clr/1989/1989_3_1943.pdf

(2)(Β)ΤΟΥ ΔΙΑΔΙΚΑΣΤΙΚΟΥ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥΤΟΥ ΑΝΩΤΑΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ 1962 ΓΙΑΕΝΑΡΞΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ ΣΥΜΦΩΝΑΜΕΤΟ ΑΡΘΡΟ 145(B)ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ. ΗΑΥΤΟΚΕΦΑΛΟΣ ΑΠΩΤΑΤΗ ΟΡΘΟΔΟΞΟΣΚΑΙΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΠΟΥΕΚΠΡΟΣΩΠΕΙΤΑΙΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΙΣΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΤΟΥ ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟΥ ΤΗΣΧΑΡΤΗ ΑΠΟΤΗΝ ΙΕΡΑ ΣΥΝΟΔΟΜΕΟΛΑ ΤΑ ΜΕΛΗΤΗΣ: (α)ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟ ΝΕΑΣ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΗΣ ΚΑΙ ΠΑΣΗΣ ΚΥΠΡΟΥ Κ.Κ.ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟ (β)ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΠΑΦΟΥ Κ.Κ.ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟ (γ)ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΚΓΠΟΥ Κ.Κ.ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟ (δ)ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΚΥΡΗΝΕΙΑΣΚ.Κ. ΓΡΗΓΟΡΙΟ (ε) ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΛΕΜΕΣΟΥ Κ.Κ. ΧΡΥΣΑΝΘΟ (στ)ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΜΟΡΦΟΥΚ.Κ. ΧΡΥΣΑΝΘΟ (ζ)ΧΩΡΕΠΪΣΚΟΠΟΝΣΑΛΑΜΙΝΟΣ Κ.Κ. ΒΑΡΝΑΒΑ ΚΑΙ/ΉΤΩΝ ΩΣΑΝΩΑΝΑΦΕΡΟΜΕΝΩΝΑΡΧΙΕΡΕΩΝΠΡΟΣΏΠΙΚΩΣ, Αιτητές. (ΑίτησηΑρ. 1/89) 5 Συνταγματικό Δίκαιο — Ερμηνεία Συντάγματος από το Ανώτατο ΔικαστήριοδυνάμειτουΆρθρου1490)του Συντάγματος—Ασάφεια— Έννοια — ΑμεσοέννομοσυμφέρονΑιτούντος — ΟΔιαδιχαστιχός Κανονισμός του Ανωτάτου Συνταγματικού Δικαστηρίου, 1962 — Καν. 15

(2)— ΟΠερί τηςΠρώτηςΤροποποιήσεως τουΣυντάγματος Νόμος, 1989—Ασάφεια στοΑρθρο 182JσεσυσχετισμόμετοΆρθρο 111 τουΣυντάγματος. 1943 ΟρθόδοξοςΕκκλησία τη;Κύπρου

(1989)Το επίδικο θέμα είναι αν πρέπει να παραχωρηθή άδεια στην Ελληνική ΟρθόδοξηΕκκλησίατηςΚύπρουναπροχωρήσει μεδιαδικα­ σίαερμηνείας,λόγωασάφειας, τουΑρθρου 1S2.3τουΣυντάγματος.Το θέμαπροέκυψε απότηνψήφισητουΠερίτηςΠρώτηςΤροποποιήσεως του Συντάγματος Νόμου, 1989, από πλειοψηφία πέραν των 2/3 των παρόντωνκαιψηφισάντωνΕλληνοκυπρίων Βουλευτών. 5 Το Ανώτατο Δικαστήριο,αποδεχόμενοτηνΑίτηση γιαΑδεια,απε­ φάσισε,διαφωνούντοςτουΔικαστήΑρτεμίδη: 10 1. Τοεννοιολογικό στοιχείο τουόρουασάφειαδιατυπώθηκεστην υπόθεση Επιτροπής Σιτηρών Κύπρου ν. Σννεργαηκής Πιστωτικής Εταιρείας ΝέαςΰατνλήςΑ Α.Α.Σ.Δ 91.Η ύπαρξη ασάφειας εντηέννοια αυτήείναι απαραίτητηπροϋπόθεσητης παροχής Αδείας προς έναρξη διαδικασίας ερμηνείας του Συντάγματος βάσει το Αρθρου 149

(2). Ηδεύτερηπροϋπόθεση είναιότι οΑιτών πρέπειναέχειάμεσοέννομο συμφέρον. 2. Μεβάσητην πιο πάνωέννοια τουόρου "ασάφεια",to συμπέ­ ρασμαείναι ότι χιπάρχειασάφειαστο Αρθρο 182.3 σεσυσχετισμό με άλλα Αρθρα και ιδία το 111 του Συ\τάγματος.Είναι φανερόότιοι Αιτούντες έχουνάμεσοέννομο συμφέρον. 15 20 ΗΑίτησηεπιχνγχά\Έΐ. 25 Αναφερόμενες υποθέσεις: Πρόεδρος της Δημοκρατίας ν. Βουλής των Αντιπροσώπων

