(1990)6Απριλίου, 1990 [ΠΟΠΑΤΖΗΣ,Δ/σιής AL SHARKUNDERWEARMANUFACTURING COMPANY ΚΑΙ ΑΛΛΟΙ, Ενάγοντες, ν. SUNNYDAYSSHIPPINGLIMITED, Εναγομένων. (ΑγωγήΝαυτοδικείου Αρ. 330/84). Συνταγματικό Δίκαιο — Δίκαιον της ανάγκης — Σύνταγμα, Άρθρα 82,52, 3.2.και
- του Συντάγματος — Δημοσίευση νόμων στην Επίσημη Εφημερίδαμόνον στην Ελληνική Γλώσσα — Δικαιολογη μένη παρέκκλιση από το Σύνταγμα λόγω της ανώμαλης κατάστα σης, πον δημιουργήθηκε το 1964 με τηναποχώρηση των Τούρκων 5 δημοσίων υπαλλήλων, κατάστασης, που εξακολουθείνα υφίσταται υπό τραγικότερη κατά πολύμορφή μετά τηνεισβολή τον
- Συνταγματικό Δίκαιο — Δικαίωμα ασκήσεως επαγγέλματος — Οι περί Επισήμων ΓλωσσώντηςΔημοκρατίας Νόμοι (Ν.67/88 καιΝ. 146/89)— Καταργούν το άρθρο4 τον Ν.51/65, που είχεεπιτρέψει 10 την χρήση τηςΑγγλικής Γλώσσαςστα Δικαστήρια, παρά τηνμετα βατική διάταξη τον Άρθρον 189τουΣυντάγματος — Οι νόμοι 67/ 88 και 146/89δεν επιβάλλουν περιορισμό ήόρον στην άσκηση τον δικηγορικού επαγγέλματος ούτε και καθόσον αφορά δικηγόρο, πον δεν μιλά την Ελληνιχήν γλώσσα - Εν πάση περιπτώσει το 15 άρθρο 25 προστατεύει το δικαίωμα ασκήσεως επαγγέλματος μόνο από αμέσους επεμβάσεις — Τέλος στην συγκεκριμένη περίπτωση πρόκειται για εκπλήρωση τηςεπιταγής του άρθρον 3 τον Συντάγ ματος και γι' αυτό δεν μπορεί να γίνει λόγος για παραβίαση του άρθρον
- Συνταγματικό Δίκαιο — Ισότητα— Σύνταγμα, άρθρο 28 — Οιπερί Επισήμων Γλωσσών τηςΔημοκρατίας Νόμοι (Ν.67/88 και Ν. 146/ 89)— Δεν συνιστούν δυσμενή διάκριση σεβάρος δικηγόρου, πον δεν γνωρίζει την Ελληνική Γλώσσα, γιατί συνιστούν εκπλήρωση της επιταγής τον άρθρον 3τονΣυντάγματος. 25 Συνταγματικό Δίκαιο — Δικαίωμα επιλογής Δικηγόρου — Σύνταγμα, άρθρο 30.30) — Η επιλογή περιορίζεται μεταξύ δικηγόρων, που έχουν το δικαίωμα και ενχέρειαν εμφανίσεως ενώπιον των Δικα στηρίων — Οι περί των Επισήμων Γλωσσών της Δημοκρατίας 270 20 1 Α.ΑΛ. ΑΙ Shark κ.α.v.Sunnydays Shipping Νόμοι (Ν.67/88 και 146/89) — Δεν αντίκεινται προς το εν λόγω άρθροτονΣυντάγματος, γιατί,ενπάση περιπτώσει,αποτελούνεκ πλήρωση τηςσυνταγματικής επιταγής τουάρθρον
- Συνταγματικό Δίκαιο — Γλώσσα σε διαδικασία ενώπιον τωνΔικαστηρίων όταν οιδιάδικοι δενείναι Έλληνες ούτε και Τούρκοι — Σύνταγμα, άρθρο 3.4— Οι Περί Επισήμων Γλωσσών τηςΔημο κρατίας Νόμοι (Ν. 67/88 και 146/89) δεν αντίκεινται σ' αυτό και μέχρις ότου τοΑνώτατο Δικαστήριο εκδώσεισχετικό Διαδικαστι10 κόΚανονισμό, εφαρμόζονται καιστηνπερίπτωση αυτή. 5 Συνταγματικό Δίκαιο —ΠαράρτημαΤτηςΣυνθήκηςΕγκαθιδρύσεως της Κυπριακής Δημοκρατίας — Δεν έχει Συνταγματική ισχύ — Αποτελεί διεθνή συνθήκη,πον δεν καλύπτεται, εφόσον δενέχει ποτέ κυρωθεί, απότοάρθρο 169.3τον Συντάγματος. 15 20 25 Οκ.Μακπράϊτ είναι ΒρεττανόςΥπήκοος,κάτοικος Κύπρου. Υπάγεται στηνπαράγραφο (γ)τουΠαραρτήματοςΤτηςΣυνθήκης Εγκαθιδρύσεως τηςΚυπριακής Δημοκρατίας. Ενεγράφηωςδικη γόρος στηνΚύπρο στις8.12.
- Στην παρούσαυπόθεσηοκ.Μακ πράϊτ, πουδεν μπορείναχρησιμοποιεί οποιανδήποτε από τις δύο επίσημεςγλώσσες τηςΔημοκρατίας διεξεδίκησετοδικαίωμαόπως αγορεύει, εξετάζει και αντεξετάζει μάρτυρεςσταΑγγλικά, παρά τις διατάξεις των Περί Επισήμων Γλωσσών της Δημοκρατίας Νόμων 67/88και 146/
- ΤοΑνώτατο Δικαστήριο,στηριζόμενο στις νομικέςαρχέςπουσκιαγραφούνται σταπιοπάνω περιληπτι κάσημειώματα,απέρριψετοαίτημα. Διάταγμα ωςανωτέρω. Αναφερόμενεςαποφάσεις: Attorney-General v.Ibrahim ,1964 C.L.R. 195ApostolouandOthers v.TheRepublic
(1984)3C.L.R. 509· 30 Xenophontosv.ThePolice
(1971)2C.L.R. 279' Safetv.CyprusPalestinianPlantation Co.Ltd.
