clr/1990/1990_1_159.pdf

(1)και

(2)του Ν.15/62, όπως τροποποιήθηκε από τον Νόμο 25/83 και άρθρο 8

(1)του Ν. 25/83— Η προθεσμία προσφυγής στο Δικαστήριο εντός 75ημερώναπό της εισπράξεως τον ποσού της αποζημιώσε­ ως τηνοποία ο ιδιοκτήτης τηςγης απεδέχθημεεπιφύλαξη δικαιω­ μάτων — Είναι φύσεωςεπιτακτικής — Δεν αναστέλλει την παρα­ γραφή αξιώσεως — Είναι αποσβεστική προθεσμία του δικαιώματος του ιδιοκτήτη να εισπράξει μεγαλύτερο ποσό από ότι έχει ήδηεισπράξει — Ούτεοι περί τουΕιδικού διά τον Καθορισμό Αποζημιώσεων Δικαστηρίου Κανονισμοί

(292256), που εφαρμό­ ζονται και διέπουν ακόμη την δικονομία των Παραπομπών ούτε οι Περί Πολιτικής Δικονομίας θεσμοί, Θ.57, Καν. 2,ο οποίος εν πάση περιπτώσει δεν εφαρμόζεται, γιατί το θέμαδιέπουν ρητά οι Ειδικοί ενλόγω Κανονισμοί του 1956, ούτε οιαδήποτε άλλη νομι­ κή διάταξη παρέχει στο Δικαστήριο εξουσίαν παρατάσεως της προθεσμίας. Απαλλοτρίωση — Ηπροθεσμία τηςπροσφυγής στο Δικαστήριο εντός 75 ημερών από της εισπράξεως του ποσού της αποζημίωσης,την οποία ο ιδιοκτήτης γης απεδέχθημε επιφύλαξη δικαιωμάτων — Κατά πόσον αναστέλλεται από τον ΠερίΑναστολής τηςΠαραγρα- 159 ΓενικόςΕισαγγελέας (Αρ.2)

(1990)φής Νόμο, 1964 (Ν.57/64) — Αρνητική η απάντηση στο ερώτημα — Η προθεσμία ετέθη από τον Νόμο 25/83, ενώ ο Ν.57/64 αφορά μόνον προ ισχύοντας αυτού νόμους. Παραγραφή — Ο περί αναστολή της παραγραφής Νόμος, 1964(Ν. 57Μ) — Πεδίον εφαρμογής — Αφορά νομοθετικέςδιατάξεις,που ίσχυαν πριν από τηγ έναρξητης ισχύος του εν λόγωνόμου. 5 Απαλλοτρίωση — Συντέλεση της — Διάταγμα απαλλοτριώσεως προ του Ν. 25/83— Διαπραγματεύσεις και προσφορά αποζημιώσεων μετά την θέσπιση του — Αποδοχή προσφοράς αποζημιώσεωςμε επιφύλαξη δικαιωμάτων και συγκατάθεση μεταβιβάσεωςτης ίδιο- 10 κτησίας στην απαλλοτριούσα αρχή — Γο νομικό καθεστώς διέπε­ ται από τον Ν. 25/

1. Στην υπόθεση αυτή έγιναν διαπραγματεύσεις μεταξύ ιδιοκτήτη απαλλοτριωθείσης γης και απαλλοτριούσης αρχής μετάτην θέσπι­ ση του Ν.25/83σχετικά με το θέμα της καταβλητέαςαποζημίωσε- 15 ως. Το διάταγμααπαλλοτριώσεως είχε δημοσιευθεί πριν από τον Ν.25/
2. Οι διαπραγματεύσεις δεν κατέληξαν σε συμφωνία. Όμως, ο ιδιοκτήτης δέχθηκε με επιφύλαξη δικαιωμάτων την προσφερθείσα αποζημίωση, παρέχοντας και την συγκατάθεση του για εγγραφή 20 τηςαπαλλοτριωθείσας περιουσίας. Στησυνέχεια ο ιδιοκτήτης προσέφυγε στο Δικαστήριο,καταχω­ ρώντας σχετική Παραπομπήπρος καθορισμό αποζημιώσεων. Η παραπομπή, όμως, καταχωρήθηκε εκπρόθεσμα, δηλαδή μετά την παρέλευση 75 ημερών απότηςεισπράξεως τηςαποζημιώσεως. 25 Προς θεραπεία του σφάλματος ο απαιτητής-ιδιοκτήτηςυπέβα­ λε αίτησηπαρατάσεωςτης εν λόγω προθεσμίας. Το πρωτόδικο Δι­ καστήριο δέχθηκε την αίτησηκαι παρέτεινε τηνπροθεσμία κατά25 ημέρες, τόσες όσες ήταν αρκετές για να θεωρηθεί η καταχώρηση της Παραπομπής εκπρόθεσμη. ^Π Οι νομικές αρχές, που ανέλυσε και εφάρμοσε το Δικαστήριο, αποδεχόμενο την Αίτηση για έκδοση διατάγματος Certiorari, και ακυρώνοντας έτσι την πιο πάνωαπόφασηγια παράτασητης προ­ θεσμίας,διαφαίνονταισταπιοπάνωπεριληπτικά σημειώματα. Έκδοση διατάγματος Ceitioran. Ουδεμία διαταγή για έξοδα. Αναφερόμενες αποφάσεις: R. v. NoithumbenandConcervation,AppealTribunal, exparte Shaw [1952] 1 K.B. 338Attorney-General v.Christou ,1962C.LR. 1229· 160 35 1 ΑΛΛ. Γενικός Εισαγγελέας(Αρ.2) R. v.Preston Supplementary Benefits Appeal Tribunal ex p . Moore [1975]2All ER. 807• Re HadjiSotenou

(1986)1 CLJi. 429ChristofiandOthers v.Iacovidou

(1986)1CLJI. 236· 5 Howardv.Bodingtoo[1987]2P.D. 203· Chapman v.Earl [1969]2All E.R.1214· R. v.H.M. Inspector of Taxes[1972] 1AllEJi. 545· Howardv. Sec.ofState [1972]3All EJ2.310· ReT. (aminor)[1986] 1 All KR. 817· 10 Howardv. Secretaryof State[1974] 1AllE.R.