(1986)3 Α.ΑΛ. 1439, 30 Λαδάς καιΆλλοι (19S5) 3Α.Α.Δ. 2823, Πετρίδηςν. Εϊάηνικής ΚοινοτικήςΣιηέλευσης

(1963)2Α.ΑΛ.417, Επιτροπή ΣιτηρώνΚύπρου ν.ΣυνεργατικήςΠιστωτικήςΕταιρείαςΝέας Βατυλής4Α.Α.ΣΛ.91. 35 Αίτηση. Αίτηση από την Αυτοκέφαλη Αγιωτάτη Ορθόδοξο και Αποστολική Εκκλησία της Κύπρουγιαάδεια για έναρξηδια­ δικασίας που αποσκοπεί στην ερμηνεία συγκεκριμένης 1944 40 3 ΑΛΛ. Ορθόδοξος Εκκλησία της Κύπρου Συνταγματικής διάταξης του Άρθρου 182.3 κατά την έννοια τουΑρθρου 149(β)τουΣυντάγματος. 5 Α. Τριανταφυλλίδης Αιτητές. και Κ. Χρνσοστομίόης, για τους Ε ΕυσταθίουκαιΛ. Ανδρέου,για τη Βουλήτων Αντιπροσώπων. 10 15 20 25 Μ. ΤριαλΊαφυλλίδης, Γενικός Εισαγγελέας τηςΔημοκρατίας ως Amicus Curiae με τους Α. Παπαοάββα, Ανώτερο Δικηγόρο της Δημοκρατίας καιΔ. Παπαδοπούλου (κα) και Τ.Πολυχρονίόου (6Μζ), Δικηγόρους της Δημοκρατίας Β ' . Α. ΛΟΪΖΟΥ, Π.: Την απόφαση της Ολομέλειας, με την οποίασυμφωνούν όλα ταμέλη του Δικαστηρίου εκτός απότο Δικαστή Αρτεμίδη, θαεκδώσει οΔικαστήςΝικήτας. ΝΙΚΗΤΑΣ,Δ.: Το ζήτημαπουτίθεται στη διαδικασία αυτή είναι αν το δικαστήριο θα χορηγήσει άδεια στην Ελληνική Ορθόδοξη Εκκλησία της Κύπρου για έναρξη διαδικασίαςπου αποσκοπεί στην ερμηνεία συγκεκριμένης συνταγματικής διά­ ταξηςτουάρθρου 182.3 κατάτηνέννοιατουάρθρου 149(β)του Συντάγματος. Τηναίτηση υποβάλλει ηΙεράΣύνοδος που εκπροσωπεί την Εκκλησία σύμφωνα με τον Καταστατικό της Χάρτη. Όμως, κατονομάζονται αιτητές όλα τα μέλητης Ιεράς Συνόδου που διαζευκτικάπροσφεύγουν στο Δικαστήριο καιυπό την ατομι­ κήαρχιερατικήτους ιδιότητα. 30 35 40 Θα ήτανχρήσιμο απότηναρχήν'αναφέρουμεσυνοπτικάτο ιστορικό που οδήγησε στην κατάθεση της αίτησης. Στις 12 ΙουνίουηΒουλήτωνΑντιπροσώπων -ψήφισετο νόμο ' Ό Περί Πρώτης Τροποποίησης του Συντάγματος Νόμος του 1989" που έχει επιφέρει ριζική μεταβολή των διατάξεωντου άρθρου 111 του Συντάγματος. Ο νόμος ψηφίστηκε με πλειοψηφία πέραν των δύο τρίτων του όλου αριθμού των Ελλήνων Βουλευτών. Παράτιςαντιρρήσεις τηςΙεράςΣυνόδου,πουδια­ τύπωσε την επομένητηςθέσπισης τουνόμου καιτο αίτηματης προς τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας γιααναπομπήτου νόμου ή αναφοράτου στο Ανώτατο Δικαστήριο για γνωμάτευση, ο νόμος εκδόθηκε με δημοσίευση στην Εφημερίδα της 1945 Νικήτας.Δ. Ορθόδοξος Εκκλησία της Κύπρου