(1963)4R.S.C.C. 87Samouel(l962)3R.S.C.C 76· Paoaghi v.Fraser
(1963)2CL.R.356. Αίτηση. 35 Αίτηση απότονδικηγόροτωνεναγόντωνγιαάδεια να αγορεύσει ενώπιοντουΔικαστηρίου στηνΑγγλικήγλώσ σα. 271 ΑΙ Sharkκ.α.v.SunnydaysShipping
(1990)Α. Λεμονάρης, γιατουςαιτητές-εναγόμενονς. Στ. Μακπράϊτ μεΑ. Τιμόθη(Κα), για τουςχαθ'ωνηαίτηση-ενάγοντες. ΓενικόςΕισαγγελέαςτηςΔημοκρατίας, amicuscuriae. Cur. adv. vult. 5 ΠΟΓΙΑΤΖΗΣ, Δ. ανάγνωσε τηνακόλουθη απόφαση. Το μόνο θέμα που καλούμαι νααποφασίσω στο παρόν στάδιοαφορά ισχυρισμό τουδικηγόρουτων εναγόντωνκ. Στ. Μακπράϊτότιδικαιούται νααγορεύσει ενώπιοντου Δικαστηρίου στην παρούσα διαδικασία στην Αγγλική 10 γλώσσα,παράτιςπρόνοιες τουπερίτων ΕπισήμωνΓλωσ σών της ΔημοκρατίαςΝόμουτου 1988 (Νόμοςαρ.67/88), όπως έχειτροποποιηθεί μετονπερίτων ΕπισήμωνΓλωσ σών της Δημοκρατίας (Τροποποιητικό) Νόμο του1989 (Νόμος αρ. 146/89). Τοθέμα εγέρθηκε από τονκ. Μακ- 15 πράϊτ αμέσως πριν την έναρξη της ακρόασης ενδιάμεσης αίτησης που η εναγόμενη εταιρεία είχεκαταχωρήσει στην παρούσααγωγήστις 6Μαρτίου,
- Ο κ. Μακπράϊτ είναι Βρεττανός υπήκοος, κάτοχος διαβατηρίουτου Ηνωμένου Βασιλείου της ΜεγάληςΒρετ- 20 τανίας και Βόρειας Ιρλανδίας με αρ.Δ
- Είναι Βρεττανός κάτοικος Κύπρου (British resident) σύμφωνα με τιςπρόνοιες τηςπαραγράφου(γ)του Παραρτήματος (Appendix) "Τ"τηςΣυνθήκηςΕγκαθιδρύσεωςτηςΚυπρια κής Δημοκρατίας και ασκεί τοεπάγγελμα του δικηγόρου 25 στην Κύπρο απότις 8Δεκεμβρίου 1960 πουείχεεγγραφεί στο Μητρώο Δικηγόρων Κύπρου. Ημόνη γλώσσα στην οποία μπορεί ναεξετάσει ή νααντεξετάσει μάρτυρεςή να αγορεύσει σεδικαστικήδιαδικασίαείναιη Αγγλική. Ο κ. Μακπράϊτστήριξε τοδικαίωμακαι/ήπρονόμιο 30 που επικαλείται πάνω σε διάφορους συντρέχοντες λό γους.Στη συνέχεια θαασχοληθώξεχωριστά μετονκαθένα από τους λόγους αυτούς. Οευπαίδευτος δικηγόροςτων εναγομένων στην αγωγή κ. Λεμονάρης υιοθέτησε τις θέ272 1 ΑΛΛ. ΑΙ Shark KM.V.SunnydaysShipping Πογιατζής, Δ. σεις του κ. Μακπράϊττιςοποίες αιτιολόγησε σε μερικές περιπτώσεις μεδικάτουεπιχειρήματα.Τιςθέσεις τωνδύο δικηγόρων αντέκρουσε οευπαίδευτος Γενικός Εισαγγελέ ας ο οποίος αγόρευσε ωςamicus curiae, ανταποκρινόμε5 νος σεσχετική πρόσκληση του Δικαστηρίου. Τον ευχαρι στώγιατηθετικήτουανταπόκριση. Ο πρώτος λόγος που προβάλλει οκ. Μακπράϊτ είναι ότιέλκειτοαιτούμενοδικαίωματουαπότοάρθρο4*του περί Νόμων και Δικαστηρίων (Κείμενον καιΔιαδικασία) 10 Νόμουτου 1965 (Νόμοςαρ.51/65)οοποίος εξακολουθεί μέχρι σήμερα ναβρίσκεται σε ισχύ εφόσον ηπροτιθέμενη κατάργησητου μετους Νόμους αρ.67/88και αρ.146/89 δεν επέφερε την κατάργησητου ενόψει του γεγονότος ότι οι δύοαυτοίΝόμοιδενείχανδημοσιευθεί στην ίδια έκδο15 σητης Επίσημης Εφημερίδας καιστις δύοεπίσημες γλώσ σες τηςΔημοκρατίας, την Ελληνική καιτηνΤουρκική, όπως επιτακτικά προνοείται στα άρθρα 3.2 και3.5 του Συντάγματος,και επομένως δεν έχουν ποτέ νόμιμα τεθεί σεισχύ. 20 Σύμφωναμετοάρθρο 82του Συντάγματοςοι νόμοι και οι αποφάσεις τηςΒουλής τωνΑντιπροσώπων τίθε νται σεισχύ απότην ημέραπου δημοσιεύονται στην επί σημη εφημερίδα της Δημοκρατίας, σύμφωνα δε μετο άρθρο 52 του ΣυντάγματοςοΠρόεδρος καιο Αντιπρόε25 δροςτης Δημοκρατίας έχουν υποχρέωση να εκδώσουνμε δημοσίευση στην επίσημη εφημερίδα της Δημοκρατίας εντός καθορισμένου χρόνου οποιοδήποτε νόμο ήαπόφα σητης Βουλής εκτός ανασκήσουντοδικαίωμα αρνησικυ ρίας, αναπομπής ή αναφοράς που τους παρέχει το Σύ30 νταγμα. Τοάρθρο3.2 τουΣυντάγματος προνοεί ότι οι νομοθε τικές,εκτελεστικές καιδιοικητικές πράξειςγιατις οποίες απαιτείται έκδοση δυνάμει ρητής συνταγματικής διάτα ξης, εκδίδονται με δημοσίευση στην επίσημη εφημερίδα 35 της Δημοκρατίας και στις δυο επίσημες γλώσσες. Τέλος, *Ανεξαρτήτως.... γλώσσαν". 273 Πογκκτζής,Δ. ΑΙ Shark κ.α. v. SunnydaysShipping
