clr/1989/1989_3_69.pdf

(1)των περί Ιδιωτικών Σχολείων και Φροντιστηρίων Νόμων του 1971-1985, όπως τροπο­ ποιήθηκε από'το άρθρο 2 τουΝόμου 123/85 — Περιλαμβάνει και . τηνέννοια "ποσοστού". 69 American Academy v.Υπουργού Παιδείαςκ.ά.

(1989)Οι αιτούντες είναι ιδιοκτήτες ιδιωτικήςσχολής. ΗΑίτησηΑκυ­ ρώσεως στρέφεται εναντίον αποφάσεως του Υπουργού Παιδείας με τηνοποίανο τελευταίος καθόρισε ποσοστό αύξησης τωνδιδάκ­ τρων γιατο σχολικό έτος 1986/1987 σε 5%. Υποστηρίζοντας την ΑίτησηΑκυρώσεως ο δικηγόρος των αι­ τούντων υπέβαλετα ακόλουθα: (α)Ότιυπάρχει παραβίασητουδικαιώματοςεξασκήσεως επαγ­ γέλματος, γιατί μεβάσητο Αρθρο25 του Συντάγματοςδεν μπορεί 10 να επιβληΟή περιορισμός στον καθορισμό διδάκτρων ιδιωτικών σχολείων. Το δημόσιο συμφέρον δεν μπορεί να δικαιολογήσει τον περιορισμό στην συγκεκριμένη περίπτωση.Και αυτόγιατί εφόσον ηεκπαίδευσησταδημόσια σχολεία είναιδωρεάν,ο ιδιώτηςέχειδι­ καίωμα επιλογής. Δίδακτραθαπληρώσουν μόνον όσοι επιλέξουν '-> ιδιωτικά σχολεία. (β) Υπάρχει παραβίασητης αρχής της ισότητας, γιατί ηενιαία αύξηση,πουδόθηκε για όλα τα ιδιωτικά σχολεία με την συγκεκρι­ μένη απόφαση του Υπουργού , εξυπακούει ομοίαν μεταχείριση ανόμοιων περιπτώσεων καιεπομένως καταλήγεισεανισότητα,και 20 (γ) Ο νόμος μιλά για έγκριση "ποσού" αυξήσεως και επομένως ο καθορισμός "ποσοστού" αυξήσεως είναι εκτός των πλαισίων του νόμου. 25 Το Ανώτατο Δικαστήριο, απορρίπτονταςτηνΑίτησηΑκυρώσε­ ως,αποφάσισε:

(1)Στα πλαίσια της συγκεκριμένης διατάξεως του νόμου ο όρος "ποσόν" εμπεριέχει καιτηνέννοια του "ποσοστού". 30

(2)Η προστασία του Δημοσίου Συμφέροντος είναι θεμιτός λόγος περιορισμού του δικαιώματος,που κατοχυρώνεται από το Αρθρο 25 του Συντάγματος. Ο μεγάλος αριθμός 35 ιδιωτικών σχολείων,που λειτουργούν, σε συνδυασμό μετο νευραλγικό χαρακτήρατωνυπηρεσιών, που προσφέρουν σ' ένα τομέα ευρύτερου κοινωνικού ενδιαφέροντος, την εκ­ παίδευση, δημιουργούν τις προϋποθέσεις για την ύπαρξη δημοσίου συμφέροντος. Όμως, είναι πρωταρχικής σήμα- 4 0 οίας ο σχετικός όρος και περιορισμός να στηρίζεται σε αντικειμενικά και ομοιόμορφα για όλους τους ενδιαφερο­ μένους κριτήριακαισυγχρόνως ναείναι αναγκαίος γιατην 70 Χ\ A A A m e r i c a n A r n H u m v v V«Aiinvni'i ΓΙΛΙΑΡΪΛ*· ν Λ επίτευξητουσκοπούπουεπιδιώκεται. Ηπροσφυγή απορρίπτεται χωρίςέξοδα. 5 Αναφερόμενες υποθέσεις: Σνμβονλιον Εγγραφής Αρχιτεκτόνων και Πολιτικών Μηχανικών ν.Κυριακίδη