(1989)Δημοκρατίαςτις 17 Ιουνίου. Ηπαράγραφος (β)τουΑρθρου 149,στην οποία εδράζεται, ηαίτηση,ορίζειότιτοΑνώτατοΣυνταγματικόΔικαστήριοέχει αποκλειστικήδικαιοδοσία"ερμηνείαςτουπαρόντοςΣυντάγματος ενπεριπτώσειασάφειας". Θαπρέπειναλεχθείεδώότιηαρμο­ διότητα που απονέμει το Αρθρο 149 ασκείται, μετά το 1964, από το Ανώτατο Δικαστήριο βάσει των διατάξεων του Περί Απονομής τηςΔικαιοσύνης (ΠοικίλαιΔιατάξεις), Νόμου 1964 (33/64). 5 10 Ηδιαδικαστικήπρόσβαση στο δικαστήριοδεν είναι ανέλε­ γκτη. Ρυθμίζεται από το Διαδικαστικό Κανονισμό του Ανωτάτου ΣυνταγματικούΔικαστηρίου 1962 και συγκεκριμέ­ να τον Κανονισμό 15(β), που επικαλούνται οι αιτητές στην 15 προκειμένηπερίπτωση.Πατηνυποβολήαίτησηςμεαντικείμε­ νο την ερμηνεία του Συντάγματος σε περίπτωση ασάφειας απαιτείταιηπροηγούμενη άδειατουΔικαστηρίου. ΚατάτησυζήτησηοδικηγόροςτηςΕκκλησίας μεδιεξοδική 20 επιχειρηματολογία,πουανέπτυξεσταπλαίσιατηςνομολογίας, υποστήριξε ότι στο προκείμενο υπάρχεισυνδρομή όλων των προϋποθέσεων γιαπαραχώρηση άδειας. Τοθέματης "ασάφει- ' ας" εντοπίστηκε απότο συνήγορο στηδιάστασηγνώμηςμετα­ ξύ Εκκλησίας και Βουλής αναφορικάμε το νοηματικόπεριε- 25 χόμενο των διατάξεων του άρθρου 182 του Συντάγματος. Σύμφωνα μετην εισήγησητο στοιχείο της "ασάφειας",όπως προσδιορίστηκε από τη νομολογία, ενυπάρχει στο ίδιο το νομοθέτημα, που στο προοίμιο του υιοθετεί απόσπασμα από τη γνωμάτευση της πλειοψηφίας της Ολομέλειας του 30 Δικαστηρίου στηναναφοράτουΠροέδρουτηςΔημοκρατίαςν. ΒουλήςτωνΑντιπροσώπων

(1986)3Α.Α.Δ.1439στησελ. 1444' καιπουαφοράστην απαιτούμενηπλειοψηφίαγιαέγκυρητρο­ ποποίησητουΣυντάγματος.Παραθέτουμεαυτούσιο τοσχετι­ κό απόσπασμα. 35 'Το Ανώτατο Δικαστήριο κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι λόγοιπουπροβάλλονται γιατις τροποποιήσεις, μετονυπό κρίσηΝόμο,τωνΑρθρων63και66τουΣυντάγματος,όσον σοβαροί καιαν είναι,δεν είναι υπότις παρούσες συνθήκες 40 στην Κύπρο, επιτακτικότεροι της υπέρτατης πολιτειακής ανάγκηςναμηντροποποιηθούνταενλόγωΑρθρα63και66, 1946 3 ΑΛΛ. 5 10 15 20 25 30 35 40 ΟρθόδοξοςΕκκλησία της Κύπρου Νικήτας,Δ. οι πρόνοιες των οποίων αφορούνκαι τις δύο κοινότητες, χωρίςτησυμμετοχήΒουλευτώνκαιτωνδύοκοινοτήτωνστη •ψήφιση του υπό κρίση Νόμου,όπως απαιτείταιαπό την παράγραφο3 τουΑρθρου 182τουΣυντάγματοςενσχέσειμε τροποποίησημηθεμελιωδώνΑρθρων τουΣυντάγματος". ΕίναιηθέσητηςΒουλήςότιη Εκκλησίαδεννομιμοποιείται στοαίτηματηςεφόσονδενυφίσταταιεκκρεμήςδιαδικασία. Ή με άλλα λόγια δεν έχει δικαίωμανα ζητήσει τη γνώμη του Ανωτάτου Δικαστηρίου έξω απότα πλαίσια μίαςκανονικής αγωγήςήέστωμιαςδιαδικασίαςπουέχειδικαστικήυφή. Ηδιέ­ ξοδος όμως,ανάφερεοδικηγόροςτηςΒουλής,υπάρχει. Κάθε πολίτης,που είναι μέλοςτουπληρώματοςτης Εκκλησίαςκαι έχει θιγεί νομικό του δικαίωμα, έχει ελεύθερη πρόσβαση στο Δικαστήριο βάσειάλλων διατάξεωνγιαεπίλυση του θέματος. ΤοαίτηματηςΕκκλησίαςβρίσκεταιέξωαπότοόριοτηςδικαι­ οδοσίας του Αρθρου 149. Ταυπόλοιπα επιχειρήματα, που ο συνήγορος συνάρτησε με το υπάρχον νομολογιακό υλικό, έχουνσανάξονατοεννοιακόπεριεχόμενοτουόρου"ασάφεια" καιτηθέση ότι τοΑρθρο 182δενχρήζειερμηνείαςλόγωασά­ φειας. Ο Γενικός Εισαγγελέας της Δημοκρατίας που πήρε μέρος στη διαδικασία σαν "φίλος του Δικαστηρίου" (AMICUS CURIAE),περιορίστηκεσεμιαενδελεχήκαιχρήσιμηαναφορά στηνπορείατηςνομολογίαςστοεξεταζόμενο ζήτημα. ΤοΆρθρο 149 έχειδικαιοδοτική υπόστασηη δεαρμοδιότη­ τα που δημιουργεί ανήκει αποκλειστικά στο Ανώτατο Δικαστήριο: Αίτηση Γεωργίου Ααδά και Αλλων

