clr/1990/1990_1_673.pdf

(1966)ΛΙΜΓΓΕΔ, Εφεσιβλήτων-Εναγομένων. (Πολιτική ΈφεσηΑρ. 7254). Εταιρείες — Εταιρείες με χωριστήν νομικήν προσωπικότητα — Σκο­ ποί — Συνταύτιση πλαισίου λειτουργίας και σκοπών — Δικαιο­ πραξία ultra vires τωνσκοπών— Άκυρη. 10 Οι εφεσίβλητοι, εταιρεία περιωρισμένης ευθύνης,απέκτησε με­ τοχές σε άλλην εταιρείαν περιωρισμένης ευθύνης, την ΦΙΛΜΕΞ Λτδ. Ητελευταίαεζήτησεδάνειοαπό Τράπεζα,ηοποίατο ενέκρι­ νε υπό τον όρο της εγγυήσεως του απότους Διευθυντές τηςΦΙΛ­ ΜΕΞ. Οι τελευταίοι εδέχθησαννα-εγγυηθούνυπότον όροαντεγγυήσεως ( Indemnity ) από τους μετόχους της ΦΙΛΜΕΞ κατ' αναλογία κεφαλαίου. Οι Εφεσίβλητοι παρέσχαναντεγγύηση,πλην όμως, όταν τους εζητήθηνα καταβάλουνδυνάμει της αντεγγυήσεως ποσό στον Εφεσείοντα αρνήθηκαν με την αιτιολογία ότι η αντεγγύησηήτανάκυρη,ωςultra vires των σκοπώντης Εταιρείας. Ο Εφεσείων επεκαλέσθη τις παραγράφους 3(ζ),"(κ)και (ρ)του Ιδρυτικού Εγγράφουτων εφεσίβλητων. Το κείμενο των παραγρά­ φωναυτώνβρίσκεται στιςσελίδες 678-679τηςαποφάσεως. Το Ανώτατο Δικαστήριο,απορρίπτοντας τηνΈφεση, αποφάσι1. Ηπαράγραφος 3(κ)του ΙδρυτικούΕγγράφουσυναρτάταιμε την παροχήντων μέσων για επίτευξη των κατ'εξοχήν σκοπών της Εταιρείας. Δεν βοηθάτονΕφεσείοντα. 25 2. Η παράγραφος 3(ζ)παρέχειδυνατότητα επενδύσεωςπλεονά-. ζοντος κεφαλαίουσε άλλες εταιρείες,αλλ' όχι καιπαροχήςεγγυή­ σεων για τις υποχρεώσεις των εν λόγω Εταιρειών. Η αδυναμία της θέσεως του εφεσείοντος είναι ότι οι σκοποί των εφεσίβλητων δεν μπορούν να εξομοιωθούν με τους σκοπούς της ΦΙΛΜΕΞ,που έχει χωριστήν νομικήνπροσωπικότητααπόταμέλη της. 673 Σακκόραφοςν.Παρασκευαΐδη Λτδ.