1. Αίτηση. Αίτηση από τον Γενικό Εισαγγελέα της Δημοκρατίας για έκδοση διατάγματοςτης φύσεως certiorari γιαπροσα­ γωγή στο Ανώτατο Δικαστήριο και ακύρωση τουδιατάγ15 ματος του Επαρχιακού Δικαστηρίου Λευκωσίας ημερ. 8.7.89 στην ΠαραπομπήΑρ. 124/87μετοοποίοπαρατάθη­ κε για 25 μέρες ο χρόνος καταχωρήσεως της Παραπομπής που είχε ήδη καταχωρηθείστις 3.9.
2. 20 Γλ. Χ" Πέτρου, Δικηγόρος της Δημοκρατίας Α\ για τον αιτητή. Αρ. Γεούργίον, για την καθ'ης ηαίτηση. Cur.adv.vult. ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΗΣ, Δ. ανάγνωσε την ακόλουθη απόφα­ ση. Μετάαπόάδειαπουδόθηκε απότο Δικαστήριο,κα25 ταχωρήθηκε από μέρους του Γενικού Εισαγγελέα αίτηση με την οποία ζητά την έκδοση εντάλματος της φύσεως Σερτιοράρι για προσαγωγή στο Ανώτατο Δικαστήριο και ακύρωση του Διατάγματος του ΕπαρχιακούΔικαστηρίου Λευκωσίας, ημερ.8.7.89, στην Παραπομπήαρ. 124/
3. 161 Χρυσοστομής,Δ. ΓενικόςΕισαγγελέας (Αρ.2)

(1990)Το Ανώτατο Δικαστήριο σύμφωνα με το άρθρο 155.4 τουΣυντάγματοςκαιταάρθρα3και9τουπερί Απονομής της Δικαιοσύνης (Ποικίλαι Διατάξεις) Νόμου 1964 (αρ, 33/64),έχει αποκλειστικήδικαιοδοσίαναεκδίδειταεντάλ­ ματα της φύσεως Σερτιοράρι που απευθύνονται στα κα- 5 τώτερα Δικαστήρια,για το σκοπό εποπτικού ελέγχου και στην αναγκαία περίπτωση της ακύρωσης των αποφάσεων τους. Το Επαρχιακό Δικαστήριο Λευκωσίας, όπως και όλα τα ΕπαρχιακάΔικαστήρια, με βάση το άρθρο 152.1 τουΣυντάγματος,είναικατώτεραΔικαστήριαπουιδρύθη- 10 καν μετονΠερίΔικαστηρίων Νόμο 1960 (αρ. 14/60). Στην Αγγλία, απ' όπου έχει την προέλευση του το ένταλμα της φύσεως Σερτιοράρι, αρχικά πιστεύετο πως περιορίζετοσε περιπτώσεις υπέρβασηςή έλλειψης δικαιο­ δοσίας και παράβασης κανόνων φυσικής δικαιοσύνης, 15 αλλά το 1952 το Αγγλικό Εφετείο στην υπόθεση R. ν. NorthumberlandConcervation,Appeal Tribunal, exp. Shaw [1952] 1K.B. 338,αποφάσισεότι τοένταλμααυτό εκδίδε­ ταικαιστις περιπτώσεις όπουδιαπιστώνεταιαπόταπρα­ κτικάτουκατώτερουΔικαστηρίου νομικήπλάνη (error on 20 thefaceof therecord). Η υπόθεση R. v.Northumberland (ανωτέρω),υιοθετή­ θηκε απότο Ανώτατο Δικαστήριο στην υπόθεση Γενικός Εισαγγελέας ν.Χρίστου

(1962)Α.Α.Δ. 129. Ως προςτοτι αποτελείπρακτικότουΔικαστηρίουκαι 25 τι είναι νομική πλάνη, σχετική είναι η υπόθεση R. ν. PrestonSupplementary BenefitsAppeal Tribunal ex. p. Moore[1975]2 All E.R. 807, όπουστησελ. 810 ο Λόρδος Denning M.R.αναφέρει:. *The two cases before us arise out of applications for 30 an order of certiorari. They are brought under the establishedpowerof theHigh Court tosupervise inferior tribunals. The High Court can quash any decision of an inferior tribunal for error of law which appears on the face of the record. The 'record' is generously interpreted 35 so as to coverall the documents in thecase. An 'error of 162 1 ΑΛΛ. ΓενικόςΕισαγγελέας (Αρ.2) Χρνοοστομής,Δ. • law* is also interpreted generously so as to include a wrong interpretation of an act or a wrong application of it tothefacts of the case." 5 To πιο πάνω απόσπασμα υιοθετήθηκε στην υπόθεση Re Hadjisoteriou

