάστις 13/11/87τηναπέσυρε. Στις 24/3/88 με απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου (καθ'ωνηαίτηση 1),καιγιατονίδιοσκοπό,εγκρίθηκε εκνέουη απαλλοτρίωση των ιδίωνκτημάτων.Μιααναγκαίαπαρένθεση. Στο μεταξύ,στις 13/5/87, οσύζυγος μεταβίβασε τοτεμ. 47 στην αιτήτρια Ηγνωστοποίηση απαλλοτρίωσης δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της 14/4/88 (ΑΔΠ 507/88).Ηνέα ένσταση της αιτήτριας, αφούμελετήθηκε απότοΥπουργικό Συμβούλιο, δεν έγινεδεκτή. Και ακολούθησε δημοσίευση τουδιατάγματος στην ΕπίοημηΕφημερίδατης27/1/89 (ΑΔΠ89/89). Μετηνπροσφυγήτηςτώραη αιτήτριαπροσβάλλει τηνομι­ μότητα της αναγκαστικής απαλλοτρίωσης των κτημάτων της, ισχυριζόμενη, κυρίως ότι (α)αντιβαίνει προςτοάρθρο28 του Συντάγματος,και(β)ησχετικήαπόφαση λήιτθηκεκαθ'υπέρβασηήκατάχρηση εξουσίας. Παράλληλακατάθεσετηνπαρούσα αίτηση, ζητώντας, ουσιαστικά αναστολή της εκτέλεσης της μέχρι τηνπεράτωσητηςδίκης. 1531 Νικήτας,Δ. Νεοφύτουν.Δημοκρατίας

(1989)Τα γεγονότα που υποστηρίζουν την αίτηση εκτίθενται σε ένορκηδήλωσητηςαιτήτριας.Υπάρχειπεραιτέρω,ησύντομη προφορικήτηςμαρτυρία.Ηαιτήτριαασχολείταιμετηγεωργία καισυγκεκριμένα μετην παραγωγήλαχανικών. Είναιο ισχυ­ ρισμόςτηςότιηάμεσηεκτέλεσητηςδιοικητικήςπράξηςθατης στερήσειολότελα ταμέσασυντήρησης τηςοικογένειας της,που είναι πολυμελής. 5 Είναιεπίσης η μαρτυρίατηςότιμετάτηνεπανάκτησηκατο­ χής του κτήματος υπέστη δαπάνηύψους ΑΚ32,000για νατο 10 επαναφέρει στην προτέραντου κατάσταση.Κι αυτόεξαιτίας τηςτετράχρονης επίταξηςτουαπότηΔημοκρατίαπουάρχισε τηνεκτέλεση οδικών έργων αφαιρώνταςόλητηγόνιμη επιφά­ νεια του κτήματος. Στο αναμεταξύ μετά την έκδοση της ακυ­ ρωτικής απόφασηςτουδικαστηρίου,πουπήρετοκτήμαστην 15 κατοχήτης,δημιούργησε φυτείααπό400 δένδραπουαρδεύε­ ται, όπως και οι άλλεςκαλλιέργειες στο κτήμα απόδιάτρηση πουνόμιμα ανόρυξεσ'αυτό. Στοσημείοαυτόοκ.Θ.Παλλήκαροςαντικρούειτηναιτήτρια. 20 Είναι υπάλληλος του Υπουργείου Εμπορίου και Βιομηχανίας υπεύθυνος για τις βιομηχανικές περιοχές και ελεύθερεςζώνες. Στην ένορκη του δήλωσηλέγειότι, σύμφωνα με εκτίμησητου Τμήματος Δημοσίων Έργωνη δαπάνηγιατην επαναφοράτου κτήματος στην αρχικήτουκατάστασηδενξεπερνά τις ΛΚ