(1966)3Α,Α.Δ.640, 10 SussexConfirming AuthorityExp.Tamphn & SonsBrewery (Drighton)Ud. [1937]4 AllE.R.106, Σάββα v.Δημοκρατίας

(1973)3AAA. 250, 15 Κα>.ησπέρας v. Επαρχου Λευκωσίας

(1974)3AAA. 86, Φιλίππον v.Δημοκρατίας

(1970)3AAA. 123. Προσφυγή. 20 25 Προσφυγή εναντίον της απόφασης του καθ' ου η αίτηση Υπουργού Παιδείας με την οποία καθορίστηκε το ποσοστό αύξησης των διδάκτρων τελών ή άλλων δικαιωμάτων της σχολής των αιτούντων για το σχολικό έτος 1986-1987σε 5%. Α. Ποιητής, γιατους Αιτούντες. 30 Π. Κληρίδης,Δικηγόρος της Δημοκρατίας Β' για τους Καθ'ων η αίτηση. Cur. adv.vult. 35 40 ΝΙΚΗΤΑΣ, Δ: Εξέδωσε την ακόλουθη απόφαση. Οι' αιτούντες είναι ιδιοκτήτες σχολής με την επωνυμία Αμερικανική Ακαδημία Λάρνακας. Το αίτημα της προσφυγής είναι για δήλωση του δικαστηρίου ότι η απόφασητου Υπουργού Παιδείας- καθ'ου ηαίτηση 1-με την οποία καθόρισε ποσοστό αύξησης των διδάκτρων, τελών ή άλλων δικαιωμάτων της σχολής των αιτούντων για το σχολικό έτος 1986 έως 1987 σε 5%, είναι άκυρηκαι στερείται κάθε νομίμου αποτελέσματος. Η απόφαση, που γνωστοποιήθηκε στους αιτούντες με επιστολή ημερομηνίας 1.8.86, επισυνάπτεταιστην ένσταση σαν παράρτημα Η. 71 Νικήτας, Δ. American Academy ν. Υπουργού Παιδείαςκ.ά.

(1989)Οι όροι και προϋποθέσεις ίδρυσης και λειτουργίας ιδιωτικών εκπαιδευτηρίων καθορίζονται από τις διατά­ ξεις του νόμου περί Ιδιωτικών Σχολείων καιΦροντιστη­ ρίων του 1971 έως