(1986)1CL.R.429,442. Επίσης στην υπόθεση Christofi and Othersv.Iacovidov

(1986)1 CL.R. 236, αναφέρονται τα ακόλουθα στη σελ. 246: 10 "The primary purpose of judicial review by means of prerogative orders is to ensure that the inferior tribunals operate within thelimits of their jurisdiction andexercise their powerswithin thelimits set by law." Τα γεγονότα πάνωστα οποίαβασίζεταιηπαρούσα αί­ τησηπροκύπτουναπό τηνένορκηδήλωσητης Κρήνης Πα15 παχριστοδούλου ημερομ. 30.11.1989 και τα έγγραφα που τησυνοδεύουν καιείναιταακόλουθα: Η Κυπριακή Δημοκρατία με τις διοικητικές πράξεις 233/24.3.1977,198/3.3.1978, 936/11.9.1981,1441/18.12.1981, 422/6.4.1985 και 623/17.5.1985, απαλλοτρίωσε μέρος των 20 τεμαχίων 133 και 134 του φύλλου Σχεδίου ΧΧΧΙΧ/24, εδάφους Αλάμπρας, τα οποία είναι εγγεγραμμένα με τίτ­ λους αρ. εγγραφής 8403 και 8188 στο όνομα της Αθηνάς Ευγενίου Μιχαήλ,που είναι ηΑιτήτρια στην Παραπομπή 124/87. 25 Στις 25.11.86 ταχυδρομήθηκε στην ιδιοκτήτρια συστη­ μένηεπιστολή, μετηνοποίατηςπροσφέρθηκε τοποσό της αποζημίωσης που υπολογίστηκε από την Απαλλοτριούσα Αρχή. Στις 30.12.86 η ιδιοκτήτριααποδέκτηκετηνπροσφορά 30 με επιφύλαξη των δικαιωμάτων της και συγκατατέθηκε στην άμεση εγγραφή της απαλλοτριωθείσας περιουσίας της επ"ονόματι τηςΑπαλλοτριούσας Αρχής. 163 Χρυσοστομής,Δ. ΓενικόςΕισαγγελέας (Αρ.2)

(1990)Στις28.5.87ηιδιοκτήτριαπαράλαβεμέσω τουσυζύγου της τη σχετική επιταγή για το ποσό των £5,857.98, που είναι η αποζημίωση που υπολογίστηκε από την ΑπαλλοτρωύσαΑρχήκαιτην 1.6.87, είσπραξετοποσό αυτό. Στις 3.9.87 καταχωρήθηκε από μέρους της ιδιοκτή- 5 τριας στο ΕπαρχιακόΔικαστήριο Λευκωσίας, ηΠαραπο­ μπήαρ. 124/87,με την οποία διεκδικεί επιπρόσθετη απο­ ζημίωση. Κατόπιν αιτήσεως τουδικηγόρου της ιδιοκτήτριας,το Επαρχιακό Δικαστήριο Λευκωσίας εξέδοσε στις 8.7.89 10 διάταγμα,μετοοποίοπαρατείνεταιγια25 μέρεςοχρόνος καταχώρησης της Παραπομπήςπουείχεήδη καταχωρηθεί στις 3.9.87. Τοδιάταγμαέχειωςακολούθως: "...ΔΙΑ ΤΟΥ ΠΑΡΟΝΤΟΣΔΙΑΤΑΤΓΕΙόπωςοχρό­ νος καταχωρήσεως της παρούσης Παραπομπήςπάρα- 15 ταθεί για 25 μέρες ούτως ώστε να καλύπτεται ηκατα­ χώρηση της παρούσης Παραπομπής που έγινε στις 3.9.87." Η παρούσα αίτηση στηρίζεται στο νομικό σημείο ότι το Επαρχιακό Δικαστήριο Λευκωσίας ενέργησε παράνομα 20 και αντίθετα με τις πρόνοιες του Άρθρου 8

(1)και

(2)των περίΑναγκαστικής Απαλλοτριώσεως Νόμωντου 1962και 1983 (Νόμος 15/62 όπως τροποποιήθηκε)καιτου Άρθρου 8

(1)του Περί Αναγκαστικής Απαλλοτριώσεως (Τροπο­ ποιητικού)Νόμουτου 1983 (Νόμος25/83). 25 Είναι εισήγηση του δικηγόρου της Δημοκρατίας πωςη Παραπομπήκαταχωρήθηκε μετά την εκπνοή των 75 ημε­ ρών από την ημερομηνία που η ιδιοκτήτρια πληρώθηκε τηναποζημίωσηπουυπολογίστηκε απότην Απαλλοτριούσα Αρχή και είναι εκπρόθεσμη. Ακόμα εισηγήθηκε πως 30 στους πιοπάνωαναφερόμενους νόμους δενυπάρχει πρό­ νοιαπουναεπιτρέπειτηνπαράτασηχρόνουγιατην κατα­ χώρηση της Παραπομπής,επομένως ο Δικαστής εκδίδο­ ντας το διάταγμα της 8.7.89, ενέργησε καθ' υπέρβαση εξουσίας. Ακόμα αναφέρει πως σύμφωνα με το νόμο 15/ 35 164 1 ΑΛΛ. ΓενικόςΕισαγγελέας (Αρ.2) Χρυσοστομής,Δ. 62,όπως τροποποιήθηκε απότο Νόμο25/83,μετάτηνεκ­ πνοήτηςπροθεσμίαςτων 75ημερών θεωρείται ότι επήλθε συμφωνία μεταξύ των μερών και επομένως δεν υπάρχει οποιαδήποτεεκκρεμότητα. 5 10 15 20 25 30 35 Το άρθρο 8 του Νόμου 15/62,όπωςαντικαταστάθηκε απότοάρθρο4τουΝόμου25/83, αναφέρειταακόλουθα: "8

(1)Η απαλλοτριούσα αρχή οφείλει εντός δέκα μηνών από της δημοσιεύσεως της γνωστοποιήσεως απαλλοτριώσεως ναέλθη εις διαπραγματεύσεις διά την απόκτησιντης ιδιοκτησίας ειςηναφοράητοιαύτηγνωστοποίησις δι' ιδιωτικής συμβάσεως και τον διάσυμ­ φωνίαςκαθορισμόν τηςαποζημιώσεως, ως καιτονκαταμερισμόν αυτής μεταξύ απάντων των εις ταύτην ενδιαφερομένων προσώπων. Εάνδεν επέλθησυμφωνία εντός τηςπροαναφερθείσης χρονικής περιόδουη απαλ­ λοτριούσα αρχή υποχρεούται εις άμεσον προσφοράν τηςυπ'αυτήςυπολογισθείσης αποζημιώσεως.

