1ΑΛΛ. 8Φεβρουαρίου,1990 [ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ,ΠΙΚΗΣ, ΝΙΚΗΤΑΣ,ΔΜές) ΕΘΝΙΚΗΤΡΑΠΕΖΑΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ, Εφεσείονσα, ν. ΝΕΣΤΟΡΑΧ"ΝΕΣΤΟΡΟΣ, Εφεσίβλητου. (Ποδική ΈφεσηΑρ. 7422). Βάρος αποδείξεως και αξιοπιστία μαρτύρων — Οι δύο έννοιες δεν πρέπει να συγχέονται — Ανάλυση αυθεντιών. 5 Βάρος αποδείξεως — Ο περί Ανακουφίσεως ΟφειλετώνΝόμος,1979 — Τοβάρος αποδείξεως είναι το ίδιο, όπως σε όλες τις αστικές υποθέσεις. 10 Αξιοπιστία μαρτύρων — Αποδοχή μαρτυρίας εφεσίβλητουκαι υπαλ λήλου τον ότι ήταν "εκτοπισθείς"και μη στήριξη τηςαπόφασης σε μαρτυρία ότι ηυπηρεσία προσφύγων είχενκαταλήξει στο αντίθετο συμπέρασμα — Η τελευταία μαρτυρία ήταν διπλή εξ ακοής και σωστά θεωρήθηκεωςέχουσαminimum αποδεικτική αξία. Ενρήματα γεγονότων — Αρχές, πον διέπουν επέμβαση του Εφετείου — Λεν ανατρέπονται χωρίς ονσιαστικούς λόγους 15 Μεβάσητις αρχές,πουπροκύπτουν από ταπιο πάνωπεριλη• πτικά σημίΐώματα,το Ανώτατο Δικαστήριοαπέρριψετηνέφεση, μ£ τηνοποία προσεβάλλοντοευρήματασχετιζόμεναμετηναξιοπι στίαμαρτύρων. Η έφεσηαπορρίπτεται χωρίς διαταγή για έξοδα. Αναφερόμενεςαποφάσεις: Kadis v.NicolaidesandAnother
(1986)1C.L.R. 212- 20 Charalambous v.TheRepubUc
(1985)2 C.LR. 97· Agapiou v.Panayiotou
(1988)1C.LR. 257PaulsAgriculture Ltd. v.Smith andOthers, The Times,4.1.90- 41 ΕθνικήΤράπεζαν.Χ"Νέστορος
(1990)Evaagelou v.Ambiza
(1982)1C.LJt.
- 'Εφεση. Έφεση απότους καθ' ωνηαίτησηκατάτηςαπόφασης του Επαρχιακού Δικαστηρίου Λευκωσίας (Ιωαννίδης, Ε.Δ.) πουδόθηκε στις 2Ιουλίου, 1987(Αρ. Αιτήσεως 14/ 5 85) μετην οποία ο αιτητής κηρύχθηκε "εκτοπισθείς"και "πληγείς οφειλέτης" κατά την έννοια του άρθρου 2του περί Ανακουφίσεως Οφειλετών (Προσωρινοί Διατάξεις) Νόμου,1979(Νόμος24/79). Α. Διχηγορούπονλος, γιατηνΕφεσείονσα. ^ Α. Παντελίδης, γιατονΕφεσίβλητο. Cur. adv. vult ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ Δ:Την ομόφωνη απόφασητου δικα στηρίου θαεκδώσει οδικαστήςΣόλωνΝικήτας. ΝΙΚΗΤΑΣ Δ:Ηέφεση αυτήπροσβάλλει την ορθότητα 15 και το κύρος απόφασης του Επαρχιακού Δικαστηρίου Λευκωσίας ημερ.2/7/87 μετηνοποίαοεφεσίβλητος - αιτητήςκηρύχθηκε "εκτοπισθείς" ωςεπίσηςκαι "πληγείς οφει λέτης" κατάτηνέννοια τωνδιατάξεων του άρθρου2 του περί Ανακουφίσεως Οφειλετών (Προσωριναί Διατάξεις) 20 Νόμουυπ'αρ.24/79,όπωςτροποποιήθηκε μεταγενέστερα. Με την ίδια απόφαση του το δικαστήριο παραχώρησε στον εφεσίβλητο τιςσυνακόλουθες θεραπείεςπουπροβλέ πειονόμος γιατητάξηαυτήοφειλετών. Επιβάλλεται απότηναρχήμιάσύντομη αναφορά στις 25 συνθήκες υπότιςοποίες οεφεσίβλητος αποτάθηκε στοδι καστήριο για ανακούφιση επικαλούμενος τις πρόνοιες τουνόμου. Στις26/10/73 συνήψεδάνειοαπότην εφεσείουσαΤράπεζα- καθήςηαίτηση,συγκεκριμένα απόκατάστη ματηςπου διατηρούσε στηΜόρφου,ύψους £14,000.