3 ΑΛΛ. 29 Νοεμβρίου. 19S9 [ΑΡΤΕΜΙΔΗΣ,Δ/οτής] ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕΤΟ ΑΡΘΡΟ 146 ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ODESSEY AGRICULTURAL A1RSPRAYING LTD, Αιτητές, ν. ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, ΜΕΣΩ ΚΕΝΤΡΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΠΡΟΣΦΟΡΩΝΚΑΙ ΑΛΛΩΝ, Καθ' ων η Αίτηση. (Υπόθεση Αρ. 144/89) 5 10 15 20 Προθεσμία καταχωρήσεως Αιτήσεως Ακυρώσεως — Εν περιπτώσει μη δημοσιεύσεως της πράξεως ή εν περιπτώσει παραλείψεως η προθεσμία άρχεται από της γνώσεως του προσφεύγοντος — • Υιοθέτηση αποσπάσματος από τα Πορίσματα Νομολογίας Συμβουλίου Επικρατείας 1929-1959, στη σελίδα 253. Η αιτούσα εταιρεία έλαβε μέρος σε διαδικασίαπροσφορών για καταπολέμηση του δάκου της ελιάς με αεροψεχασμούς. Το Κεντρικό Συμβούλιο Προσφορώνκατεκύρωσε την προσφοράυπέρ της αιτούσης,πλην όμως η απόφασηαυτή δεν κοινοποιήθηκε στην αιτούσα. Εν τέλει και χωρίς να ανακοινωθεί οτιδήποτε στην αιτού σα, τους αεροψεκασμούς ανέλαβε το ίδιο το Τμήμα Γεωργίας. Ενόψει του περιεχομένου επιστολής ημερομηνίας 21.11.1988 της αιτούσης προς τα αρμόδια τμήματα, προκύπτει αβίαστατο συμπέρασμα ότι τουλάχιστον κατά την ημέρα εκείνη η αιτούσα είχε πλήρη γνώση της αρνήσεως της διοικήσεως να της αναθέσει την εκτέλεση του έργου. Δεδομένου ότι η /;ίτηση Ακυρώσεως καταχω ρήθηκε εκτός προθεσμίας 75 ημερών απότης 21ης Νοεμβρίου 1988, το Ανώτατο Δικαστήριο την απέρριψε, αλλά λόγω της κατά παράβ α σ ι Ί των αρχών της χρηστής διοικήσεως συμπεριφοράς της διοι κήσεως στην παρούσα υπόθεση εξέδωσε διαταγήπληρωμής ποσού 2S41 OdesseyAgr. Airspr. Ltd v.Δημοκρατίαςκ.ά
(1989)ΛΚ100στηναιτούσα. Η αίτηση ακυρώσεως απορρί πτεταιμεΛΚΙΟΟέξοδασεβάρος τωνκαθ'ων ηΑίτηση. 5 Προσφυγή. Προσφυγή εναντίον της απόφασης του Κεντρικού Συμβουλίου Προσφορών ναμηνκατακυρώσειτηνπροσφορά για καταπολέμηση του δάκου της ελιάς με αεροψεκασμοΰς στουςαιτητές. ίο Α. Σ.Αγγελίδης, γιατουςΑιτητές. 15 Α. Ευαγγέλου, Ανώτερος Δικηγόρος της Δημοκρατίας,για τους Καθ'ωνη αίτηση. ΑΡΤΕΜΙΔΗΣ, Δ.: Ανάγνωσε την ακόλουθη απόφαση. Το Τμήμα Γεωργίας, Υπουργείο Γεωργίας, δημοσίευσε στην 20 ΕπίσημηΕφημερίδατηςΔημοκρατίαςστις29.4.1988ειδοποίηση (Αρ. 1157) γιατηνυποβολήπροσφορώνγιακαταπολέμησητου δάκου της ελιάς με αεροψεκασμούς. Η ειδοποίηση έγινεσύμ φωναμετονΚανονισμό 30τωνπερίΚυβερνητικών Αποθηκών Κανονισμών. Οι ενδιαφερόμενοι, όπως αναφέρεται στην πιο 25 πάνω ειδοποίηση,μπορούσανναπάρουντις λεπτομέρειες των όρων της προσφοράς απότην ΓραμματέαΠροσφορών, Τμήμα Γεωργίας. Οιόροι τηςπροσφοράςεκδόθηκανστις20.4.