(2)Οιδιοκτήτηςδενκωλύεται όπως, υπότην επιφύλαξιν του καθορισμού του ποσού της αποζημιώσεως υπόαρμοδίουδικαστηρίου,αποδεχθή την προσφερομένην αποζημίωσιν υπό τον όρον ότι ηαποδοχήτουθα συνοδεύηται υπόεγγράφου συγκαταθέσεώς τουόπωςη απαλλοτριούμενη ιδιοκτησία εγγραφεί αμέσως επ'ονό­ ματι της απαλλοτριούσης αρχής. Εν τοιαύτηπεριπτώσει ο ιδιοκτήτης αποτείνεται εις το Δικαστήριον εντός εβδομήκοντα πέντε ημερών από της ημερομηνίας εισ­ πράξεως τηςπροσφερόμενης αποζημιώσεως τοαργότερον διάτον καθορισμόν του ποσούτης αποζημιώσεως, μετά δε την παρέλευσιν της προθεσμίας αυτής θαθεωρήταιότι επήλθε συμφωνία συμφώνως προςταςδιατά­ ξειςτουεδαφίου

(1)τουπαρόντοςάρθρου." Από την ημερομηνία εκδόσεως ορισμένων από τις πιο πάνωαναφερόμενες διοικητικές πράξεις,πουαφο­ ρούν τις απαλλοτριώσεις της περιουσίας της ιδιοκτήτριαςγίνεται φανερόπως για ορισμένηπεριουσία της, ηδιαδικασίατης αναγκαστικής απαλλοτρίωσης άρχισε 165 Χρυσοστομής,Δ. ΓενικόςΕισαγγελέας (Αρ.2)

(1990)και δεν συμπληρώθηκε πριν απότηνημερομηνία έναρ­ ξης της ισχύος του Νόμου25/83.Συνεπώς,είναισχετι­ κές καιοι πρόνοιες του 'Αρθρου8

(1)τουΝόμου 25/83, πουέχουν ωςακολούθως: "8

(1)Εάν η διαδικασίααναγκαστικής απαλλοτριώ- 5 σεως ακινήτου ιδιοκτησίας ήρξατο αλλά δεν συνεπληρώθη προ της ημερομηνίας ενάρξεως της ισχύος του παρόντος Νόμου εφαρμόζονται αι ακόλουθοι διατά­ ξεις. (α) Η απαλλοτριούσα αρχή οφείλει εντός δέκα 10 μηνών από της ημερομηνίας ενάρξεως της ισχύος του παρόντοςΝόμουναέλθη εις διαπραγματεύσειςδιάτην απόκτησιν της υπό αναγκαστικήν απαλλοτρίωσιν ιδιο­ κτησίας και,εάν δεν επέλθη συμφωνία εντός της προαναρφερθείσης χρονικής περιόδου, η απαλλοτριούσα 15 αρχήυποχρεούται εις άμεσον προσφοράντηςυπ'αυτής υπολογισθείσης αποζημιώσεως. (β)Οιδιοκτήτης δενκωλύεται όπως, υπότην επιφύλαξιν του καθορισμού του ποσού της αποζημιώσεως υπόαρμοδίουΔικαστηρίου,αποδεχθήτην προσφερομένην αποζημίωσιν υπό τον όρον ότι ηαποδοχήτουθα συνοδεύηται υπό εγγράφου συγκαταθέσεώς του όπωςη απαλλοτριούμενη ιδιοκτησία εγγραφεί αμέσως επ'ονό­ ματι της απαλλοτριούσης αρχής. Εν τοιαύτηπεριπτώ­ σει ο ιδιοκτήτης αποτείνεται εις το Δικαστήριον εντός εβδομήκοντα πέντε ημερών τοαργότερον διάτονκαθο­ ρισμόν του ποσού της αποζημιώσεως, μετά δε την παρέλευσιντηςπροθεσμίαςαυτήςθαθεωρήται ότι επήλθε συμφωνία μεταξύ αυτού και της απαλλοτριούσης αρχής- Από τις πιόπάνωαναφερόμενες πρόνοιες, καθίσταται πρόδηλο πωςηαίτησηΠαραπομπής,είτεη διαδικασίατης αναγκαστικής απαλλοτρίωσης ακινήτου ιδιοκτησίας,άρ­ χισε αλλά δεν συμπληρώθηκε πριν από την έναρξη της 166 20 25 30 1Α.Α.Δ. ΓενικόςΕισαγγελέας(Αρ.2) Χρυσοστομής,Δ. ισχύος του Νόμου 25/83, είτε άρχισε μετά, η προθεσμία που δίδεταιγια τηνκαταχώρησητης αίτησης Παραπομπής είναι περίοδος 75 ημερών και δεν υπάρχει πρόνοια για παράτασητης προθεσμίαςαυτής. 5 Είναι εισήγηση του δικηγόρου της ιδιοκτήτριας πως πέραν από την αρμοδιότητα των Επαρχιακών Δικαστη­ ρίων να εκδικάζουν Παραπομπές σύμφωνα με τις πρό­ νοιες του Νόμου 15/62 όπως τροποποιήθηκε,ταΕπαρχια­ κά Δικαστήρια έχουν δικαίωμα να εφαρμόζουν το Διαδικαστικό Κανονισμό Πολιτικής Δικονομίας και σύμ10 φωνα με το Δ. 57, θ.2, το Επαρχιακό Δικαστήριο Λευκω­ σίας είχε τη διακριτική ευχέρεια να παρατείνει ή όχι, την προθεσμία που προβλέπεται σαφώς από το Νόμο 25/83. Ακόμα ανάφερε πως το δικαίωμα παρατάσεωςτων οιων­ δήποτε προθεσμιών που προβλέπονται από το Νόμο 15 τούτο,δίνει στα Επαρχιακά Δικαστήρια ο Κανονισμός 33 των Κανονισμών Περί του Ειδικού διά τον Καθορισμό Αποζημιώσεων Δικαστηρίου, Δ.Π. 1151/56. Μια άλλη εισήγηση του δικηγόρου της ιδιοκτήτριας είναι-πως ο Περί Αναστολής της Παραγραφής Νόμος του 20 1964 (Νόμος 57/64), καλύπτει την παρούσα περίπτωση γιατί η Παραπομπή εμπίπτει στον ορισμό της λέξης "αγωγή" που αναφέρεται στο άρθρο 2 του Νόμου 57/64 και συνεπώς η "περίοδος αναστολής" που θεσπίστηκε από το Νόμο τούτο δεν υπολογίζεται στο "χρόνο παραγρα25 φής". Τέλος ισχυρίστηκε, αν έχω αντιληφθεί ορθά,πως η πε­ ρίπτωση της πελάτιδάς' του πρέπει να κριθεί με βάση τις πρόνοιες του άρθρου 9 του Νόμου 15/62 πριν από την τροποποίηση του από το Νόμο 25/83, δεδομένου ότι οι 30 απαλλοτριώσεις συμπληρώθηκαν πριν από τον τροπο­ ποιητικό Νόμο 25/83 και συνεπώς το άρθρο 9 του Νόμου 15/62 πριν απότην τροποποίηση του δεν θέτει περιορισμό όσον αφοράτο χρόνο καταχώρησης της Παραπομπής και κατάληξε πως τοΔικαστήριο ορθάενέργησεεκδίδοντας το 35 υπόκρίσηδιάταγμα. 167 Χρυσοστομής,Δ. ΓενικόςΕισαγγελέας(Αρ.2)

