3 ΑΛΛ. 21Νοεμβοΐον, 1989 [ΜΑΛΑΧΤΟΣ, Δ/στής] ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕΤΟΑΡΘΡΟ 146ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΕΛΕΝΗ Α. ΑΔΑΜΟΥ, Αιτήτρια, ν. ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, ΜΕΣΩ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ, Καθ'ων η Αίτηση. (Υπόθεση Αρ. 287/8S) 5 [0 Γεχ'ΐχέςΑρχές Διοικητικού Δικαίου — Α\·άκ/.ηση παράνομης διοικητικής πράξεως ενμενονς για τον πολίτη — Πάροδος ευλόγου χρόνου — Τότε μόνο επιτρέπεται η ανάκλησί], εάν τούτο επιβάλλουν λόγοι δημοσίου συμφέροντος ή ηανακαλούμενη πράξη στηρίχθηκε σεδόλια ή απατηλή εχέργεια του ενδιαφερομένου — Ανάκληση λόγω διαφορετικής εκτίμη σης των ίδιων δεδομέχχονδεν είχχιιεπιτρεπτή. Ερμηχτία νόμων — Απόφαση Υπουργικού Συμβουλίου με σκοπό την απάμβλννση των συνεπειών τηςΤουρκικής εισβολής — Ηερμηχτία πρέπει να είναι τε).εολογική. Λέξεις και Φράσεις—"Μάχιμος κατοικία" στην απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου αρ. 13503 της 19ηςΣεπτεμβρίου 1974 σχετικά με την έκδο σηπροσφυγικών ταιποτήτωχ'. 15 20 Η αιτούσακατάγεται απότη Γύψου. ΜετάτηνΤουρκική εισβολή και επειδή δεν ήταν \τ>μφευμένηεμφανίζετο ως εξαρτώμενο πρόσωπο της μητέραςτης στην προσφυγικήταυτότητα της τελευταίας. Το 1980 και μετάτο γάμο της πήρεδικήτης προσφυγική ταυτότητα. Το 1987 υπέβαλεαίτηση γιααντικατάστασητης. Μεβάσηδιαφορετική αντίλη ψη για τα ίδια δεδομέναο καθ'ουη Αίτηση Ακυρώσεως αρνήθηκε να ανανεώσει την προσφυγικήτης ταυτότητα επί τω ότι, επειδή κατά τον 2723 Αδύμου ν.Δημοκρατίας
(1989)αμέσως πριναπό την εισβολήχρόνο εργαζόταν ως οικιακή βοηθόςσε οικογένεια στη Λευκωσία,ημόνιμηδιαμονή τηςδεν ήτανστηΓύψου, αλλάστηΛευκωσία. Οι νομικές αρχές, πουεφάρμοσετο Ανώτατο Δικαστήριο, ακυρώνοντας τηνεπίδικηαπόφαση,προκύπτουν επαρκώς απότις πιοπάνω περιληπτικέςσηιιειώσεις. 5 Η επίδικηαπόφαση οχυρώνεται χωρίςδιαταγή γιαέξοδα. \Q Αναφερόμενες υποθέσεις: Μαραθοβουχ'ίώτης ν.Θεοδότου(19S2) 1 ΑΛΛ. 35, 15 Χατζηπαναγήν. ΔημοκρατίαςκαιΑλλου(19S9) 3ΑΛΛ. 1079, Andreou v. Republic (19S5) 3C1..R. S09, 20 Yiorgallidesv. P.S.C. (19S6) 3C.L.R. 99. Προσφυγή. Προσφυγή εναντίον της άρνησης των καθ'ων ηαίτησηνα αντικαταστήσουντηνπροσφυγικήταυτότητα τηςαιτήτριας. 25 Α. Σ.