(1980)1CLR. 244· Bank of Cyprus v.Republic

(1983)3C.LJi. 636,andon appeal Bank of Cyprus (Holdings) v.Republic

(1985)3 CLR. 1883Alexandra Rent a Car v.Republic

(1984)3 C.L.R. 1105Colman v.Eastern CountiesRy. Co. [1846], lOBeav. 1Cunningham and Co. Simpson'sOaim [1887]36 Ch. D.532- 15 'Εφεση. Έφεση από τον ενάγοντα κατά της απόφασης του Επαρχιακού Δικαστηρίου Λευκωσίας (Ιωαννίδης, Ε.Δ.) που δόθηκε στις 27 Σεπτεμβρίου, 1986 (Αρ. Αγωγής 7708/ 83) με την οποία η αγωγή του εναντίον των εναγομένων 20 γιαδιάφοραποσάωςαποζημιώσειςγιαπαράβαση προφο­ ρικήςκαι/ή εγγράφουσυμφωνίαςαπορρίφθηκε. Χρ. Κληρίδης, για τονεφεσείοντα. Κ.Μιχαηλίδης και Ρ. Μιχαηλίδης, για τους εφεσίβλη­ τους. 25 Cur. adv. vuH. ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ: Την απόφαση του Δικαστηρίου θα δώσει οδικαστήςκ. Πικής. ΠΙΚΗΣ,Δ:Τοθέμαπουεγείρεται προςεπίλυση είναιη ευχέρεια των εφεσίβλητων (εταιρεία περιωρισμένης ευθΰ- 30 νης) να παράσχουν αντεγγύηση (cross security) για την 674 1 ΑΛΛ, Σακκόραφοςν.ΠαρασκευαΐδηΛτό. Πικής,Δ. εξασφάλιση των εγγυητών χρέους τρίτων, της εταιρείας ΦΙΛΜΕΞ ΛΤΔ. της οποίαςοι εφεσίβλητοι ήτανμέτοχοι με μικρό σχετικά ποσοστό (3,921 μετοχές σε σύνολο 100,000 μετοχών). Η φύση του προβλήματος προσδιορίζεται από 5 τα γεγονότα τα οποία συνθέτουν τη διαφορά, και στα οποία θααναφερθούμεαμέσως,καιτις αρχέςπουδιέπουν τον καθορισμό των σκοπών της εταιρείαςκαιεξουσίεςγια την πραγμάτωση τους, που αποτελεί το δεύτερο σκέλος του ερωτήματος το οποίο θα απαντήσουμε μετά τηνανά10 λύσητων γεγονότων. 15 20 25 30 35 ΗΦΙΛΜΕΞΛΙΜΓΓΕΔσυστάθηκε γιατηνπαραγωγήκι­ νηματογραφικών ταινιών στην Κύπρο.Οι εφεσίβλητοι κα­ τέστησαν μέτοχοι της εταιρείας με μικρό σχετικά ποσο­ στό,όπως έχει αναφερθεί. Ηευχέρεια των εφεσίβλητων να συμμετάσχουν ως μέτοχοι της ΦΙΛΜΕΞ ΛΤΔ. δεν έχειαμ­ φισβητηθεί ούτε αποτελεί επίδικο θέμα στην έφεση. Προς προώθηση των σκοπών της ΦΙΛΜΕΞ ΛΤΔ., ή της αντιμε­ τώπισης αναγκών που προέκυψαν, κατέστη αναγκαία η σύναψη δανείου ύψους £20.000,00. Για το σκοπό αυτό αποτάθηκαν στην Τράπεζα Μπάρκλεϋς ηοποίασυμφώνη­ σε στην παροχή του δανείου υπό την προϋπόθεση ότι οι διευθυντές της εταιρείας θα εγγυούνταν την αποπληρωμή του. Οι τελευταίοι, μεταξύ των οποίων και ο εφεσείων, συμφώνησαν να εγγυηθούν το δάνειο υπό τον όρο ότι οι μέτοχοι θατους εξασφάλιζανμε την παροχήαντεγγύησης, μεποσοστό ανάλογο μετο ύψος του μετοχικού τουςκεφα.λαίου. Στο πλαίσιο αυτής της διευθέτησης οι εφεσίβλητοι έδωσαν τη σχετική αντεγγύηση και δεσμεύτηκαν να εξα­ σφαλίσουν (indemnify) τους εγγυητές σε περίπτωση που θα καλούνταν να αποπληρώσουν το χρέος της ΦΙΛΜΕΞ ΛΙΜΓΓΕΔ. Οι χρεώστες (ΦΙΛΜΕΞ ΛΙΜΓΓΕΔ) δεν αντα­ ποκρίθηκαν στις υποχρεώσεις τους καιοι εγγυητέςκλήθη­ καν και κατέβαλαν το οφειλόμενο χρέος. Ο εφεσείων αξίωσε την αναλογούσα συνεισφορά των εφεσίβλητων ανερχόμενη σε ποσό £722,500μιλς. Οι τελευταίοιαρνήθη­ καν την καταβολή της, προβάλλοντας ως υπεράσπιση τη θέση ότι η παροχή της αντεγγύησης ήταν έξω και πέραν από τους σκοπούς της εταιρείας.Αμφισβητήσεις των εφε­ σίβλητων ως προς τηνανάληψητης υποχρέωσης σταπλαί675 Πικής,Δ. Σακχόοαφος ν.Παρασχευαΐ6η Λΐδ.

