clr/1990/1990_1_1125.pdf

(1990)Το πρωτόδικο Δικαστήριο απέρριψε τις θέσεις των εφεσειου­ σών και αποδέχθηκε την ανταπαίτηση των εφεσίβλητων, χωρίς οποιανδήποτε αξιολόγηση τηςαξιοπιστίαςτης μαρτυρίαςενώπιον του. Ημόνησχετική μετοθέμαφράσηστην απόφασηήταν"...και επίσης εκτηςόλης μαρτυρίαςευρίσκω...". 5 Το Ανώτατο Δικαστήριο,αποδεχόμενοτην έφεσηκαιδιατάσσο­ ντας επανεκδίκασητηςυποθέσεως,αποφάσισε: 1.Το καθήκοντουπρωτόδικουΔικαστηρίου ήταννααξιολογή­ σει την ενώπιον του μαρτυρίανκαι μεβάσητααιτιολογημένα απο­ τελέσματα της αξιολόγησης να προχωρήσει στα ευρήματα σχετικά με τα αμφισβητούμεναγεγονότα,να εξετάσει το ισχύον δίκαιο και να αποφανθεί, μεβάσηταευρήματακαι το δίκαιο,ανοι εφεσείου­ σες απέκτησανιδιοκτησίανεπί τουεπιδίκου ακινήτου. Η φράση ".. και επίσης εκ της όλης μαρτυρίας ευρίσκω..." δεν αποτελεί εύρημααξιοπιστίαςκαιαποτελεί αυθαίρετοαναιτιολόγητο συμπέρασμα κατά παράβασηΣυνταγματικής επιταγής (άρθρο 30.2 τουΣυντάγματος).

1. Ενόψει του πιο πάνω συμπεράσματος πρέπει να διαταχθεί επανεκδίκαση, εκτός αν,για τους νομικούς λόγους πουαναφέρο­ νται στην πρωτόδικη απόφαση,οι απαιτήσεις των εφεσειουσών είναι καταδικασμένες σε αποτυχία, έστω και αν η μαρτυρία γι" αυτές γίνει δεκτήστην ολότητα της. Κι' αυτόγιατί στηνπερίπτω­ ση αυτήνθα μπορεί να λεχθεί ότι ητελικήετυμηγορία είναι αιτιο­ λογημένη. 10 15 20
2. Σύμφωναμε το αιτιολογικό τουπρωτόδικουΔικαστηρίου οι 25 εφεσείουσες απώλεσανταοποιαδήποτεδικαιώματα τους,γιατίδεν τα είχαν ασκήσει έγκαιρα. Κατά το πρωτόδικο Δικαστήριο δύο χωριστοί λόγοι επέδρασανκαταστροφικά: α) Ότι οι εφεσίβλητοι απέκτησαν το επίδικο κτήμα από εγγε­ γραμμένο ιδιοκτήτη. ^Ο β)Ότιοι εφεσείουσες εγκατέλειψαν το δικαίωματους. ι.
3. Ο λόγος (α)ανωτέρω είναι γενικά διατυπωμένος και δενευ­ σταθεί. Μεταγενέστερα εγγραφή υπερισχύει έναντι δικαιωμάτων, πουέχουν ωριμάσει,ανο εγγραφείςείναι αα) Καλόπιστος αγοραστής 35 ββ) έναντι ανταλλάγματοςαξίας, γγ) χωρίς ειδοποίηση πραγματική,συμπερασματική ή αποδιδο­ μένηαναφορικά μετην ύπαρξη τωνδικαιωμάτωνπαραγραφής.. Το βάρος αποδείξεως συνδρομής των εν λόγω στοιχείων βαρύ­ νει τον αγοραστή. 1126 40 1 ΑΛΛ. Βασιλείουκ.α. ν.Μενελάου κ.α. 0 αγοραστής πρέπειναεγείρει ταπιο πάνωθέματαστοΔικό­ γραφοτου.Στηνπαρούσα υπόθεσηούτεσταδικόγραφαούτεστην ακρόαση ηγέρθήθέμα"καλόπιστουαγοραστή". 5 10 5.Ούτεκαιολόγος(β) ανωτέρωευσταθεί. Η ενέργειαεγκαταλείψεως, είτε προς όφελος του κοινού (εγκατάλειψη), είτε προς όφελος συγκεκριμένου προσώπου (αποποίηση), πρέπει να είναι ασυμβίβαστη με την άσκηση του δικαιώματος κυριότητος. Το βάροςαποδείξεως φέρει εκείνοςπουπροβάλλει τον ισχυρισμό,αν δεπρόκειται για συμπερασματική εγκατάλειψη,πρέπει ναυποδείξει ταγεγονότααπόταοποίατοσυμπέρασμααυτόμπορεί να εξα­ χθεί.Η παράλειψηεγγραφήςτουδικαιούχουδεναποτελεί αφ' εαυ­ τής εγκατάλειψη. Στην παρούσα υπόθεση ούτε στα δικόγραφα ούτεστηνακρόαση ηγέρθητοθέμα. Η έφεσηεπιτυγχάνειμε έξοδα. Διαταγή επανεκδικάσεως. 15 Αναφερόμενεςυποθέσεις: ΖωήΠαπαέλληνα v.Epco(Cyprus)Ltd.

