(1989)21Ιουλίου,1939 [ΣΤΥΛΙΑΝΙΔΗΣ, Λ/στής] ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕΤΟΑΡΘΡΟ 146ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΑΝΔΡΕΑΣ ΕΥΣΤΡΑΤΙΟΥ, Αιττιτής, r ν. ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, ΜΕΣΩΔΙΕΥΘΥΝΤΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΠΡΟΣΟΔΩΝ(ΑΡ.2), Καθ'ων η αίτιρη. (Υπόθεση Αρ. 5S2/S6) Φορολογία — Ο Περί Κεφαλαιουχικών Κερδών Νόμος, 19S0(Ν1. 52/S0)— Κατά πόσο επιβάλΜί ({ορολογία αναδρομικά — Αρκτική η απάντηση στο ερώτημα. Σν\Ύθγ}ΐατ&ά Δίκαιο — Φορολογία — Αναδρομικότητα — Σνχταγμα, Άρθρο 24 — Ο Περί Κεφαλαιουχικών Κερδών Νόμος, 19S0(NS2/S0) —Κατά πόσο επιβάλλει φορολο^α αναδρομικά — Αρκτική η απά ντηση στο ερώτημα. Φορολογία — Κεφαλαιουχικά Κέρδη — Ο Περί Φορολογίας Κεηχχλαιονχιχών Κερδών Νόμος. 19S0 (N.52/S0)— Εκπτώσεις, Ιδιοκατοίκηση,Άρθρο5
(2)—Τι σιραίχη ιδιοκατοόα^Ρ]—Λενπεούχιμβά\·ειχρήση οικίας κατά ταΣαβίτατοχνρίαχακαιδιακοπές. Λέξεις και Φράσεις — "Ιδιοκατοίκηση" στο Άρθρο 5
(2)— Ιδιόκτητη οικία, εγΥΜτάοταίηισ'αντηλ'και διαμονή σ'αντήν ως τηνμόνηή κνρίαν κατοι κία στην διάρκεια, που προβ)Μει ο νόμος. Τοκύριοθέμα,πουαπασχόλησετοΔικαστήριο σ' αυτήντην-υπόθε ση,ήταν κατά πόσουπότιςπεριστάσειςο Αιτών εόικαιούτο,κατάτον υπολογισμόν του υπ* αυτού οφειλομένου φόρου κεφαλαιουχικώνκερ δών, απαλλαγής ΛΚ10,000 λόγω ιδιοκατοικήσεως της πωληθείσης 1742 3Λ.Λ.Α. Ευστρατίου ν.Δημοκρατία;(Αρ.2) οικίας,της οποίας ήταν ιδιοκτήτης κατάτο 1/3 μερίδιο εξαδιαιρέτου. 5 IQ Ο Αιτών διέμενε στην διατεΟείσαν οικίαν μόνο κατά τα Σαββατοκύριακα καιτις διακοπές. Στην ίδια οικία διέμενε μόνιμα ο αδελφός του αιτούντος και συνιδιοκτήτης της οικίας. Το Ανώτατο Δικαστήριο, αφού ερμήνευσε τονόρο "ιδιοκατοίκηση" στο άρθρο5
(2)του πιοπάνωνόμου, μετον τρόπο,που εμφαίνεταιστο τελευταίο από ταπιο πάνω περιληπτικά σημειώματα και αφού. υιοΟετώντας τηνεπίτου Οέκατος νομολογία, δεν απεδέχθητην εισήγηση,ότι ο πιοπάνω νόμος (άοΟρα2 x.ui 9) επιβάλλει αναδρομική φορολογία, έτσιώστεναπροσκρούει στο Αρθρο 24 του Συντάγματος,απέρριψε την Αίτηση Ακυρώσεως. yc Η Αίτηση Ακνρα'κτεως απορρί πτεται. Ουδεμία διαταγή για έξοδα. Αναφερόμε\ΐς υποθέσεις: 20 PapaconsumtinouandAnother v.Republic(19S6)3 C.L.R. 1672. Pannyioton v.Republic