(1990)το άρθρο 3.5 του Συντάγματοςπρονοεί ότι οποιοδήποτε κείμενο καταχωρείταιστην επίσημη εφημερίδατηςΔημο κρατίας δημοσιεύεται στην ίδια έκδοση της και στις δύο επίσημεςγλώσσες. Οι Νόμοι αρ. 67/88 και 146/89έχουν εκδοθεί με δήμο- 5 σίευση στην επίσημη εφημερίδα της Δημοκρατίας ημερο μηνίας27 Μαΐου 1988 και 11Αυγούστου 1989 αντίστοιχα μόνο στην Ελληνική γλώσσα. Στηνπραγματικότητα,όλοι οι Νόμοι που έχουν εκδοθεί μετά την αποχώρηση των Τούρκωνδημοσίων υπαλλήλων στιςαρχέςτου 1964 δήμο- 10 σιεύτηκαν στην επίσημηεφημερίδατηςΔημοκρατίαςμόνο στην Ελληνική γλώσσα. Το επιχείρημα του κ. Μακπράϊτ ότι οι πιοπάνω δυοΝόμοιδενέχουνποτένόμιματεθείσε ισχύ εδράζεται στο γεγονός ότι ουδέποτε δημοσιεύτηκαν στην Τουρκική γλώσσα που μαζί με την Ελληνική αποτε- 15 λούν τις επίσημες γλώσσεςτηςΔημοκρατίας, σύμφωναμε τοάρθρο3.1 του Συντάγματος.Το ίδιο ακριβώςεπιχείρη μα προβλήθηκε στην υπόθεση Γενικός Εισαγγελέας της Δημοκρατίαςν. Ιμπραχήμ
(1964)Α.Α.Δ. 195, αναφορικά με τον περί Απονομής τηςΔικαιοσύνης (Ποικιλαι Διατά- 20 ξεις)Νόμοτου 1964 (Νόμοςαρ.33/64) οοποίοςεπίσηςεκ δόθηκε με δημοσίευση στην Ελληνική μόνο γλώσσα. Το επιχείρημα απορρίφθηκε ο δε Νόμος αρ. 33/64 κρίθηκε ομόφωνα ότι είχε έγκυρα εκδοθεί με τη δημοσίευση του στην επίσημη εφημερίδα της Δημοκρατίας στην Ελληνική 25 γλώσσα και είχε τεθεί σε ισχύ την ημέρατης δημοσίευσης του. Η ανώμαλη κατάσταση που δημιουργήθηκε με την απουσία τωνΤούρκων δημοσίων υπαλλήλων, ηοποίαδι καιολόγησε την παράλειψητης μετάφρασηςκαιδημοσίευ σης του Νόμου αρ. 33/64 στην Τουρκική γλώσσα εξακο- 30 λουθεί ναυπάρχεισετραγικά χειρότερη μορφήκαιέκταση μετά την Τουρκική εισβολή το 1974. Λαμβανομένων υπόψη των εξαιρετικών καιανώμαλων περιστάσεων που επικρατούσαν κατά τον ουσιώδη χρόνο της δημοσίευσης των Νόμων αρ. 67/88και 146/89έχω αχθεί στο συμπέρα- 35 σμα,χωρίς οποιαδήποτεδυσκολία ήδισταγμό,ότι και οι δυο πιο πάνωΝόμοι έχουν έγκυρα εκδοθεί με τηδημοσί ευσητους στην Ελληνική μόνογλώσσα στην επίσημηεφη μερίδα τηςΔημοκρατίαςκαιότι τέθηκανσε ισχύκατάτην 274 1 ΑΛΛ. ΑΙ Shark κ.α. v. Sunnydays Shipping Πογιοτζής, Δ. ημέρα της δημοσίευσης τους, δηλαδή στις 27 Μαΐου 1988 και στις 11 Αυγούστου 1989 αντίστοιχα. Έπεται από τα πιο πάνω ότι το άρθρο 4 του περί Νόμων και Δικαστη ρίων (Κείμενον και Διαδικασία) Νόμου του 1965, πάνω 5 στον οποίο εδράζεται το απαιτούμενο από τον κ. Μακ πράϊτ δικαίωμα να αγορεύσει στην παρούσα διαδικασία στην Αγγλικήγλώσσα, είχε έγκυρα και τελεσίδικα καταρ γηθεί από τις 16Αυγούστου 1989, εκτός,βέβαια,ανευστα θεί το διαζευκτικόεπιχείρημα τουκ. Μακπράϊτ ότι οι δύο 10 πιο πάνωΝόμοι είναι αντισυνταγματικοί, με το οποίο θα ασχοληθώ στη συνέχεια. Ησυγκεκριμένη εισήγησητουκ. Μακπράϊτγιααντισυ νταγματικότητα των δύο Νόμων περιλαμβάνει ισχυρισμό ότι στην περίπτωση του παραβιάζονταιτα άρθρα 25, 28 15 και30 τουΣυντάγματος. Το άρθρο25 προνοεί ότι έκαστος έχει το δικαίωμανα ασκεί οποιοδήποτε επάγγελμα και ότι ηάσκηση αυτούτου δικαιώματος μπορεί να τεθεί μόνο κάτω από όρους, πε ριορισμούς ή διατυπώσεις που αναφέρονται αποκλειστι κή κάστα προσόντα που συνήθως απαιτούνταιγιατηνάσκη σητέτοιου επαγγέλματος. Το επιχείρημα του κ.