1. 25 Μέχρι το Μαίοτου 19S2 τοκτήμαδεναρδευότανόπως διαπί­ στωσετο Κτηματολόγιο (βλέπετεκμ. Βσυνημμένοστην ένστα­ ση).Παρόλο πουπεριλαμβανόταν σεαρδευτικόσύνδεσμο από το 1979 (αρδευτικό τμήμα "Φουρκισμένου"), εντούτοις, από υπαιτιότητατηςαιτήτριας,δενκατασκευάστηκανοιαπαιτούμε- 30 νες διασωληνώσεις γιαάρδευσητουκτήματος.Ούτε είχαν πλη­ ρωθείωςτονΟκτώβρητου1988,τασχετικάδικαιώματα.Απότο περασμένο Μάρτιοηαιτήτριαχρησιμοποιεί διάτρηση που ανό­ ρυξεστοκτήματηςσεχρόνο πουσυμπίπτει μετηνημερομηνία της απόφασης του Υπουργικού Συμβουλίου για την απαλλο- 35 τρίωση. Εν πάση περιπτώσει, παρατήρησε ο μάρτυρας, τόσο η μικρής κλίμακας ισοπέδωση όσον και η δενδροφύτευση του κτήματοςέγιναν μετάτην 15/4/88 πουδημοσιεύτηκε η γνωστόποίηση.Κιαυτόσεμιαπροσπάθειαναματαιωθείησκοπούμε­ νηαπαλλοτρίωση.Τογεγονός,συνέχισεοκ.Παλλήκαρος,δια1532 40 3 ΑΛΛ. Νεοφύτουν.Δημοκρατίας Νικήτας,Δ. πιστώθηκε απόλειτουργό του Τμήματος του πουδιενέργησε επιτόπια έρευνα στις 22/4/
2. Μάλιστα ο σύζυγος της αιτήτριαςστονοποίοαπευθύνθηκεπροσποιήθηκεάγνοιατηςγνω­ στοποίησης. Μ'όλοπουείχε ήδη δημοσιευθεί. 5 10 15 20 25 30 35 40 Απαντώντας στον ισχυρισμό ότι το κτήμα αποτελεί τη μοναδικήπηγήβιοπορισμού τηςοικογένειας της αιτήτριας,ο μάρτυραςανάφερεότιτόσο ηίδιακαι ο σύζυγοςτηςέχουν και άλλακτήματαστηνχωριτικήπεριοχήΕργατώνέκτασηςπέραν των 50 σκαλών. Συγκεκριμένα ότι η ακίνητη ιδιοκτησία του ζεύγους στην οποίαπεριλαμβάνονταικαιταεπίδικα κτήματα μεεμβαδό 12περίπουσκάλες,είναι66σκάλες, 1 προστάθι και 1700 τετ.πόδια. Ηάλλη βασικήθέσητηςαιτήτριας,όπωςσυνάγεταιαπότην ένορκητηςδήλωση,άπτεται κατάτην γνώμητης νομιμότητας της πράξης.Το παράπονοτης είναι ότι το 1982 εξαιρέθηκαν αρκετά τεμάχια, άνκαι δεν είχαν αναπτυχθεί σαν γεωργικές μονάδες,μόνο και μόνο επειδήοι ιδιοκτήτες τους ήταν υπάλληλοι του Κτηματολογίου ή του Υπουργείου Εμπορίου και Βιομηχανίας.Πέραόμως απότηναόριστη αυτήαναφοράδεν δόθηκαν λεπτομέρειες. Είναιγεγονός ότιμετάτην υποβολήτωνενστάσεων ηαπαλλοτρίωσηπεριορίστηκε σε 396 σκάλες. Η εξαιρεθείσα έκταση διαγράφεται με πράσινο πλαίσιο στο κτηματολογικό σχέδιο τεκμ.Α στην ένσταση.Τούτοδείχνει, εκτός από το διάγραμμα της βιομηχανικής περιοχής και τηθέσητων επίδικωνκτημά­ των, ως και άλλαστοιχείαπου αφορούντηνυπόθεση.Όμωςοι ισχυρισμοί της αιτήτριας απορρίπτονται από τον Κ. Παλλήκαρο. Η απάντηση εδώ είναι, κατά βάση, από τη μια μεριάότι στο τεμ. 33, πουεξαιρέθηκε,κτιζότανκατάτονκρί­ σιμο χρόνο προσφυγική κατοικία με τη βοήθεια του σχεδίου αυτοστέγασης. Και απότην άλληότι το κτήμα τηςαιτήτριας δεν ήταναξιοποιημένο γεωργικά. Παρόλο πουυπαγότανστο αρδευτικό τμήμα ουδέποτε ηαιτήτρια φρόντισε για την ανα­ γκαία διασωλήνωση του.Έτσι μόνο γιαξηρικές καλλιέργειες ήταν κατάλληλο το κτήμα,όπως και άλλα απαλλοτριωθέντα κτήματα, που ναι με είχαν δικαιώματα άρδευσης, αλλά δεν συνδέθηκαν.Τυχόν εξαίρεση όλωντωναρδεύσιμωνχωραφιών θα καθιστούσε την ίδρυση βιομηχανικής περιοχής ουσιαστικά ανέφικτη.Ηαπαλλοτρίωσητου τεμ. 31,που ανήκεικατάτο 1/2 1533 Νικήτας,Δ. Νεοφύτουν.Δημοκρατίας