(1986)3C.L.R. 2311, Γιά\Ύονλα v.Αημοκοατίας (I9S9)3ΑΛΑ. 241, MasterUidicsTailorsOrganisation andAnother v.Ministerof Uibour and NationalServicef195012Ail E.R. 525, Wijcsuriya v.Amit [\965]3All E.R. 701, CustomsandExciseCommissioners v. ThornElectrical IndustriesLtd and Olhers[1975]3All E.R. SSI, 35 Yew DonTew v.Kendcraan Das Mara[19S2]3All E.R. 833, Michaelidou v.Republic (I9S5)3C.L.R. IS36. Προσφυγή. 40 ΠροσφυγήεναντίοντηςαπόφασηςτουΔιευθυντήΕσωτερικών Προσόδων να επιβάλει φορολογία κεφαλαιουχικών κερδών στοναιτητή. 1743 Ευστρατίουν.Δημοκρατίας(Αρ.2)
(1989)Λ. Γεωργιάδον, γιατονΑιτητή. Α. Ευαγγέλου, Ανώτερος Δικηγόρος της Δημοκρατίας,για τους Καθ'ωνη αίτηση. 5 ΠΎΛΙΑΝΙΔΗΣ, Δ.:Ανάγνωσετηνακόλουθηαπόφαση. Με τηνπροσφυγήαυτήπροσβάλλεταιηνομιμότητατηςαπόφασης του Διευθυντή Εσωτερικών Προσόδων ( ο "Διευθυντής"), με την οποία επέβαλε φορολογία κεφαλαιουχικών κερδών στον αιτητή. 10 1' Οαιτητήςήτανιδιοκτήτηςαπό 1ηΦεβρουαρίου 1975,μεδωρεά απότη μητέρατου,του 1/3ιδανικούμεριδίουδιώροφηςοικίας, αποτελούμενης από τρία δωμάτια στο ισόγειο και τέσσερα δωμάτια στον πρώτοόροφο,και μετίτλο Αρ. D. 266, τεμάχιο 15 272, Μπλοκ XLI, Φύλλο/Σχέδιο 57/Ι/ΙΠ,στην πόλη"Σκάλα". Ταάλλα2/3 μερίδιαανήκανστοναδελφότουαιτητή-Γεώργιο Ευστρατίου. Στις28 Ιουλίου, 1983,οι ιδιοκτήτεςπώλησαναυτήτην ίδιοκτησία για ΛΚ50,000.^.Το μερίδιο του αιτητή,ως εκ τούτου, ήτανΛΚ16,667.- 20 Στις 4 Ιουνίου, 1986, οαιτητής υπόβαλεΔήλωσηΔιάθεσης Ακίνητης Ιδιοκτησίας,στην οποίαδήλωσε ΛΚ5,000.- αγοραία αξίατην27η Ιουνίου, 1978,ΛΚ666.-έξοδακαιτοορθόπροϊ όντηςδιάθεσης.Διεκδίκησε ΛΚ10,000.-απαλλαγή,μεβάσητην πρόνοια του περί Φορολογίας Κεφαλαιουχικών Κερδών Νόμουτου 1980 (Αρ.52/80), (ο"Νόμος"), γιαιδιοκατοίκηση. 25 30 ΟΔιευθυντής μεειδοποίησηεπιβολήςφορολογίαςπροςτον αιτητή,μεημερομηνία 6 Ιουνίου, 1986, αποδέχτηκετη δήλωση αναφορικά με το προϊόν διάθεσης και το ποσό των • ΛΚ5,000.