Αγγελίδης, γιατην Αιτήτρια. Α. Βασιλειάδης, Δικηγόρος της Δημοκρατίας Β', για τους Καθ'ωνη αίτηση. ΜΑΛΑΧΤΟΣ, Δ.: Ανάγνωσε την ακόλουθη απόφαση. Με την παρούσα προσφυγή η αιτήτρια προσβάλλει την πράξη και/ήαπόφασητου καθ'ου ηαίτηση ημερομηνίας 8.1.1988με τηνοποίααπέρριψετοαίτηματηςγιααντικατάστασητηςπρο- 35 σςρυγικής ταυτότηταςτης και με την οποίαέκρινεότι ησυνή θης διαμονή της πριν την Τουρκική Εισβολή δεν ήταν σε Τουρκοκρατούμενηπεριοχή. Η αιτήτρια γεννήθηκε στη Γύψου και κατάτο χρόνο της 40 Τουρκικής Εισβολήςήτανανύπανδρη. Αμέσωςμετάτηνεισβο λήημητέρατηςαιτήτριαςπήρετηνπροσφυγικήταυτότηταμε 2724 30 3 ΑΛΛ. Αδάμον ν.Δημοκρατίας Μαλαχχός,Δ. αριθμό 64054 στην οποίακαταχωρήθηκεως εξαρτώμενο πρό σωπο η αιτήτρια. Η αιτήτρια πήρε δική της προσφυγική ταυτότητα μετά τον γάμο της το 19S0, αφού διαγράφη/.ε από την ταυτότητα τη; μητέρας της. Για την έκδοση της ταυτότητας της λήφθηκε υπόψη βεβαίωση του εργοδότη τη;αιτήτριαςκατάτον ουσιώ δηχρόνο ότι ημόνιμη κατοικίατηςπριν και μέχρι την εισβολή ήταν το χωριό Γύψου. 10 20 25 Στις 14.5.1987ηαιτήτριαυπέβαλεαίτησηγιααντικατάστα σητης προσφυγικής τηςταυτότητας. Γιαυποστήριξη της αίτη σης της κατέθεσε βιογραφικό σημείωμα σύμφωνα με το οποίο από το 196S μέχρι και την εισβολήεργαζότανως οικιακήβοη θόςστην οικογένεια Στ.Λωρεντζιάδη στηΛευκωσία καιδιέμε νε εντός της οικίας τους. Όπως η ίδια ανάφερε κάθε Σαββατοκύριακο πήγαινε στη Γύψου στους γονείς της. Από έρευνα που έγινεφάνηκεότι: α) Ηαιτήτριαείναικαταχωρημένηστους εκλογικούς κατα λόγους 1972-73 στην οδό Ροτσίδη αρ. Γ Στρόβολος. Αυτή είναι ηδιεύθυνση της οικίας Λωρεντζιάδη. β) Η καΛωρεντζιάδου, ηοποίαστις 9.2.1981 έδωσε βεβαί ωση διαμονής της αιτήτριαςστη Γύψου, διευκρίνισε ότι ηαιτήτριαπηγαινοερχόταν στο χωριό τηςκαι έμενε στο σπίτι τηςόποτεχρειαζόταν. ΤαΣαββατοκύριακαπήγαι νε πάντοτεστοχωριό της. 30 γ) Από πληροφορίες που πάρθηκαν απόκάτοικο Γύψου,η αιτήτρια εργαζόταν ως οικιακή βοηθός στη Λευκωσία, διέμενε στη Λευκωσία και πήγαινε στη Γύψου τα Σαββατοκύριακα. 35 δ) Από ότι ανάφερε ο Γραμματέας της Συνεργατικής Γύψου η αιτήτρια είχε καταθέσεις στη Συνεργατική Γύ\|Κ)υ. 40 Μεβάσηταπιοπάνωησυνήθηςδιαμονήτηςαιτήτριαςπριν και μέχρι την εισβολήδε θεωρήθηκε το χωριό της Γύψου που είναιΤουρκοκρατούμενη περιοχή,αλλάηΛευκωσία, στην οδό Σάββα Ροτσίδη αρ. 1 το σπίτι των εργοδοτών της. Ως εκ τού2725 Μαλαχτός, Δ. Αδύμουν.Δημοκρατίας
(1989)του η αίτηση δεν εγκρίθηκε και ηπροσφυγική τηςταυτότητα ακυρώθηκε. Στηναιτήτριακοινοποιήθηκεη πιοπάνωαπόφα σημεεπιστολήημερομηνίας8.1.