(1985)3 Α.Α.Δ. 2823, 2827και2828. Η παράγραφος (β)τουάρθρου έτυχεομοιόμορφηςδικαστικήςερμηνείαςτόσον απότηναπώ­ τερη όσον και την πιο πρόσφατη νομολογία. Με μοναδική παρέκκλισηαπόφασητου1963,πουυιοθέτησετηνερμηνευτική προσέγγιση της έννοιας "ασάφεια"που επικρατεί στο κοινό δίκαιο: Πετρίδης ν.ΕλληνικήςΚοινοτικήςΣυνέλευσης

(1963)2Α.Α.Δ.417,426καΐ427. Τα εννοιολογικά στοιχεία του όρου "ασάφεια"(που απαντάται στο Αρθρο 149(β) έχουν επίκεντρο την ύπαρξηαντιγνωμίαςήδιχογνωμίας,εκτόςάλλων,καιμεταξύτωνενδιαφε­ ρομένωνμερώναναφορικάμετοαληθινόνόηματηςδοσμένης 1947 Νικήτας,Δ. Ορθόδοξος Εκκλησία της Κύπρου

(1989)συνταγματικής διάταξης.Ηόπο\\η\ αυτήδιατυπώθηκεπρώτα στην υπόθεση ΕπιτροπήςΣιτηρών Κύπρου ν.Συνεργατικής ΠιστωτικήςΕταιρείαςΝέαςΒατνλής4ΑΆ.Σ.Δ.91,και92και 93.Έκτοτε στις περιπτώσεις πουανέκυψε το θέμαεφαρμόζε­ ταιαπαρέγκλιταοορισμός πουέδωσε η παραπάνωαπόφαση. 5 Το πιο πρόσφατο παράδειγμαείναι ηαπόφαση στην υπόθεση Ααδά, ανωτέρω. Οι αποφάσειςαυτέςαποτελούν,εξαιτίας του κύρους της προέλευσης τους,δεσμευτικό καθοδηγητικόπαρά­ γοντακαιδενπροκύπτειαναγκαιότηταανατροπήςτους. 10 Οιδικαστές ΠικήςκαιΚούρρης,παράτη διαφωνίατουςμε τηναπόφασητηςπλειοψηφίας στηνυπόθεσηΑαδά ωςπροςτο πλαίσιο,θέσηκαιχαρακτήρατουΑρθρου 149στησυνταγματι­ κήδιάρθρωσηκαιτις επιφυλάξεις πουδιατηρούνωςπροςτην ορθότητα της γνώμης της πλειοψηφίας, κρίνουν ότι δεν συντρέχουν ικανοποιητικοί λόγοι που να δικαιολογούν από­ κλιση από τη γνώμη της πλειοψηφίας. Ιδιαίτερα ενόψει του γεγονότος ότι το θέμα αφορά την ευχέρεια προσφυγής στο δικαστήριο. 15 20 Η επισήμανση του υπάρχοντος νομολογιακού υλικού μας οδηγεί αναπότρεπτα στη διαπίστωση ότι αποτελεί αυστηρή προϋπόθεσηγιαπαραχώρησηάδειαςπροςέναρξηδιαδικασίας σταπλαίσιατουΆρθρου 149ηύπαρξη ασάφειαςδιάταξηςτου ΣυνταγματικούΝόμουμετηνέννοιαπουπροεκθέσαμεκαιπου 25 χρήζει ερμηνείας. Υπάρχει όμως και μια άλλη προϋπόθεση. Αφορά στο παραδεκτό μίας αίτησης προς το Ανώτατο Δικαστήριο. Ηδικαιοδοσία του δικαστηρίου μπορεί ναυπάρ­ ξει μόνο ότανοαιτώνέχειάμεσο έννομο συμφέρον. 30 Από τα πιο πάνω φαίνεται ότι υπάρχει εκ πρώτης όψεως θέμα ασάφειαςτου Άρθρου 182.3 του Συντάγματοςσε συσχε­ τισμό μεάλλαάρθρακαιειδικάτο Άρθρο