(1989)μερίδιο σευπάλληλο τουΥπουργείου ΕμπορίουΒιομηχανίας δενπροχώρησεγιατίσυνορεύει μετη ανεγερθείσα προσφυγική κατοικία,όπωςφαίνεταικαθαράστο σχέδιο. Απαντώντας στον ισχυρισμό της αιτήτριαςγια κατάφωρη 5 παρανομία της πράξης ο μάρτυρας αντικατατείνει

(1)ότι η προσβαλλόμενη απόφασηεξυπηρετεί σκοπόδημόσιας ωφέλει­ ας, δηλαδή,την προαγωγήτης βιομηχανίαςκ.λ.π.

(1)ακολου­ θήθηκανπιστάόλεςοινόμιμες διαδικασίεςκαι

(3)προηγουμέ­ νως εκτιμήθηκαν και λήφθηκαν υπόψη όλα τα στοιχεία που 10 αφορούνστην απαλλοτρίωση. Γιανασυμπληρωθούν ταγεγο­ νότα είναι σκόπιμο ναλεχθεί ότι ηπρώτη φάσητου σχεδίου περατώθηκεαπόκαιρό.Καιλειτουργούν τώρααρκετές βιομη­ χανίες ενώ άλλες βρίσκονταιυπόανέγερση.Ηδε ολοκλήρωση τουσχεδίου επείγει. 15 Ο συνήγορος της αιτήτριας επικαλείται τους εξής λόγους που,κατάτηνεισήγηση του, επιβάλλουν τηναναστολήεκτελέ­ σεως

(1)κατάφωρηπαρανομίατης προσβαλλόμενης πράξης και

(2)την ανεπανόρθωτηζημιάπουθαπροκληθεί στην αιτή- 20 τρίαανδεντηςπαρασχεθείάμεσηπροστασία.Το αντεπιχείρημα είναι ότι με βάσηταστοιχεία πουπαρουσιάστηκανούτεη μία ούτε η άλλη περίπτωση δεν τεκμηριώθηκε. Περαιτέρω η Δημοκρατία επικαλείται τοδημόσιο συμφέρον σαν λόγοπου καθιστάανεπίτρεπτητην έκδοσηδιατάγματος. 25 Παίρνοντας τον πρώτο λόγο, και χωρίς ναπροδικάζεται οτιδήποτε,παρατηρώότι τουλικό πουυπάρχεικαιπουανα­ λύεται πιο πάνωδεν θεμελιώνει ένατόσο σοβαρό ισχυρισμό. Αλλωστεσε ερώτηση τουδικαστηρίουσεποιααπτάδεδομένα 30 στηρίζεταιη έκδηληπαρανομίαδενδόθηκεσυγκεκριμένη απά­ ντηση. Ωστόσο ηέννοια αυτή,στο βαθμόπουπροσδιορίζεται από τη νομολογία υποδηλώνει τις περιπτώσεις που ηπαρα­ βίαση είναι οφθαμοφανής χωρίς να χρειάζεται διερεύνηση αντιφατικών γεγονότων. Στο σημείο αυτό μας διαφωτίζει η 35 απόφαση Φράγκοςκαι Άλλοι ν.Δημοκρατίας