1. ΗΑμερικανική Ακαδημία Λάρ­ νακας είναι ιδιωτικό σχολείο (βλέπε πίνακατου άρθρου 5 28 τουνόμου5/71). Τοαίτηματων ιδιοκτητώνείναιαπόρ­ ροιατηςτελευταίαςτροπολογίαςτουάρθρου 13τουβασι­ κού νομοθετήματος, που έχει επιφέρει το άρθρο 2 του νόμου 123 του 1985 και που αφοράτα πληρωτέαδίδακ­ τρα.Έτσι,τώρα,τοεδάφιο1 τουάρθρου 13, πουενδιαφέ- 10 ρει εδώ, ορίζει ότι: "Οκαθορισμόςτουποσούτωνδιδάκτρων, τελώνκαι άλλων δικαιωμάτων γίνεται υπό του ιδιοκτήτου εκά­ στου ιδιωτικού σχολείου ενιαυσίως και υποβάλλεται 15 εις τον Υπουργόν διά έγκρισιν τρείς τουλάχιστον μήναςπροτηςενάρξεως τουσχολικού έτους: Νοείταιότι τυχόναυξήσεις τωνκαταβαλλομένωνδι­ δάκτρων, τελών και άλλων δικαιωμάτωνθάπρέπει να 20 εγκρίνονται υπό του Υπουργού και νασυνάδουνπρος τα δεδομένα της οικονομίας, ειδικώτερον δε προς την κίνησιν των μισθών, ημερομισθίων και τον πληθωρισμόν." Ας σημειωθεί ότι άλλη ρητή διάταξητου ιδίουτροπο­ ποιητικού νόμου προβλέπει ότι ημησυμμόρφωση μετην παραπάνω διάταξησυνεπάγεται ποινικές ευθύνες και κυ­ ρώσεις γιατονπαραβάτη(εδάφιο 4). Το υπόστρωμα γεγονότων που οδήγησε στην άσκηση της προσφυγής είναι αμοιβαία αποδεκτό. Συνοψίζω. Τη θέσπιση της νέας πρόνοιας του νόμου ακολούθησε ενημε­ ρωτική εγκύκλιος του Υπουργείου Παιδείας (παράρτημα Α) που στάληκε σ' όλους τους ιδιοκτήτες και διευθυντές 35 των ιδιωτικών σχολείων και φροντιστηρίων. Παράλληλα συστάθηκε συμβουλευτική επιτροπήμεσυμμετοχή οικονο­ μολόγου, λειτουργού του Υπουργείου Οικονομικών, που θα είχε σαν έργο την εξέταση αιτήσεων αναφορικάμε αυ­ ξήσεις διδάκτρων κ.λ.π. Ύστερα από εισήγηση της επι- 40 τροπής το Υπουργείο Παιδείαςαπηύθηνενέαεγκύκλιο με ημερομηνία 30.4.86στους διευθυντές των επηρεαζόμενων 72 25 30 3 ΑΛΛ. American Academy v. Υπουργού Παιδείαςκ.ά. Νικήτας,Δ. 5 σχολείων ζητώντας να υποβάλουν κατάλογο διδάκτρων για το σχολικό έτος 1986-
2. Συγχρόνως τους κάλεσε να αναφέρουνκαιταδίδακτρα του προηγουμένου χρόνου έτσι ώστε να διαπιστωθεί σε ποιες περιπτώσεις υφίστατο αίτημαγια αυξήσεις. Σε συνάντηση της επιτροπής με το Γενικό Διευθυντή του Υπουργείου Παιδείας, που πραγματοποιήθηκε στις 21.7.86,μελετήθηκαν οι κατάλογοι διδάκτρων πουστο με10 ταξύ υπέβαλαν τα ιδιωτικά εκπαιδευτήρια. Η αίτηση της Αμερικανικής Ακαδημίας (παράρτημαΔ), που φέρει ημε­ ρομηνία 13.5.86,περιλαμβάνει τα προτεινόμενα δίδακτρα και άλλα δικαιώματα για την περίοδο 1986-1987και επί­ σης δίδακτρα τουπροηγούμενου χρόνου. 15 Για τη συνάντηση τηρήθηκε πρακτικό. Είναι το παράρ­ τημα Εαπότο περιεχόμενο του οποίου προκύπτει ότικα­ νένα από τα σχολεία που ζήτησαν αυξήσεις δεν υπέβαλε συγκεκριμένα στοιχεία του ισολογισμού, που τεκμηριώ20 νουν τέτοια αξίωση, πλην ενός. Το σχολείο αυτό έχει την . έδρα του στη Λεμεσό. Με βάση και πλαίσιο τα κριτήρια που έθεσε η νέα διάταξη και αφού προέβη σε μαθηματι­ κούς υπολογισμούς, που αναλύονται στην τρίτη και τέ­ ταρτη παράγραφο του πρακτικού, η επιτροπή κατέληξε 25 στο συμπέρασμα ότι τα οικονομικά δεδομένα δικαιολο­ γούσαν αύξηση μέχρι 5% μόνο. Για τη σχολή της Λεμε­ σού, .που υπέβαλε οικονομικά στοιχεία, έγινε χωριστή εκτίμηση όπως φαίνεται στην παράγραφο5, που απέληξε όμως στο ίδιο αποτέλεσμα. Τα ευρήματα της επιτροπής 30 υποβλήθηκαν και εγκρίθηκαν μεταγενέστερα στις 24.7.86 από τον Υπουργό Παιδείας. Η απόφασητου Υπουργού, με την οποία είχε εγκρίνει αύξηση των διδάκτρωνκαι άλλων δικαιωμάτων μέχρι 5%, 35 κοινοποιήθηκε στους αιτούντες καιόλους τους άλλους εν­ διαφερομένους. Ησχετική ειδοποίηση, ημερομηνίας 1.8.86 προσκομίστηκε, όπως ανάφερα ήδη, σαν παράρτημα Η. Πρέπει να λεχθεί ότι από τη σύγκριση των αριθμών του παραρτήματος Δ, που αφορά τις δύο κρίσιμες σχολικές 40 περιόδους, είναι φανερό ότι η αξίωση των αιτούντων για αυξήσεις ξεπερνούσε το εγκριθέν ποσοστό του 5%. Εντεύ­ θεν, και η παρούσαπροσφυγή. Όταν η υπόθεση ορίστηκε μπροστά μου ηακρόαση είχε ήδηπερατωθεί και ηαπόφα73 Νικήτας,Δ. American Academy ν.Υπουργού Παιδείαςκ.ά.