(1967)1ΑΛΛ. 338Σ.&Γ. ΚολοκασίδηςΑτδ. ν. Κιμωνή

(1989)1 ΑΛΛ.(Ε). 132· Νικόλαν. Χριστοφήκαιάλλον

(1965)1 ΑΛΛ. 324· 20 Τσιακάρτον. Ιζέτλιόνο

(1954)20ΑΛΛ. (Μέρος1)σελ. 113Λοϊζον ν.Φιλίππου

(1904)6ΑΛΛ. 105Χαραλάμπουςν. Ιωαννίδη

(1969)1 ΑΛΛ. 72· Μακρήν.Μακρή καιάλλων

(1984)1 ΑΛΛ. 642Μανόλην. Ενρνπίδον

(1968)1 ΑΛΛ. 90σελ.100 25 Μουρμούρην. Χατζηγιάννη

(1907)7ΑΛΛ. 94. Έφεση. Έφεση από τις ενάγουσες κατά της απόφασης του Επαρχιακού Δικαστηρίου Λεμεσού (Κορφιωτης, Ε.Δ.) που δόθηκε στις 30 Ιουνίου, 1984 (Αρ. Αγωγής 2323/79) με 30 την οποία η απαίτηση των εναγουσών απορρίφθηκε και η ανταπαίτηση των εναγομένων επέτυχε σχετικά με την έκ­ δοση δικαστικής δήλωσης και διαταγής αναφορικά με την ιδιοκτησία του επίδικου κτήματος. Γ. Γεωργίου, για τις εφεσείονσες. 1127 Βασιλείου κ.α.ν. Μενελάου κ.α.

(1990)Η. Δημοσθένους και Ν. Καλλής,yia τους εφεσίβλητους. CUT. adv. vult. ΣΑΒΒΙΔΗΣ Δ: Την απόφαση του Δικαστηρίου θα δώσει οΔικαστής Ι. Πογιατζής. ΠΟΠΑΤΖΗΣ Δ: Η έφεση αυτήστρέφεται εναντίον της 5 απόφασης του Επαρχιακού Δικαστηρίου Λεμεσού ημερο­ μηνίας 30 Ιουνίου 1984 με την οποία η μεν απαίτησητων εφεσειουσών στην αγωγή αρ.2323/79απέτυχε καιαπορρί­ φθηκε με έξοδα σε βάρος τους η δε ανταπαίτησητων εφε­ σίβλητων επέτυχε με την έκδοση της ανταπαιτοΰμενης δι- 10 καστικής δήλωσης και διαταγής αναφορικά με την ιδιοκτησία του επίδικουκτήματος. Αντικείμενο της απαίτησης των εφεσειουσών και της ανταπαίτησης των εφεσίβλητων στην πιο πάνω αγωγή είναι χωράφι 2lh περίπου σκαλών στο χωριό Παραμυθά 15 Λεμεσού, το οποίο, σύμφωνα με απόφασηημερομηνίας 9 Ιανουαρίου 1976 την οποία εξέδωσε ο Διευθυντής του Κτηματολογικού και Χωρομετρικού Τμήματος κάτω από το άρθρο 58 του περί Ακίνητης Ιδιοκτησίας (Διακατοχή, Εγγραφή και Εκτίμηση) Νόμου, Κεφ. 224, αποτελεί μέρος 20 του τεμαχίου αρ. 97 του Φύλλου/Σχεδίου LIII/24,συνολι­ κής έκτασης 11 σκαλών, που καλύπτεται απότην εγγραφή με αρ. 8547 ημερομηνίας 28/2/1952 στο όνομα της Εφεσί­ βλητης αρ. 1 η οποία το μεταβίβασε στις 12/2/1979 στο όνομα του υιού της εφεσίβλητου αρ.2 ο οποίος είναι έκτο- 25 τε ο μοναδικός εγγεγραμμένος ιδιοκτήτης του. Οι εφεσείουσες είναι θυγατέρες του Βασίλη Παναγή Χατζηνικόλα υιού του ΠαναγήΧατζηνικόλα ο οποίος πέ­ θανε το

1. Ο πατέραςτους πέθανε το
2. ΣτηνΈκθε­ ση Απαιτήσεως τους ισχυρίζονται ότι το διαφιλονικοΰμε- 30 νο κτήμα ήταν στην αποκλειστική συνεχή εχθρική κατοχή του πάππου τους απότο 1866 μέχρι το 1907 που το δώρι­ σε στον πατέρατους* ότι μεταξύ 1907 και μέχρι τοθάνατο του το 1953 την ίδια κατοχήασκούσε ο πατέραςτους· και ότι απότο 1953 μέχρι το 1979 το διαφιλονικούμενο κτήμα 35 1128 1 ΑΛΛ. 5 Βασιλείουκ.α. ν.Μενέλαουκ.α. Πογιατζής,Δ. βρισκόταν κάτω από τη δική τους αποκλειστική κοινή εχ­ θρική κατοχή. Στηριζόμενες στην ισχυριζόμενη κατοχή τους καιστην κατοχήτου πατέρακαι του πάππου τους, οι εφεσείουσες ζητούσαν (α)δήλωση τουΔικαστηρίου ότι δικαιούνται να εγγραφούν ως ιδιοκτήτριες του επίδικου κτήματος, ακυρούμενης οποιασδήποτε άλλης εγγραφής, (β) διάταγμα που να απαγορεύει στους εφεσίβλητους να επεμβαίνουν στο κτήμακαι(γ) αποζημιώσεις. Στην Υπεράσπιση τους οι εφεσίβλητοι αρνούνται ότι 10 οι εφεσείουσες, ο πατέραςήο πάππος τους κατείχαν ποτέ το διαφιλονικούμενο κτήμα και ισχυρίζονται ότι από το 1902 και εντεύθεν το κτήμαβρισκόταν πάντοτεστη διαδο­ χική κατοχήτων εκάστοτε εγγεγραμμένων ιδιοκτητών του τεμαχίου 97, τους οποίους κατονομάζουν. Αρνούμενοι 15 οποιοδήποτε δικαίωμα των εφεσειουσών πάνω στο επίδι­ κο κτήμα, οι εφεσίβλητοι ανταξίωσαν δήλωση του Δικα­ στηρίου ότι είναι εγγεγραμμένοι ιδιοκτήτες της επίδικης γης και διάταγμαπου να απαγορεύει στις εφεσείουσες να επεμβαίνουν σ* αυτήμε οποιοδήποτε τρόπο. 20 Στην προσπάθεια τους να αποδείξουν τους πιο πάνω ισχυρισμούς τους τρεις από τις εφεσείουσες κατάθεσαν ως μάρτυρες και κάλεσαν τρεις άλλους μάρτυρες εκτός από τον κτηματολογικό υπάλληλο ο οποίος είχε διενεργή­ σει την επιτόπια εξέταση και ετοιμάσει το σχεδιάγραμμα 25 πουκατατέθηκεενώπιον τουπρωτόδικουΔικαστηρίου ως Τεκμ.
3. Εκ μέρους της Υπεράσπισης οι μόνοι μάρτυρες που κατέθεσαν ήταν ο εφεσίβλητος αρ. 2 και ο πατέρας του. Προκύπτει από τα JILO πάνω λεχθέντα ότι κατά το 30 τέλος της ακροαματικής διαδικασίας υπήρχαν ενώπιον του πρωτόδικου Δικαστηρίου επίδικαθέματαπραγματικά και νομικά πάνω στα οποία το Δικαστήριο είχε καθήκον να εκφέρει την ετυμηγορία του πριν αποφασίσει το παρα­ δεκτό ή απαράδεκτοτης απαίτησης των εφεσειουσών και 35 της ανταπαίτησης των εφεσίβλητων. Πρώτιστο καθήκον του πρωτόδικου Δικαστηρίου ήταν να αξιολογήσει την ενώπιον του μαρτυρίακαι μεβάσητααιτιολογημένα οπο­ ί 129 Πογιατζής, Δ. Βασιλείουκ.α.ν.Μενελάου κ.α.