αγοραία αξίαστις 27 Ιουνίου, 1978, αλλά μείωσετο ποσόεξαίρεσης σεΛΚ3,333.- μόνο. Ο αιτητής μέσωτου συμβούλου του -λογιστήτου -στις 9 Ιουνίου, 1986, υπόβαλε έγγραφη ειδοποίηση ένστασης. Οι λόγοι της ένστασης ήταν ότι η φορολογία ήταν υπερβολική, αντισυνταγματική,παράνομηκαιαυθαίρετη καιδεν παραχωρήθηκεεξαίρεση ΛΚΙΟ,ΟΟΟ.-γιαιδιοκατοίκηση. 1744 35 40 3 ΑΛΛ. Ευστρατίου ν.Δημοκρατίας(Αρ.2) Στυλιανιδης, Δ. Στις 20 Ιουνίου, 1986, ο ίδιος σύμβουλος υπόβαλε στο Διευθυντή νέο έγγραφο σχετικά με τη φορολογία, τόσο του αιτητή, όσο και του αδελφούτου.Το μέρος της επιστολής που αναφέρεταιστον αιτητήέχει:"Ανδοέας Ευστρατίου02869454/830001. Επειδήδεν επιτεύχθηκε συμφωνία παρακαλώ να διευθε τήσετεναπληρώσει όπως πιοκάτω: 10 Πώληση 1/3 ·' Μείον αξία £16,667.00 5,000.00 11,667.00 15 20 Μείον κατοικία λογιστικά και εκτιμήσεις 10,000.00 100.00 10,100.00 κέρδος 1.567.00 φόρος20% £313.40 και να αποφασίσετε την ένσταση γιατο υπόλοιπο." 25 30 35 Ο Διευθυντής επειδή δεν επήλθε συμφωνία, αποφάσισε την ένσταση και κοινοποίησε την απόφασητου στον αιτητή, στον οποίο έστειλε ειδοποίηση Επιβολής Φορολογίας, ημερομηνίας 21 Ιουνίου, 1986. Ο Διευθυντής δέχτηκε την αγοραία αξία ΛΚ5,000.-, τα έξοδα ΛΚ100.-, όπως η επιστολή Ζεμπύλα, ημερομηνίας 20 Ιουνίου, 1986, αλλά απόρριψε την ένσταση αναφορικάμε την ιδιοκατοίκηση. Παραχώρησε μόνο εξαίρεση ΛΚ5,000.-για το λόγοτης διάθεσηςακίνητηςπεριουσίας. Ως αποτέλεσμα καταχωρήθηκεηπαρούσαπροσφυγή. 40 Ο αιτητής στις 31 Ιουλίου, 1986, πλήρωσε το ποσό του φόρου,που ισχυριζόταν ότι έπρεπε να πληρώσει με βάση την επιστολή Ζεμπύλακαιτο σχετικό τόκο πάνωστο ποσόαυτό. 1745 Στυλιανίδης,Λ Ευστρατίου ν.Δημοκρατία;(Αρ.2)
(1989)Η κρινόμενη απόφαση προσβάλλεται για τους πιο κάτω λόγους:
- Οιπρόνοιες τουΑρθρου6τουΝόμου52/80, αναφορικά μετονυπολογισμό κέρδουςπριναπότην1ηΑυγούστου, 1980, ημερομηνία ισχύος τουΝόμου,είναιαντίθετεςκαι ασύμφωνες με τις διατάξεις του Αρθρου 24.3 του Συντάγματοςπουαπαγορεύειτηνεπιβολήαναδρομικής φορολογίας. 5 10
- Ηαπόφασητου·Διευθυντήνααρνηθείτην εξαίρεση για ιδιοκατοίκηση είναιαντίθετημετο Νόμο.