(1982)3 ΑΛ.Δ. 53 στησελ. 57. "Forthecourttoact,theillegalitymustbepalpablyidentifiable without havingtoprobe intodisputedfacts". Ακολουθείσεγενικευτικήδιατύπωσηησημασίατουόρου 1534 40 3 ΑΛΛ. 5 10 Νεοφύτουν.Δημοκρατίας Νικήτας,Δ. "Although what amounts to flagrant illegality is nowhere exhaustively defined, it appears to me to involve a clear violation of the procedure envisaged by the law or unquestionable disregard of the fundamental precepts of administrative law. The notion does not encompass any defectiveexerciseofdiscretionary powersvestedin anorganof public administration". Μπορεί ακόμη να γίνει χρήσιμη αναφορά στις αποφάσεις Σοφοκ)£θνςν.Δημοκρατίας

(1971)3AAA 345και Οιχονομίδΐ)ς ν.Δημοκρατίας

(1982)3AAA 37και837. Υπό τοπλέγματων αρχώναυτώνσεσυνδυασμό με τα στοιχείαπου προσκομίστηκαν οπροσβαλλόμενος λόγοςγια έκδηληπαρανομίαείναιαπορριπτέ­ οςσαν αβάσιμος. 15 20 25 Αυτόόμωςδενείναιτο τέλος του ζητήματος.Τοδικαστήριο μπορεί, ασκώντας τη διακριτική εξουσία που έχει σε τέτοια θέματα, να χορηγήσει αναστολή εκτελέσεως αν ικανοποιηθεί ότι ηβλάβη πουθα προκληθεί στην αιτήτριαδεν είναιδυνατό να αποκατασταθεί,στηνπερίπτωση φυσικάπουκερδίζει την υπόθεση της. Ηανεπανόρθωτηήδυσεπανόρθωτη βλάβησαν λόγος αναστολής έτυχε δικαστικής·διερεύνησης καιαποσα­ φηνίσθηκε σε μεγάλο βαθμό.Καιυπάρχειπληθώραυποθέσε­ ων.ΘααρκεσθώμόνοστηνυπόθεσηΠροκοπίουκαι Άλλοι ν. Δημοκρατίας

(1979)3Α.Α.Δ.686 γιατί το στοιχείο τηςανε­ πανόρθωτης ζημίας εξετάστηκε υπό το φάσμα διατάγματος για απαλλοτρίωση. Μάλιστα ηάμεση εκτέλεσητου συνεπα­ γόταν την εκκοπή δένδρων και καταστροφή φυτειών, όπως ακριβώς συμβαίνει εδώ. 30 35 Το Δικαστήριο υιοθέτησε μεταξύ άλλων την αρχή που εφαρμόζεταιστην Ελλάδαόπως εκφράζεταιστον Θ.Τσάτσο "Αίτησις ακυρώσεως ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας"παραγ.255 σελ. 428 ότικατάκανόναη χρηματικήζημίαείναι επανορθώσιμη επειδήσεπερίπτωση ακυρώ­ σεως είναι δυνατήηπλήρης αποκατάσταση της. Και επειδή ακριβώςαυτός ήτανο πραγματικόςχαρακτήραςτηςζημίας, τοδικαστήριοαρνήθηκετηνπροστασίατου, γιατίήταναπό­ λυτα εφικτή, η επανόρθωση. 40 Ωστόσο, μια απότις εξαιρέσεις, που καθιστά επιτρεπτή τηνέκδοσηπροσωρινού διατάγματος,είναιηπερίπτωσηπου 1535 Νικήτας,Δ. Νεοφύτουν.Δημοκρατίας

(1989)ηεκτέλεσητηςπράξεωςθαπροκαλούσετηνπλήρηστέρησηή τον ουσιαστικό περιορισμό των μέσων βιοπορισμού του αιτητή. (βλέπε Σκουρή "Ηδικαστική αναστολή εκτελέσεως των διοικητικών πράξεων" 2η έκδοση 1986 σελ. 48).Ας σημειωθεί ότι είναι υποχρέωση τουαιτητή -αυτήτηθέση 5 πήρε ηνομολογία μας -ναισχυρισθεί και στη συνέχειανα αποδείξει τηφύση καιτηνέκταση τηςβλάβης που θα του προξενούσε η εκτέλεση της πράξεως: Γεωργιάδης ν. Δημοκρατίας