(1990)τελέσματα της αξιολόγησης αυτής να κάμει τα ευρήματα του πάνω σε όλα τα ουσιώδη αμφισβητούμενα γεγονότα, βασικότερο των οποίων ήταν κατά πόσο οι εφεσείουσες και/ή οι προκάτοχοι τους άσκησαν ή όχι αδιαφιλονίκητη και αδιάλειπτη εχθρική κατοχήτου επίδικου κτήματος για οποιαδήποτε χρονική περίοδο.Ακολούθως και μεβάσητο πιο πάνω εύρημα,το πρωτόδικο Δικαστήριο είχεκαθήκον να αναφερθεί στον ισχύοντα νόμο και να εξετάσει κατά πόσο, με βάση το νόμο αυτό,οι εφεσείουσες απέκτησαν ή όχι ιδιοκησία της επίδικηςγης. 5 10 Το βασικό παράπονο των εφεσειουσών είναι ότι το πρωτόδικο Δικαστήριο - (α) παράλειψε να αξιολογήσει την ενώπιον του μαρτυρία-(β)παράλειψε επίσης νακάμει οποιοδήποτε εύρημα αναφορικάμε την ισχυριζόμενη απο­ κλειστική κατοχή του επίδικου κτήματος από τις εφε- 15 σείουσες και/ήτους προκατόχους τους- και (γ) παράλειψε να δώσει επαρκήήοποιαδήποτε αιτιολογία για την απόρ­ ριψη της απαίτησης τους ήγια την αποδοχήτης ανταπαίτησης των εφεσίβλητων. Έχουμε διεξέλθει μεπροσοχήτην απόφασητουπροπό- 20 δικού Δικαστηρίου και έχουμε φθάσει στο συμπέρασμα ότι το πρωτόδικο Δικαστήριο δεν έχει καθόλου ασχοληθεί με την αξιοπιστία των μαρτύρων που κατέθεσαν ενώπιον του ούτε έχει προβεί σε οποιοδήποτε εύρημα πάνωσταου­ σιώδη γεγονότα αναφορικά με τα οποία είχε ενώπιον του 25 αντίθετες εκδοχές. Περιορίστηκε σε αναφοράστο περιεχό­ μενο των δικογράφων των δύο πλευρών, στη μαρτυρία του κτηματολογικού υπαλλήλου που αφορούσε τα ονόμα­ τα των διαδοχικών εγγεγραμμένων ιδιοκτητών του τεμα­ χίου 97 απότο 1881 και εντεύθεν, στα άρθρα9 και 10του 30 Κεφ. 224 και σε ορισμένες νομικές αρχές τις οποίες θα σχολιάσουμε αργότερα,και ακολούθως κατέληξε στο εξής λακωνικό συμπέρασμα: "Διά όλους τους ανωτέρω λόγους και επίσης εκ της όλης μαρτυρίας ευρίσκω ότι δεν απέδειξαν την υπόθε- 35 σίν των αι ενάγουσαι όθεν η αγωγή των εναντίον των εναγομένων απορρίπτεται μετ' εξόδων υπέρ των Ενα1130 1 ΑΛΛ. Βασιλείουκ.α. ν. Μενελάου ΧΜ. Πογιατζής, Δ. γομένων άτιναδέον όπως υπολογισθούν υπότουΠρωτοκολλητού." 5 10 15 20 25 30 35 Ο δικηγόρος των εφεσίβλητων εισηγήθηκε ότι από το πιο πάνω απόσπασματης απόφασηςτου πρωτόδικου Δικαστηρίου εξυπακούεται εύρημα ότι οι μάρτυρες των εφε­ σειουσών κρίθηκαν αναξιόπιστοι, η δε μαρτυρία τους αναληθής. Διαφωνούμε απόλυτα με την εισήγηση αυτή. Η απόφαση του πρωτόδικου Δικαστηρίου επί του προκειμέ­ νου δεν περιέχει την απαραίτητη δικαστική κρίση πάνω στα επίδικαθέματαπου εγείρονται απότα δικόγραφακαι την ενώπιον του μαρτυρία, η δε τελική ετυμηγορία του που περιέχεται στο πιο πάνω απόσπασμα της απόφασης του πρέπει ναχαρακτηρισθεί ως αυθαίρετηεφόσον στερεί­ ται της αναγκαίαςαιτιολογίας κατά παράβασητης επιτακτικής πρόνοιας του άρθρου 30.2 του Συντάγματος, στη σημασία της οποίας το Ανώτατο Δικαστήριο έχει επανει­ λημμένα επισύρει την προσοχή των πρωτόδικων Δικαστη­ ρίων*. Η απόφαση πάσχει ως εκ του λόγου αυτού και υπόκειται, επομένως, σε ακύρωση και ταυτόχρονη έκδοση διαταγής για επανεκδίκαση της υπόθεσης ενώπιον άλλου Δικαστή του ΕπαρχιακούΔικαστηρίου Λεμεσού, εκτός αν ευσταθεί ηδιαζευκτικήεισήγηση του δικηγόρου των εφεσί­ βλητων ότι η απαίτησητων εφεσειουσών είναι νομικά ανέ­ φικτη για τους νομικούς λόγους που αναφέρονται στην απόφασηακόμα και στην περίπτωση που η μαρτυρία που προσκόμισαν οι εφεσείουσες γινόταν αποδεκτή στην ολό­ τητα της. Αν ευσταθεί η εισήγηση αυτή του κ. Δημοσθέ­ νους θα είναι δυνατό να λεχθεί ότι το πρωτόδικο Δικα­ στήριο παρέχει στην απόφαση του την απαιτούμενη αιτιολογία για την τελική του ετυμηγορία με την οποία απέρριψε την απαίτησητων εφεσειουσών, παρά την παρά­ λειψητου να κάμει οποιαδήποτε ευρήματα πάνωσε αμφι­ σβητούμενα ουσιώδη γεγονότα. * Αναφέρουμε ενδεικτικά τις υποθέσεις Ζωή Παπαέλληνα v. EPCO (Cyprus) Ltd.