- Η επιβάρυνση9%από29Οκτωβρίου, 1983,είναιπαρά νομη καιαδικαιολόγητη- και / 15
- Αμφισβητείται ηαγοραίααξίατουμεριδίουτουαιτητή. Στη γραπτή αγόρευση αναφέρεταιότι ο αιτητής ουδέποτε δέχθηκε ότι ηαγοραίααξίατου μεριδίου του ήτανΛΚ5,000.- 20 και ισχυρίζεται ότι ήτανυψηλότερη. Ο ισχυρισμόςαυτόςαντικρούεταικαταλυτικάαπότηνεπι στολήΖεμπύλα,ημερομηνίας 20 Ιουνίου, 1986,καιτηνενυπό γραφηΔήλωσηΔιάθεσης Ακίνητης Ιδιοκτησίας,πουυπόβαλε πάνωστοΈντυποI.R.401,στις4Ιουνίου, 1986,οίδιοςοαιτητής προσωπικά. Και στα δύο έγγραφα αναφέρεταιαγοραία αξίαστις27 Ιουνίου, 1978,ΛΚ5,000.-. Ηπαράγραφος3τουΑρθρου24τουΣυντάγματοςπροβλέπει ότι: "Ουδείςφόρος,τέλοςήεισφοράοιασδήποτεφύσεωςεπι βάλλεται αναδρομικώς. Εισαγωγικοί δασμοί δύνανται να επιβάλλονταιαπότηςημερομηνίαςτηςκαταθέσεωςτηςσχετικήςπροτάσεως νόμουηνομοσχεδίου." 25 30 35 Ηαναδρομικότητατωνφορολογικών νόμωναποδοκιμάζε ται γενικά,γιατί οι φορολογικοί νόμοι επηρεάζουν συμφέρο νταοικονομικά καιο φορολογούμενος πρέπειναξέρει έγκαι- 40 ρατηνοφειλήτου.Αναδρομικήφορολογίαδημιουργείτονκίν δυνοαυθαίρετηςφορολογίας. 1746 3 ΑΛΛ. Ευστρατίουν.Δημοκρατίας(Αρ.2) Στυλιανίδι^Δ. Η παράγραφος
(1)(α) τουΑρθρου 6τουΝόμου έχει:- 5 "6.-
(1)Κατάτονυπολογισμόν τουκέρδους (α)οιαδήποτε προ της 27.6.1978, η κατ' επιλογήν του ιδιοκτήτουπροτης 14.7.1974, αύξησιςτηςαξίας της ιδιοκτησίαςδενθαλαμβάνεταιυπ' όψιν:" "Κέρδος"ορίζεταιστοΑρθρο2του Νόμου. 10 Στην παρούσαυπόθεση κέρδος είναι ηδιαφορά τηςαξίας τουακινήτουτην27ηΙουνίου, 1978 απότηναγοραίααξίατου ακινήτουκατάτο χρόνο της διάθεσης,όπωςκαθορίζεται από τοΑρθρο 9. 15 Το ίδιο ζήτημα συνταγματικότητας,που εγείρεται από το δικηγόρο του αιτητή, έχει αποφασιστεί στις υποθέσεις Papaconstantinou and Another v.Republic(19S6) 3C.L.R. 1672, Panayiotou v. Republic
(1986)3 C.L.R. 2311 και Μαρονλ).αςΧρ. Γιαννούλα ν.Κυπριακή Δημοκρατίας,μέσω Διευθυντή τμήματοςΕσωτερικών Προσόδων
(1989)3Α.Α.Δ. 241). 20 25 30 Στην υπόθεση Γιαννούλα (ανωτέρω) το Δικαστήριο υιοθέ τησεαπόσπασμα απότοΣύγγραμματουCraiesonStatute Law