- Οι προσφοροδοτες ήσαν μόνο δύο, ένας από αυτούς ηαιτήτρια εταιρεία,ηοποίακαιαπέστειλετηνπροσφοράτηςστοΚεντρικό 30 Συμβούλιο Προσφορών, που είναι το αρμόδιο όργανο γιανα αποφασίζει την κατακύρωση τους. Η απόφασητου οργάνου αυτού αναφορικά με την κατακύρωση των προσφορών είναι βάσειτηςνομολογίαςπροσβλητήμετοένδικομέσοτηςπροσφυ γής. Στα Πορίσματα Νομολογίας του Συμβουλίου της 35 Επικρατείας1929-1959, (ανατύπωση1969) αναφέρονταιταεξής σχετικά στησελίδα
- "Διά τας προμηθείας των αναγκαιούντων εις τας δημοσίας υπηρεσίας ειδών αρμοδία είναι η Υπηρεσία Κρατικών Προμηθειών,υπαγόμενηειςτοΥπουργείοντων Οικονομικών. Η παρά τηΥπηρεσία Κρατικών Προμηθειών λειτουργούσα 2842 40 3 Α.ΑΛ. 5 10 15 20 25 Odcsscy Agr. Airspr. Ltd v.Δημοκρατίαςκ.ά Αρτεμίδης, Δ. Επιτροπή Κρατικών Προμηθειών, αποτελεί όργανον της Διοικήσεως, ούτινος αιπράξεις,αναγόμεναιουχί εις διαχείρισιν περιουσίας, αλλ* εις άσκησιν διοικήσεως, είναι,καθ' εαυτάςπροσβληταίδιάτουενδίκου μέσουτηςαιτήσεως ακυρώσεως.". Μετά την υποβολή των προσφορών, που ανοίχθηκαν στις 13.5.1988 και εξετάστηκαν την 1.7.1988,καμιά ειδοποίηση δεν στάληκεστηναιτήτριαεταιρείααναφορικάμετηναπόφασητου Κεντρικού Συμβουλίου Προσφορών. Σαναποτέλεσμα,ηαιτή τρια άρχισε να απευθύνει σταδιακά επιστολές στο Γενικό Διευθυντή του Υπουργείου Γεωργίας και τον Πρόεδρο του Συμβουλίου Προσφορών ζητώνταςνα μάθειτην απόφασητων αρμοδίων τμημάτων αναφορικά μετις προσφορές,πουπροκηρύχθηκανδημόσια. Ηαιτήτριαέστειλεέξι συνολικά επιστολές, στις 13.4.88,20.6.88,22.7.88,25.7.88,31.8.88και21.11.
- Στο μεταξύ ανάθεσε την υπόθεση στο δικηγόρο της, ο οποίος στις 19.9.88 ζητούσε με επιστολή του το κείμενο της κατακύρωσης τηςπροσφοράςαπότο Κεντρικό ΣυμβούλιοΠροσφορών στους πελάτεςτου,γιατίέγινεήδηγνωστό πως πράγματιηπροσφορά είχε κατακυρωθεί σ' αυτούς. Στις 17.11.88 το Υπουργείο Οικονομικών έστειλε στο δικηγόρο της αιτήτριαςτοπρακτικό της απόφασης του Κεντρικού Συμβουλίου Προσφορών, που ελήφθη στις 16.7.
- Την απόφασηαυτήτου Συμβουλίου την παραθέτω αυτούσια γιατί αποτελεί το επίκεντρο της νομικής πτυχής στην κρινόμενη υπόθεση. "Προσφορές νια την διενέργεια αεοο\υεκασιιών νια καταπολέαηση τουΔάκουτης Ελιάς. 30 35 40 Αναφορικάμετιςπιοπάνωπροσφορέςκαιτηνεπιστολή σας με αρ. φακ. Στ. 1/88 ημερ. 21.6.88, σας πληροφορώ ότι το Κεντρικό Συμβούλιο Προσφορώναποφάσισεόπωςηδιενέρ γειατων αερο\ρεκασμώνκατακυρωθείστην εταιρείαOdessey , Agricultural Air SprayingLtd.,για 101ώρες εργασίας®£275.την ώρα και για τις υπόλοιπες 100 ώρες, ηεργασία να ανα ληφθεί απότοΤμήμασας.