(1967)1ΑΛΛ. 338. και Εταιρείας Σ & Γ Κολοκασίδη Ατδ ν.Αντώνη Κιμωνή

(1989)1 ΑΛΛ.(Ε). 132. 1131 Πογιαχζής, Δ. Βασιλείου κ.α. ν. Μενελάου κ.α.

(1990)Η μαρτυρία που έχουν προσκομίσει οι εφεσείουσες θα μπορούσε, ανκρινόταναξιόπιστη,ναείχεοδηγήσει σεεύ­ ρημα του πρωτόδικουΔικαστηρίου ότι το επίδικο κτήμα ήταν κάτωαπότηδιαδοχικήαποκλειστική αδιαφιλονίκη­ τη και αδιάλειπτη εχθρική κατοχή του πατέρα των εφε- 5 σειουσών απότο 1922 μέχρι τουθανάτουτουτο 1953και στη συνέχεια των εφεσειουσών, ως κληρονόμων της πε­ ριουσίας του πατέρατους, μέχρι το 1977 που για πρώτη φορά επενέβησαν οι εφεσίβλητοι. Εδώθαπρέπει να προ­ σθέσουμε ότι, σύμφωνα με τη αδιαμφισβήτητη μαρτυρία 10 τουκτηματολογικού υπαλλήλου,ολόκληρο τοτεμάχιοαρ. 97 είχε εγγραφεί στο όνομα του σημερινού ιδιοκτήτητου, εφεσίβλητου αρ.2, το 1979 κατόπιν δωρεάς της μητέρας του, εφεσίβλητης αρ. 1,στο όνοματης οποίαςείχεεγγρα­ φεί το 1952 δυνάμει αγοράς απότον προηγούμενο εγγε- 15 γραμμένο ιδιοκτήτη του,και ότι οι διαδοχικές εγγραφές για τοτεμάχιο αυτό μέχρι το 1945, οι οποίες όμως δε βα­ σίζονταν πάνωστο χωρομετρικό σχέδιο, ανέφεραν ότι η έκταση του ήταν 7 σκάλες και όχι 11 σκάλες. Κάτω από ποιες συνθήκες έγινε η αλλαγή από 7 σε 11 σκάλες δεν 20 είναι καθαρόαπότην προσαχθείσα μαρτυρίαούτε υπάρ­ χουν σταδικόγραφα οποιοιδήποτε ισχυρισμοί αναφορικά με την αλλαγή αυτή. Για πρώτη φορά ενώπιον μαςπρο­ βλήθηκε ύπό το δικηγόρο των εφεσειουσών ο ισχυρισμός ότι η αλλαγήσχετίζεται μετηνκατασκευήτουδρόμουπου 25 σήμερα αποτελεί τοανατολικόσύνορο τουτεμαχίου97με τα τεμάχια 437/3και 442 τα οποία σήμερα ανήκουν στην εφεσείουσα αρ. 1 καιότι μέχρι το 1945 πουέγινεη αλλαγή της έκτασης του τεμαχίου 97 ηδιαφιλονικούμενη λωρίδα γηςαποτελούσε τμήματωντεμαχίωναρ.437/3και442 και 30 όχι του τεμαχίου 97. Αν πράγματιοι διαδοχικέςεγγραφές στο όνομαδιαφόρωνπροσώπων μέχρι το 1945 αναφορικά με το τεμάχιο αρ. 97 δεν εκάλυπταν το επίδικο κτήμα έκτασης Vh σκαλών, το νομικό πλαίσιο της υπόθεσηςθα άλλαζεουσιαστικά εφόσον τοάρθρο.3τουπερί Παραγρα- 35 φής Ακίνητης Ιδιοκτησίας Νόμου,Νόμος αρ. 4 του 1886, που καταργήθηκε το 1946, δε θαείχε εφαρμογήκατάτην αντίστοιχηεκείνη περίοδοπουείναιπολύκρίσιμηγιατην απαίτηση των εφεσειουσών ενόψει του γεγονότος ότιδια 4 0 την περίοδο μετά το 1946 το άρθρο 9 του περί Ακίνητης 1132 1 ΑΛΛ. Βασιλείουκ.α.ν. Μενελάου κ.α. Πογιατζής, Δ. Ιδιοκτησίας (Διακατοχή, Εγγραφήκαι Εκτίμηση) Νόμου, Κεφ. 224, διακόπτειτηνπερίοδοπαραγραφήςεναντίονεγ­ γεγραμμένου ιδιοκτήτηέστω καιανηπαραγραφήάρχισε, χωρίς όμως νασυμπληρωθεί, πριν την έναρξη της ισχύος 5 τουΝόμου.Δεν επιβάλλεται ναενδιατρίψουμε περαιτέρω πάνω στο θέμα αυτό ενόψει του γεγονότος ότι είχαμε απορρίψει εξ αρχήςτον ισχυρισμό τουκ. Γεωργίου γιατο λόγο ότι το θέμα που είχε εγείρει ήταν στην ουσία του πραγματικό και παρ'όλα αυτάκαμιά μαρτυρίαδεν είχε 10 προσαχθεί αναφορικά με αυτό,ούτε και είχε τεθεί ποτέ ενώπιον του πρωτόδικου Δικαστηρίου ή στα δικόγραφα. Επομένως, οι νομικοί λόγοι που ανάφερε το πρωτόδικο Δικαστήριο στην απόφασητουκαιοι οποίοι,κατά τηνει­ σήγηση τουκ.Δημοσθένους, παρέχουναπόμόνοι τουςτην 15 αναγκαία αιτιολογία για την συνοπτική κατά τα άλλα απόρριψη της απαίτησης των εφεσειουσών, θαπρέπεινα εξεταστούν με βάση ότι το επίδικο κτήμα αποτελούσε τμήματουτεμαχίου97τόσοπρινόσοκαιμετάτο 1945,με τα ίδιαδηλαδή δεδομένααναφορικά μεταοποίαη νομική πτυχή του θέματος εξετάστηκε από το πρωτόδικο Δικα20 στήριο. θα πρέπει επίσης να πούμε ότι η απάντησημας στοερώτημακατάπόσοείναιή όχι νομικάαναπόφευκτη η απόρριψη της απαίτησης των εφεσειουσών ακόμα και στην περίπτωσηπου ημαρτυρίαπουπροσήγαγαν εγίνετο αποδεκτή στην ολότητα της, θα δοθεί με αναφορά μόνο 25 στοσυγκεκριμένο νομικό αιτιολογικό πουπαραθέτει στην απόφαση του το πρωτόδικο Δικαστήριο, λαμβανομένων επίσης υπόψητων επιχειρημάτων τωνδικηγόρωντωνδύο πλευρών. Δε νομίζουμε ότι ενδείκνυται,υπόταςπεριστά­ σεις της παρούσαςυπόθεσης και υπό το φως τηςσυζήτη30 σης όπως διεξήχθηκε ενώπιον μας,να προχωρήσουμε σε περαιτέρωεξέτασητουνομικού πλαισίουτηςυπόθεσης με τον εντοπισμό των διαφόρωννομικών,επιδίκωνθεμάτων που δυνατόναεγείρονται, ανάμεσαστα"οποίαπρωτεύου­ σα θέσηκατέχει η ερμηνεία και»,ο αντίκτυπος πάνωστην 35 απαίτησητωνεφεσειουσών τουάρθρου3τουΝόμουαρ.4 του 1886, και ακολούθως να αποφασίσουμε τα θέματα αυτάχωρίς ναέχουμε προηγουμένως ακούσει τιςαπόψεις τωνενδιαφερομένων μερών στηδιαφορά. 1133 Πογιατζής, Δ. Βασιλείου κ.α.ν.Μενελάουκ.α.