Μακπράϊτ είναι ότι γνώση της Ελληνικής γλώσσας δεν είναι προσόν που συνήθως απαιτείται για την άσκηση του δικηγορικού επαγγέλματος και στο βαθμόπου οι πρόνοιες των Νόμων 25 αρ.67/88και 146/89ερμηνεύονται ότι επιβάλλουν στον κ. Μακπράϊτ τη χρήση της Ελληνικής μόνο γλώσσας στα Δι καστήρια της Δημοκρατίας, την οποία δεγνωρίζει, θέτουν το δικαίωμα του σε περιορισμούς πέραν εκείνων που επι τρέπει η παράγραφος2 του άρθρου 25 και οι δύο Νόμοι 30 είναι, επομένως, αντισυνταγματικοί. Ούτε ο Νόμος αρ. 67/88 ούτε ο Νόμος αρ. 146/89,θέ τουν την άσκηση οποιουδήποτε επαγγέλματος απόοποιο δήποτε πρόσωπο κάτω από οποιοδήποτε όρο, περιορισμό ή διατύπωση. Εκείνο που προνοείται από τους δύο Νό35 μους είναι η κατάργησητου άρθρου4του Νόμουαρ. 51/65 με το οποίο είχε επιτραπεί, μέχρι της ψήφισης άλλης νο μοθετικής πρόνοιας επί του προκειμένου, η συνέχιση της 275 Πογιαιζής, Δ. ΑΙ Sharkκ.α. v.Sunnydays Shipping
(1990)χρήσης τηςΑγγλικής γλώσσας στις δικαστικές διαδικα σίες παρά τηνεκπνοή της περιόδου των πέντε ετώνστη διάρκεια τηςοποίας η χρήση της γλώσσας αυτής είχεεξ αρχής επιτραπεί από το άρθρο 189(β) του Συντάγματος παρά τιςδιατάξεις του άρθρου 3. Το άρθρο 189 αποτελεί 5 μέρος των Μεταβατικών Διατάξεων του Συντάγματος. Εάν το άρθρο4του Νόμου51/65 δεν είχε ποτέ ψηφιστεί, καιηΠολιτεία δενείχεοποιαδήποτευποχρέωση νατοψη φίσει, οκ. Μακπράϊτθαβρισκόταν στη θέσηπου βρίσκε ταισήμερα αντιμέτωπος με τονομικό καθεστώς αναφορι- 10 κάμετηχρήση τηςΕλληνικής καιΤουρκικής γλώσσας στα Δικαστήρια το οποίο καθορίζεται αποκλειστικά απότο άρθρο 3τουΣυντάγματος μετά, βέβαια,από τηνεκπνοή της περιόδου των πέντε ετών που προνοείται στο άρθρο 189(β). 15 Επιπρόσθετα και/ή διαζευκτικά των όσων αναφέρω πιο πάνω,ο ισχυρισμός του κ. Μακπράϊτγιαπαραβίαση του δικαιώματος του να ασκεί τοεπάγγελμα του δικηγό ρου όπως διασφαλίζεται στο άρθρο25του Συντάγματος δεν ευσταθεί γιατί,όπωςέχεινομολογιακά καθιερωθεί,το 20 δικαίωμα αυτό προστατεύεται έναντι άμεσης μόνο επέμ βασης καιόχι έναντι ρύθμισης παρεμφερών θεμάτων η οποία προκαλεί έμμεσημόνο επέμβαση στην άσκηση του. Σχετική επίτου προκειμένου είναι ηυπόθεση Κακττάκης Αποστόλου και άλλοιν.Δημοκρατίας
(1984)3Α.Α.Δ. 509, 25 στην οποία γίνεται αναφορά σε παροηγούμενες αποφά σεις πάνω στο ίδιο θέμα. Στην παρούσα περίπτωσηδεν εγείρεται θέμα παράβασηςτου άρθρου25γιατίοποιαδή ποτε δυσκολία τουκ. Μακπράϊτστην άσκησητουδικηγο ρικού του επαγγέλματος ένεκα της υποχρεωτικής χρήσης 30 των επισήμων γλωσσών τηςΔημοκρατίας σε δικαστικές διαδικασίες, οφείλεται αποκλειστικά στην εφαρμογή των προνοιών του άρθρου 3του Συντάγματος. Και στηνυπο θετική ακόμα περίπτωση που η υποχρεωτική χρήσητης Ελληνικής γλώσσας, μιαςτων επισήμων γλωσσώντηςΔη- 35 μοκρατίας,ήθελεθεωρηθεί σανάμεσηεπέμβασηστοδικαί ωμα του κ. Μακπράϊτνα ασκεί το επάγγελμα τουδικηγό ρου, εφόσον ηεπέμβαση αυτή είναι συνέπεια εφαρμογής της συνταγματικής πρόνοιας του άρθρου 3, δεν χωρεί 276 1 ΑΛΛ. ΑΙ Sharkκ.α. v.SunnydaysShipping Πογιατζής, Δ. ισχυρισμός για παραβίασητου ανθρώπινου δικαιώματος πουκατοχυρώνεταιστοάρθρο25 του Συντάγματος. Όσαέχωαναφέρειπιοπάνωαναφορικάμετον ισχυρι σμό του κ. Μακπράϊτ για παραβίασηαπό τους δύο υπό 5 κρίση Νόμους του δικαιώματος του όπως κατοχυρώνεται στο άρθρο25, εκτός βέβαιατης διάκρισης που έχω κάμει μεταξύ άμεσης καιέμμεσης επέμβασης, ισχύουν και για τον ταυτόσημο ισχυρισμό του γιαπαραβίασητουάρθρου 28 του Συντάγματος τοοποίο προνοεί για ισότητα όλων 10 έναντι του Νόμου και για δικαίωμα όλων νααπολαμβά νουν των δικαιωμάτωνπουπροβλέπει τοσύνταγμα χωρίς άμεση ήέμμεση διάκριση σε βάρος οποιουδήποτε ένεκα, μεταξύ άλλων, της γλώσσας που ομιλεί, εκτός αντοίδιο το Σύνταγμα άλλως πως ρητά ορίζει. Εμπόδιο στοεπει15 χείρηματουκ.