(1990)Εξέτασα με προσοχή τις εισηγήσειςτουδικηγόρουτης ιδιοκτήτριαςκαιτιςβρίσκωόλεςανεδαφικές. Οι Διαδικαστικοί Κανονισμοί είναισύνολοκανόνωνή διαταγμάτων που εκδίδονταιγια να ρυθμίσουν την πρα­ κτική και τη δικονομία των διαφόρωνΔικαστηρίων (Βλ. 5 Περί Ερμηνείας Νόμο, Κεφ. 1, άρθρο 2 - ορισμός των "RulesofCourt"). Για τον καθορισμό των αποζημιώσεων σαν αποτέλε­ σμα αναγκαστικής απαλλοτρίωσης γης, ο Περί Ειδικού για τον Καθορισμό Αποζημιώσεων Δικαστηρίου Νόμος, 10 Κεφ.216,δημιούργησεταΕιδικάγιατονΚαθορισμόΑπο­ ζημιώσεων ΔικαστήριαταοποίαείχανδικούςτουςΔιαδι­ καστικούς Κανονισμούς, που θεσπίστηκαν δυνάμει του νόμου τούτου, τους Κανονισμούς Περί του Ειδικού διά τον Καθορισμό Αποζημιώσεων Δικαστηρίου, που δήμο- 15 σιεύθηκαν στην Επίσημη Εφημερίδατης Κυβέρνησης, της 29.11.56,Παράρτημα3.Δ.Π.1151. Μετηθέσπισητου Νόμου 15/62, οΠερί Απαλλοτριώ­ σεως Γαιών Νόμος Κεφ.226 και ο Περί Ειδικού διατον ΚαθορισμόΑποζημιώσεων ΔικαστηρίουΝόμος,Κεφ. 216, 20 καταργήθηκανκαιο καθορισμόςτηςκαταβλητέαςγιατην απαλλοτρίωση αποζημίωσηςγίνεται έκτοτεαπό Επαρχια­ κά Δικαστήρια. Κατά την εκδίκαση όμως των Παραπο­ μπών τα Επαρχιακά Δικαστήρια εφαρμόζουντουςΚανο­ νισμούς περί του Ειδικού διά τον Καθορισμό Απο- 25 ζημιώσεων Δικαστηρίου,τηρουμένων των Διατάξεωντου ΣυντάγματοςκαιτουΝόμου 15/62 (όπωςτροποποιήθηκε), μέχρις ότου εκδοθούνάλλοιΚανονισμοί απότο Ανώτατο Δικαστήριο καιμόνοεάνουδένπροβλέπεταιστουςΚανο­ νισμούς αυτούς,τότε ανατρέχουμε στους Διαδικαστικούς 30 Κανονισμούς ΠολιτικήςΔικονομίας,εφόσον είναιδυνατή ηεφαρμογήτους. Το άρθρο 20 του Νόμου 15/62 αναφέρει σχετικά τα ακόλουθα: '70.