(1990)σια των εξουσιών της εφεσίβλητης εταιρείαςπου προβλή­ θηκαν ενώπιον του πρωτόδικου Δικαστηρίου, κρίθηκαν ανυπόστατεςκαιδενεπαναλήφθηκανστηνέφεση. Τοπρω­ τόδικο Δικαστήριο έκρινε ότι η παροχήτης αντεγγύησης ήτανέξω απότουςσκοπούςτηςεταιρείας(ultra-vires)και 5 κατάσυνέπειαάκυρη.Ηαγωγήαπορρίφθηκε. Οι σκοποί της εταιρείαςπροσδιορίζονται στην παρά­ γραφο3του ιδρυτικούεγγράφου.Αυτοίεξειδικεύονται σε 13 υποπαραγράφους (α-μ) με επωδό ερμηνευτικήρήτρα στην οποία ορίζεται ότι κάθε παράγραφος ερμηνεύεται - 10 (α) αυτοτελώς και (β) διασταλτικά. Παρά τοχαρακτηρι­ σμό και την περίληψη του αντικειμένου και των δεκα­ τριών παραγράφων ως σκοπών της εταιρείας,είναιπρό­ δηλο ότι αυτές δεν περιορίζονται αυστηρά στον καθορισμότωνσκοπώντηςεταιρείας, αλλάεπεκτείνονται 15 και στις εξουσίες για την πραγμάτωση τους. Δε γίνεται αυστηρή διάκριση μεταξύ των σκοπών της εταιρείαςκαι των εξουσιών γιατηνεπίτευξητους.Οιεξουσίεςγιαπρο­ ώθησηκαιεξασφάλισητωνσκοπώντηςεταιρείαςπεριέχο­ νται κατά κανόνα στο Καταστατικό της εταιρείας που 20 ορίζει καιδιέπειτη λειτουργίατης. Η απόκτησηγης για ανάπτυξη και χρήση για οικιστι­ κούς καιάλλους συναφείς σκοπούς είναι,σύμφωνα μετο ιδρυτικό έγγραφο, μεταξύ των πρωταρχικών στόχων της εταιρείας. Δεν περιορίζονται όμως οι σκοποί της εται- 25 ρείας μόνο σ' αυτούς τους τομείς. Επεκτείνονται και σε άλλους στόχους μεταξύτων οποίωνκαιη επένδυσηπλεο­ νάζοντος κεφαλαίου σε άλλες επενδύσεις πουπροφανώς παρείχε το έρεισμα για συμμετοχή της εφεσίβλητης εται­ ρείαςστομετοχικόκεφάλαιοτηςΦΙΛΜΕΞΛΙΜΓΓΕΔ. 30 Με βάση το δόγμα της υπέρβασης εξουσιοδότησης (ultra-vires), όπως απαντάταιστο δίκαιο των εταιρειών, το δικαστήριο έκρινε ότι ηπαροχή αντεγγύησης για την εξασφάλιση των εγγυητών του δανείουτης ΦΙΛΜΕΞ ΛΙ­ ΜΓΓΕΔ ήτανέξωκαιπέραναπότουςσκοπούς τωνεφεσι- 35 βλήτωνκαικατακολουθίανάκυρη. 676 1 ΑΛΛ. 5 10 15 20 25 Σακκόραψος ν.Παρασκευαΐδη Λχδ. Πικής,Δ. Οι αρχέςπουδιέπουν τηνομική υπόστασηκαιτιςδρα­ στηριότητες εταιρείας περιορισμένης ευθύνης, περιορί­ ζουν τη δράσητης αποκλειστικά στην επίτευξη των σκο­ πών οι οποίοι ορίζονται στο ιδρυτικό έγγραφο που αποτελεί το λόγο ύπαρξης της εταιρείας. Παρόλο που η εταιρεία (limited) είναιτοδημιούργημα τουανθρώπουκαι μέσογια την προαγωγή των επιδιώξεων του (εμπορικών κυρίως),ηπροσωπικότητατηςεταιρείαςδενταυτίζεταιμε εκείνητων μετόχων ούτε οι στόχοι της με τις μεταβαλλόμενες επιδιώξεις των μετόχων* ή των διευθυντών της εταιρείας. Ηεταιρεία περιορισμένης ευθύνης έχει προσω­ πικότητα ανεξάρτητη από εκείνητων μετόχων και λόγω ύπαρξης τους καθορισμένους σκοπούς της**. Οι σκοποί τηςεταιρείαςπεριλαμβάνουν,όπωςαναγνωρίζεταιαπότη νομολογία***, εκτός από εκείνους οι οποίοι ρητάορίζο­ νται καικάθεάλλο σκοπό ο οποίος είναι παρεμπίπτωνή αναγκαίος για την πρόσδοση λειτουργικής αυτοτέλειας στην εταιρεία.Η ελαστικότητα αυτήπεριορίζεται στα ανα­ γκαίαγιατηλειτουργικότητα καιπραγμάτωσητων ρητών σκοπών της εταιρείας. Δεν επιτρέπεται επομένως ηπρο­ σθήκηνέων σκοπώνή ηδιεύρυνση ήη μεταβολήυφιστάμε­ νων σκοπών της εταιρείας. Πρόσφορο παράδειγμα, όχι άσχετο με το θέμα που εξετάζεται, είναι ηαπόφασηστην υπόθεση Coiman v. Eastern Counties Ry. Co.**** η οποία εξετάζεται μαζί μεάλλες σχετικές αυθεντίες στοΣύγγραμ­ μαPENNINGTON'SCOMPANY LAW, 4th ed., p.23,στην οποία αποφασίστηκε ότι δεν παρείχετο εξυπακουόμενη ευχέρεια για την εγγύηση του μετοχικού κεφαλαίου άλλης εταιρείαςστησύσταση τηςοποίαςοι εγγυητές είχαν πρω- 30 *[βλ.μεταξύ άλλων, Salomonv. Salomon [1897] A.C. 22; Michaelides v. Gabrielides