- Παραθέτωαυτούσιατην επιστολή: 5 "ΗαίτησησαςπουυποβλήθηκεστοΓραφείομαςγιααντι κατάστασητης προσφυγικής σας ταυτότητας,με αρ. 54663 Δ.Τ. 3134S0 μελετήθηκε προσεχτικά και λυπούμαι να σας πληροφορήσω ότι δεν κατέστη δυνατόνα εγκριθεί. Ως εκ τούτουη προσφυγικήταυτότηταμεαρ.54663 ακυρώθηκε. 10
- Η πιο πάνω απόφαση βασίζεται στο γεγονός ότι η συνήθης διαμονή σας πριν τηνΤουρκική εισβολή δενήταν οποιαδήποτετουρκοκοατούμενηπεριοχή." 15 Οινομικοί λόγοιπάνωστουςοποίουςβασίζεταιηπαρούσα προσφυγήείναι OL πιο κάτω: Οκαθ'ουηαίτησηπήρετηνπροσβαλλόμενη απόφασηχωρίς νακάμειτηδέουσαέρευνακαιενεργώντας υπόκαθεστώςπλά- 20 νης όσον αφορά τον τόπο μόνιμης κατοικίας της αιτήτριας. Επίσηςη απόφασητουκαθ'ουη αίτησηλήφθηκεκαθ'υπέρβα ση ή κατάχρησηεξουσίας που είχεσαναποτέλεσμα ανάκληση ευμενούς διοικητικήςπράξης. 25 Γιανα μπορεί κάποιοςναθεωρηθεί δικαιούχος προσφυγι κήςταυτότηταςπρέπειναείχεαμέσως πριναπότηνΤούρκικη εισβολή την μόνιμη κατοικία του στις κατεχόμενες σήμερα περιοχές, όπως απαιτεί το Σχέδιο Βοηθείας Εκτοπισθέντων και Παθόλαων που είλ'αι ενσωματωμένο στην απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου αρ. 13.503 ημερομηνίας 19.9.
- 30 Στοπιοπάνωσχέδιοαναφέρεται: "
- ΟΡΙΣΜΟΙ 35 (αΙΕκτοπισθεύ: Διάτουςσ/οπούς τουπαρόντοςΣχεδίουΒοηθείας εκτοπισθείς θεωρείταιτοάτομοντουοποίου: (ι) Ημόνιμος κατοικίαευρίσκεται εις κατειλημμέ2726 40 3 \ΛΛ. Αδύμουν.Δτιμοκηατίας Μαλαχτός, Δ. νηλ' υπό των Τούρκων περιοχήν, ή κατέστη απροσπέλαστος,ή 5 10 (ιι)Η μόνιμος κατοικία ευρίσκεται εις περιοχή η οποία εξεκενώθη κατόπιν υποδείξεως της Εθνικής Φρουράςήεκηρύχθηεπικίνδυνος,ή" Στο Λεξικό της Δημοτικής. Ορθογραφικό - Ερμηνευτικό Ετυμολογικό, οόρος "μόνιμος" σημαίνει σταθερός(αυτόςπου μένειστολ'ίδιοτόποήστην ίδιακατάσταση-(όχιπροσωρινός). Στο βιβλίο του καθηγητή του Πανεπιστημίου Αθηνών Κωνσταντίνου Ι. Σημαντήοα. Γενικαί Αρ/αί του Αστικού Δικαίουαναφέρονται ταακόλουθαστη σελ.251-252 σχετικάμε τονορισμό της '"κατοικίας": 15 20 25 30 35 40 "Κατοικία είναι ο σταθερός νομικός δεσμός φυσικού προσώπουπροςωρισμέλον τύπονκαιδητοντόπονοοποί οςκατάκύριον λόγον καιμονίμως αποτελείτοκέντρρντης οικονομικής και λοιπής κοινωνικής εν γένει δραστηοιότητος του φυσικού αυτούπροσώπου. Διάφορος της έλ^οιας τηςκατοικίαςείλ'αι ηδιαμονή, δηλαδήτο τοπικόν σημείον όπου το φυσικόν πρόσωπον ευρίσκεται προσωρινώς και χωρίς την πρόθεσινμονίμουεγκαταστάσεως Δύοστοι