(1)Το Ανώτατο Δικαστήριον θαεκδίδηδιαδι- 35 168 1ΑΛΛ. 5 10 15 Γενικός Εισαγγελέας (AoJ) Χρυσοστομής, Λ. καστικόν κανονισμόν ρυθμίζοντα την πρακτικήνκαι δικονομίαν των δικαστηρίων δυνάμει του παρόντος Νόμουκαι επί τούτω,ηενώπιον τούτωνακολουθητέα διαδικασίαεις οιανδήποτευπόθεσινδυνάμειτουπαροντος Νόμου, ως και τα επιβλητέα τέλη,καθορίζονται συμφώνωςτωτοιούτωδιαδικαστικά)κανόνισμα): Νοείταιότιμέχριςσυεκδοθήοτοιούτοςδιαδικαστι­ κόςκανονισμός άπανταταζητήματα, ηδικονομίακαι η καταβολή των τελών διέπονται,τηρουμένων των αναλογιών, υπότωνΚανονισμών περίτουΕιδικούδιά τον Καθορισμόν Αποζημιώσεων Δικαστηρίου του 1956, ή εάν ουδέν προβλέπεταιπερί τούτων εντοις ωςείρηται Κανονισμοίς,τατοιαύταζητήματα,ηδικονομίακαι τα τέληδιέπονται, τηρουμένων των αναλογιών, υπό του Διαδικαστικού Κανονισμού Πολιτικής Δικονομίας και του διατάγματος περί Δικαστικών Τελών, εφ' όσον είναιδυνατή ηεφαρμογήαυτών.

(2)20 θως: " Επίσηςσχετικόείναιτοάρθρο24πουέχειωςακο)ού- "24.

(1)Τηρουμένων τωνδιατάξεωντουάρθρου23, ο περίΑπαλλοτριώσεως ΓαιώνΝόμοςκαιοπερί Ειδι­ κού διά τον Καθορισμόν Αποζημιώσεων Δικαστηρίου Νόμοςδιά τουπαρόντοςκαταργούνται: 25 30 35 Νοείται ότι ηκατάργησις αύτηουδόλως επηρεάζει το έγκυρον των Κανονισμών περί του Ειδικούδιάτον Καθορισμόν Αποζημιώσεων Δικαστηρίου, των θεσπι­ σθέντων δυνάμειτουπερίτουΕιδικούδιά τονΚαθορι­ σμόν Αποζημιώσεων Δικαστηρίου Νόμου, καταργηθέντος διά του παρόντος Νόμου, και τηρουμένων των διατάξεωντου Συντάγματοςκαιτουπαρόντος Νόμου, αι διατάξειςτωντοιούτωνκανονισμών εξακολουθωσιν ούσαιενισχύϊμέχριςουτοΑνώτατον Δικαστήριονεκδώση διαδικαστικόνκανονισμόνως προβλέπεταιεντω άρθρω20. Επί τούτωοι Κανονισμοί περί τουΕιδικού διά τον Καθορισμόν Αποζημιώσεων Δικαστηρίου θα 169 Χρυσοστομής,Δ. ΓενικόςΕισαγγελίας (AoJ)

(1990)λογίζωνται ανακληθέντες.

(2)" Ο Κανονισμός 33των Κανονισμών Περί του Ειδικού δια τον Καθορισμό Αποζημιώσεων Δικαστηρίου, στον οποίο έχει αναφερθεί ο δικηγόρος της ιδιοκτήτριας, 5 αφορά παράταση χρόνου που προσδιορίζεται στους θε­ σμούςαυτούς και όχι σε παράτασηχρόνου που προνοεί­ ται στη νομοθεσία. Συνεπώς, αφού γι* αυτά τα θέματα υπάρχει πρόνοια στους Κανονισμούς αυτούς,τοΔιάταγ­ μα57,θεσμός2,τωνΔιαδικαστικών Κανονισμών Πολιτι- 10 κής Δικονομίας, δεν εφαρμόζεται ανκαι μπορεί ναειπω­ θεί πως και στην περίπτωση αυτή η παράταση χρόνου αφοράκαιπάλιτον χρόνο πουπροσδιορίζεται στουςΔια­ δικαστικούς Κανονισμούς Πολιτικής Δικονομίας καιδεν έχει νακάμει τίποτε μεοποιοδήποτε χρόνο πουπροσδιο- 15 ρίζεταιήκαθορίζεταιαπότοΝόμο. 'Οσοναφοράτοεπιχείρηματουδικηγόρουτηςιδιοκτή­ τριας πως στην προκειμένη περίπτωση εφαρμόζονται οι πρόνοιες του Περί Αναστολής της ΠαραγραφήςΝόμου του 1964 (Νόμος57/64), θαπεριοριστώ μόνο νααναφέρω 20 πως παρόλο που ηΠαραπομπήεμπίπτει στον ορισμότης λέξης "αγωγή" που αναφέρεται στο άρθρο 2 του Νόμου, εντούτοις ηαναστολήοιασδήποτε χρονικής περιόδουπου καθορίζεται σε οιανδήποτε διάταξη νομοθετικής φύσεως διά τηςοποίαςαπαιτείται ηέναρξηοιασδήποτε "αγωγής", 25 περιορίζεται σε οιασδήποτε διατάξεις νομοθετικής φύσε­ ωςπου ίσχυανκατάτηνέναρξητης ισχύος τουΝόμου57/