(1989)ση επιφυλάχθηκε από τον τέως πρόεδρο του Ανωτάτου Δικαστηρίου, που χειριζόταν μέχρι τότε την υπόθεση. Αλλά οι δικηγόροι και των δύο πλευρών, αφούυιοθέτη­ σαν τις γραπτέςαγορεύσεις πουείχαν ήδηυποβάλει, ζήτη­ σαν την έκδοσηαπόφασης. 5 Το επίκεντρο της επιχειρηματολογίας του κ. Ποιητή, που εμφανίζεταιγια τους αιτούντες, βρίσκεται σε δύο βα­ σικά σημεία: ηδιάταξητου άρθρου 13

(1)παραβιάζειαπό τη μιατηναρχήτηςεπαγγελματικής ελευθερίας,πουκατο- 10 χυρώνεται απότο άρθρο25 του Συντάγματοςκαιαπότην άλλη καταστρατηγεί την αρχή της ίσης μεταχείρισης, που διακηρύσσει το άρθρο

1. Αναπτύσσοντας το πρώτο του επιχείρημα ο συνήγορος 15 υπέβαλεότι ταόριατων περιορισμών στους οποίουςμπο­ ρεί να υπαχθεί η ελευθερία του επαγγέλματος εξειδικεύο­ νται στις παραγράφους2 και3τουάρθρου
2. Έτσι είναι δυνατό για τον κοινό νομοθέτη να θεσπίζει περιορισμούς αναφορικά με τα προσόντα που απαιτούνται για την 20 άσκηση ενός επαγγέλματος, όπως συνέβη ,γιαπαράδειγ­ μα, στην υπόθεση Συμβουλίου Εγγραφής Αρχιτεκτόνων και Πολιτικών Μηχανικών ν. Κνριακίδη