(1990)Παραθέτουμε πιο κάτωαυτούσιοτο μοναδικόαπόσπα­ σμα της απόφασης του πρωτόδικου Δικαστηρίου που είναι δυνατό να λεχθεί ότι περιέχει τους λόγους για τους οποίους απορρίφθηκε η απαίτησητων εφεσειουσών, που είναι καιτο μόνο στο οποίο έχουν αναφερθείοι δικηγόροι 5 των δυο πλευρών στις αντίστοιχες αγορεύσεις τους. Το πρωτόδικοΔικαστήριο είπε συγκεκριμένα ταεξής στη σελ. 58: "Αι ενάγουσαι εάν είχον οιαδήποτε δικαιώματα όφειλον ναταεξασκήσουν κατά τονπρέποντα χρόνον. 10 Εκ της μαρτυρίαςτου Κτηματολογίου το κτήμα τεμάχιον 97 ως 11 σκάλες ενεγράφη επ' ονόματι του Κ. Γαβριηλίδη δυνάμει αγοράς την 22.9.1925 αριθμ. εγγρ. 3804 ακολούθως ενεγράφη επ' ονόματι της Κρυσταλλίας Παυλίδου δυνάμει κληρονομιάς από τον πατέρα 15 της την 25.7.47 αρ. εγγρ.