Μακπράϊταποτελούνκαιπάλιοι πρόνοιες τουάρθρου3τουΣυντάγματος. Τοάρθρο30(δ) του Συντάγματος, τοοποίο επίσης επι καλείται οκ.Μακπράϊτ,προνοεί ότιέκαστος έχει το δι καίωμα ναέχει συνήγορο τηςδικής του εκλογής και να 20 έχει δωρεά νομική αρωγή στις περιπτώσεις πουαυτό απαιτείται από το συμφέρον τηςδικαιοσύνης καιόπως ορίζεται από το νόμο. Ο ισχυρισμός τουκ.Μακπράϊτ είναι ότι-(α)τυχόν άρνηση του Δικαστηρίου νατου επι τρέψει να αγορεύσει στην Αγγλικήγλώσσα θαείναι αντί25 θετή προς τοάρθρο 30
(3)(δ) γιατί θα στερεί τονπελάτη τουαπό τοδικαίωματουναεπιλέξειτον ίδιοσανδικηγό ρο του εφόσο αυτός (οκ. Μακπράϊτ)δεν μπορεί νααγο ρεύσειστα Ελληνικά, και (β)στο βαθμόπου τέτοιαάρνη σηστηριχθεί στους Νόμους αρ.67/88 και 146/89, οιΝόμοι 30 αυτοί,καθίστανταιαντισυνταγματικοί. Το δικαίωμα κάθε διάδικου να διορίσει δικηγόρο της δικής του εκλογής όπως κατοχυρώνεται στο άρθρο 30
(3)(δ)του Συντάγματοςπεριορίζεται μεταξύ δικηγόρων που έχουν δικαίωμακαι την ευχέρεια να εμφανιστούν στα Δι35 καστήρια. Σχετική επίτου προκειμένου είναι ηυπόθεση Γεώργιος Ξενοφώντος ν.Αστυνομίας
(1971)2Α.Α.Δ.279. Για το λόγο αυτό και γιατους λόγους που έχω εκθέσει 277 Πογιατζής, Δ. ΑΙ Shark κ.α. v. Sunnydays Shipping
(1990)αναφορικά με τους ισχυρισμούς του κ. Μακπράϊτγιαπα ραβίαση των άρθρων 25 και 28 του Συντάγματος,ο ισχυ ρισμός για αντισυνταγματικότητα των Νόμων αρ. 67/88 και 146/89γιατί δήθεν παραβιάζουν το άρθρο 30
(3)(δ) του Συντάγματος απορρίπτεταιως απαράδεκτος. Θέμα αντισυνταγματικότητας τουΝόμου αρ. 67/88έχει εγείρει στην αγόρευση του και ο κ. Λεμονάρης ο οποίος στήριξε την εισήγηση του επί του προκειμένου στον ισχυ ρισμό ότι με τη νομοθετική ρύθμιση που εισήγαγε ο Νόμος αρ. 67/88, στο βαθμό που η ρύθμιση αυτή αναφέρεται στη 10 χρήση στα Δικαστήρια των δύο επισήμων γλωσσών της Δημοκρατίας σε περιπτώσεις, όπως η παρούσα, στις οποίες οι διάδικοι δεν είναι ούτε Έλληνες ούτε Τούρκοι, ούτε ο ένας Έλληνας καιο άλλος Τούρκος, αποτελεί επέμ βαση στις αποκλειστικές εξουσίες ρύθμισης του θέματος 15 που ο Συνταγματικός Νομοθέτης ανάθεσε στο Ανώτατο Δικαστήριο με το άρθρο 34 τουΣυντάγματος. Ηαπάντησηστον ισχυρισμό του κ. Λεμονάρη είναι ότι μέσα στο Νόμο αρ. 67/88δεν υπάρχει οποιαδήποτε πρό νοια που να καθορίζει ποια γλώσσα ή γλώσσες θα χρησι- 20 μοποιούνται στα Δικαστήρια όταν οι διάδικοι είναι ξένοι. Επομένως δεν μπορεί να λεχθεί ότι έχει λάβει χώρα υφαρ παγή από τη Βουλή εξουσιών που το Σύνταγμα ανάθεσε αποκλειστικά στο Ανώτατο Δικαστήριο με το άρθρο 3.4. Εκείνο που έκαμε η Βουλή με την ψήφιση του Νόμου αρ. 25 67/88, όπως τροποποιήθηκε με το Νόμο αρ. 146/89,ήταν να καταργήσει το άρθρο 4 του Νόμου αρ.51/65 που ηίδια θεώρησε αναγκαίονα ψηφίσει ως μέτρο προσωρινής ρύθ μισης ορισμένων θεμάτων που είχαν σχέσημε την ενώπιον των Δικαστηρίων διαδικασία μόλις είχε λήξει η περίοδος 30 των πέντε χρόνων στη διάρκειατων οποίων το άρθρο 189 (β) του Συντάγματος επέτρεπε τη χρήση της Αγγλικής γλώσσας, όχι όμως σαν επίσημης γλώσσας, σε όλες τις δι καστικές διαδικασίες. Το μόνο αποτέλεσμα που η ψήφιση του Νόμου αρ. 67/88 επέφερε ήταν να αποκαταστήσει την 35 κατάσταση πραγμάτων αναφορικά με τις επίσημες γλώσ σες της Δημοκρατίας καιτηχρήση τους σε δικαστικές δια δικασίες ηοποία είχε συνταγματικά καθοριστεί με τιςπα278 5 1 Α.