1. ΟΝόμος25/83είναι μεταγενέστερος τουΝόμου57/64 και δεν επέφερε κωδικοποίηση υφισταμένων νόμων,αλλά τροποποιήσεις στο Νόμο 15/
2. Επομένως η προθεσμία 30 των 75 ημερών πουθεσπίστηκε μετοΝόμο25/83,δεν επη­ ρεάζεταιαπότιςπρόνοιεςτουΝόμου57/
3. Επίσης μπορεί νααναφερθεί σ*αυτότο στάδιο πως οι απαλλοτριώσεις των κτημάτων της καθ'ης ηαίτηση δεν συμπληρώθηκαν πριν από τη θέσπιση του Νόμου 25/83, 35 δεδομένου ότιησυγκατάθεσητηςιδιοκτήτριαςγιαμεταβί170 1Α.ΑΛ. ΓενικόςΕισαγγελέας (Αρ.2) Χρυσοστομής,Δ. βάσητων επηρεαζόμενων κτημάτων δόθηκε στις 30.12.86 και η αποζημίωση πληρώθηκε στις 28.5.
4. Συνεπώς το νομικό καθεστώς που διέπει την υπό κρίση υπόθεση δεν είναι οΝόμος 15/62 πριναπότηντροποποίησητου, αλλά 5 ο Νόμοςαυτόςόπως τροποποιήθηκεαπότο Νόμο 25/
5. Γι' αυτούςτους λόγους ούτεκαιτο τελευταίο επιχείρημα τουδικηγόρουτης καθ' ηςη αίτησηδεν μπορεί ναευσταθήσει. Είναι επιπλέον σαφέςπωςηδιαδικασίααπαλλοτριώ10 σεωςτωνκτημάτωντηςκαθ'ηςη αίτησηάρχισε κατάδιά­ φορεςπεριόδουςόπωςλεπτομερειακάαναφέρεται ανωτέ­ ρω, το 1977, το 1981 και το
6. Οι διαπραγματεύσεις άρχισανστις 25.11.86(Βλ. ΤεκμήριαΑ6 και Β7)καιείναι κατάδηλο πως η διαδικασία που ακολουθήθηκε είναι η 15 προνοούμενη απόταάρθρα4και8τουΝόμου25/83, σαν επακόλουθο της οποίας ηαιτήτρια αποδέχθηκε τηνπροσφερθείσα αποζημίωσηκαι συγκατατέθηκε όπως η απαλλοτριωθείσα περιουσία της εγγραφεί αμέσως επ'ονόματι της Απαλλοτριούσας Αρχής. Το ποσό της αποζημίωσης 20 εισπράχθηκετην 1.6.88,ενώστις 30.12.86, παρά τη δήλω­ σητης ιδιοκτήτριαςότι απεδέχθη την προσφερόμενηαπο­ ζημίωση για πλήρη διευθέτηση των απαιτήσεων της για την απαλλοτρίωση της ακίνητης ιδιοκτησίας της, εντού­ τοιςτην ίδιαμέραυπογράφτηκε καιάλληέγγραφη συγκα25 τάθεσήτης μετηνοποίαζήτησεναπληρωθεί τοποσόπου τηςπροσφέρθηκεκαι επιφύλαξετοδικαίωματηςνααπο­ ταθεί στο αρμόδιο Δικαστήριο για καθορισμό του ποσού τηςαποζημίωσης,σύμφωναμετοσχετικό Νόμο. Συνεπώς, η ιδιοκτήτρια, αν επιθυμούσε, σύμφωνα με τις πρόνοιες 30 τωνάρθρων4και8τουΝόμου25/83, όφειλε εντός 75ημε­ ρών από την ημέρα που είσπραξε την αποζημίωση,να αποταθεί στο Δικαστήριο για τον καθορισμό του ποσού τηςαποζημίωσης,πράγμαπουδενέπραξε. Το υπό κρίση Διάταγματου Δικαστηρίου είχε σκοπό 35 ναθεραπεύσειτοεκπρόθεσμοτηςκαταχώρησηςτης Παρα­ πομπής,που έγινε στις 3.9.87.Το διάταγμαεκδόθηκε με­ ταγενέστερα, στις 8.7.89καιδόθηκεπαράταση25 ημερών γιανακαλύπτεταιηκαταχώρησητηςΠαραπομπής. 171 Χςυσοστομής,Δ. ΓενικόςΕισαγγελέας (Αρ.2)

