(1989)21 Δεκεμβρίου, 1989 [ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΗΣ,Δ/οτής] ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕΤΟΑΡΘΡΟ146ΤΟΥΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΝΕΟΦΥΤΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΥΑΥΓΟΥΣΤΗ ΚΑϊ ΑΛΛΟΣ, Αιτητές, ν. • ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ,ΔΙΕΥΘΥΝΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΚΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟΥ ΚΑΙΧΩΡΟΜΕΤΡΙΑΣ, Καθ'ων ηαίτηση. (ΥπόθεσηΑρ. 808/89) Φορολογία — Δικαιώματα μεταβιβάσεως ακινήτου ιδιοκτησίας — Αποτελούν φόρο και όχι ανταποδοτικά τέλη — Ο Περί ΚτηματολογικούκαιΧωρομετρικούΚτήματος(ΤέληκαιΔικαιώματα) Νόμος, Κεφ. 219,Αρθρο 3,όπως τροποποιήθηκε από τουςΝόμους 66/79,15/80και2/82, καιΚεφ.3(β)(ϊν)τονπίνακα— Πότεδημιουργείται ηυποχρέωσηπληρωμήςτουφόρου. 5 Φορολογία—Γενικές αρχές,που διέπουντηφορολογίακαιτιςπροϋποθέ σεις επιβολήςτης— Ηφορολογία δημιουργείπάνταπροσωπικήυπο χρέωσηπληρωμήςτουφόρου. 1Q Φορολογία — Δικαιώματα μεταβιβάσεως ακινήτου ιδιοκτησίας — Μεταγενέστερα ακύρωση της μεταβίβασης σε αστική υπόθεσηαπό ΠολιτικόΔικαστήριο— Κατάπόσοτακαταβληθένταδικαιώματαπρέ πει ναεπιστραφούν—Αρνητική ηαπάντησηστοερώτημα. 15 Στη συγκεκριμένη περίπτωση ο Διευθυντής Κτηματολογίουκαι ΧωρομετρικοΰΤμήματοςαρνήθηκεναεπιστρέψειταδικαιώματαμετα βιβάσεωςακινήτουιδιοκτησίας,πουείχανπληρωθείσυνεπείακαταχω ρήσεωςδηλώσεωςμεταβιβάσεωςακινήτουδυνάμειπωλήσεως. Ολόγος, γιατονοποίοοιαιτούντεςζήτησαντηνεπιστροφήτουποσού,ήτανότι ηεπ'ονόματι,τωνμεταβίβαση ακυρώθηκεαπό Επαρχιακό Δικαστήριο 3224 20 3Α.Α.Δ. Ανγουστήκ.ά.ν. Υπ. Εσωτερικών σταπλαίσια ιδιωτικήςδιαφοράς. Το Ανώτατο Δικαστήριο, απορρίπτονταςτην ΑίτησηΑκυρώσεως, αποφάσισε: 5 ]0 15
(1)Από τη διάταξη του Αρθρου 3 και του πίνακα του Περί Κτηματολογικού και Χωρομετρικοΰ Τμήματος (Τέλη και Δικαιώματα)Νόμου,Κεφ. 219, όπωςτροποποιήθηκεαπότους Νόμους66/79,15/80 και2/82 προκύπτει,ότι αντικείμενο φορολογίαςείναιηδήλωσημεταβιβάσεως6taπωλήσεως συγκεκριμέ νης ακίνητης ιδιοκτησίας.Τούτο και αποτελεί τηνπραγματική κατάσταση προς την οποία ο Νόμος συνδέει την επιβολή του φόρου.Φορολογούμενος είναιτοπρόσωποστοόνοματουοποί ουθαεγγραφείηπεριουσία.