(1971), 7ηέκδοση,στησελ.. 387.τοοποίοσταΕλληνικάέχει:"Νόμοςθεωρείταιότιείναιαναδρομικός,οοποίοςαφαι ρεί ή μειώνει οποιοδήποτε κεκτημένο δικαίωμα που απο κτήθηκεμεβάσητουςυπάρχοντεςνόμους,ή δημιουργείνέα υποχρέωση, ή επιβάλλει νέο καθήκον,ήσυνάπτει νέαανι κανότητααναφορικάμεσυναλλαγές ήλόγους τουπαρελθό ντος. Αλλά νόμος 'δεν ονομάζεται δεόντως αναδρομικός νόμος γιατί μέρος των προϋποθέσεων γιατηνενέργεια του προέρχεταιχρονικάπριντηθέσπισητου.'". 35 ΤοΔικαστήριο είπε:- 40 "Η φορολογία επί των κερδών, με το Νόμο που προ σβάλλεται,επιβάλλεταικατάτοχρόνοτηςδιάθεσηςτηςακίW^S ιδιοκτησίας.Είναιφορολογήσιμο τοκέρδοςπουπρο κύπτειαπόδιάθεσηπουέγινεμετάτην 1ηΑυγούστου, 1980. Το γεγονός ότι η ωφέλεια -το κέρδος υπολογίζεται ή/και 1747 Στυλιανίδης,Δ. Ευστρατίουν.Δημοκρατίας(Αρ.2)
(1989)εξαρτάται από γεγονότα που συνέβησαν πριν από την 1η Αυγούστου, 1980. δενμετατρέπειτηνεπιβολήτουφόρουσε αναδρομική. ΤακρινόμεναΑρθραδενεπηρεάζουνκεκτημέ να δικαιώματα που αποκτήθηκαν πριν την ύπαρξη του Νόμου, ούτε δημιουργούν νέα υποχρέωση. Με αυτά υποβάλλονται σε φορολογία οι σημερινές συνέπειες παρελθό ντωνγεγονότων καιαυτόδενπεριέχει αναδρομή.Τοκέρδος αποκρυσταλλώνεται το χρόνο της διάθεσης, δηλαδή μετά την εφαρμογή του Νόμου. (Master Ladies Tailors Organisationand Another v. Minister of Labour and NationalService[1950]2All E.R.525, Wijesuriyav.Amit [1965] 3All E.R.701,CustomsandExcise Commissioners v.ThornElectricalIndustries Ltd andOthers[1975] 3All E.R. 881, Yew Bon Tew v.Kenderaan Bas Mara[1982] 3 All E.R. 833, Στασινόπουλου "ΜαθήματαΔημοσιονομικού Δικαίου",
(1966), σελ. 250 - 251.)" 5 10 15 Ηπροσβαλλόμενη νομοθετική πρόνοιαδεν επιβάλλει ανα δρομική φορολογία καιδενείναιαντίθετηήασύμφωνημετην παράγραφο 3του Αρθρου24,ήμεοποιαδήποτεάλλη διάταξη 20 του Συντάγματος. ΤοΑρθρο5
(2)τουΝόμουπρονοεί:"
(2)Ουδείς φόρος καταβάλλεται οσάκις το κέρδος το οποίον προκύπτει εκ τηςδιαθέσεως μιας κατοικίας χρησι μοποιούμενης υπότουιδιοκτήτουτουλάχιστον διάσυνολικήνπερίοδονπέντε ετώνδιάσκοπούς ιδιοκατοικήσεωςκαι κειμένης επίεκτάσεωςγηςμέχρι μιαςσκάλαςδενυπερβαίνη τοποσόν τωνδέκαχιλιάδων λιρών: 25 30 Νοείταιότι(ι) εις περίπτωσιν καθ' ην το εκ της διαθέσεως κέρδος υπερβαίνει το ποσόν των δέκα χιλιάδων λιρών θα καταβάλληται φόρος επί τουποσού του υπερβαίνο ντος ταςδέκαχιλιάδαςλίρας(ιι) ουδεμίαεξαίρεσις θαπαρέχηταιειςπερίπτωσιν καθ' ην η διάθεσις της κατοικίας γίνεται μετά πάροδον χρόνου πέραν του ενός έτους αφ' ότου διεκόπη η ιδισκατοίκησις· 1748 35 40 3 ΧΑΛ. Ευστρατίου ν.Δημοκρατίας(Αρ.2) Στυλιανίδης,Δ. (ιιι)ουδείςθαδικαιούταιειςτηνπαρούσανεξαίρεσιν ομού μετά της διά του εδαφίου