(1965)3AAA. 392, C.T.C. ConsultantsLtd. v. Cyprus Tourism Organisation

(1976)3C.L.R. 390,393, 10 394,Λεκατρή v.Δημοκρατίας

(1982)3AAA. 8,11. Στην κρινόμενη περίπτωση καιεν όψει του ισχυρισμού που δεν αντικρούστηκε, ότι η αιτήτρια έχει πολλαπλάσια γεωργική περιουσία τηςαπαλλοτριωθείσης, ηαπώλεια της δεν έχει το χαρακτήρατηςδυσεπανόρθωτης ζημίας με την έννοια ότιτηςαφαιρείτα μέσα συντήρησης. Και εφόσονη βλάβη είναι χρηματικήκαιθα μπορεί νααποζημιωθείστο ακέραιο λόγω τηςφερεγγυότητας τηςαποζημιούσαςαρχής και ολόγος αυτόςδεν ευσταθεί. 15 20 Απομένει ηενισχυτική επίκληση του δημοσίου συμφέρο­ ντος τοοποίο προτάσσει η Δημοκρατίασαν λόγο που απο­ κλείει στην συγκεκριμένη αυτή περίπτωση τηναναστολή. Πρέπει ναλεχθεί συναφώς ότισανθέμα γενικής αρχής το 25 ιδιωτικόσυμφέρον υποχωοεί μπροστάτο ευρύτερο δημόσιο συμφέρον. 'Εστωκαιανέχεισανεπακόλουθοτην πρόκληση ανεπανόρθωτης βλάβης στον ιδιώτη.ΟΣκονρής, ανωτέρω, στη σελ. 71 θέτει το ίΖήτημαπολύ εύστοχα ως εξής: 30 "Όταν διαπιστωθούν λόγοι δημόσιου συμφέροντος οι Ε.Α. τονίζουν συχνά ότι δεν υπάρχουν περιθώριαγια προσωρινή προστασία.Προτεραιότηταέχει η διαφύλαξη τουδημόσιουσυμφέροντος. Ηνομολογία έχειδιατυπώσει την αρχήότι'οσάκις συντρέχουν λόγοι δημοσίαςτάξεως, 35 δεν χορηγείταιη αναστολήκαι εάνέτιεκτηςεκτελέσεως της προσβαλλομένης πράξεως επέρχεται ζημία ειςτον αιτούντα'." Την ίδιααρχήενστερνίζεταικαιη νομολογία μας.Παραπέμπω 40 ενδεικτικά στις αποφάσεις Τίκκην.Δημοκρατίας

(1981)3 AAA. 250,252καιΚατσαοννην.Δημοκρατίας

(1982)3 AAA. 1536 3 ΑΛΛ. Νεοφύτουν. Δημοκρατίας Νικήτας,Δ. 68,74. Απότοπαρακάτωαπόσπασματηςτελευταίας απόφασης φαίνεταιη σύμπτωσηπροσέγγισηςμε τοΕλληνικόΔίκαιο. 5 *" ,<- 20 "Indeed it is a cardinal principle of administrative law that where a provisional order is sought in an administrative recourse andwhere ontheonehandthenon-making of the orderwill cause damage,even irreparable, totheapplicant butontheotherhandthemaking ofsuchanorderwillcause serious obstacles to the proper functioning of the administrationthenthepersonalinterestoftheapplicanthas tobesubjected tothegeneral interest of thepublic and the provisional ordershouldnotbegranted". Από τουλικό πουτέθηκευπόψημου έχωκαταλήξειστο συμπέρασμα ότι ηυλοποίησητου έργουεπείγει καιθα πρέ­ πει να ολοκληρωθεί απρόσκοπτα προς το δημόσιοσυμφέ­ ρον. Έτσι, και αν ακόμη αποδεχόμουντον ισχυρισμό για πρόκλησηανεπανόρθωτης ζημίαςθααπέρριπτα τηναίτηση γκχλόγουςδημοσίου συμφέροντος. Η αίτηση απορρίπτεται χωρίςέξοδα. 1537