1. Εν συνεχεία ενεγράφη επ' ονόματι του Δημήτρη Νεοφύτου Μούρου αριθμ. εγγρ. 8547 ημερομ. 24.1.57 και εν συνεχεία της Αννας Μούρου απότην οποίαν το απέκτησεν δυνάμει δωρεάς ο νυν ιδιοκτήτης Παναγιώτης Μενελάου Βασιλείου 20 Εναγόμενος
2. Εφόσον το επίδικον κτήμααπεκτήθηυπό των Ενα­ γομένων παρά εγγεγραμμένου ιδιοκτήτουαι Ενάγουσαι ουδένα νόμιμον δικαίωμα έχουν επ' αυτού (see Digest Μ ΖΕΚΙΑ at page258 under 87 loss of prescriptive right 25 Acquiescence in misleading registration Estoppel). A person who has acquired a prescriptive title to im­ movable property and does not take steps to perfect his title by registration is estopped from setting up his prescriptive title against a bona fide purchaser for value 30 without notice who has acquired the property from the registered owner. (Savva v. Paraskeva, IV C.L.R. HadjiPetti v. HadjiGligori, II C.L.R. 113 Michael v. Nikoli, VIIIC.L.R. 113). Επίσης στην ιδίαν σελίδα 86 του ιδίου σύγγραμμα- 35 τος - Loss of prescriptive right - Abandonment - Sale 1134 1 ΑΛΛ. Βασιλείου χ.α.ν. Μενελάου κ.α. Πογιατζής, Δ. without registration after completion of prescription. 5 Aperson who, after havingacquired aprescriptive right to be registered in respect of an arazi mirie property, abandons possession of the property to another person, thereby loseshisright to registration." Προκύπτειαπότοπιοπάνω απόσπασμαότι,επειδήοι εφεσείουσες δενάσκησανταδικαιώματατους έγκαιρα, τα έχουν απολέσει. Δίδονται δε δυο χωριστοί λόγοι που έχουν επενεργήσει καταστροφικά πάνω σταδικαιώματα 10 τους.Οπρώτοςλόγος είναιότι οι εφεσίβλητοιαπέκτησαν το επίδικο κτήμα από εγγεγραμμένο ιδιοκτήτη. Ο λόγος αυτός,με τον πολύγενικό τρόπομετον οποίοέχειδιατυ­ πωθεί, δεν είναι ορθός. Από μόνο του το γεγονός ότι οι εφεσίβλητοι απέκτησαν το επίδικο κτήμα (η εφεσίβλητη 15 αρ. 1το 1952 και ο εφεσίβλητος αρ.2 το 1979) απότους εγγεγραμμένους αντίστοιχους προκατόχουςτους δεναπο­ τελείαρκετόλόγογιανααπωλέσουνοιεφεσείουσες ταδι­ καιώματα που τυχόν απέκτησανπάνωστη επίδικηγη δυ­ νάμει εχθρικής κατοχής. Έναντι δικαιωμάτων παρα20 γραφής που έχουν ήδη ωριμάσει υπερισχύει η μεταγενέ­ στερη εγγραφή μόνο στις περιπτώσεις που γίνεται στο όνομα προσώπου το οποίο ισχυρίζεται και ακολούθως αποδεικνύει ότι (α) είναι καλή τη πίστει αγοραστής,(β) έναντιανταλλάγματοςαξίαςκαι(γ)χωρίς ειδοποίησηείτε 25 πραγματικήείτε συμπερασματική είτε αποδιδόμενη ανα-^ φορικά μετηνύπαρξητωνδικαιωμάτωνπαραγραφήςτρί­ των.Σχετικήεπίτουπροκειμένου είναιη υπόθεση Χατζηειρήνη Νικόλα ν. Χαράλαμπου Χριοτοφή και άλλου,

(1965)1 Α.Α.Δ.324,στην οποίατονίστηκε ότι τατρίαπιο 30 πάνω στοιχεία αποτελούν θέματα πραγματικά και το βάροςτηςαπόδειξηςτουςβρίσκεται πάντοτεστους ώμους τουαγοραστή.Σχετικήείναι επίσηςηυπόθεσηΕνβέρΜεχμέτ Τσιακάρτο ν. Χουσσεϊ'νΙζέτ Λιόνο

(1954)20 Α.Α.Δ. (Μέρος 1) 113,στηνοποίατονίστηκε ότιοαγοραστήςπρέ35 πει να εγείρει στα δικόγραφατου ισχυρισμό ότι συντρέ­ χουνταπιοπάνωτρίαστοιχείαπουσυνθέτουν τηνέννοια του αγοραστή που έχει την ιδιότητα του "bona fide purchaser for value without notice". Στην παρούσα περί1135 Πογιατζής, Δ. Βασιλείουκ.α. ν. Μενελάου ΚΛ.

(1990)πτώση, όπως ορθά παραδέχτηκε ο κ. Δημοσθένους, ούτε στα δικόγραφα ούτε στη διάρκεια της ακροαματικήςδια­ δικασίας εγέρθηκε θέμα ότι οποιοσδήποτε απότους εφεσί­ βλητους ήταν "καλήτηπίστει αγοραστής έναντι ανταλλάγ­ ματος αξίας και χωρίς ειδοποίηση" για οποιαδήποτε 5 τυχόν δικαιώματα παραγραφής των εφεσειουσών πάνω στο επίδικο κτήμα. Έπεταιότι το πρωτόδικο Δικαστήριο λανθασμένα και αυθαίρετασυμπέρανε απότο γεγονός και μόνο της απόκτησης απότους εφεσίβλητους του επίδικου κτήματος από εγγεγραμμένο ιδιοκτήτη, ότι οι εφεσίβλητοι 10 ήταν "καλή τη πίστει αγοραστές έναντι ανταλλάγματος αξίας και χωρίς ειδοποίηση", και ακολούθως θεώρησε την ιδιότητα αυτή των εφεσίβλητων ως τον πρώτο λόγο για τον οποίο οι εφεσείουσες απώλεσαν οποιαδήποτε τυχόν δικαιώματα είχαν στο μεταξύ αποκτήσει δυνάμει πάρα- *5 γραφής πάνωστο επίδικοκτήμα. Ο δεύτερο λόγος για τον οποίο το πρωτόδικο Δικαστή­ ριο συμπέρανε ότι οι εφεσείουσες απώλεσαν τα δικαιώμα­ τα τους, όπως προκύπτει από το πιο πάνω απόσπασμα της απόφασηςτου, είναι ότι οι εφεσείουσες έχουν έγκατα- 20 λείψει τα δικαιώματατους. Εγκατάλειψη (abandonment) δικαιωμάτων παραγρα­ φής πάνωσε ακίνητη ιδιοκτησία λαμβάνει χώρα όταν μετά που τα δικαιώματατου έχουν ήδηωριμάσει μετησυμπλή­ ρωση της περιόδου της κτητικής παραγραφής,το δίκαιου- 25 χο πρόσωπο με τη συμπεριφορά του φανερώνει είτε ρητά είτε συμπερασματικά την πρόθεση του να εγκαταλείψει τα δικαιώματα που έχειαποκτήσει. Ηεγκατάλειψη αυτήμπο­ ρεί να γίνει είτε προς όφελος του κοινού εν γένει, είτε προς όφελος κάποιου συγκεκριμένου προσώπου. Στηδεύ- 30 τερη αυτήπερίπτωση ηεγκατάλειψη είναι γνωστή ως απο­ ποίηση (renunciation) των δικαιωμάτων του. Η ενέργεια του δικαιούχου προσώπου που συνιστά την απώλεια των δικαιωμάτων του είτε υπό μορφή εγκατάλειψης τους είτε υπό μορφή αποποίησης τους πρέπει να είναι ασυμβίβαστη 35 με την άσκηση ιδίων δικαιωμάτων ιδιοκτησίας πάνωστην επίδικη περιουσία, και να υποδηλεί την ύπαρξη πρόθεσης εκ μέρους του να τα εγκαταλείψει. Το βάρος της απόδει1136 1 ΑΛΛ. Βασιλείου χ.α.ν. Μενελάου κ,α. Πογιατζης, Α. ξης ότι το δικαιούχοπρόσωπο με δικήτου ενέργεια που μαρτυρεί εγκατάλειψη ή αποποίησηέχει απολέσει τα δι­ καιώματα του,βρίσκεται στοδιάδικοεκείνοπουπροβάλ­ λει τον ισχυρισμό για εγκατάλειψη ή αποποίηση τους. 5 Στιςπεριπτώσειςδεπουη εγκατάλειψηή αποποίηση είναι συμπερασματική και όχι ρητή,εκείνος που την επικαλεί­ ται πρέπει να επισημάνει και ναυποδείξει γεγονότααπό τηνπροσαχθείσα μαρτυρίααπόταοποίαείναι εύλογο να εξαχθεί το συμπέρασμα ότι το δικαιούχο πρόσωπο έχει 10 εγκαταλείψει τα δικαιώματα του. Οι αρχές αυτές έχουν νομολογηθεί σεαριθμόαποφάσεων.Αναφέρουμε ενδεικτι­ κά τις αποφάσειςστις υποθέσεις Παναγή Λοΐζου ν.Παπαχριστοδούλου Φιλίππου