Την 30 απόδοση τουδανείου εξασφάλισε μετηνυποθήκηαρ.Υ 4495/73ακινήτουτου υπ*αρ. εγγραφής Α671 Φ.Σχ. XXV 42 1 Α„ΑΛ. 5 ΕθνικήΤράπεζα ν,Χ"Νέστορος Νικήτας, Α. 54 Ι IIIτεμ. 355 πουκείται στην οδό Προδρόμου 45 στη Λευκωσία. Όταν το 1985 ηΤράπεζαπροέβη σε ενέργειες για την είσπραξητης οφειλής του εφεσίβλητου κινώντας τομηχανισμό αναγκαστικής πώλησης τουκτηματολογίου, οτελευταίος κατάθεσετην αίτηση 14/85 αξιώνοντας προ στασίακάτωαπότιςπρόνοιεςτουΝ.24/
- Η υπόθεση του, όπως την παρουσίασε πρωτόδικα ο εφεσίβλητος,είχεδιπλήβάση. 10 15
(1)ότι ήταν"εκτοπισθείς" επειδήκατά τον κρίσιμο χρόνο είχετησυνήθηδιαμονήτου στο Ξερόπου είναι κατειλημμένηκαιαπροσπέλαστηπεριοχήκαι
(2)η επαγγελματικήτουυπόστασηως εργολάβου οι κοδομών επηρεάστηκε καίρια από την εισβολή και σε τέτοιοσημείο πουαναγκάστηκεναστραφεί προς άλλη απασχόληση δικαιούμενος για το λόγο αυτόναχαρα κτηρισθείκαισαν"πληγείς οφειλέτης". Το δικαστήριο, ύστερα από ακροαματική διαδικασία και αφούστηρίχθηκε στη μαρτυρίατου εφεσίβλητου και τηςυπαλλήλου πουήτανστην υπηρεσίατουκατάτηνου20 σιώδη περίοδο, τον είχε δικαιώσει αποδεχόμενο πρώτα ότιήταν"εκτοπισθείς"καιστησυνέχεια ότιη μαρτυρίαδι καιολογούσε και το συμπέρασμα ότι ήταν "πληγείς οφει λέτης"όπωςορίζειτοάρθρο2τουνόμου. Στην ειδοποίηση έφεσης ηΤράπεζα πρόβαλεπληθώρα 25 λόγων για ανατροπήτηςπρωτόδικηςαπόφασης. Ωστόσο κατά τη συζήτηση δόθηκε βαρύτητα κυρίως στην πτυχή εκείνης τηςυπόθεσηςπουαφοράστηναξιοπιστίατουεφε σίβλητου. Οι σχετικές απόψεις του κ. Δικηγορόπουλου, που εκπροσώπησε την Τράπεζα,μπορεί να συμπτυχθούν 30 ωςεξής: Τοδικαστήριο
(1)δεν εξέτασε τη μαρτυρία στο σύνολο της εφόσον 43 Νικήτας, Δ. ΕθνικήΤράπεζα ν.Χ'Τίέστορος
(1990)μάλιστα παραγνώρισε τη μαρτυρία πουέδωσε εκ μέ ρους των πελατών του υπάλληλος του Υπουργείου Εσωτερικών της υπηρεσίας εγγραφής προσφύγων. Η μαρτυρία αυτή στην ουσία τηςείναι ότιαπορρίφθηκε αίτηση τουεφεσίβλητου που υπέβαλε στις 16/4/85, για 5 έκδοση προσφυγικής ταυτότητας. Κιαυτόγιατί η υπη ρεσία του μάρτυρακατέληξε σε απόφασημετάαπόδιε ρεύνηση τουθέματος, ότι ο εφεσίβλητος δενείχετην κατοικίατουστο Ξερόπριντην εισβολή.