(1966)3 Α.Α.Δ. 640 και άλλες αυθεντίες, που παρέθεσε ο συνήγορος. Ή για την προστασία της δημόσιαςτάξης και ασφάλειαςκαι για όλους τους άλλους λόγους που καθορίζονται στην 2η και 3ηπαράγραφο του άρθρου. 25 Ωστόσο ηδιάταξημε τηνοποίαπαρέχεταιστον Υπουρ­ γό Παιδείαςηεξουσία να εγκρίνει αυξήσεις διδάκτρωνξε- 30 φεύγει εντελώς απότο περιοριστικό πλαίσιο των παραπά­ νω διατάξεωντου Συντάγματος. Ούτε μπορεί νααντληθεί επιχείρημα, συνέχισε ο συνήγορος, υπέρ της συνταγματι­ κότητας της διάταξης για λόγους δημοσίου συμφέροντος, που είναι ένας από τους περιορισμούς στους οποίους 35 υπόκειται ηάσκησητου δικαιώματος,που θεσπίζει το ίδιο το άρθρο 25. Όντως ο κ. Π. Κληρίδης υπεστήριξε εκ μέ­ ρους των καθών επικαλούμενος και την υπόθεση Sussex Confirming Authority Exp. Tamplin & Sons Brewery (Brighton) Ltd. [1937] 4 All E.R. 106, ότι το μέτρο δικαι- 40 ολογείται από σοβαρό λόγο δημοσίου συμφέροντος και αποσκοπεί στην προστασία των μαθητών των ιδιωτικών σχολείων, από αυθαίρετες αυξήσεις διδάκτρων που θα 74 3 ΑΛΛ. American Academy v. Υπουργού Παιδείας κ.ά. Νικήτας, Δ. εξαναγκάσουν πολλούς απ' αυτούς να διακόψουν τις σπουδές τους. Η άποψη αυτή, κατά την γνώμη του κ. Ποιητή, δεν είναι σωστή. Γιατί οι μαθητές μπορούν να φοιτούν στα δημόσια σχολεία που παρέχουν δωρεάν εκ5 παίδευση. Επομένως το ύψος των διδάκτρωντων ιδιωτι­ κών σχολείων δεν επηρεάζει τοκοινό ούτε εγείρεταιζήτη­ μα προστασίας του δημοσίου συμφέροντος. Είναι άλλο θέμα η περίπτωση που ένας επιθυμεί και επιλέγει την ιδιωτικήεκπαίδευση. Έτσι ηδιάταξητου νόμου γιακανέ10 να λόγο δεν είναι αναγκαίαεφόσον το κράτος εξασφαλί­ ζει διάτων δημοσίων σχολείων την εκπαίδευσητων μαθη­ τών. Η δεύτερη εισήγηση, πουαφοράτην αρχήτης ισότητας, 15 τίθεται ως εξής. Παρόλον ότι η άνιση μεταχείριση είναι επιτρεπτή στις περιπτώσεις που συντρέχουν αντικειμενι­ κοίλόγοι σεσυνδυασμό μετηνανάγκηρύθμισης ανόμοιων καταστάσεων,εντούτοιςδεν είναιθεμιτήηεπιβολή αυθαι­ ρέτων διαφοροποιήσεων σε βάρος όσων τελούν κάτωαπό 20 όμοιες συνθήκες. Αναφορικά μετο σημείο αυτόο συνήγο­ ρος επέσυρετηπροσοχήμουσεσειράαποφάσεων ανάμεσα στις οποίες και ηυπόθεση Σάββα ν.Δημοκρατίας

(1973)3 Α.Α.Δ.250και Καλησπέρα ν.Επαρχου Αευκωσίας(\9Ί4) 3 Α.Α.Δ.

1. Ηκαθιέρωση τέτοιων διακρίσεων είναι ανεπί25 τρεπτηέστω καιανγίνεται διάτης νομοθετικής οδού, Φι­ λίππου ν.Δημοκρατίας (\9Ί0)3 Α.Α.Δ.
2. Η επίμαχηδιάταξη, σύμφωνα με τη δεύτερη εισήγηση των αιτούντων, είναι αντίθετη με την παραπάνω συνταγ30 ματική αρχή. Το ενιαίοποσοστό αύξησης τωνδιδάκτρων, που καθορίστηκε με την προσβαλλόμενη Υπουργική από­ φαση, οδηγεί αναπόφευκτα σε άνιση μεταχείριση; Γιατί η διαφορά με τα σχολεία που είχαν ήδη πολύ πιο ψηλά δί­ δακτρα απότην Αμερικανική Ακαδημία ή άλλα σχολεία 35 και αναφέρθηκε στο σημείο αυτόηπερίπτωση του English School -θαεξακολουθήσει υφιστάμενηκαι μάλιστα θαμε­ γαλώνει χρόνο με το χρόνο. Ηαδικαιολόγητη αυτήαντι­ μετώπιση των ιδιωτικών σχολείων θαέχει σαν επακόλου­ θο οι αιτούντες ή άλλα σχολεία να μην είναι σε θέση να 40 υιοθετήσουν νέαεκπαιδευτικάπρογράμματαήναπροσλά­ βουν το κατάλληλο διδακτικό προσωπικό ή ακόμη να αποκτήσουν νέο τεχνολογικό εξοπλισμό ως, λ.χ. ηλεκτρο­ νικούς υπολογιστές. Σαν αποτέλεσμα των δυσχερειών 75 Νικήτας, Δ. American Academy ν.Υπουργού Παιδείας κ.ά.