(1980)1CLR. 244; Bankof Cyprus v.Republic

(1983)3 CLR. 636,andon appeal Bank of Cyprus (Holdings) v.Republic

(1985)3 C.LJi. 1883 και Alexandra Rent a Car v. Republic

(1984)3 CLJi. 1105], 35 **[βλ. PALMERS COMPANY LAW, 22nd ed.. Vol. 1,Cap. 9,p.83 et seq.]. ***[βλ. PALMER'S COMPANY LAW, Vol. 1,22nded.,p.83 et seq., και PENNiNGTONS COMPANY LAW, 4th ed.,p.2l etseq.], ****[1846] WBeav.l, 677 Πικής,Δ. Σακκόραφοςν.ΠαρασκεναΐδηΛτδ.

(1990)τοστατήσει. Στην υπόθεση Re Cunningham and Co., Simpson's Claim*αποφασίστηκε ότι ηπαροχήαντεγγύη­ σης για την εξασφάλιση τρίτου ο οποίος εγγυάται χρέος, εκφεύγει των σκοπών της εταιρείαςκαιείναι άκυρηεκτός αν ηεγγύησηείναι συναφήςπρος τηδιεξαγωγή των εμπο- 5 ρικών δραστηριοτήτων της εταιρείας ηοποίαπαρέχειτην αντεγγύηση. Η θέσητου εφεσείοντα είναι ότι τουλάχιστο τρεις από τους καθοριζόμενους σκοπούς της εφεσίβλητης εταιρείας καθιστούσαν δυνατή την παροχήτης αντεγγύησης. Αυτοί 10 είναι εκείνοι οι οποίοι περιέχονται στις παραγράφους3 (ζ),3(κ)και3(ρ).Η υποπαράγραφος(κ)προβλέπει: "(κ) Να ιδρύη ή προάγη ή συγκατατίθεται εις την ίδρυσιν ήτην προαγωγήν οιασδήποτε εταιρείας ήεται­ ρειών, προς τον σκοπόν όπως ητοιαύτη εταιρεία ήαι 15 τοιαύται εταιρείαι απόκτησηή αποκτήσουν τηνπεριουσίαν, δικαιώματα και υποχρεώσεις της Εταιρείας, ή μέρος τούτων ή δι' οιονδήποτε άλλον σκοπόν όστις ήθελεθεωρηθήως αμέσως ή εμμέσωςτείνων ναωφελήσητην Εταιρείανκαινατοποθετή ή εγγυάταιτηντόπο- 20 θέτησιν, εξασφαλίζη την απόκτησιν, αγοράζη ή άλλως αποκτάόλαςή οιονδήποτε μέρος των μετοχών ήάλλων χρεωγράφων οιασδήποτεεταιρείας." Η παράγραφοςαυτή αποβλέπει κυρίως στην παροχή ευχέρειας για τησύστασηεξαρτημένων ήαδελφικών εται- 25 ρειών προς προώθηση των σκοπών της εταιρείας,η δεευ­ χέρεια για την παροχήεγγυήσεωναπότην εταιρείαπεριο­ ρίζεται στην απόκτηση του μετοχικού κεφαλαίου ή των χρεωγράφων της νέας εταιρείας. Ηπαράγραφος αυτήσυ­ ναρτάταιπρωτίστως μετηνπαροχήμέσωνγιατην προώ- 30 θησηκαι εκπλήρωση των κατεξοχήσκοπών της εταιρείας. Ηπαροχήεγγύησης, καιακόμαλιγότερο, αντεγγύησης για την εκπλήρωση τωνστόχων τέτοιας εταιρείας, δενεξου* [1887]36 Ch. D. 532, 678 1 ΑΛΛ. 5 Σακκόραφοςν.