ΑΛ. Al Sharkκ.α.v.SunnydaysShipping Πογιατζής,Δ. ραγράφους 1και4 τουάρθρου 3 τουΣυντάγματος. Το Ανώτατο Δικαστήριο εξακολουθεί να έχει την εξουσία να καθορίσει μεκανονισμό που προβλέπεται στοάρθρο163 το θέμαήθέματαπουανατίθενται σ'αυτόμετο άρθρο 3.4 5 του Συντάγματος.Το Ανώτατο Δικαστήριο δεν έχειασκή σει αυτήτου την εξουσία μέχρι σήμερα. Έχει επισημανθεί κάποια διαφορά μεταξύ τουΕλληνικού καιτουΤουρκι κού κειμένου τηςπαραγράφου 4 τουάρθρου 3,ηοποία είναι πιθανόνα επηρεάσει την έκτασητης εξουσίας πουη 10 παράγραφοςαυτήέχει εμπιστευθεί στο ΑνώτατοΔικαστή ριο όταν κάποτε καταστεί αναγκαίο να ερμηνευθεί το ορθό κείμενο. Για τους σκοπούς όμως της παρούσας υπό θεσης δε νομίζω ότι είναι είτε αναγκαίο είτε ορθόνα απο φανθώ αν τοΑνώτατο Δικαστήριο μπορεί ήόχινα καθο15 ρίσει με κανονισμό πουθα αποφάσιζε να εκδώσει στο μέλλον, οποιαδήποτε ξένη γλώσσα, τηνΑγγλική ήάλλη, πέραν της Ελληνικής και/ή Τουρκικής σαν γλώσσα της οποίας ηχρήση είτε επιτρέπεταιείτε επιβάλλεταισε δικα στικές διαδικασίες σε περιπτώσεις που οι διάδικοι είναι 20 ξένοι* γιατις οποίες δεγίνεται ειδικήπρόνοιαστοάρθρο 3.4του Συντάγματος. Και ανακόμαυποτεθεί ότι το Ανώ τατο Δικαστήριο έχει εξουσία να καθορίσει τηχρήση της Αγγλικής γλώσσας σε τέτοιες περιπτώσεις, εφόσον δεν έχει μέχρι σήμερα εκδώσει τέτοιο κανονισμό, το νομικό 25 καθεστώς κάτωαπότοοποίο θακριθεί σήμερα το αιτού μενο δικαίωματουκ. Μακπράϊτείναι εκείνο πουυφίστα ται λαμβανομένου υπόψη του γεγονότος ότιτο Ανώτατο Δικαστήριο δεν έχει μέχρι σήμερα εκδώσει τον κανονισμό που έχει εξουσία ναεκδώσει. 30 Έχει προβληθεί οισχυρισμός ότι το άρθρο3.4τουΣυ ντάγματος, ορθά ερμηνευόμενο, επιτρέπει στον κ. Μακ πράϊτ ναχρησιμοποιεί τηνΑγγλική γλώσσα στις υποθέ σεις στις οποίες εμφανίζεται στα Δικαστήρια της Δη μοκρατίας. Σχετικός επίτου προκειμένου είναι ο ισχυρι35 σμός ότι το άρθρο3.4θαπρέπει να ερμηνευθεί σε συνδιασμό με το περιεχόμενο του συνημμένου στη Συνθήκη Εγκαθιδρύσεως της Δημοκρατίας Παραρτήματος "Τ".'Ο • Στην παρούσα διαδικασία...
(1963)3Α.Α.Σ.Δ. 87. 279 Πογιατζης, Δ. ΑΙ Sharkκ.α.v. SunnydaysShipping
(1990)ισχυρισμός αυτόςεπιβάλλειεξέτασητουπεριεχομένουκαι τουνομικούκαθεστώτοςτουΠαραρτήματοςαυτού. ΤοΠαράρτημα 'Τ" αποτελείταιαπόγραπτόσημείωμα υπό μορφή επιστολής που ο Αντιπρόσωπος του Ηνωμέ νου Βασιλείου πουήτανεξουσιοδοτημένος ναυπογράψει 5 τη Συνθήκη Εγκαθιδρύσεως έστειλε στον Αρχιεπίσκοπο ΜακάριοκαιστοΔρα.Κουτσιούκ,τοοποίοπεριείχεδιά φορες διευθετήσεις που αφορούσαν Βρεττανούς κατοί κουςτης Κύπρουοι οποίεςείχανσυμφωνηθεί μεταξύ των τριών ανδρών και απαντητικόσημείωμα των πιο πάνω 10 Κυπρίων εκπροσώπωνπροςτον Άγγλο Αντιπρόσωπο με το οποίο επιβεβαιώνετοηύπαρξητηςσυμφωνίας. Η πα ράγραφος (γ) της επιστολής του Άγγλου Αντιπροσώπου αναφέρειταεξής: "The British residents attach importance to their 15 freedom of entry into and exit from the Republic of Cyprus, their residence in the Republic, their pursuit of any legitimate gainful occupation (including both the right to give and to accept employment) and to their suffering nodisability by addressingtheauthorities of the 20 Republic of Cyprus in the English language. The Government of the Republic of Cyprus are prepared to give an assurance that the British residents, and their descendants and the wives and widows of such persons, whose