- Παρακαλώόπωςδιαπραγματευτείτεμετηνπιοπάνωεταιρεία μείωση της τιμής, και μου κοινοποιήσετε τα αποτελέ σματα. 2843 Αρτεμίδιις,Δ. Odessey Agr. Airspr.Ltdv.Δημοκρατίαςκ.ά
(1989)3. Η προσφορά της εταιρείας Odessey Agricultural Air SprayingLtd.,καιη επιταγή μεαρ.6296432εσωκλείονται.". Στηγραπτήτουαγόρευσηοδικηγόροςτωνκαθ*ωνη αίτη ση,πρόβαλεδύοπροκαταρκτικές ενστάσεις γιατηναπόρριψη της προσφυγής επιπλέον του γενικού ισχυρισμού ότι η Δημοκρατία, όπως ρητά προβλέπεται στους όρους της προ σφοράς, δενήτανυπόχρεη ναδεκτείτη χαμηλότερηπροσφορά ήοποιαδήποτεάλλη,καιεπειδή τοέκρινεσυμφερότεροανέλα βεηίδιατους αεροψεκασμούς. Οιπροκαταρκτικές ενστάσεις είναιότι: (α)Η προσφυγή καταχωρίστηκε μετά την παρέλευση του χρόνου των 75 ημερώνπουη αιτήτριαέλαβεγνώση του γεγονότος ότιτοΤμήμαΓεωργίαςδενανέθετεσεαυτούς το έργο,αλλάανέλαβετο ίδιοτουςαεροψεκασμούςκαι, (β) Η προσβαλλόμενη απόφαση του Γενικού Συμβουλίου Προσφορών δεν είναιπράξη εκτελεστή, εφόσο σεαυτή δενπεριέχεταισαφής κατακύρωση τηςπροσφοράςστην αιτήτριχχ αλλάυπό όρους,δεδομένου ότι γινόταν εισή γησηστο Τμήμα Γεωργίας ναπροβεί σεδιαπραγματεύ σειςγιαπαραπέραμείωσητηςτιμήςστηνπροσφοράτης αιτήτριας.". 5 10 15 20 25 Ηεισήγηση ότιη προσφυγήκαταχωρίστηκεμετάτηνπερίο δο 75 ημερών απότο χρόνοπουηαιτήτριαέλαβεγνώσητης απόφασης του Τμήματος Γεωργίας να μην αναθέσει σε αυτή τους αεροψεκασμούς βασίζεται στα εξής γεγονότα. Στις 21.11.88η αιτήτριαέστειλεεπιστολή στοΓενικόΔιευθυντήτου 30 Υπουργείου Γεωργίας και Φυσικών Πόρων στην οποίαανα φέρει ότι,παρόλοπουτο Συμβούλιο Προσφορώναποφάσισε να δοθεί σε αυτή μέρος του έργου, εντούτοις, το Υπουργείο Γεωργίας δεν τους κάλεσε για επικύρωση τηςκατακύρωσης, την υπογραφήδηλαδήτης σχετικής συμφωνίας. Η αιτήτρια 35 επισημαίνει στην επιστολήαυτήότιηπερίοδοςτωναεροψεκασμών,γιατουςοποίους έγινανοι προσφορές,είχεουσιαστικά λήξει και παρέμεναν οκτώ μόνον ημέρες αεροψεκασμών. Προχωρεί δεναδιαπιστώσειότιήταναδύνατονατουςανατε θείτοέργο,δεδομιένουότιθαχρειαζόντουσαντρειςημέρεςγια 40 προετοιμασία,όπωςπρόβλεπεη προσφορά, καιμετάνασυνε χιστούνοιαεροψεκασμοίγια 101ώρες. Τέλοςηαιτήτριακατα2844 3 Α.Α.Δ. Odessey Agr. Airspr. Ltd v. Δημοκρατίαςκ.