(1989)αυτών θαπαρατηρηθεί μείωση ή απώλεια της εργασίας των αιτούντων γιατίκανέναςδεν θαήθελεναπαρακολου­ θεί σε σχολεία με τόσες ελλείψεις. Κοντολογής ο ισχυρισμός τωναιτούντων είναι ότιμε 5 τον τιθέμενο απότη διάταξηπεριορισμό αναιρείται ήδυ­ σχεραίνεται σε ύψιστο βαθμό η ουσία τουδικαιώματος της επαγγελματικής ελευθερίας. Επίσης προς την ίδια κα­ τεύθυνση είναι και τοεπιχείρημα ότιτατιθέμενα απότη διάταξη κριτήρια είναι ελλειπή. Δενγίνεται πρόνοια για 10 δαπάνες ωςοι προσαυξήσεις μισθών, τιμαρίθμου καιαυ­ ξήσεις στο κόστος κτήσεως του αναγκαίου εκπαιδευτικού υλικού πουδεν είχε ένασχολείο μέχρι τη θέσπιση του νόμου. Και για τοσκοπό αυτό ο συνήγορος κατέθεσε με την αγόρευση του κατάλογο, που δείχνει την κίνηση των 15 μισθών, ημερομισθίων και πρόσθετων ωφελημάτων (fringe benefits) της Αμερικανικής Ακαδημίας σε συνάρτηση μετα δίδακτρα γιασειρά ετών, που αρχίζει από τηνπερίοδο 1978-1979 μέχρι 1986-1987. Ας λεχθεί εν παρόδω ότιο κατάλογος αυτός δεν τέθηκε υπόψη του Υπουργείου. Λέ- 20 χθηκε επίσης, χωρίς, πρέπει ναπω, οποιαδήποτε τεκμη­ ρίωση, ότιτα δημόσια σχολεία δεν αντιμετωπίζουν κανέ­ να πρόβλημα στον τομέα αυτό γιατί χρηματοδοτούνται από το δημόσιο. 25 Αν πάλιν, σύμφωνα μεάλλο παρεμφερή ισχυρισμό των αιτούντων, ηορθότερη ερμηνεία της διάταξης είναι ότι η εξουσία του Υπουργού είναι να καθορίζει μόνο συγκεκρι­ μένο ποσό σεαντιδιαστολή μεποσοστό αυξήσεων, ηπρο­ σβαλλόμενη απόφασηαντιβαίνει και προς την ίδια τη διά- 30 τάξη του νόμου. Σταματώεδώ για να σχολιάσω. Η γνώμη μου είναι ότι μέσα απότα όριαπου διαγράφειηγλωσσική διατύπωση τηςδιάταξης δεν δικαιολογείται ένας τέτοιος διαφορισμός που, μ£όλο το σεβασμό, θα κατέληγε να προσδώσει στη διάταξη εξεζητημένο νόημα. Παραμένο- 35 ντας πάντα στα γλωσσικά πλαίσιατουνόμου ηέννοια του όρου "ποσό" στη διάταξη στην ευρύτερη σημασία του κα­ λύπτει και ποσοστό που, αναμφίβολα,σημαίνει σε τελευ­ ταία ανάλυση ποσότητα χρημάτων. Έχω εξετάσει με κάθε δυνατή προσοχή τις εισηγήσεις και των δύοπλευρών έστω καιανδενγίνεται ρητήαναφο­ ρά στην απόφαση σεκάθε τους λεπτομέρεια. Θαπρέπει 76 3 ΑΛΛ. American Academy v. Υπουργού Παιδείας κ.ά. Νικήτας, Δ. πρώτα να απαντηθεί το ερώτημα κατά πόσον ο περιορι­ σμός στην αύξησηδιδάκτρων πουθέτει ηδιάταξη του άρ­ θρου 13