home is in Cyprus, will suffer no disability in 25 respect ofthemattersmentionedinthis sub-paragraph." Προκύπτει από τα ανωτέρω ότι βάσει της συμφω νίας -Παράρτημα "Τ"-μεταξύτης Κύπρουκαιτου Ηνω μένου Βασιλείου η Κυπριακή Δημοκρατία αναγνώρισε στους Βρεττανούς που ήταν μόνιμοι κάτοικοι Κύπρου 30 την ημέρα της ανεξαρτησίας της,δικαίωμαελεύθερης ει σόδουκαιεξόδουειςκαιαπότοέδαφοςτηςΔημοκρατίας, δικαίωμα διαμονήςστηΔημοκρατία,δικαίωμανα ασκούν νόμιμο επικερδέςεπάγγελμακαιναμημειονεκτούνεπειδή θααπευθύνονταιστιςαρχέςτηςΔημοκρατίαςστηνΑγγλι- 35 κήγλώσσα. Από το περιεχόμενο του άρθρου 11 της Συνθήκης Εγκαθιδρύσεως προκύπτει ότι το Παράρτημα 'Τ" δεν αποτελείαναπόσπαστομέροςτηςΣυνθήκηςαυτής.Τονο280 1Α.Α.Δ. ΑΙ Shark κ.α.v. SunnydaysShipping Πογιατζής, Δ. μικόκαθεστώς τηςσυμφωνίας- Παράρτημα "Τ"- είναιτο καθεστώς διεθνούς συνθήκης ηοποίαδεν έχειποτέκυρω θεί με νόμο που ψηφίστηκε απότη ΒουλήτηςΔημοκρα τίας και επομένως δεν καλύπτεται απότις πρόνοιες του 5 άρθρου 169.3 του Συντάγματος.Σ'αντίθεση με τη Συνθή κηΕγγυήσεως της Ανεξαρτησίας της Κύπρουκαιτη Συν θήκηΣυμμαχίας,στις οποίες ο συνταγματικός νομοθέτης έχει προσδώσει συνταγματική ισχύ με το άρθρο 181 του Συντάγματος, η Συνθήκη Εγκαθιδρύσεως της Κυπριακής 10 Δημοκρατίαςδενέχεισυνταγματικήισχύ. Σχετικήεπίτου προκειμένου είναι η απόφαση στην Αίτηση Σαμουήλ
(1962)3Α.Α.Σ.Δ.76. Η αντίθετηγνώμηπουείχεεκφράσει ο Δικαστής κ. Βασιλειάδης στην υπόθεσηΑντωνάκηςΠα ναγή ν. Γουώλτερ Φρέιζερ
(1963)2 Α.Α.Δ.356, δεφαίνε15 ταιναείχευιοθετηθεί απότον ΠρόεδροτουΑνωτάτου Δι καστηρίουκ. Γουΐλσον καιτους Δικαστές κ. Ζεκιάκαικ. Ιωσηφίδη.Έπεταιότι ούτετοΠαράρτημα"Τ"τοσυνημμέ νο στη Συνθήκη Εγκαθιδρύσεως και το οποίο δεναποτε λεί, όπως έχω αναφέρει, μέρος της συνθήκης αυτής,έχει 20 συνταγματικήισχύ. Μεταπιοπάνωδεδομένααναφορικάμετονομικόκα θεστώς του Παραρτήματος"Τ",το επιχείρημα ότι ησυν ταγματικήπρόνοια των παραγράφων1 και 4τουάρθρου 3 πρέπει να ερμηνευθεί σε συνδιασμό καιυπότο φωςτης 25 παραγράφου(γ)τουΠαραρτήματος "Τ"είναιαπαράδεκτο και απορρίπτεται. Εξ ίσου απαράδεκτοείναι τοεπιχείρη μαότι η παράγραφος '(y) τουΠαραρτήματος "Τ" είναιδυ νατό να ερμηνευθεί με τρόπο αντίθετο στις ρητές πρό νοιες των άρθρων 3 και 189(β) του Συντάγματος. Το 30 προσωπικόδικαίωματουκ.Μακπράϊτ,κάτω απότηνπα ράγραφο(γ)του Παραρτήματος "Τ",ναασκείτοεπάγγελ ματουδικηγόρουσταΚυπριακάΔικαστήριακαινα απευ θύνεται στις Αρχές της Δημοκρατίας στην Αγγλική γλώσσα δενπεριλαμβάνειδικαίωμα ναεξετάζει ή να αντε35 ξετάζει μάρτυρες σε δικαστικές διαδικασίεςστηνΑγγλική γλώσσα ούτενααγορεύειή επιχειρηματολογεί στηνΑγγλι κή γλώσσα κατάπαράβασηρητών συνταγματικών διατά ξεων. Εφόσον ο κ. Μακπράϊτ δε γνωρίζει οποιαδήποτε από τις δύο επίσημες γλώσσεςτης Δημοκρατίαςκαιεφό40 σον ουδέποτεαπαγορεύτηκε σ'αυτόνναασκείτοεπάγγελ281 Πογιατζής, Δ. ΑΙ Sharkκ.α. v.SunnydaysShipping
(1990)μα του δικηγόρου για τολόγο ότιδενείναι γνώστης των γλωσσών αυτών, μπορεί ασφαλώς να χρησιμοποιεί τις υπηρεσίες διερμηνέα ώστε η διαδικασίανα διεξάγεται και καταγράφεται στην Ελληνική ή στην Τουρκική γλώσσα, σύμφωνα μετιςπρόνοιες του άρθρου 3.4 του Σύνταγμα- 5 τος. Τελειώνοντας θαήθελα ναεπαναλάβω ότιτο νομικό καθεστώς αναφορικά με τη γλώσσα ή γλώσσες των οποίων η χρήση επιβάλλεται σεόλες τιςδιαδικασίες ενώ πιον των Δικαστηρίων είναι σήμερα εκείνο πουκαθορίζε ται στην παράγραφο4του άρθρου3του Συντάγματοςκαι να προσθέσω ότιηπαράγραφοςαυτή θα πρέπει να ερμη νευθεί σε συνδυασμό μετιςπαραγράφους 1,2 και3 του άρθρου 3και την παράγραφο(β)του άρθρου 189 του Συ ντάγματος. Η παράγραφος 1τουάρθρου 3 ρητά καθιερώνει ως επίσημες γλώσσες της Δημοκρατίας την Ελληνική και την Τουρκική. Η πρόνοια αυτή συνάδει με το αξίωμαπου είναι αυτονόητα αποδεκτό και δε χρειάζεται αυθεντία, σύμφωνα με το οποίο ηεπίσημη γλώσσα κάθε χώρας είναι 20 ηγλώσσα του λαούτης έστω καιανδενυπάρχειρητήπρό νοια μέσα στο Σύνταγμα της χώρας για το θέμα αυτό, όπως π.