(2)Ηυποχρέωση καταβολήςτου φόρουγεννάται κατά τη στιγμή, πουπραγματώνονταιοινόμιμεςπροϋποθέσεις καταβολήςτου. Στην παρούσαπερίπτωση,οι νόμιμες προϋποθέσεις πληρώθη κανμετηνκαταχώρισητηςδηλώσεωςμεταβιβάσεως. 20
(3)Η απόφασητουΕπαρχιακούΔικαστηρίουναακυρώσειτημετα βίβαση παρήγαγε μόνο αστικού δικαίου αποτελέσματα. Η εν λόγω απόφαση,δεν επηρεάζει τησχέσηδημοσίου δικαίουπου δημιουργήθηκε μεταξύτουκράτουςκαιτου φορολογουμένου. 25 Η Αίτηση Ακυρώσεως απορρί πτεταιχωρίςδιαταγήγιαέξοδα. Αναφερόμε\·ες υποθέσεις: 30 ΛανίτηςκαιΑλλος ν. Δημοκρατίας
(1985)3Α.ΑΛ. 2541, Κωνσταντινίδηςν. Α.Η.Κ. (19S2) 3Α.ΑΛ.79S, 35 ΝίκοςΚυριακίδηςκαι Υιοί Λτδ ν. ΔήμουΛεμεσού(19S5)3Α.ΑΛ. 607, LamiGroves Ltdv. Republic
(1986)3CLR. 2378, M.1. Λονίζίδηςκαι Υιοί Λτδ ν. ΔήμουΛεμεσού(19SS) 3ΑΛΛ. 1017, 40 Ανδρέας ΚαλαβαζίδηςΛτδ ν. ΔήμουΛεμεσού(19SS)3Α.ΑΛ. 1012, 3225 ΑυγουστΓ]κ.ά.ν. Υπ. Εσωτερικών
(1989)Παπά ν. Συμβουλίου Βε/.τιώσεως Κακοπετριάς
(1989)3Α.ΑΛ. 322. Προσφυγή. Προσφυγή εναντίον της απόφασης του Διευθυντή του Τμήματος Κτηματολογίου και Χωρομετρίας, όπως μή επι στρέψει στους αιτητές το ποσό των£560.50σεντ που κατέβα λαν υπό μορφή δικαιωμάτων και/ήφόρου μεταβιβάσεως για μεταβίβασηοικοπέδου,ηοποίαστησυνέχειαακυρώθηκεδυνά μει δικαστικής απόφασης. 5 10 Σάντης γιαΛ. Παπαχαραλάμπονς,γιατους Αίτητές. Ε.Λοιζίδου (χα), Δικηγόρος τηςΔημοκρατίας Β', για τους Καθ' ων η αίτηση. ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΗΣ, Δ.: Ανάγνωσετην ακόλουθηαπόφαση. Οι αιτητέςμετηνπαρούσαπροσφυγήζητούντηνακύρωσητης απόφασης του Διευθυντή του Τμήματος Κτηματολογίου και Χωρομετρίας, όπως μη επιστρέψει σ' αυτούς το ποσό των 20 £560.50 σεντ, το οποίο κατέβαλαν υπό μορφή δικαιωμάτων και/ή φόρου μεταβιβάσεως για τη μεταβίβαση οικοπέδου, η οποίαστησυνέχεια ακυρώθηκεδυνάμειδικαστικήςαπόφασης. Πιο λεπτομερειακά μπορεί ν' αναφερθεί, πως οι αιτητές 25 ήταν ιδιοκτήτες κατάτο 1/2 μερίδιοτουοικοπέδουυπ'αριθμό εγγραφήςC479,Τεμάχιο405,Φυλ./Σχ. ΧΧΧ12.Ε.Ι,τοποθεσία Κούλλουρος, στην ΚάτωΛακατάμια. Τοοικόπεδοτούτο ενε γράφη επ' ονόματι των στις 2.4.86,δυνάμει δηλώσεως πωλή σεως υπ' αριθμό Π.2933/86 και οι αιτητές κατέβαλαν στους 30 καθ' ων η αίτηση το ποσό των Λ.