(1904)6 Α.Α.Δ. 105, στην οποία η πώλησηαπότοδικαιούχοπρόσωπο τηςεπίδικης 15 περιουσίας σε τρίτο πρόσωπο θεωρήθηκε ότι συνιστά εγκατάλειψητωνδικαιωμάτωνπαραγραφήςπουείχεαπο­ κτήσει κατάτηνημέρατηςπώλησης καικαθιστάτηνανα­ βίωση τους αδύνατη* και Αγάθη Χαραλάμπους ν. Ιωάννη Ιωαννίδη

(1969)1Α.Α.Δ. 72, στην οποία η εγγραφήτης 20 επίδικηςοικίας,πουέγινε εις γνώση τουδικαιούχου προ­ σώπουστο όνοματης μητέραςτου,χωρίς ο ίδιοςνα αντι­ δράσειμεοποιοδήποτετρόπομέχριτοθάνατοτου 14χρό­ νια αργότερα, θεωρήθηκε ότι συνιστά αποποίηση των δικαιωμάτωντουπροςόφελοςτηςμητέραςτου. 25 Είναι αξιοσημείωτο το γεγονός ότι στην υπό έφεση απόφαση δεν αναφέρεται ούτε πότε έγινε η εγκατάλειψη αυτή,ούτε ανηεγκατάλειψηήτανρητήή εξυπακουόμενη, ούτε αν έγινε προς όφελος συγκεκριμένου προσώπου ή του κοινού εν γένει, ούτε πάνωσε ποια μαρτυρία στηρί30 χτηκε το εύρημα ότι οι εφεσείουσες εγκατέλειψαν τα δι­ καιώματατους.Θαπρέπει επίσηςνααναφέρουμεότι ούτε στα δικόγραφαούτε στη διάρκειατης ακροαματικής δια­ δικασίας ενώπιον του πρωτόδικου Δικαστηρίου τέθηκε ποτέ ισχυρισμός ότι οι εφεσείουσες εγκατέλειψαν ποτέ 35 οποιαδήποτεδικαιώματαπαραγραφής πάνωστο επίδικο κομμάτι γης. Ως εκ τούτου, ένα από τα παράπονατων εφεσειουσών είναι ότι το πρωτόδικοΔικαστήριο αποφά­ σισεπάνωσε θέμαπουδενήταν επίδικοαφούδενεγέρθη­ κεποτέσταδικόγραφα.Η απάντησητων εφεσίβλητων επί 1137 Πογιατζής,Α. Βασιλείου κ.α.ν.Μενελάουκ.α.

(1990)του'προκειμένου είναι ότιυπήρχεμαρτυρίαενώπιοντου πρωτόδικου Δικαστηρίου πουτου επέτρεπενα αποφασί­ σει τοθέμα παράτογεγονόςότιδενείχεεγερθείστα δικό­ γραφα. Για υποστήριξη της θέσης αυτής οι εφεσίβλητοι επικαλούνται την υπόθεσηΠαναγιωτού Μακρήν. Σάββα 5 Μακρή και άλλων

(1984)1 Α.Α.Δ. 642, στην οποία το Εφετείο αποφάσισε ότι το πρωτόδικο Δικαστήριοορθά είχε λάβειυπόψητου μαρτυρίαπουείχε προσαχθεί χωρίς ένσταση και ορθάείχε συμπεράνει ότι ηδικαιούχος εφεσείουσα είχε αποποιηθεί ταδικαιώματα παραγραφής που 10 είχεαποκτήσει πάνωστηνεπίδικη περιουσίαόταντο 1938 είχε παραχωρήσει το επίδικο κτήμα στον υιό της. Και τούτο παρά το γεγονός ότι θέμα εγκατάλειψης δεν είχε ποτέρητάεγερθείσταδικόγραφα. ΤοεύρηματουπρωτόδικουΔικαστηρίουστηνυπόθεση 15 Μακρήν. Μακρή(ανωτέρω)ότιη εφεσείουσαείχεεγκατα­ λείψει τα δικαιώματα τηςήταν απόλυτα δικαιολογημένο από την ενώπιον του μαρτυρία και ορθά,κατά τηγνώμη μας, το εφετείο αρνήθηκενα το ανατρέψει. Η απόφαση του ΕφετείουπερίδικαιώματοςτουπρωτόδικουΔικαστή- 20 ρίου ναασχοληθεί μετο θέματης εγκατάλειψηςτοοποίο δεν είχε ποτέ εγερθεί στα δικόγραφα, είχε στηριχθεί στο πιοκάτωαπόσπασμα απότηνυπόθεσηΕυριπίδη Μανώλη ν.Κύπρου Ευριπίδου