(1)του νόμου αντιβαίνει στην αρχή της προστα­ σίας της ελευθερίας του επαγγέλματος. Αναντίρρητα, 5 θεμιτός λόγος περιορισμού της ελευθερίας αυτής είναι η προστασία του δημοσίου συμφέροντος. Η υπόθεση Sussex Confirming Authority, ανωτέρω,καταδείχνει ότι ο σχετικός ισχυρισμός των αιτούντων για απουσία του στοιχείου αυτού είναι αβάσιμος. Θέμα δημοσίου συμφέ10 ροντος υφίσταται και στην περίπτωση ακόμη που δεν επηρεάζεταιάμεσαή σφαιρικά ολόκληρο τοκοινωνικόσύ­ νολο, όπως συμβαίνει εδώ. Είναι ακριβώς αυτότο σημείο που επισημαίνει η υπόθεση Sussex: 15 20 "It is fallacious to say that a condition is not in the publicinterest, or may not be inthe publicinterest, if it is the case that a great many of those persons who constitute the public are not directly affected by it. And it is equally fallacious to say that a condition cannot be in the public interest if agreat many members of the public neitherknow nor care anythingabout it." Στην κρινόμενη υπόθεση ο μεγάλος αριθμός ιδιωτικών σχολείων, που ιδρύθηκαν και λειτουργούν βάσει του 25 νόμου, σε συνδυασμό με το νευραλγικό χαρακτήρα των υπηρεσιών που προσφέρουν σε ένα τομέα ευρύτερου κοι­ νωνικού ενδιαφέροντος, όπως είναι η εκπαίδευση, δη­ μιουργούν τις προϋποθέσειςγιατηνύπαρξητουδημοσίου συμφέροντος. Επομένως από τη σκοπιά αυτή είναι επι30 τρεπτήηνομοθετικήπαρέμβασηπουαποβλέπειστηναντι­ μετώπισητης ανεξέλεγκτης αύξησηςτωνδιδάκτρων. Όμως το θέμα δεν τελειώνει εδώ. Είναι περαιτέρω πρωταρχικής σημασίας τέτοιοι όροι και περιορισμοί να 35 στηρίζονται σε αντικειμενικά και ομοιόμορφα για όλους τους ενδιαφερομένους κριτήρια και συγχρόνως να είναι αναγκαίοι για την επίτευξη του σκοπού που επιδιώκεται (βλ. Μάνεση Συνταγματικά Δικαιώματα, Έκδοση 1981 σελ. 76 και 77). Λογικά αντικειμενικός χαρακτήραςτων 40 περιορισμών περιλαμβάνει στοιχεία που έχουν άμεση εσωτερική σχέση με το ρυθμιζόμενο θέμα και αποκλείει παράγοντες υποκειμενικούς ή άσχετους με τοχαρακτήρα ενός επαγγέλματος. 77 Νικήτας, Δ. American Academy ν.Υπουργού Παιδείαςκ.ά.