1. Ενόψει τουΆρθρου 111τουΣυντάγματοςκαιτουεπίμαχου 35 νομοθετήματος ικανοποιείται η προϋπόθεση της ύπαρξης εννόμου συμφέροντος. Κατάσυνέπεια το Δικαστήριο εκδίδει τηνακόλουθηδιατα­ γή: 40 1) Χορηγείται άδειαστην Ελληνική ΟρθόδοξηΕκκλησίατης 1948 3ΑΛΛ. Ορθόδοξος Εκκλησία της Κύπρου Κύπρουηοποίαεκπροσωπείταιαπό τηνΙεράΣυνοδότης για έναρξη διαδικασίας δυνάμει της παραγράφου (β)του Αρθρου 149 του Συντάγματοςγιατην ερμηνεία της ισχυ­ ριζόμενης ασάφειαςτουΆρθρου 182.
2. 5 10 2) Ηδιαδικασίανααρχίσει μεκαταχώρησηαίτησης μέσα σε δεκαπέντε μέρες από σήμερα. Η αίτηση να συνοδεύεται από γραπτή έκθεση που να καθορίζει την ισχυριζόμενη ασάφεια και στην οποία να εκτίθενται οι απόψεις των αιτητών. 3) Ηαίτησηναεπιδοθεί στη Βουλήτων Αντιπροσώπων και τοΓενικό ΕισαγγελέαωςΝομικόΣύμβουλοτουΠροέδρου τηςΔημοκρατίας. 15 20 4) Η Βουλήτων Αντιπροσώπων καιο Γενικός Εισαγγελέας έχουν το δικαίωμα να καταχωρήσουν και να επιδώσουν στους αιτητές γραπτήέκθεση των απόψεων τους, αναφο­ ρικά με την ισχυριζόμενη ασάφεια, μέσα σε δεκαπέντε μέρες απότην επίδοσητηςαίτησης. 5) Ηαίτηση πουθαυποβληθεί ορίζεταιγιαακρόασηστις 16 Οκτωβρίου 1989 καιώραν9:30 π.μ. 25 ΑΡΤΕΜΙΔΗΣ, Δ.: Λυπούμαι που θα διαφωνήσω με το σύνολο των συναδέλφων μου. Μετά όμως από βασανιστική σκέψηθεώρησα χρέος μου να διατηρήσω τις απόψεις μου, τις Όποιες καιπροχωρώνα εκφράσω. 30 Με την κρινόμενη αίτηση η Αυτοκέφαλος Αγιωτάτη Ορθόδοξος και Αποστολική ΕκκλησίαςτηςΚύπρου,που εκπρο­ σωπείται από την Ιερά Σύνοδο, ζητά άδεια από το Ανώτατο Δικαστήριο, βάσει του Καν. 15

(2)(β) του Διαδικαστικού Κανονισμού του Ανωτάτου Συνταγματικού Δικαστηρίου του 1962, για την έναρξη διαδικασίας δυνάμει του Άρθρου 149(β) του Συντάγματος,πουπρονοεί τα εξής: 35 'Το Ανώτατον Συνταγματικόν Δικαστήριον κέκτηται αποκλειστική δικαιοδοσίαν 40 (α) 1949 Αρτεμίδης,Δ. ΟρθόδοξοςΕκκλησία της Κύπρου

(1989)(β) ερμηνείαςτουπαρόντοςΣυντάγματοςενπεριπτώσει ασάφειας,λαμβανομένουυπ'όψινκαιτουκειμένου των συμφωνιών Ζυρίχης της 11ης Φεβρουαρίου, 1959, και Λονδίνου της 19ης Φεβρουαρίου, 1959 κατάτετογράμμακαιτοπνεύμααυτών". Τα κριτήρια που ισχύουν για την εφαρμογή του Άρθρου 149(β) του Συντάγματος,τόσο στο στάδιοτηςπαροχής άδειας γιατηνέναρξηδιαδικασίαςδυνάμειτωνπρονοιώντουγιαερμη­ νείααπότοΑνώτατο Δικαστήριοπερίπτωσηςασάφειαςδιατάξεως του Συντάγματος, όσο και στην εξέταση της ουσίας της αιτήσεως, έχουνπρόσφατακαθοριστείστηνυπόθεσηΑαδάςκαι Άλ)Αΐ

(1985)3 Α.ΑΛ σελ.2823 και2845 αντίστοιχα 5 10 Ηαπόφασηστηνπιοπάνωυπόθεσηελήφθη απότηνπλειο- 15 ψηφία της Ολομέλειας τουΑνωτάτου Δικαστηρίου και ευθυ­ γραμμίζει τη νομολογία πάνω στο ζήτημα. Το Ανώτατο Δικαστήριο έχει υποχρέωση να ακολουθήσει την αιτιολογία τηςαπόφασηςαυτήςγιατίπαρέκκλισηαπόπρόσφατηνομολο­ γίατουθαήτανενάντιαστηναρχήτουεπιθυμητούτηςβεβαιό- 20 τηταςτουΔικαίου. ΣτηνυπόθεσηΑαδάςκαιΆλλοιαιτούντεςήσανοιβουλευ­ τές του Δημοκρατικού Κόμματος,οι οποίοι ζητούσαν άδεια, δυνάμει του Καν. 15