(1990)Τοτελευταίο ερώτημαπουπροκύπτειείναικατάπόσο οι πρόνοιες του Νόμου25/83, πουπεριορίζουντοχρόνο εντός του οποίουθα πρέπειο ιδιοκτήτης απαλλοτριωθείσας περιουσίας να αποταθεί στο Δικαστήριο για τον κα­ θορισμό του ποσούτηςαποζημίωσης,είναιεπιτακτικέςή 5 απλώςενδεικτικέςήκαθοδηγητικές(directory). Αυτή ηδιάκρισηπροθεσμιώνήχρονικώνπεριορισμών πουαναφέρονταισενομοθετικέςδιατάξειςέχεινομολογηθεί.ΣτηνυπόθεσηHowardv. Bodington [198η 2 PD 203ο Λόρδος Δικαστής Penzance ασχολήθηκε με την διάκριση 10 αυτήκαιστησελ.210αναφέρει: "Now the distinction between matters that are directory and matters that are imperative is well known to us all in the common language of the courts at Westminster A thing has been ordered by the 15 legislaturetobedone.Whatistheconsequence if itisnot done? In the case of statutes that are said to be imperative, the Courthave decided that if it is not done the whole thing fails, and the proceedings that follow upon it are all void.Ontheotherhand,when theCourts 20 hold a provision to bemandatory or directory, they say that, although such provision may not have been complied with, the subsequent proceedings do not fail." Στη σελ.211ο Λόρδος Penzanceαναφέρθηκεστηνυπό­ θεσηLiverpoolBoroughBank v.Turner,όπουοΛόρδος 25 Campbell ανάφερε: "No universal rule can be laid down for the con­ struction of statutes, as to whether mandatory enact­ ments shall be considered directory only or obligatory, with an implied nullification for disobedience. It is the 30 duty of courts of justicetotry toget attherealintention of the legislature by carefully attending to the whole scopeof thestatutetobeconstrued." Καιακολούθωςκατάληξεωςεξής: "Ibelieve,asfar as anyrule is concerned,you cannot 35 172 1 ΑΛΛ. 5 ΓενικόςΕισαγγελέας(Αρ.2) Χρυσοστομής, Λ. safely go further thanthat ineach case you must lookto the subject-matter, consider the importance of the provision that has been disregarded,and the relation of that provision to the general object intended to be securedby theAct; anduponareviewof thecaseinthat aspect decide whether the matter is what is called imperativeoronly directory." ΤααναφερθέντααπότοΛόρδο ΔικαστήPenzance στην υπόθεσηHoward (ανωτέρω)σελ.210,211,ακολουθήθηκαν 10 στις υποθέσεις Chapman v.Earl[1969] 2 All E.R. 1214, R. v. ΗΜ. Inspector of Taxes [1971] 3 All E.R. 394, R. v. HM. Inspectorof Taxes [1972] 1All E.R. 545, Howard v. Sec of State[1972]3All E.R.310, Re Τ(aminor)[1986] 1 All E.R. 817,Howardv. Secretaryof State [1974]1All E.R. 15 644. Μεβάσητηνπιοπάνωνομολογία,πουυιοθετώ,εξέτα­ σαμεπροσοχήτόσοτονΝόμο15/62 όσοκαιτονΝόμο25/ 83και ιδιαίτερατις πρόνοιες των άρθρων4και8που ει­ σάγουντηνπροθεσμίατων75 ημερών. 20 Έχωτηγνώμηπωςοιτροποποιήσεις πουαναφέρονται σταάρθρα4και8τουΝόμου25/83σκοπόέχουνναρυθμί­ σουν κατάένα πιο'συγκεκριμένο και σαφήτρόπο,προσ­ διορίζονταςκαιχρονικάπλαίσια, ταζητήματακαιτη δια­ δικασίαπουαφορούντις διαπραγματεύσειςγιακατάληξη 25 σε συμφωνία, το ύψος των αποζημιώσεων, τηνκαταβολή τηςυπολογισθείσας απότηνΑπαλλοτριούσα Αρχή αποζη­ μιώσεως, την αποδοχήτης απόμέρους του ιδιοκτήτηκαι τη μεταβίβαση της απαλλοτριωθείσης περιουσίας του επ' ονόματι της Απαλλοτριούσας Αρχής, ή την αποδοχήτης 30 υπότηνεπιφύλαξητουκαθορισμού τουποσούτηςαποζη­ μιώσεως απότο Δικαστήριο. Σετέτοια περίπτωση τέθηκε ηπροθεσμίατων75 ημερών. Η πρόθεση του νομοθέτη στην προκειμένη περίπτωση είναι επιτακτική και όχι ενδεικτική ή καθοδηγητική. Η 35 προθεσμία αυτήδεναναστέλλει την παραγραφή τηςαξιώ­ σεως λόγω μη δικαστικής άσκησης της αξιώσεως εντός 173 ΧρυσοστομήςΔ. ΓενικόςΕισαγγελέας(Αρ.2)

(1990)του υπότου Νόμουπροβλεπομένου χρόνου,αλλά αφορά αποσβεστική προθεσμία του δικαιώματος του ιδιοκτήτη να αποζημιωθεί με ψηλότερο ποσό απότοποσό πουεισ­ πράχθηκε από την Απαλλοτριούσα Αρχή, γιατί σε περί­ πτωση παράλειψης του να προσφύγει στο Δικαστήριο 5 εντόςτηςπροθεσμίαςτων 75ημερώντοαργότερο,θεωρεί­ ται ότι επήλθε συμφωνία μεταξύ του ιδιοκτήτη και της Απαλλοτριούσας Αρχής ως προς το ποσό της αποζημιώ­ σεως που καταβλήθηκε και τοιουτοτρόπως δημιουργού­ νταιμεταξύτηςΑπαλλοτριούσας Αρχήςκαιτου ιδιοκτήτη 10 έννομα αποτελέσματατου ιδιοκτήτηστερουμένου οιουδή­ ποτε δικαιώματος αξιώσεως μεγαλύτερου ποσού αποζη­ μιώσεως απότοποσόπουήδη τουκαταβλήθηκε.Με άλλα λόγια, με την παρέλευση της προθεσμίας επέρχεται από­ σβεσητουδικαιώματοςτου ιδιοκτήτηνααξιώσει μεγαλύ- 15 τερες ήψηλότερες αποζημιώσεις. Επομένως ηπροθεσμία αυτή είναι επιτακτική,ουσιαστική και καθοριστική των δικαιωμάτων των δυο μερών και το Δικαστήριο δεν έχει εξουσία απότοΝόμοναπαρατείνειτηνπροθεσμίααυτή. Για τους πιο πάνωλόγους ευρίσκω ότι το Επαρχιακό 20 Δικαστήριο Λευκωσίας εκδίδοντας το διάταγμα ημερομ. 8.7.89στην Παραπομπή αρ. 124/87, ενέργησεκαθ' υπέρβα­ ση εξουσίας καιπαρά τοΝόμο. Η νομική πλάνηείναιέκ­ δηλη και διαπιστώνεται από τα πρακτικά της υπόθεσης καιως εκτούτουδιατάσσωτηνακύρωσητουδιατάγματος 25 τούτου. Δενεπιδικάζονταιέξοδα. 174