ά Αρτεμίδης, Δ. λήγειμεταεξής: 5 "Δίερωτούμαστεποίαθαείναιηεξήγησηπουθαδώσετεστον Γενικό Ελεγκτή, στο Υπουργείο Οικονομικών, στο ΣυμβούλιοΠροσφορών, στοΑνώτατοΔικαστήριο." Με βάση αυτά τα αδιαμφισβήτητα γεγονότα, ο δικηγόρος της Δημοκρατίας εισηγείται πως,εφόσο ηεπιστολή της αιτήτριας φέρει ημερομηνία 21.11.88,τουλάχιστο την ίδια ημέρα 10 περιήλθανστηγνώσητηςταγεγονόταπουαναφέρειστηνεπι στολήτηςαυτή,ότι δηλαδή το Υπουργείο Γεωργίας είχεανα λάβει το ίδιο τους αεροψεκασμούς και επομένως δενυπήρχε περίπτωσηνατουςανατεθείτο έργο. Ηπροσφυγή καταχωρί στηκε στις 28.2.89, πολύ πέραν των 75 ημερών από την πιο 15 πάνωημερομηνία. Οδικηγόροςτηςαιτήτριαςαφιερώνειμεγά λομέροςτηςαπαντητικήςτουγραπτήςαγόρευσηςγιανααντι κρούσειτονισχυρισμό αυτό. Συνοπτικάηθέσητουείναιότιη άρνηση του αρμόδιουτμήματοςνα επικυρώσει καιενεργήσει σύμφωνα μετην απόφασητουΣυμβουλίουΠροσφορώνείναι • 20 συνεχήςκαιεπομένωςη προσφυγή θαμπορούσενακαταχωρι στείοποτεδήποτεεφόσοακόμασυνεχίζεταιη άρνηση αυτή. Το Αρθρο 146.3 τουΣυντάγματοςπρονοείταεξής: 25 30 35 40 "Ηπροσφυγήασκείταιεντόςεβδομήκονταπέντεημερώναπό τηςημέραςτηςδημοσιεύσεως τηςαποφάσεωςήτηςπράξεως, ή,ενπεριπτώσει μη δημοσιεύσεως ή ενπεριπτώσει παραλεί ψεως,ixπόττJςJl^ipαςJt^ θενειςγνώσιν τουπροσφεύγοντος". (Ηυπογράμμισηδική μου) Αναφορικά δε με το στοιχείο της γνώσης της πράξης ή παράλειψης.πουαποτελεί τοαντικείμενο τηςπροσφυγής,στο ίδιο βιβλίο στο οποίο γίνεται αναφορά πιο πάνω, γράφονται ταεξής σχετικάστησελίδα253: "Μη κρινοποιηθείσης ή μη δημοσιευθείσης, συμφωνως προςταςανωτέρωαρχάς, διοικητικήςτινός πράξεως,έστω καιανηκοινοποίησιςήη δημοσίευσις επιβάλλεταιυπότου νόμου, η προθεσμία προς άσκησιν αιτήσεως ακυρώσεως άρχεται διά της πλήρους γνώσεως της πράξεως υπό του αιτούντος. Η πλήρης γνώσις κινεί την προθεσμίανκαιαν 2845 Αρτεμίδης, Δ. Odessey Agr. Airspr. Ltd v. Δημοκρατίαςκ.ά
(1989)έτιλάβηχώρανμεταγενεστέρως κοινοποίησις ήδημοσίευσις τηςπροσβαλλομένης επίακυρώσειπράξεως,ανδεδενλάβη χώραν ποσώς κοινοποίησις ήδημοσίευσις (εφ*όσον, προ φανώς, εις την συγκεκριμένην περίπτωσιν πρόκειται περί δημοσιεύσεως μη αποτελούσης συστατικόν στοιχείον δια την ύπαρξιν της πράξεως, διότι εάν η δημοσίευσις είναι στοιχείον συστατικό ηπαράλειψις αυτήςκαθιστάτην πράξιν ανύπαρκτον)αρκεί μόνηηπλήρης γνώσις, ίνακινήση την προθεσμίαν. Η αίτησις ακυρώσεως ούτω, εφ' όσον υφίσταταιπλήρηςγνώσις,δενθεωρείταιωςπροώρωςασκηθείσα. Ως γνώσις νοείται ηαναφερομένη εις το περιεχόμενον της πράξεως, μη απαιτουμένηςκαι πλήρους γνώσεως των λόγωνακυρότητρς αυτής:2312
(53). 5 10 15 Ηγνώσιςκινείτηνπροθεσμίαντηςαιτήσεως ακυρώσεως οσάκις είναι πλήρης καισυνάγεται ασφαλώς εκ των στοι χείωντουφακέλλουήεκτηςφύσεωςκαιτωνσυνθηκώνεκά στηςυποθέσεως. Νομολογιακούςέχουνκαθιερωθήτεκμήρια τίναγνώσεως, καιδη πλήρους,τηςπροσβαλλομένης πράξε ως. Τοιαύταείναι η υποβολή αιτήσεως θεραπείαςή ιεραρ χικής προσφυγής κατά της προσβαλλομένης πράξεως, η αίτησιςανακλήσεως,ήηαίτησιςαναθεωρήσεωςαυτής: 1716