Κ.560.50σεντ. Ηεγγραφή ακυρώθηκε δυνάμει δικαστικής απόφασης στην αγωγή του Επαρχιακού Δικαστηρίου Λευκωσίας αρ. 4326/86 και το Δικαστήριο διέταξετηνεγγραφήτουκτήματοςόπωςήταναυτή πριν απότηδόλιαμεταβίβαση,επ' ονόματιτουπροηγούμενου 35 ιδιοκτήτη. (Τεκμήριο 1 στην ένσταση). Οιαιτητές,μεεπιστολήτωνδικηγόρωντουςημερομ.18.7.88 (Τεκμήριο2),αξίωσαντηνεπιστροφήτουπιοπάνωποσούαπό τουςκαθ' ωνη αίτηση. OLκαθ'ωνηαίτησημεεπιστολή τους 40 ημερομ. S.8.SS (Τεκμήριο 3), αρνήθηκαν την επιστροφή του ισχυριζόμενοι ταακόλουθα: 3226 15 3 ΑΛΛ. 5 Αυγουστι'ι κ.ύ.ν. Υπ. Εσωτερικών Χρυσοστομής, Δ. "(α) Ταδικαιώματαμεταβιβάσεωςαφορούνυπηρεσίεςπου προσφέρθηκανστουςπελάτεςσαςκαικατάτηνημέρα της μεταβιβάσεως, δεν υπήρχε οποιαδήποτε παρατυ πίααντίθετηπροςτοΝόμογιατη διεξαγωγήτηςμεταβίβασηςτουοικοπέδου. (β) ΗΔημοκρατίαδεν ήτανεναγόμενη στην αγωγήαριθ μός 4326/86,το δεΔικαστήριο δεν διέταξε επιστροφή τωνδιεκδικουμένων δικαιωμάτωνκαι, 10 15 20 25 30 35 40 (γ) Τα δικαιώματα μεταβιβάσεως είναι ένα είδος φόρου πουκαταβάλλεταικατάτην μεταβίβασητουακινήτου (δείτε απόφασηημερομηνίας 15.11.1985 εις υπόθεση αρ. 12/83 του Ανωτάτου Δικαστηρίου, Α. Λανίτης και άλλος) - αιτητής εναντίον Κυπριακής Δημοκρατίας καιάλλος - αντίδικοι." Είναιηεισήγησητουδικηγόρουτωναιτητών,ότιοικαθ'ων η αίτηση ενήργησαν υπόκαθεστώς πλάνηςπερί το νόμοκαι/ή ταπράγματα, δεδομένου ότιη μεταβίβαση,ενόψειτηςαπόφα σης του Επαρχιακού Δικαστηρίου Λευκωσίας, θεωρήθηκε άκυρη εξυπαρχής, γιατίήτανδόλια. Συνεπώς, δενυπήξεποτέ ούτε "πώλησις"' ούτε "μεταβίβασις"τουοικοπέδου, σύμφωνα μετο Κεφάλαιο219, άρα,οφόρος και/ή ταδικαιώματα μεταβιβάσεως που καταβλήθηκαν από τους αιτητές, δεν έπρεπε ποτένακαταβληθούνή καιανκαταβλήθηκαν, όπωςκαιέγινε, έπρεπενα επιστρέφοντο μιακαιτο αντικείμενο τηςμεταβίβα σηςήταν, σύμφωναπροςτονόμο,κατάτηνημέρατηςμεταβί βασης,ανύπαρκτο. Επίσηςανάφερε, πωςοι καθ' ωνηαίτηση είχαντηνπλήρωςεσφαλμένηαντίληψη,ότιυπήρξεόντωςνόμι μηπώλησητουοικοπέδουστουςαιτητές, άρακανένανομικόή άλλο κώλυμα δεν υπήρχε για την εν λόγω μεταβίβαση. Έτσι ενήργησαν υπόκαθεστώς πλάνηςπερί ταπράγματακαι εφάρ μοσαντοΝόμοεπίλανθασμένων πραγματικώνγεγονότων και άαχεταανκάτιτέτοιοέγινεκαλήτηπίστει,ουδόλωςαλλοιώνει την κατάσταση αυτή. Ως εκ τούτου, υπέβαλε πως η επίδικη απόφαση είναι παράνομη,λήφθηκε καθ1 υπέρβαση εξουσίας και/ή συνιστά κακή ενάσκηση της διακριτικής εξουσίας των καθ' ων ηαίτηση, είναι αντίθετη προς τις αρχές της χρηστής διοίκησης και στερείται επαρκούς αιτιολογίας. Ο δικηγόρος των αιτητών στη γραπτή του αγόρευση αναφέρθηκε και σε αρκετέςαυθεντίες,πουδενκρίνω σκόπιμονατις αναφέρω. 