(1968)1 Α.Α.Δ.90,σελ. 100: "In the present casethe question of the condition of 25 therespondent's hearingpriortotheaccidentwas notset up in terms by way of defence; the appellant denied generally the particulars of injuries and the incapacity alleged in the statement of claim and put therespondent to thestrict proof thereof (para. 3of the Defence);but it 30 was made an issue without objection before the trial Court. Three out of the four witnesses called for the defendant gaveevidence to theeffect thattherespondent was hard of hearing since his childhood. Not only there was no objection to this evidence on the part of the 35 respondent but on the contrary he applied and was granted leave to call evidence in rebuttal andthereupon proceeded and called six witnessesonthis issue.It seems 1138 1 ΑΛΛ. 5 Βασιλείου κ.α.ν. Μενελάου κ.α. Πογιατζής, Δ. to us quite impossible in those circumstances for counsel for the respondent to say in this court that he was taken by surprise and notgiven an opportunity of contradicting such evidenceand that thatissuewas onewhich ought not to have been taken into consideration in view of the pleadings. Tomlinson v. The London, Midland and ScotishRailway Co. [1944] 1 All E.R. p. 537; see also Christodoulou v.Menicou

(1966)1C.L.R. 17atp.35." Έχουμε τη γνώμη ότι δεν υπάρχει καμιά αναλογία με10 ταξύ των γεγονότων της υπόθεσης Μανώλη ν. Ευριπίδου (ανωτέρω)καιτων γεγονότων τηςπαρούσαςυπόθεσηςκαι ότι, επομένως, ηπροσέγγιση που υιοθετήθηκε στην υπόθε­ ση Μανώλη ν. Ευριπίδου (ανωτέρω) δε θα πρέπει να υιο­ θετηθεί στην παρούσαυπόθεση.Ούτε υπάρχει οποιαδήπο15 τε αναλογία μεταξύ των γεγονότων της υπόθεσης Μακρή ν. Μακρή (ανωτέρω)και εκείνων της παρούσαςυπόθεσης στην οποίακαμιάαπολύτως μαρτυρίαδεν έχει προσαχθεί ενώπιον του πρωτόδικου Δικαστηρίου που εύλογα να οδηγεί στο συμπέρασμα ότι οι εφεσείουσες έχουν έγκατα20 λείψει τα δικαιώματα τους πάνω στο επίδικο κτήμα. Η παράλειψη του δικαιούχου προσώπου να εγγράψει τα δι­ καιώματα του, χωρίς άλλη ενέργεια από μέρους του που να είναι ενδεικτική της πρόθεσης του να τα εγκαταλείψει, ουδέποτε θεωρήθηκε ότι συνιστά εγκατάλειψητωνδικαιω25 μάτων του εκτός, βέβαια,αν το επίδικο κτήμα έχει εγγρα­ φεί στο όνομα κάποιου καλήτη πίστει αγοραστή, πράγμα που δεν εγείρεται στην παρούσαυπόθεση για τους λόγους που έχουμε ήδηεκθέσει. Στην υπόθεση Μορφέα Μουρμούρη ν. Μιχαήλ Χατζη30 γιάννη

(1907)7 Α.Α.Δ. 94, εκφράστηκε η άποψη ότι αν ο δικαιούχος αφαιρέσει από την επίδικη οικία τις δοκούς της στέγης και παύσει να τη χρησιμοποιεί για περίοδο 10 χρόνων, αυτό δε συνιστά από μόνο του εγκατάλειψη της οικίας μεσυνεπακόλουθη απώλειατων δικαιωμάτων του. 35 Στην παρούσα περίπτωση το γεγονός ότι οι εφεσείου­ σες, σύμφωνα πάντοτε με τη δική τους εκδοχή,κατείχαν το επίδικο κτήμα από την εποχή του θανάτουτουπατέρα 1139 Πογκκζής, Δ. Βασιλείου κ.α.ν. Μενελάου κ.α.

(1990)τους το 1953 μέχρι τουλάχιστο το 1977 είναι ενδεικτικό ότι διεκδικούσαν και όχι ότι εγκατέλειψαν τα δικαιώματα τους σ' αυτό. Η δε παράλειψη τους να εγγράψουν την επί­ δικη γη στο όνομα τους δεν συνιστά από μόνη τηςεγκατά­ λειψητων δικαιωμάτωντους. Για όλουςτους πιο πάνωλόγους κρίνουμε ότι, ενόψει της προσαχθείσας μαρτυρίας και των δικογράφων,κακώς το πρωτόδικο Δικαστήριο πρόβαλε ως αιτιολογία για την απόρριψη της απαίτησης των εφεσειουσών την εγκατάλει­ ψη από μέρους τους των δικαιωμάτων παραγραφής που 10 απέκτησαν πάνωστο επίδικο κτήμα,σύμφωνα πάντοτε με τη δική τους εκδοχή, και νοουμένου ότι η εκδοχή τους αυτή θα εγίνετο αποδεκτή ως αληθής από το πρωτόδικο Δικαστήριο. Έπεται ότι η έφεση επιτυγχάνει. Ηπρωτόδικη απόφα- 1 5 ση ακυρώνεται. Εκδίδεται διαταγή για επανεκδίκαση της απαίτησης και ανταπαίτησης στην αγωγή ενώπιον άλλου δικαστή του ΕπαρχιακούΔικαστηρίου Λεμεσού. Τα έξοδα της έφεσης επιδικάζονται σε βάρος των εφεσίβλητων. Τα έξοδα της πρωτόδικης διαδικασίας να ακολουθήσουν το 20 αποτέλεσμα της νέας δίκης. Έφεση επιτυγχάνει. Διαταγή για έξοδα ωςανωτέρω. 1140 5