Παρασκεναΐδη Λτδ. Πικής, Δ. σιοδοτείται ούτε φαίνεται η συμμετοχή στο μετοχικό κε­ φάλαιο της ΦΙΛΜΕΞ ΛΤΔ. -παρόλο που το θέμα,όπως έχει αναφερθεί, δεν εγείρεται για απόφαση στην έφεση αυτή- ναανάγεταιστους στόχους πουκαθορίζονται στην υποπαράγραφο(κ). •Η εντύπωση η οποία αφήνεται από τα ενώπιον μας στοιχεία είναι ότι η συμμετοχή των εφεσίβλητων μεμικρό ποσοστό στη ΦΙΛΜΕΞ ΛΙΜΓΓΕΔ συσχετίζεται με τους σκοπούς που καθορίζονται στην παράγραφο(ζ).Αφετέ10 ρου,η παράγραφος (ζ),το κείμενο της οποίας παρατίθε­ ται παρακάτω,παρέχει ευχέρεια επένδυσης πλεονάζοντος κεφαλαίου σε επενδύσεις πουκρίνει συμφέρουσες ηεται­ ρεία. Όσο φιλελεύθερα και αν ερμηνευθούν οι πρόνοιες της,δεν παρέχει εξουσιοδότηση ούτε για την εγγύησηδα15 νείου της εταιρείας στην οποίαγίνεται επένδυση ή αντεγ­ γύησηγιαπροώθησητου ίδιουσκοπού.Η παράγραφος(ζ) προβλέπει: 20 "(ζ) Νατοποθετή ή επενδύη τα χρήματατης Εται­ ρείας τα οποία αύτηδεν έχη άμεσον ανάγκηνδιάτους ως άνω σκοπούς εις τοιαύτας τοποθετήσεις ήεπενδύ­ σεις (εκτός εις μετοχάς της Εταιρείας)καικατά τοιού­ τον τρόπον ως η Εταιρεία ήθελε αποφασίση τοιαύτας τοποθετήσειςή επενδύσεις." Τέλος, η υποπαράγραφος(ρ) που έχει επικαλεσθεί ο 25 εφεσείων, δε διευρύνει τους σκοπούς της εταιρείας πέραν από του να καταστήσει ευχερή τηλειτουργία της γιατην επίτευξητωνκαθοριζόμενωνσκοπώντης.Προβλέπει: 30 "Να πράττηπανότι ήθελεθεωρηθή υποβοηθητικόν, "συντελεστικόν, εξυπηρετικόν ή χρήσιμον διά την επίτευξιν "τωνωςάνωσκοπώνή οιουδήποτετούτων." Η άλλη πρόνοια του Καταστατικούστην οποία έγινε αναφορά, είναι εκείνηηοποία περιέχεται στην παράγρα­ φο (ι) η οποία εξουσιοδοτεί την εταιρεία να υπογράφει χρεωστικά ομόλογα καιπαντόςείδουςεμπορικά έγγραφα. 35 Πρόκειται ουσιαστικά για εξουσία προς εκπλήρωση των 679 Πικής, Δ. Σακκόραφοςν.Παρασκεναΐδη Λτδ.