(2)Δεν έλαβευπόψητουτον αντιφατικόχαρακτήρα 10 τηςμαρτυρίαςτου εφεσίβλητου γεγονός που υποβαθμί ζει ήεκμηδενίζει την αξία κάθε μαρτυρίας. Σανπαρά* δείγμα αναφέρθηκε ότιστο δικαστήριο ο εφεσίβλητος είπεότι χρησιμοποίησε τοδάνειογιαανέγερσηπολυκα τοικίας στο ακίνητο που υποθήκευσε γιαεξασφάλιση 15 τηςΤράπεζας,ενώ σεπροηγούμενη ένορκη δήλωση του είπεότι κατάθεσετοποσότουδανείουστο λογαριασμό ομόρρυθμης εταιρείας,πουκατονομάζει,γιατουςσκο πούςτων εργολαβικών του επιχειρήσεων.
(3)Ελέχθη επίσης ότιτοδικαστήριο παρέλειψε να 20 αναλύσει τις μαρτυρίεςκαισυνακόλουθα δενέδωσελό γουςγιατίπροτιμήθηκεη μαρτυρίατου εφεσίβλητου. Κατάτην εισήγησητοσωρευτικό αποτέλεσμα των πα ραλείψεων αυτώνκαιτηςσφαλερότητας στην προσέγγιση και στάθμιση των μαρτυριών απότο δικαστήριο καθι- 25 στούν τηναπόφασητουτρωτήκαιανατρέψιμη. Υπάρχει μιά τελευταία εισήγηση. Ο δικηγόρος της Τράπεζαςσύνδεσεήσυσχέτισετην αξιοπιστίατωνμαρτύ ρων μετοβάροςτηςαπόδειξηςπουείχεοενάγωναναφο ρικά μετους δύο βασικούς ισχυρισμούς που πρόβαλε για 30 να επιτύχει στην αξίωση του. Οσυνήγορος τόνισε προς την κατεύθυνση αυτή ότι ημαρτυρία,πουαποτέλεσε το υπόβαθρο τωνευρημάτων του δικαστηρίου, ήταν τέτοιας ποιότητας πουδενμπορούσε νακριθεί ικανοποιητικήγια την απόσειση της ευθύνης πουέφερε ο εφεσίβλητος για 35 την απόδειξητων ουσιωδών πραγματικώνγεγονότων που 44 1 ΑΛΛ. 5 Εθνική Τράπεζα ν.Χ"Νέστορος Νικήτας, Δ. επικαλέστηκε, παραπονούμενος ότι το δικαστήριο δεν προσέγγισε την υπόθεση απότησκοπιά αυτή.Συμπληρώ νοντας το συλλογισμότου οσυνήγορος είπε ότι το δικο νομικό βάρος σε περιπτώσεις, όπως η παρούσα, που ο νόμος επεμβαίνει δραστικά στα δικαιώματα των πιστω τών, πρέπει να είναι πιο ψηλού επιπέδου πειστικότητος από τις συνήθεις περιπτώσεις, εξισούμενο περίπου με το βάροςαπόδειξηςπουδιέπειτηνποινικήδίκη. Οκ.Παντελίδης εκ μέρους του εφεσίβλητου κάλεσε το 10 δικαστήριο να επικυρώσει την πρωτόδικη απόφαση υπο στηρίζοντας ότικαμιάαπότις επικρίσεις της εφεσείουσας δεν ευσταθεί. Ιδιαίτερα αν λάβει κανείς υπόψη του τη φύσητης μαρτυρίαςτου λειτουργού του υπουργείου,που ήτανκαι ημοναδική μαρτυρίαπουκάλεσε ητράπεζα, δη15 λαδή, ότιπρόκειταιγιααποδεικτικόυλικό εξακοής. Οφείλουμε πρώτα να αποσαφηνίσουμε το θέμα σύμπλεξης της αξιοπιστίας των μαρτύρων με το βάρος από δειξης που έθιξε ο δικηγόρος της Τράπεζας ως θέματος πουεπηρεάζειτηνεγκυρότητα τηςαπόφασης.Κατάτη νο20 μολογία αυτό είναι ανεπίτρεπτο και οπωσδήποτε οδηγεί σε ακύρωσητης ετυμηγορίας του δικαστηρίου. Ηυποχρέ ωση του ενάγοντα ήαιτητή σε κάθε δοσμένη υπόθεση να αποσείσει την ευθύνη που αφορά στο βάρος απόδειξης γεννιέται εφόσον τοδικαστήριοδιαπιστώνεικαταρχήνότι 25 η μαρτυρία που προσκόμισε ο διάδικος που φέρει το βάρος έχει τα στοιχεία της αξιοπιστίας και μπορεί να αποτελέσει τοέρεισμα γιαταευρήματατουδικαστηρίου. Στην υπόθεση Καδή ν.Νικολαΐδηκαι Άλλον