(1989)Κατά τηναπόφασημουηδιάταξητουάρθρου 13

(1)κα­ θορίζει ως κριτήρια αντικειμενικά οικονομικά δεδομένα, που είναι ομοιόμορφαγια όλα ταιδιωτικάσχολεία. Ούτε, από το λεκτικό της διάταξης,μπορεί να συναχθεί επιχεί­ ρημα υπέρ της αντισυνταγματικότητας της με την έννοια 5 ότι παραλείπεται ή αποκλείεται σημαίνον κριτήριο που καθιστά προβληματική τη λειτουργία της σχολής των αι­ τούντων ή άλλων σχολών. Και εννοώ τα λεχθέντα γιαδα­ πάνη προς απόκτησησύγχρονων τεχνικών εκπαιδευτικών μέσων κ.λ.π. Μάλιστα από την περίπτωση του Limassol 10 Grammar School προκύπτει ότι λήφθηκε υπόψη ποσό £5,500, που αντιπροσωπεύει την αξία 11 ηλεκτρονικών υπολογιστών, ως και άλλες επιβαρύνσεις που αφορούν τους μισθούς και που έθιξε ο συνήγορος των αιτούντων στην αγόρευσητου. 15 Βέβαια τέτοια οικονομικά στοιχεία πρέπει να συνυπο­ βάλλονται μετην αίτησηγιααύξηση εντός της προθεσμίας που τάσσει ο νόμος. Αναφορικά με την αναγκαιότητα του μέτρου θαμπορούσα να παραπέμψωστην αιτιολογική έκ- 20 θέση του νόμου 123/85 στην οποία αναφέρεται,αναλυτι­ κότερα,ότι οι λόγοι πουκαθιστούν απαραίτητητηνυιοθέ­ τηση του είναι οι παρατηρηθείσες κατακόρυφες και αυθαίρετες αυξήσεις σταδίδακτρα. 25 Για όλους αυτούςτους λόγους έχω τηγνώμη ότι η ρύθ­ μιση στην οποία προβαίνει ο νόμος δεν αντίκειται στο άρθρο 25 του Συντάγματος. Η απόφαση μου ενισχύεται πιστεύω σε μεγάλο βαθμό από την ερμηνεία παρόμοιας διάταξης του Συντάγματος της Ελλάδος του 1975, που 30 προστατεύει την επαγγελματική ελευθερία, κάτω από ου­ σιαστικά ταυτόσημες συνθήκες. "Διάταξις, περί καθορισμού ανωτάτου ορίου προ­ σαυξήσεως διδάκτρων ιδιωτικών εκπαιδευτηρίων, δεν 35 παραβιάζει το άρθρο 5, διότι τούτο προστατεύει μεν την ελευθερίαν της εργασίας, αλλά δεν αποκλείει τον διά νόμου, αποβλέποντος εις το γενικώτερον κοινωνικόν συμφέρον, και,συνεπώς, και διά διοικητικής πρά­ ξεως, στηριζομένης εις τοιούτον νόμον, περιορισμόν 40 της ως είρηται ελευθερίας, προς εξυπηρέτησιν γενικώτερου κοινωνικού συμφέροντος ή κοινωνικής τινός ανάγκης (πρβλ. ΣΕ3789/72),ΣΕ 1135/78". 78 3 ΑΛΛ. American Academy v. Υπουργού Παιδείαςκ.ά.Νικήτας, Α. Περαιτέρω αβάσιμα προβάλλεται ο ισχυρισμός ότι η συζητούμενη διάταξη αντιβαίνει στη συνταγματική αρχή της ισότητας. Ηέννοια της ισότητας, όπως συνάγεται από σωρεία αποφάσεων του Ανωτάτου Δικαστηρίου, είναι ότι 5 από συνταγματική σκοπιά η ίση μεταχείριση των ανίσων είναι το ίδιο απαράδεκτη με την άνιση μεταχείριση των ίσων. Εφόσον όμως οι τιθέμενοι περιορισμοί συνάδουν με την εξυπηρέτηση του δημόσιου συμφέροντος και θεμελιώ­ νονται σε αντικειμενικά και απρόσωπα κριτήρια, όπως 10 συμβαίνει στην παρούσα περίπτωση, δεν θίγεται η αρχή της νομικής ισότητας. Η διάταξη του άρθρου 13

(1)δεν επιτάσσει ίση αύξηση διδάκτρων για όλες τις περιπτώσεις. EivaL δυνατός οδια15 φορισμός αν δικαιολογείται από τα υποβαλλόμενα οικο­ νομικά στοιχεία. Μάλιστα στην υπόθεση 1134/78 που προσβλήθηκε μια τέτοια διαφορετική ρύθμιση το ΣτΕ έκρινε ότι δεν αντέβαινε στην αρχήτης ίσης μεταχείρισης. 20 25 30 35 " Ηδιαφορά τουκαθορισθέντος ποσοστού αυξήσεως των διδάκτρων μεταξύ φροντιστηρίων ξένων γλωσσών και ιδιωτικών εκπαιδευτηρίων δικαιολογείται, λόγω της διαφόρου φύσεως των ρυθμιζόμενων θεμάτων, ΣΕ 1134/78". Για τους προεκτεθέντες λόγους καταλήγω ότι οι αι­ τούντες δεν έχουν αποδείξει έξω από κάθε λογική αμφι­ βολία ότι η επίμαχηδιάταξηείναι αντίθετη με ταάρθρα 25 και 28 του Συντάγματος ήτο νόμο. Ούτε υφίσταται νομι­ κή πλάνη. Επομένως ηπροσφυγή αποτυγχάνει και η επί­ δικη απόφασηεπικυρώνεται βάσει των διατάξεων τουάρ­ θρου 146.4 του Συντάγματος. Επειδή το εγειρόμενο θέμα είναι απ' ότι γνωρίζω,καινοφανές,δεν επιδικάζωέξοδα. Ηπροσφυγήαπορρίπτεταιχωρίς έξοδα. 79