3227 Χρυσοστομής, Δ. Αυγουστή κ.ά.ν. Υπ. Εσωτερικών
(1989)Ηδικηγόροςτωνκαθ'ωνηαίτησηανάφερεπωςτοθέματης επιστροφής μεταβιβαστικών δικαιωμάτωνσε περίπτωση ακύ ρωσηςκαικήρυξηςεξυπαρχήςάκυρηςδήλωσης μεταβιβάσεως από το Δικαστήριο,αποφασίστηκεστην υπόθεση Λανίτης και 'Α)Χος ν.Δημοκρατίας
(1985)3 Α.Α.Δ.σελ. 2541, στην οποία 5 τονίστηκε, ότι οιπρόνοιες τουΝόμου,Κεφ. 219, όπωςτροπο ποιήθηκε,δεν υποστηρίζουν επιστροφή τέτοιων δικαιωμάτων σε περίπτωση ακύρωσης τηςμεταβίβασηςκαιότι τα μεταβιβα στικά δικαιώματα αποτελούν είδος φόρου που πληρώνεται στο ταμείοτουκράτουςκατάτημεταβίβασητωνακινήτων. Η 10 δικηγόρος των καθ' ων ηαίτηση επίσης απέρριψε τον ισχυρι σμό,ότιυπήρξεπλάνηπερίταπράγματαήτονόμο,ήότιηυπό κρίση απόφασηδενήτανδεόντως αιτιολογημένηκαιπαράπεμ ψε τοΔικαστήριο στην επιστολή τουΔιευθυντήτουΤμήματος Κτηματολογίου καιΧωρομετρίας (Τεκμήριο3)καιεισηγήθηκε, 15 ότι ηεπιστολή αυτήαποδεικνύει ότι, ότανο Διευθυντής λάμ βανε την προσβαλλόμενη απόφαση είχε πλήρη γνώση των πραγματικώνγεγονότων. Επίσηςανάφερεπωςστην επιστολή αυτή γίνεται ακόμα αναφοράκαι στην υπόθεση Λανίτης και 'Α).λος ν.Δημοκρατίας(ανωτέρω). 20 Ταδικαιώματαπουεπιβάλλονταικαιεισπράττονταιαπότο Κτηματολογικό και Χωρομετρικό Τμήμα επί ζητημάτωνπου αφορούν την ακίνητη ιδιοκτησία, αναφέρονται στονΠίνακα πουθεσπίστηκεδυ\άμειτουΑρθρου3τουΠερίΚτηματολογικού και Χουρομετρικού Τμήματος (Τέληκαι Δικαιώματα) Νόμου, Κεφ. 219, όπως τροποποιήθηκε. Το ζήτημα της μεταβίβασης ιδιοκτησίας καλύπτεται από τον πίνακα τούτο, στον οποίο καθορίζεται και το πληρωτέο τέλος από το εγγραφησόμενο πρόσωπο. Το "τέλος" που καταβάλλεται για τη μεταβίβασηακίνητης περιουσίας,δενείναιανταποδοτικότέλος,όπωςτούτο προκύ πτει απότην ερμηνεία των σχετικών προνοιώντουΝόμου και τηνομολογία. Τουναντίον,είναιφόροςκαιηδιαφορετικήονομασίαπου του δόθηκε απότονομοθέτη είναι χωρίς σημασία. (Βλέπε, μεταξύ άλλων, Κωνστα\τινίδης ν. Α.Η.Κ.