χ. δεν υπάρχει τέτοια πρόνοια στοΣύνταγμα των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής. Το γεγονός ότι η γλώσσα του λαού της κάθεχώρας είναι ηεπίσημη γλώσσα 25 της χώρας είναι απόλυτα συνυφασμένο μετην έννοιατης λαϊκής και κρατικής κυριαρχίας και τοάρθρο 1του Συν τάγματος καθιερώνει τηνΚυπριακή Πολιτεία ως ανεξάρ τητη και κυρίαρχη Δημοκρατία. Τογεγονός ότιη γλώσσα της πλειοψηφίας του λαού της Κύπρου είναι ηΕλληνική, 30 της δε μειοψηφίας του λαούτης ηΤουρκικήαντικατοπτρί ζεται στησυνταγματική πρόνοια του άρθρου 3.1 με την οποία μόνο οι δύοαυτές γλώσσες καθιερώθηκαν ωςοι επίσημες γλώσσες της Δημοκρατίας,παρά την ύπαρξη στη νήσο άλλων μικρών εθνικών κοινοτήτων. Οι πρόνοιες 35 όλων των άλλων παραγράφωντου άρθρου 3σκοπό είχαν να άρουν τις πρακτικές δυσκολίες που θαοφείλοντανστο γεγονός ότι χωρίς αυτές οι νόμοι και όλατα έγγραφα οποιουδήποτε οργάνου ήαρχής της Δημοκρατίας θαμπο ρούσαν έγκυρα νασυνταχθούν στη μια μόνο απότιςεπί- 4 ^ 282 10 15 1 Α^\.Δ. ΑΙ Sharkκ.α.v. SunnydaysShipping Πογιατζής,Δ. σημες γλώσσες της Δημοκρατίας,είτε στην Ελληνική είτε στηνΤουρκική,στις δικαστικέςδεδιαδικασίεςθα μπορού σε να χρησιμοποιείται είτε η Ελληνική είτε η Τουρκική γλώσσα ανεξάρτητα από τοανοι διάδικοιήτανΈλληνες ή 5 Τούρκοι. Οι πρόνοιες αυτές σκοπό είχαν την καλύτερη εξυπηρέτηση των δύο κοινοτήτων της Κύπρου στο θέμα της Χρήσης των επισήμων γλωσσών της Δημοκρατίαςκαι όχι στην εισαγωγή οποιασδήποτετρίτης γλώσσας για εξυ πηρέτηση ξενόγλωσσων κατοίκων της Κύπρου. Η άρση 10 τωνπιοπάνωδυσκολιών επιτυγχάνεταιμετηνκαθιέρωση σε μερικές περιπτώσεις της υποχρεωτικής χρήσης και των δύο επισήμων γλωσσών, όπως εκείνες που αναφέρονται στην παράγραφο2 τουάρθρου3,σε άλλες δεπεριπτώσεις, όπως εκείνες της παραγράφου 3και μερικές τηςπαραγρά15 φου 4, καθιερώνεται η υποχρεωτική χρήση της μιας μόνο απότις δύοεπίσημες γλώσσες. Στις μεταβατικές διατάξεις του Συντάγματος παρέχε ται η δυνατότητα της χρήσης ειδικά της Αγγλικής γλώσ σας σε όλες τις διαδικασίες ενώπιον οποιουδήποτεΔικα20 στηριου της Δημοκρατίαςγια χρονική περίοδοπέντε ετών από της ημέρας έναρξης της ισχύος του Συντάγματος.Η δυνατότητα αυτή παρέχεται με την πρόνοια του άρθρου 189(β)στην οποία όμως τονίζεται ότι αυτό γίνεται παρά τις διατάξειςτουάρθρου3του Συντάγματος,πράγμα που 25 σημαίνει ότι το άρθρο3 αποκλείει τη χρήση της Αγγλικής γλώσσας και ότι για να επιτραπεί ηπροσωρινή της χρήση έπρεπεναυπάρξειηειδικήπρόνοιατουάρθρου 189(β). Ενόψει όλων των ανωτέρω,η πρόνοια της παραγρά φου 4 του άρθρου3, ορθά ερμηνευόμενη, δεν επιτρέπει τη χρήση της Αγγλικής γλώσσας σε δικαστικές διαδικασίες 30 απόοποιοδήποτε έστω καιανόλοι οι διάδικοιστη συγκε κριμένη διαδικασία δεν είναιούτε Έλληνες ούτε Τούρκοι. Η χρήση γλώσσας άλλης απότην Ελληνική ήτην Τουρκι κήαποκλείεται ολότελα. Έπεταιότι ο κ. Μακπράϊτ δε δι καιούται νααγορεύσει στην παρούσαήοποιαδήποτεάλλη 35 δικαστικήδιαδικασίαστηνΑγγλική γλώσσα. Διάταγμα ως ανωτέρω. 283