(1)του παρόντος άρθρου προνοουμένης εξαιρέσεως αλλά μόνον εις μίαν εξ αυτώνοιαδήποτετωνδύοείναιημεγαλύτερα." 5 10 Οαιτητήςήτανεξαδιανέμητουιδιοκτήτηςτου1/3μεριδίου.Τα άλλα2/3 ήτανιδιοκτησίατουαδελφούτου Γεωργίου. Η κατοι κία εχρησίμοποιείτο απότο Γεώργιο - τον αδελφό του - απο κλειστικά γιασ/οπούς ιδιοκατοίκησης καιαπότον αιτητή και την οικογένεια του,σύμφωνα με εξηγήσεις του ιδίου και του συμβούλου του στις φορολογικές αρχές, τα Σαββατοκύριακα καιτιςδιακοπές. 15 Τοζήτημαπουεγείρεται είναι:Ποίαείναιη οριοθέτηση του όρου"ιδιοκατοίκηση"; 20 Δεν αποκλείεται μιαοικίαναχρησιμοποιείται γιασκοπούς ιδιοκατοίκησης ταυτόχρονα από δύο ιδιοκτήτες. Το ζήτημα είναι πραγματικόκαιεξαρτάταιαπότιςπεριστάσεις τηςκάθε υπόθεσης. "Ιδιοκατοίκηση" ορίζεται στο "Μεγάλο Λεξικό της Νεοελληνικής Γλώσσας" του Α. Γεωργοπαπαδάκου: 'Το να κατοικείκάποιοςσε ιδιόκτητο σπίτι". 25 "Κατοικώ",μετο ίδιολεξικό, σημαίνει "διαμένω μόνιμασε κάποιοτόπο". 30 "Κατοικώ" σημαίνει "έχω τόπο διαμονής"και "κάτοικος" είναι εκείνος που είναι εγκατεστημένος σε ένα μέρος. "Ιδιοκατοικώ" σημαίνει "εγκαθίσταμαι εις ιδίανκατοικίαν" (βλ."Αντιλεξικόνή Ονομαστικόν τηςΝεοελληνικής Γλώσσης" τουΘεολ. Βοσταντζόγλου). 35 Ηιδιοκατοίκησηέχειταεξήςσυστατικά:- 40 1. Ιδιόκτητηοικία. 2. Εγκατάστασησ' αυτή. 3. Διαμονή στην οικία ως τη μόνη ήκύρια κατοικία στη διάρκειαπουπροβλέπει οΝόμος. Οαιτητήςδενείχετην ιδιοκτησίαπουδιατέθηκεωςτημόνη 1749 ΣτυλιανίΑης, Δ. Ευστρατίουν.Δημοκρατίας(Αρ.2)
(1989)ήτηνκύριακατοικίατου.Μόνον ταΣαββατοκύριακακαιτις διακοπές διέμενε σ' αυτή.Ως εκ τούτου δεν δικαιούται στην εξαίρεσηπληρωμήςκαταβολήςφόρουλόγωιδιοκατοίκησης,με βάση τοΑρθρο 5
(2). 5 Ο διαθέτης -ιδιοκτήτης οφείλει για κάθεδιάθεσηνα δίδει στοΔιευθυντήσεέναμήνααπότηδιάθεσηΔήλωσηκαιταανα γκαία στοιχεία γιατους σ/οπούς του Νόμου-(Αρθρο 12). Ο διαθέτηςυποχρεούταινακαταβάλειτοφόροτοχρόνοτηςδιά θεσης της ακίνητης ιδιοκτησίας - (Αρθρο 20). Απλός τόκος προς 9% καταβάλλετα,ι πάνωσε κάθε φόρο απότηνπάροδο τριώνμηνώναπότηνημερομηνίατηςδιάθεσηςτηςιδιοκτησίας μέχρι τηνημερομηνίαπληρωμής - (Αρθρο 22). 10 Ο τόκος δεν είναι φόρος. Γενικά θεωρείται ότι είναι αποξημίοκτηγιατηχρήσηήδιακράτησητουχρηματικού κεφαλαί ουπουανήκειή οφείλεται σεέναπρόσωπο- (βλ. Michaelidou v. Republic
(1985)3C.L.R.1836, σελ. 1848-1852). 15 Γιαόλους τους πιοπάνωλόγους ηπροσφυγήαποτυγχάνει και απορρίπτεται. 20 Καμιάδιαταγή γιαέξοδα. Ηποοσ(ρυγήαπορρίπτεται χωρίςέξοδα. 1750 25