(1982)3 ΑΑ.Δ. 79S,ΝίκοςΚνριακίδηςκαι Υιοί Λτδ ν.Δήμον Λεμεσού (19S5)3Α.Α.Δ.607, Lami GrovesLtd ν. Δημοκρατίας
(1986)3Α.Α.Δ.2378, Μ.Ι.Λονϊζίδηςκαι ΥιοίΛτδ ν.ΔήμονΛεμεσού (19SS) 3 Α.Α.Δ. 1017, Ανδρέας Καλαβαζίδης Λτδ ν. Δήμον Λεμεσού (19SS) 3 Α.Α.Δ. 1012 και Αριστείδη Παπά ν. 3228 25 30 35 40 3 ΑΛΛ. Αυγουστηκ.ά.ν. Υχ Εσωτερικών Χρυσοστομής, Δ. Συμβουλίου ΒελτιώσεωςΚακοπετριάς
(1989)3Α.ΑΛ. 322). 5 10 15 Τοφορολογικό καθήκοπαράγειπάνταπροσωπικήυποχρέ ωση και στο σύγγραμμα του Fritz Fleiner, Διοικητικό Δίκαιο 1932, μετάφραση Γεωργίου Α. Στυμφαλιάδη,σελ. 389,αναφέ ρονται ταακόλουθα,σχετικά μετηδημιουργία της υποχρέω σηςπροςκαταβολή του φόρου: "Αντικείμενοφορολογίας είναι μάλλον ηπραγματική κατάστασις,προςτηνοποίανονόμος συνδέειτην επιβολήν ορι σμένουείδουςφόρου,ενάλλαιςλέξεσιν,ηπραγματικήκατάστασις,δυνάμειτηςοποίαςπαράγεταικατάτινόςπροσώπου η προςκαταβολήνωρισμένου φόρουυποχρέωσις." 20 Στηνπροκειμένηπερίπτωση,οφόροςγιατη μεταβίβασητου ακινήτου επιβλήθηκε δυνάμει του άρθρου 3 του περί Κτηματολογικού και Χωρομετρικού Τμήματος (Τέλη και Δικαιώματα)Νόμου,Κεφ. 219,όπωςτροποποιήθηκεαπότους Νόμους66/79,15/80και2/82.ΣτοΚεφάλαιο3τουΠίνακααναφέρονταιτα ακόλουθα: 25 "3. Εγγραφή Τίτλου (καταβλητέαυπότου εγγραφησομενουπροσώπου) (α) (β)δυνάμειδηλώσεως μεταβιβάσεως (ί) (")" (iii) 30 (ΐν)διά πωλήσεως, άλλως ή υπό γονέως προς τέκνον, του τέλους υπολογιζόμενου επί του τιμήματοςπωλήσεως βάσειτηςεντωΚεφαλαίω Πκλίμακος: 35 40 Από τις πιοπάνω αναφερόμενεςνομικές διατάξεις,γίνεται φανερό πως το αντικείμενο της φορολογίας στην υπό κρίση υπόθεσηείναιη δήλωσις μεταβιβάσεωςδιάπωλήσεως της ακί νητηςπεριουσίας,ηοποίααποτελεί τηνπραγματική κατάστασηπροςτηνοποίαονόμος συνδέειτηνεπιβολήτουφόρου και ο φορολογούμενος έπρεπε να ήταν,σύμφωλ'α με το νόμο, το εγγραφησόμενο πρόσωπο. Επομένως,κανέναάλλο στοιχείο ή 3229 Χρυσοστομής, Δ. Αυγουστήκ.ά.ν.Υπ. Εσωτερικών
(1989)γεγονός μπορεί να είναι σχετικό με την επιβολή της φορολο γίας,παράμόνο τοπρόσωπο πουθαεγγραφότανσανιδιοκτή της καιη καταχώρησητηςδήλωσης μεταβιβάσεως. Το ερώτημα που τέλοςπροκύπτει, είναι πότε γεννάται για το άτομο η υποχρέωση της καταβολής του φόρου. Την απά ντηση τηνδίδειο Fleiner στοπιοπάνωαναφερόμενο σύγγραμ ματου στη σελ. 395, όπουαναφέρειταακόλουθα: 5 "II. Ηυποχρεωσιμότης προς καταβολήν δημοσίων εσόδων (Abgabenpilichtigkeit),τουτέστιν ηαφηρημένηυποχρέωσις προς καταβολήν δημοσίων εσόδων, γεννάται διά το άτομον κατά την στιγμήν, καθ' ην επραγματώθησαν, όσον αφορά αυτό,αινόμιμοι προϋποθέσεις: " 10 15 Στην υπό κρίση υπόθεση η υποχρέωση καταβολής του φόρου γεννήθηκε για το εγγραφησόμενο πρόσωπο κατά τη στιγμή τηςπραγμάτωσηςτηςπράξηςτηςμεταβίβασηςτηςακί νητης περιουσίας, διά της καταχώρησης της δήλωσης μεταβι βάσεως διάπωλήσεως καιεπομένως ορθάκαινόμιμα αξιώθηκε από το άτομο τούτο και εισπράχθηκε από τη Διοίκηση φόρος. 20 Μετην επιστολήτεκμήριο 3,το Κτηματολόγιο αιτιολόγησε επαρκώς τους λόγους της επιβολής της φορολογίας αυτήςκαι 25 αναφέρθηκε επίσης στην υπόθεση Λανίτης και Άλλος ν. Δημοκρατίας (ανωτέρω), στην οποία αποφασίστηκε, μεταξύ άλλων, ότι οι πρόνοιες του Νόμου σχετικά με την καταβολή μεταβιβαστικών δικαιωμάτων, δεν υποστηρίζουν επιστροφή τέτοιων δικαιωμάτων σε περίπτωση ακύρωσης της μεταβίβα- 30 σης. Επομένως, η εισήγηση του δικηγόρου του αιτητή πως υπήρξε πλάνη περί το νόμο καιταπράγματακαι πως ηαπό φασηήταναναιτιολόγητη,δεν ευσταθεί. Όσοναφοράτην εισήγηση ότιοκαταβληθείςφόρος θαπρέ- 35 πει να επιστραφεί, γιατί η μεταβίβαση κρίθηκε από το Επαρχιακό Δικαστήριο Λευκωσίας στην αγωγή 4326/86,σαν άκυρη εξ υπαρχής, έχω τη γνώμη, πως η απόφαση του Επαρχιακού Δικαστηρίου παρήγαγε μόνο αστικού δικαίου αποτελέσματα, ταοποία αφήνουν εντελώς αλ'έπαφητησχέση 40 που δημιουργήθηκε από το δημόσιο δίκαιο, μεταξύ του κρά τους καιτουδιοικούμενου, προςκαταβολήτουφόρου. Κατά 3230 3 ΑΛΛ. Αυγουστή κ.ά.ν. Υπ. Εσωτερικών Χρυσοστομης, Α. την ημέρα της μεταβίβασης δεν υπήρχε οποιαδήποτεπαρατυ πίααντίθετηπροςτοΝόμοκαιεπομένως ορθάκαινόμιμαεπι βλήθηκεκαιεισπράχθηκεοφόροςγιατη μεταβίβασηπου έγινε. Επομένωςηπράξηήτανκαθ'όλανόμιμηκαιδενυπήρξεπλάνη περί ταπράγματα ήτο νόμο. Ακόμα μπορεί να ειπωθεί,πως αν μεταγενέστερα το Επαρχιακό Δικαστήριο κατάληξε στο αποτέλεσμα που ανάφερα,εντούτοις η διοικητική πράξηθα πρέπεινακριθείσύμφωναμετοπραγματικόκαινομικόκαθε στώς που ίσχυεκατάτον ουσιώδη χρόνο. Επιπρόσθεταανα φέρεταιπωςονόμος δενπρονοεί επιστροφήτουφόρου. Γιατουςπιοπάνωλόγους,η προσφυγήαπορρίπτεται. Δεν επιδικάζονταιέξοδα. Η προσφυγή απορρίπτεται χωρίςέξοδα. 3231