χεία απαιτούνται,διά \α έχη κανείς ωοισμένον τόπον ως κατοικίαν: έλ'α πραγματικόν και ένα βουλητικόν, α) Το πραγμαηκόν ήιν,ικόν στοιχείον (corpus ήfactum) είναι η πραγματικήεγκατάστασιςτου φυσικούπροσώπου εις ωρισμένον τόπον. Πρόκειται περί καθαρώςτοπικής σχέσεως και αποτελείτηνκατάταανωτέρωέννοιαντηςόιαμολτίς. β) Διά ναθεωρηθεί όμως ότι εις ωρισμένον τόπον έχεικανείς κατοικίαναπαιτείταιπροςτούτοιςνα συντρέχει και τοβου λητικόν στοιχείον. animus manendi, ήτοι η βούλησις του φυσικούπροσώπου να εγκατασταθείμονίμως ειςτοντόπον αυτόν με την πρόθεσιν να τον χρησιμοποιήσει ως το κέντρον των βιοτικών του σχέσεων.Ο εκ Λαρίσσηςσπου δαστής,φερ' ειπείν οδιαμένωνχάριντωνσπουδώντου εις Ιωάννινα δεν αποκτάεκεί κατοικίαν,διότι προφανώςδεν έχειτηνβούλησιν λ·αεγκατασταθείοριστικώς ειςΙωάννινα. Ηύπαρξιςτηςπροθέσεως προςκτήσινκατοικίαςσυνάγεται κατ' αντικειμενικήν εκτίμησιν από την συμπεριφορά του προσώπουαυτήνκαθ' εαυτήν(αρκεί, δηλ.,αιπράξειςεγκα ταστάσεως να είναι τοιαύτης φύσεως, ώστε εξ αυτών να 2727 Μαλοχτός,Δ. Αδύμου ν.Ληιιοκηατίας
(1989)συνάγεται η συνδρομή της σχετικής βουλήσεως περί μονί μου εγκαταστάσεως/' ΛαμβάλΌλίας υπόψη την έλ-νοια των όρων "μόνιμος" και "κατοικία"καιταγεγονότατηςπαρούσαςυπόθεσης όπωςφαίνονταιπιοπάνωκρίνο;ότιδενήτανεύλογαεπιτρεπτόγιατους καθ'ων η αίτηση με βάση τα ενώπιον τους στοιχεία και την έννοιατωνπιοπάνωόρωνν' αποφασίσουνότιη συνήθηςδια μονήτηςαιτήτριαςπριντηνΤουρκικήεισβολήήτανηπόλιςτης Λευκωσίαςκαιόχι τοχωριό Γύψου. 5 10 Δεν πρέπει να ξεχνούμε ότι σκοπός της απόφασης του Υπουργικού Συμβουλίου πάνωστην οποία στηρίχθηκε ηεπί δικη απόφασηήταλ·λ·α βοηθήσει τους πληγέλπες απότην λαί λαπατηςΤουρκικήςεισβολής.Η ερμηνείανομοθετημάτων που 15 θεσπίσθηκαν με σκοπό την απάμβλυνση των συνεπειών της Τουρκικής εισβολής πρέπει να είναι τελολογική (puiposive construction) (ίδε ΜαοαΟοβοννιώτης ν. Θεοδότον
(1982)1 Α.Α.Δ.35). Θαήτανεντελούςέξω απότου;σκοπούς τηςαπό φασης του Υπουργικού Συμβουλίου ανστην παρούσαυπόθε- 20 ση και με βάσητα γεγολ'ότα τηςκρίλύταν απότο Δικαστήριο ότι ηαιτήτριαδεν είχετημόνιμητηςκατοικίαστο χωριότης. Υπάρχει επίσης ισχυρισμός εκ μέρους του δικηγόρου της αιτήτριας ότι ηπράξητης ακύρωσης της προσφυγικής ταυτότητας αποτελεί ανάκληση ευμε\ούς διοικητικής πράξης -της έκδοσης της ταυτότηταςοτις 10.2.S1 - λόγωτου μεγάλου χρο νικού διαστήματοςπου μεσολάβησε. Ο δικηγόρος των καθ'ων η αίτησηυποστήριξε ότι μπορούσεν' ανακληθείη πράξητηςέκδοσηςτηςταυτότηταςγιατίπρο κλήθηκε μεαπατηλήενέργεια της αιτήτριας. 