(53). Επίσης εκρίθη ότι τεκμηριούται ηπλήρης γνώσις εξ υποβολήςαιτήσεωςπροςτηνΔιοίκησιν, ενη αναφέρεταιτο περιεχόμενον τηςπροσβαλλομένης πράξεως,ως επίσηςκαι εκτηςπαρόδουμακρούχρόνου απότηςεκδόσεως τηςπρά ξεως, ιδία δε αν υφίσταται προφανές ενδιαφέρον διάτην τύχηντης υποθέσεως". Στην κρινόμενη υπόθεση είναι γεγονός ότι ησυμπεριφορά τηςδιοίκησης πόρρω απέχειαπότουναήτανχρηστήγιατους εξής λόγους. Παρότι ηαπόφασητου Κεντρικού Συμβουλίου Προσφορών ελήφθηστις 16.7.88 στην αιτήτριαεταιρείαουδέ- 35 ποτέ εκοινοποιήθη, και αυτό όχι μόνο κατά παράβασητων θεσμίων της χρηστής διοίκησης αλλά και του Κανονισμού 42 των περί Κυβερνητικών Αποθηκών Κανονισμών, ο οποίος προβλέπει ρητά ότι η απόφαση του Κεντρικού Συμβουλίου Προσφορών πρέπει να αναρτάταιστην πινακίδα του και οι 40 επιτυχόντες και αποτυχόντες προσφοροδότες να ειδοποιού νται σχετικά. Ηκοινοποίηση της απόφασηςτου Συμβουλίου 2846 20 25 30 3 Α.Α.Δ. Odessey Agr. Airspr. Ltd v. Δημοκρατίαςκ.ά Αρτεμίδης, Δ. 5 10 15 20 Προσφορών έγινεστην αιτήτριαμεεπιστολήτουΥπουργείου Οικονομικών ημερ. 17.11.88μετά απότις επιστολές της,που αναφέρωπιοπάνω,προςτααρμόδιατμήματα καιτελικάτην επιστολήτουδικηγόρουτης, ημερομηνίας 19.9.88. Ηαπόφαση του Τμήματος Γεωργίας να μην αναθέσει στην αιτήτρια το έργο, αλλά να αναλάβει το ίδιο τους αεροψεκασμούς, δεν υπάρχειπουθενάστονφάκελοτηςυπόθεσηςκαιβεβαίωςελλεί πει οποιοδήποτεπρακτικόστο οποίονααιτιολογείται ηαπό φαση τουνα μηνεπικυρώσει τηνκατακύρωση τηςπροσφοράς προςτην αιτήτρια. Ανεξάρτητα όμως απόταπιοπάνω,και μεβάση ταπαρα δεκτάγεγονότα στην υπόθεση,ηπρρσφυγήπρέπεινα απορρι φθεί γιατί πράγματικαταχωρίστηκε μετάτηχρονικήπερίοδο των εβδομήνταπέντεημερών πουπροβλέπειτοΣύνταγμααπό την ημερομηνία πουηαιτήτριαέλαβεγνώσητηςάρνησης του Τμήματος Γεωργίας νααναθέσει σε αυτήτο έργο. Ηαλληλο γραφία της αιτήτρίας προς τααρμόδιατμήματα,στην οποία αναφέρομαι πιο πάνω, και ιδιαίτερα η επιστολή της στις 21.11.88, αποδεικνύουν ότι ηαιτήτρια είχε πλήρη γνώσητης άρνησης της διοίκησης νατηςαναθέσει το έργο,όπως ουσια στικάηίδιααναφέρειστηνεπιστολήτηςαυτή. Ταγεγονότατης κρινόμενηςυπόθεσης εμπίπτουνεπακριβώςστιςνομικέςαρχές πουπεριέχονται στοαπόσπασμαπουπαραθέτωπιοπάνω. 25 Ηπροσφυγή επομένως απορρίπτεται,αλλά αξιολογώντας τα γεγονότα τηςυπόθεσης αναφορικάμετησυμπεριφοράτης διοίκησηςπροςτηναιτήτρια,επιδικάζονταισ' αυτήν£100ένα ντιτωνεξόδων τηςστηνπαρούσαδιαδικασία. 30 Ηπροσ(ρνγή απορρίπτεται με £100,- έναντι των εξό δων. 2847