(2)(β) για έναρξη διαδικασίαςβάσει του 25 Άρθρου 149(β) τουΣυντάγματος, γιαερμηνείαλόγωασάφειας τουΑρθρου 72τουΣυντάγματοςαναφορικάμετηνεκλογήτου ΠροέδρουτηςΒουλής των Αντιπροσώπων. ΤοΑνώτατο Δικαστήριο έδωσε την άδεια,αντικείμενο της αίτησης,η δεαιτιολόγησητουβασίστηκεπάνωσεδύολόγους, που εφαρμόζονται, κατάτηνγνώμημου, άμεσαστηνκρινόμε­ νηαίτηση.Οιλόγοιαυτοίείναιοιεξής: 30 (α)Οι αιτούντες βουλευτές επηρεάζονταν άμεσα από την 35 ερμηνείακαιεφαρμογήτουάρθρου72τουΣυντάγματος αναφορικάμετηνεκλογήτουΠροέδρουτηςΒουλήςτων Αντιπροσώπων και επομένως ενομιμοποιούντο στην καταχώρηση της αίτησης. Πρόσθετα το Ανώτατο Δικαστήριοδεχόμενοτηναίτησηγιαάδεια,ανέφερεότι 40 ηεκλογήτουΠροέδρουτηςΒουλής τωνΑντιπροσώπων είχε ύψιστη πολιτειακή σημασία. Γι' αυτό το λόγο το 1950 3 AAA. Ορθόδοξος Εκκλησία της Κύπρου Αρτεμίδης, Λ. Δικαστήριο έκρινε ότι έπρεπε να επιληφθεί της αίτησης. 5 10 15 20 25 30 35 β) Εκ πρώτης όψεως υπήρχε προς εξέταση θέμαασάφειας του Άρθρου 72 του Συντάγματος, σε συσχετισμό με το Άρθρο 78.

1. Τα γεγονότα της υπόθεσης σε συντομία ήσαν ως εξής: Η εκλογή Προέδρου της Βουλής των Αντιπροσώπων αναμενό­ ταν να έχει προβληματική εξέλιξη, λόγω της αριθμητικής δύναμης των κομμάτων, σ'αυτή, γιατί το Άρθρο 72 του Συντάγματος προβλέπει μεν ότι ο Πρόεδρος της Βουλής είναι Έλληνας και εκλέγεται από τους βουλευτές της Ελληνικής Κοινότητας, αλλά δεν κάμνει οποιαδήποτε πρόνοια του είδους της πλειοψηφίας που πρέπει να εξασφαλιστεί για την εκλογή του,ενώ το Άρθρο 78.1 κάμνει γενική πρόνοια γιατην πλειοψηφία που χρειάζεται για τους νόμους και αποφάσεις της Βουλής των Αντιπροσώπων καθορίζονταςτην απλή πλει­ οψηφία των παρόντων και ψηφιζόντων βουλευτών. Ενόψει δηλαδή των προνοιών των δύο Αρθρων εδημιουργείτο ασάφειαως προςτοείδος τηςπλειοψηφίας πουχρειαζότανγιατην εκλογή του Προέδρου της Βουλής. Ετίθετο επίσης το παράλ­ ληλο ερώτημα κατά πόσο η εκλογή αυτή ήταν "απόφαση" της Βουλής, μέσα στην έννοια του όρου του Άρθρου 78.1,ώστενα ισχύσουν οι πρόνοιες του αναφορικά με την προβλεπόμενη πλειοψηφία, σε συνδυασμό μετο Άρθρο
2. Από ταπιο πάνω συνάγονται, κατά την κρίση μου,τα εξής αναφορικά με τα κριτήρια που εκ πρώτης όψεως πρέπει να υπάρχουν για την παραχώρηση άδειας, βάσει των προνοιών του Καν. 15

(2)(β), για την έναρξη διαδικασίας δυνάμει του Άρθρου 149(β) για ερμηνεία της προβαλλόμενης στην κρινόμε­ νη αίτηση ασάφειαςτου Άρθρου 182.3 του Συντάγματος:

1. Οι αιτούντες πρέπει να δείξουν ότι επηρεάζονται άμεσα απότην ερμηνεία καιεφαρμογήτου Άρθρου αυτού.
2. Πρέπεινακαταδεικτείπως φαίνεταιναυπάρχειπροςεξέ­ ταση θέμα ασάφειας διατάξεως του Συντάγματος στην υπόκρίση αίτησητουΆρθρου 182.3, και 40
3. Ηλύσητης ασάφειαςαπότο Ανώτατο Δικαστήριο επιζη­ τείται για να εφαρμοστούν ορθά οι διατάξεις του 1951 Αρτεμίδης,Δ. Ορθόδοξο;Εκκλησία τη;Κύπρου

(1989)Συντάγματοςσεεκκρεμέςζήτημα. Η Ιερά Σύνοδος στην κρινόμενη αίτηση πληροί, κατά τη γνώμη μου,το πρώτο κριτήριο καιβέβαιαδεναμφισβητείται ότιπρόκειταιπερίζητήματοςύψιστης πολιτειακήςσημασίας. Δεν ικανοποιείόμως, κατάτηνκρίσημου, ταυπόλοιπαδύο κριτήρια. Απλή ανάγνωσητου επίδικου Αρθρου 182