25 30 Στην υπόθεση Σοφονλλης Χατζηπαναγή ν. Δημοκρατίας, (19S9) 3Α.Α.Δ. 1079 αλ-αφέρονταίτα εξής στις σελ.1086, σε 35 σχέσημετηναλ'ακληση μιαςδιοικητικήςπράξης: "Ηανάκλησηείναιεκτελεοτήδιοικητικήπράξηπουυπό κειται στην Αναθεωρητική Δικαιοδοσία του Δικαστηρίου. Με την αλ'ακληση εξαλείφεται η προηγούμενη πράξη. Η ανάκλησητων νόμιμων διοικητικών πράξεων είλ'αι επιτρε πτή, εφόσον δεν θίγονται δικαιώματα των πολιτών που 272S 40 3 Α.ΑΛ. 5 10 15 20 25 30 Αδάμου ν.Δημοκρατίας Μαλαχτός,Δ. δημιουργήθηκαλ- με την πράξη που ανακαλείται, ή για λόγους δημοσίου συμφέρολτος. Οι παράνομες πράξεις, δηλαδήπράξεις πουεκδόθηκανκατάπαράβασηνόμουκαι εκείνεςπουεκδόθηκανμεπλάλτιγιαταπράγματα, μπορούν ναανακληθούν. Η αλ'ακλησηόμωςδενεπιτρέπεταιύστερα από τηνπαρέλευση μακρούχρόνου,εκτός εάνλόγοιδημο σίουσυμφέρολ-τος επιβάλλουντηνανάκληση,ήηπράξηπου ανακαλείται στηρίχτηκε σε δόλια ήαπατηλή ενέργεια του ενδιαφερομέλουπροσώπου.Αλ'ακλησηλόγωδιάφορηςεκτίμηαηςτωνίδιω\'δεδομένωνδενείναιεπιτρεπτήκαιηπράξη της ανάκλησης ακυρ(ί>νεται. (Βλ. Πορίσματα Νομολογίας του Συμβουλίου της"Επικρατείας 1929-1959,σελ. 198-205, Σπηλιιυτοπούλου "Εγχειοίδιολ' Διοικητικού Δικαίου', σελ. 16S-173, Andrcou v. Republic (19S5) 3 C.L.R. 809 και Yiorgallidcs v.J'.S.C. (19S6)3C.L.R. 99.)'* Στην παρούσα υπόθεση η αιτήτρια που γεννήθηκε στη Γύψου. πο\) είλ'αι τώρα τουρκοκρατούμενη, καταχωρήθηκε αμέσως μετά την εισβολή στηλ' προσφυγική ταυτότητα της μητέρας της ως εξαρτώμε\Όπρόσωποκαιπήρεδικήτηςπρο σφυγικήταυτότηταμετάτογάμοτηςτο 1980. Γιατην έκδοση της ταυτότηταςτης λήφθηκαλ'υπόψη ταως άνωγεγονότα ως επίσης και βεβαίωση του εργοδότη τηςότι προ και μέχρι την εισβολήμόνιμη κατοικία της ήταλ'η Γύψου. Ως εκ τούτου ο ισχυρισμός ότιη προσφυγικήταυτότητατηςαιτήτριαςεκδόθη κεδολίως καιότι είλ'αι προϊόλ' πλάλτις περί ταπράγματαδεν ευσταθεί. Επίσηςδενμπορείλαγίλ'ειεπιτρεπτότογεγονός ότι η διοίκηση μετά τόσα χρόνια εκτίμησε διαφορετικά τα ίδια γεγονότα καιανακάλεσε την αρχικήδιοικητικήπράξη. Τέλος δεν υπάρχει ισχυρισμός ότι ηαλ'άκ/.ηοητης διοικητικής πρά ξηςέγινεγιασκοπούςδημόσιου συμφέροντος. Γιαταως άνωηπροσφυγή επιτυγχάνει καιη επίδικηαπό φαση ακυρώνεται. 35 Ουδεμίαδιαταγήως προςτα έξοδα. Η επίδικη απόφαση ακυ ρώνεταιχωρίςδιαταγήγια έξοδα. 40 2729