(1986)1 Α.Α.Δ.212, 216 τοδικαστήριο προέβημεκαθαρότηταστη 30 διάκριση των δύο θεμάτων και τις επιπτώσεις τους στην κρίσητουδικαστηρίου. 35 "Adjudication on the credibility of witnesses is a matter wholly separate and distinct from thebalancingof the evidence in order to ascertain on which side it preponderates. If the evidenceof awitness is rejected as 45 Νικήτας,Δ, ΕθνιχήΤράπεζαν.Χ"Νέοτορος
(1990)unqorty of credit, there is nothing to weigh thereafter. The rules defining the burden of proof and the circumstances of its discharge, have nothing to do with the credibility of witnesses. A witness may either be believed or disbelieved (wholly or in part) according to theviewtaken of hiscredibility by the Court." 5 Στην προγενέστερη απόφαση Χαραλάμπονς ν. Δημο κρατίας
(1985)2 A A A 97, 107 το δικαστήριο προειδο ποίησε γιατηναποφυγήτέτοιας σύγχισης από πρωτόδικο δικαστήριο. Εξίσου χρήσιμες είναικαιοι παρατηρήσεις στην υπό θεσηΓιαννάκης Αγαπίον ν.Αννέτας Παναγιώτον
(1988)1 C.L.R.257,όπουστησελ. 263 αναφέρεται: "In this case the Court determined the issue of discharge of the burden cast on the parties without making the necessary findings respecting the credibility of witnessess.To what extent the evidence of theseveral witnesses who testified before the Court was accepted as creditworthy, we are wholly inthedark: In the absence of findings on the credibility of witnesses, it was impossible for theCourt topondertheir evidence anddecide on abalance of probabilities whether the plaintiff with regard to the claim and the defendant with regard to the counterclaim, discharged the burden ^5 separately cast onthem." Είναι φανερόνότι ηπροσέγγισηπου εισηγήθηκεοσυ νήγορος, και που απέφυγεστην περίπτωσηαυτήτο πρω τόδικο δικαστήριο,θα ήταν λαθεμένη. Πρέπει επίσης να λεχθεί ότι ηεισήγηση αναφορικά με το βαθμό τουβάρους 30 απόδειξης δεν διεκδικεί κανένα έρεισμα στη νομολογία και δενμπορείναγίνει αποδεκτή. Ισχύειτοβάροςαπόδει ξηςπουεφαρμόζεταιστις αστικές υποθέσεις. 46 *Q 1 ΑΛΛ. ΕθνικήΤράπεζα ν.Χ"Νέστορος Νικήτας,Δ. θα εξετάσουμε στησυνέχεια -καιυπότοπρίσματωνλοι πών εισηγήσεων της εφεσείουσας - το εύρημαότι ο εφεσί βλητος είναι "εκτοπισθείς". Ηπρωτόδικη απόφαση, αφού κατέγραψε με αναλυτικές λεπτομέρειες τις δύο εκδοχές, 5 έκρινε σαν αξιόπιστη τη μαρτυρία του.