(3),που ενώ γινόταν συνεχής αναφορά σ'αυτό με τον αριθμό του,δε διαβάστηκεδιάζώσης, αποδεικνύειπωςδενπαρουσιάζειοποίαδήποτεασάφεια. Τοδιαβάζω: 5 10 182.3 "Διάτηνψήφισινοιουδήποτενόμουπερί τροποποιή­ σεως απαιτείταιπλειοψηφία περιλαμβάνουσα τουλάχιστον ταδύοτρίτατουόλουαριθμούτωνειςτηνελληνικήνκοινό- 15 τητα ανηκόντων βουλευτών και τουλάχιστον τα δύοτρίτα τουόλου αριθμούτων εις τηντουρκικήνκοινότητα ανηκό­ ντωνβουλευτών". Πρόσθετα,ανυπήρχεη ισχυριζόμενηασάφειαηεπίλυσητης δενθααφορούσεσεεκκρεμέςζήτημαπουθαοδηγείτοστηνόμι­ μη τελεσφόρηση του, εφόσον ο επίδικος Νόμος 95/89, έχει ψηφιστεί καιεκδοθεί μετηδημοσίευση τουστην επίσημη εφη­ μερίδα. 20 25 Η ουσία της υπόθεσης επικεντρώνεται στην εισήγηση των δικηγόρωντηςΙεράςΣυνόδου,ότιηασάφειααναφορικάμετην ερμηνεία του Άρθρου 182

(3)του Συντάγματοςέχειπροκύψει μετά τη γνωμάτευση του Ανωτάτου Δικαστηρίου στην Αναφορά 1/86 Πρόεδρος της Δημοκρατίας ν. Βουλής των 30 Αντιπροσώπων

(1986)3 ΑΑ.Δ. 1439.Οικρίσιμες λέξειςπεριέ­ χονται στηνπαράγραφο5τηςαπόφασηςτηςπλειοψηφίαςτης Ολομέλειας. Παραθέτωαυτούσιατηνπαράγραφοαυτήμευπο­ γραμμισμένες τιςυπόαναφοράλέξεις. 35 'Το Ανώτατο Δικαστήριο κατέληξε στο συμπέρασμαότι οι λόγοιπουπροβάλλονταιγιατις τροποποιήσεις,μετονυπό κρίση Νόμο,των Άρθρων 63και66τουΣυντάγματος,όσον σοβαροί καιανείναι,δεν είναιυπότις παρούσεςσυνθήκες στην Κύπρο, επιτακτικότεροι της υπέρτατης πολιτειακής ανάγκηςναμηντροποποιηθούνταενλόγωΆρθρα63και66, οι πρόνοιες των οποίων αφοοούνκαι τις δύο κοινότητες. 1952 40 3 Α~ΑΛ. Ορθόδοξο;Εκκλησία τηςΚύπρου Αρτεμίδης, Α. χωρίςτη συμμετοχή Βουλευτώνκαιτωνδύοκοινοτήτωνστη ψήφιση του υπό κρίση Νόμου, όπως απαιτείται από την παράγραφο3 τουΆρθρου182τουΣυντάγματοςενσχέσει με τροποποίησημη θεμελιωδώνΆοθρωντου Συντάγματος". 5 ΣτοπροοίμιοτουεπίδικουΝόμουηΒουλήτωνΑντιπροσώπων στην αιτιολόγηση,ούτως ειπείν,τηςθέσπισης του αναφέρει ταεξής: 10 15 20 25 30 35 40 "Καιεπειδήη ΓνωμάτευσητουΑνωτάτουΔικαστηρίουστην ΑναφοράτουΠροέδρουτηςΔημοκρατίας αρ. 1/86σύμφωνα με την οποία κρίθηκε ως ανεπίτρεπτη η τροποποίηση των Αρθρων 63 και 66, που περιέχουν' διατάξειςπουαφορούν τόσοτηνελληνικήκοινότηταόσοκαιτηντουρκική,δενεμποδίζειτην τροποποίησησυ\α:αγματικών διατάξεωνπουαφο­ ρούνμόνοτηνελληνική κοινότητα,όπως είναιοιδιατάξεις τουΆρθρου 111του Συντάγματος. KmεπειδήτοΆρθρο 111τουΣυντάγματοςαναφέρεταιμόνο σε θέματα προσωπικού θεσμού πολιτών της Δημοκρατίας που ανήκουν στην ελληνικήκοινότητα και δεν αφορούνή επηρεάζουν μεοποιοδήποτετρόποτηντουρκική κοινότητα. κ.λ.π." Έτσι,οι δικηγόροι της ΙεράςΣυνόδουγια την υποστήριξη τηςεισήγησηςτουςγιατηνύπαρξηασάφειαςστηνερμηνείατου Άρθρου 182

(3)αναφέρτηκανκαιστην πιο πάνωπαράγραφο του προοιμίου του Νόμου,για να δείξουν ότι η Βουλήτων Αντιπροσώπων προχώρησε στην ψήφιση του επειδήθεώρησε πως η Γνωμάτευση στην Αναφορά 1/86 του Ανωτάτου Δικαστηρίου ερμηνεύει το Άρθρο 182