(1990)σκοπών της εταιρείαςκαιόχι τηνπροώθηση ανεξάρτητων σκοπών, προσδιοριστικών του πλαισίου λειτουργίας της εταιρείας. Ηαδυναμίατων θέσεων του εφεσείοντα έγκει­ ται στην εξομοίωση των σκοπών της εφεσίβλητης εται­ ρείας με τους σκοπούς της ΦΙΛΜΕΞ ΛΙΜΓΓΕΔ στην 5 οποίαμετείχανως μέτοχοι μεμικρόποσοστό. Η συνταύτι­ ση είναι ανεπίτρεπτη* οι δύοεταιρείες αποτελούν ξεχωρι­ στή οντότητα με διαφορετικό λόγο ύπαρξης ο οποίος προσδιορίζεται στα αντίστοιχα ιδρυτικάέγγραφα. Η εξα­ σφάλιση των στόχων τηςΦΙΛΜΕΞ ΛΙΜΙΤΕΔ δεν αποτε- 10 λεί σκοπό της εφεσίβλητης εταιρείας, άμεσα ή έμμεσα* πολύ ολιγότερο, ηεξασφάλιση των εγγυητών τουδανείου προςτηΦΙΛΜΕΞ ΛΙΜΙΤΕΔ. Καταλήγουμε ότι ορθάαποφασίστηκε ότι η αντεγγύη­ ση ηοποία δόθηκε απότους εφεσίβλητους ήταν έξω από 15 τους σκοπούς της εταιρείας και συνεπώς άκυρη. Δενπα­ ραγνωρίζουμε τις δυσμενείς συνέπειες που μπορεί να προκύψουν σε τρίτους από την εφαρμογή του δόγματος ultra-vires στο πεδίοτης ευθύνηςεταιρειών περιορισμένης ευθύνης. Στον ευρωπαϊκόχώρο το θέμα έχει αντιμετωπι- 20 στεί με τη θέσπιση νομοθεσίας η οποία περιορίζει την έκτασητηςεφαρμογήςτου(βλ.European Communities Act 1972, s. 9

(1)). Αξίζει να μελετηθεί ηπιθανότηταθέσπισης ανάλογηςνομοθεσίας καιστην Κύπρο. Μόνομετη θέσπι­ ση νομοθεσίας μπορεί να μετριαστούν οι συνέπειες της 25 αυστηρήςσυνταύτισης τουπλαισίου λειτουργίας τηςεται­ ρείαςμετουςκαθοριζόμενουςσκοπούςτης. Ηέφεσηαπορρίπτεταιμεέξοδα. 680