εφεσίβλητου και της υπαλλήλου του. Συγχρόνως παρέσχε ικανοποιητικό λόγογιατί δεν μπορούσε ναστηριχθεί στην απόφαση της υπηρεσίας εγγραφής προσφύγων. Κατά την έρευνα που είχε διεξάγει ηυπηρεσία αυτή επρόκυψαν συγκρουόμενα 10 στοιχεία, αλλά το πιο σημαντικό είναι ότι ησχετικήμαρ τυρία επαναλάμβανεπραγματικάπεριστατικά πουδιαπί στωσαν άλλοι υπάλληλοι τηςυπηρεσίας.Επρόκειτοδηλα δή για διπλή εξ ακοής μαρτυρία με ελαχιστοποιημένη ή ανύπαρκτηαποδεικτικήαξία.Βλέπουμελοιπόν πωςτοδι15 καστήριο αντιμετώπισε με καθολικότητα τη μαρτυρία προβαίνονταςσετεκμηριωμένα ευρήματααξιοπιστίας. Περαιτέρω αιτιολογεί η απόφασηγιατί η οδός Προ δρόμου 45, που έδωσε ο εφεσίβλητος σαν διεύθυνση του στοέγγραφουποθήκης, δενήτανκατανάγκηνοτόποςδια μονής του. Η απόφαση αποσαφηνίζει ότι επρόκειτο για 20 χηνεπαγγελματικήδιεύθυνσητουεφεσίβλητου καιπροχω'ρεί ναδώσει λόγογιατίκατά τον κρίσιμο χρόνο δενμπο ρούσε να ήταν η διεύθυνση κατοικίας του, συμπέρασμα στο οποίο εύλογα μπορούσε να καταλήξει το δικαστήριο σταπλαίσια της μαρτυρίαςπουδόθηκε. Μεάλλες λέξεις 25 η υποχρέωση του δικαστηρίου να εξετάσει το αξιόπιστο της μαρτυρίας και να δικαιολογήσει τα συμπεράσματα του εκπληρώθηκε σε ικανοποιητικό βαθμό.Περνούμε στο θέμα της αντίφασης που υπέδειξε ο κ. Δικηγορόπουλος. Ενπρώτοις είναι αμφίβολοανότι επισημάνθηκε αποτελεί 30 όντως αντίφαση.Γιατί το θέμα δεν έτυχε περαιτέρωδιευ κρίνισης κατάτην αντεξέταση. Εν πάσηόμως περιπτώσει θα αποτελούσε υπερβολή η θεώρηση της μαρτυρίας για τον εφεσίβλητο σαν αναξιόπιστης στο σύνολο της μόνο καιμόνογιατολόγοαυτό. 35 Παρατηρούμε ότι ηδιαπίστωση πραγματικών γεγονό των από πρωτόδικο δικαστήριο δεν είναι ανατρέψιμη 47 Νικήτας,Δ. ΕθνικήΤράπεζα ν.Χ"Νέστορος
(1990)χωρίς ουσιαστικούς λόγους. Παρατηρείστο προκείμενο η πολύ πρόσφατηαπόφασηPaulsAgricultureLtd.v.Smith & OthersTheTimes, ημερ. 4/1/90: "A judge's findings of primary fact should be given great weight and the Court of Appeal should disturb his 5 judgment only if it was convinced, by reason of in consistencies, inaccuracies, failure to appreciate the weight or bearing of admitted or proved circumstances, error of approach, the drawing of unsustainable in ferences from primary facts or thelike,that his judgment 10 was wrong." Από την ανάλυση που προηγήθηκε είναι φανερό ότι για κανένα από τους προβληθέντες λόγους δεν δικαιολο γείται η επέμβαση του δικαστηρίου αυτού. Η κατάληξη μας καθιστά αχρείαστη τη διερεύνηση του δεύτερου συ- 1 5 μπεράσματος ότι ο ενάγων είναι και "πληγείς οφειλέτης" εφόσον ο αιτητής επιτυγχάνει στην απαίτηση του ως "εκτοπισθείς οφειλέτης". Επομένως η έφεση απορρίπτε ται, αλλά δεν κρίνουμε σκόπιμο να επιδικάσουμε έξοδα. Σετέτοιες περιπτώσεις ταέξοδαδεν ακολουθούν κατανά- 20 γκη το αποτέλεσμα (Εναγγέλον ν. Αμπίζα
(1982)1 Α.Α.Δ. 41). Έφεσηαπορρίπτεται χωρίς έξοδα. 48