(3)του Συντάγματος κατάτέτοιο τρόποπουναδίδεισ'αυτήτηνεξουσίατροποποί­ ησηςΆρθρωντουΣυντάγματος τωνοποίων οιπρόνοιεςαφο­ ρούν μόνο στην Ελληνική Κοινότητα δίχως την ξεχωριστή πλειοψηφίατωνδύοτρίτωντωνΤούρκωναντιπροσώπωνστη Βουλή. Κατάτηγνώμημουηπιοπάνωεισήγησητωνδικηγόρωντης Ιεράς Συνόδου είναι παντελώς εσφαλμένη για τους εξής λόγους: Ηφράση"οι πρόνοιες των οποίων αφορούνκαιτις δύο κοινότητες" που παρεισέδυσαν στη Γνωμάτευση του Ανωτάτου Δικαστηρίουκαιπουυπογραμμίζωπιοπάνω,είναι 1953 Αρτεμίδης, Δ. Ορθόδοξος Εκκλησία της Κύπρου

(1989)OBITER DICTA,δηλαδή εκπερισσού και αχρείαστη γιατην απόφασητου επιδίκουζητήματοςστηαναφοράκαι επομένως δεναποτελεί μέρος της αιτιολόγησης της.Στηναναφοράαυτή το ζήτημαγια το οποίο κλήθηκε το Ανώτατο Δικαστήριο να γνωματεύσει ήταν κατά πόσο ο Νόμος, ο περί της Πρώτης 5 Τροποποιήσεως του Συντάγματος του 1986 που σκοπούσε στην τροποποίηση μη θεμελιωδών,Άρθρωντου Συντάγματος, ήτανσυνταγματικόςήόχι,ενόψειτουγεγονότος ότιδενψηφί­ στηκε από τη ξεχωριστή πλειοψηφία των δύο τρίτων των Τούρκων αντιπροσώπων,όπως ακριβώςτηνπαρούσαυπόθε- 10 ση.ΤοΑνώτατο Δικαστήριοπροχώρησε ναερευνήσειτοζήτη­ μααπότησκοπιάμόνοτουδικαίουτηςΑνάγκης, ανμπορού­ σεδηλαδήουπόκρίσηνόμοςναδιασωθείβάσειτωναρχώντου Δικαίου της Ανάγκης, καικατέληξε σε αρνητικήαπάντησημε συνέπεια να κηρυχθεί αντισυνταγματικός. Το ουσιαστικό 15 μέρος της αιτιολόγησης της Γνωμάτευσης περιέχεται στην παράγραφο5,πουπαραθέτωπιοπάνω.Αυτόκαιμόνοήταντο επίδικοζήτημαστην αναφοράκαιδενετέθηάλλονομικόθέμα για έρευνααπότο Ανώτατο Δικαστήριο καιεπομένως τίποτε άλλο δεν αποφασίστηκε. Πρέπει επίσης να επισημάνω ότι η 20 γνωμάτευση του Ανωτάτου Δικαστηρίου στην Πρόεδρος της Δημοκρατίας ν.ΒουλήςτωνΑντιπροσώπων, που αναφέρεται πιο πάνω, δόθηκε μετά από αναφορά του Προέδρου της Δημοκρατίαςστο Ανώτατο Δικαστήριο, τοοποίο ερεύνησετο ζήτημα, κατάπόσο δηλαδήο υπό κρίσηνόμος βρισκόταν σε 25 αντίθεση ή ασυμφωνία με διατάξειςτου Συντάγματος,βάσει του Άρθρου 142. Στηνυπόκρίσηαίτησηκαλούμεθα μόνο να αποφασίσουμε ανεκπρώτης όψεως υπάρχειασάφειααναφο­ ρικά με την εφαρμογή και ερμηνεία του Άρθρου 182

(3)του Συντάγματος και όχι να ερευνήσουμε αν η Βουλή των 30 Αντιπροσώπων προχώρησε στηψήφισητουΝόμου95/89 ακο­ λουθώντας ήμητιςδιατάξειςτου Συντάγματος. Είμαι επίσης τηςγνώμηςότιτοπροοίμιοενόςνομοθετήμα­ τος δεν λαμβάνεται υπόψη για να εξεταστεί κάτω από ποια 35 εντύπωση βρισκότανη Βουλή τωνΑντιπροσώπων αναφορικά μετο νομικό καθεστώς τηςχώρας,ώστενακριθείκατάπόσο ΆρθροτουΣυντάγματοςπεριέχει ασάφεια.Τούτο,στηνκρίση μου,εξαρτάταιαπότοπεριεχόμενο τηςσυνταγματικήςδιάτα­ ξης και μόνο, που ερμηνεύεται βάσει των γνωστών νομικών 40 αρχών περί ερμηνείας. Αυτό εξάλλου συνάγεται και από το περιεχόμενο του ίδιουτουεπίδικουΆρθρουπου διαλαμβάνει 1954 3 AAA. ΟρθόδοξοςΕκκλησίατηςΚύπρου Αρτεμίδης,Δ. ότιστηνεπίλυσητηςασάφειαςλαμβάνονταιυπόψητακείμενα τωνσυμφωνιών ΖυρίχηςκαιΛονδίνου κατάτογράμμακαιτο πνεύματους. 5 10 Γιατουςλόγουςπουαναφέρωπιοπάνω,θααπέρριπτατην αίτηση. Άδεια για έναρξη διαδικα­ σίας δυνάμει τον Άρθρου 149φ)χορηγείται κατά πλει­ οψηφία. 1955