(1990)27Νοεμβρίου, 1990 [Α.ΛΟΙΖΟΥ, Π.. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ, ΣΑΒΒΙΔΗΣ, ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ, ΧΑΤΖΗΤΣΑΓΓΑΡΗΣ,ΝΙΚΗΤΑΣ,ΑΡΤΕΜΙΔΗΣ,Δ/στές] "ΘΕΟΣΚΕΠΑΣΤΗ ΦΑΡΜ"ΔΙΑ ΤΩΝΣΥΝΕΤΑΙΡΩΝ ΑΥΤΗΣ: ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗ ΚΑΙ ΑΛΛΗΣ, Εφεσειόντων-Απαιτηχών, ν. ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, Εφεσίβλητης-Απαλλοτριοϋσας Αρχής. (Πολιτική ΈφεσηΑρ. 7182). Απόδειξη — Εμπειρογνώμονες — Η εμπειρογνωμοσύνη πάνω σεένα θέμα.6εν βασίζεται μόνο στα ακαδημαϊκά προσόντα, αλλά και στην πραγματική εμπειρία, πον αποκτάται πάνω σ' αυτό. Ηέφεσηστηνυπόθεσηαυτήν,πουεστρέφετοκατά του επιδικασθέ ντος ποσού,ως χαμηλού,σε υπόθεση απαλλοτριώσεως γης, απορρί φθηκε,διότιοι εφεσείοντεςδενμπόρεσανναπείσουντοΑνώτατοΔι καστήριο ότι τα πραγματικά ευρήματατου πρωτόδικου Δικαστηρίου ήσαν λανθασμένα. Η έφεση απορρίπτεται. Ουδεμία διαταγή για έξοδα. 'Εφεση. Έφεση από απαιτητές κατά της απόφασης τουΕπαρ χιακού Δικαστηρίου Πάφου (Χρυσοστομής, Π.Ε.Δ.) που δόθηκε στις 22 Απριλίου, 1986 (Αρ. Παραπομπής 42/76), μετηνοποίακαθόρισετοπληρωτέοποσόγιατην απαλλο τρίωση της ακίνητης ιδιοκτησίας σε £5,850 με τόκο 1% στο ποσό των £4,475.- από 31.8.73-27.5.83 και 9%από 28.5.83μέχρι τελικής πληρωμής. Γιά τους απαιτητές παρουσιάζεταιπροσωπικούς ο κ. Γ. 984 .- Χ ΑΛΛ. θεοσκέπαστηΦάρμ ν. Δημοκρατίας Δημητριάδης. Α. Δημητριάδης, για τηνεφεσίβλητη. Cur. adv. vult 5 Α. ΛΟΪΖΟΥ Π.:Τηναπόφαση τουΔικαστηρίου θα εκ δώσει οδικαστήςκ.Χρ. Αρτεμίδης. ΑΡΤΕΜΙΔΗΣ Δ.: Οι εφεσείοντες-απαιτητές προσβάλ λουν στην κρινόμενη έφεση την απόφασητου Προέδρου 10 του ΕπαρχιακούΔικαστηρίου Πάφου,ο οποίος σε παρα πομπή της αποζημιούσης αρχής καθόριζε το πληρωτέο ποσόγιατηναπαλλοτρίωσητηςακίνητηςιδιοκτησίαςτων εφεσειοντων σε £5,850, με τόκο 7% πάνω στο ποσό των £4,475γιατηνπερίοδο31.8.73-27.5.83 και9%από28.5.83 μέχριτελικήςπληρωμής. 15 ΗΟλομέλεια του Ανωτάτου Δικαστηρίου συζήτησε ως προκαταρκτικόνομικόζήτηματηνερμηνείακαιεφαρμογή τουάρθρου5
(1)τουπερίΑναγκαστικής Απαλλοτριώσεως (Τροποποιητικού Νόμου) του 1988, Νόμος 84/
- Στις 20 28.9.89εξεδόθηη απόφαση τουΔικαστηρίου πάνω στοζή τημααυτό,καιηυπόθεσηορίστηκε γιανασυνεχιστείη συ ζήτησηπουαφοράτονκαθορισμότωναποζημιώσεων, για τις οποίες οι εφεσείοντες ισχυρίζονται πως έσφαλε το πρωτόδικοΔικαστήριογιατίτιςυπολόγισε σεχαμηλότερα ποσάαπόαυτάπου δικαιούνται. 25 Ηγνωστοποίηση απαλλοτρίωσης τηςεπίδικηςιδιοκτη σίας εδημοσιεύθη στις 31.8.73, ακολούθησε δε στις 19.10.73 το σχετικό διάταγμα κήρυξης της ως απαλλοτριωθείσης. Το κτήμα στο οποίο υπήρχανεγκαταστάσεις 30 εκτροφής πουλερικών ανήκει στους δύο απαιτητές,που είναι σύζυγοι, και χρησιμοποιούσαν την επωνυμία "θεοσκέπαστη Φάρμ" για την εμπορική περιγραφή των εργα σιών τους. Ηέκτασητουκτήματος είναι 4 στρέμματακαι 1προστάθι,εγγραμμένο στοκτηματολόγιο μεστοιχεία,τε μάχιο 367, Φύλλο/Σχέδιο 45/
- Η απαλλοτριούσα αρχή πρόσφερε στους απαιτητές στις 5.6.1976 το ποσό των 985 Αρτεμίδης,Δ. θεοσκέπαστηΦάρμ ν.Δημοκρατίας
(1990)£5,150,ως δίκαιηκαιεύλογη αποζημίωσηγιατοαπαλλοτριωθέν κτήμααλλάαυτοίτοαπέρριψαν.Η απαλλοτριούσααρχήπροχώρησε μετηνπαραπομπήτουζητήματοςστο ΕπαρχιακόΔικαστήριο Πάφου.ΟΠρόεδροςτουΔικαστη ρίου, ενώπιον του οποίου συζητήθηκε η υπόθεση, στην 5 εμπεριστατωμένη απόφασητου επιλαμβάνεται όλων των ζητημάτων που ηγέρθησαν ενώπιον του για τον καθορι σμό τηςκαταβλητέαςαποζημίωσης. Η απαλλοτριούσα αρχήυποστήριξε τηθέσητης βάσει εκθέσεως εκτίμησης του εμπειρογνώμονα γιατις αξίεςγης 10 Ερμή Μουρουζίδη, ειδικού εκτιμητή στο Κτηματολογικό Γραφείο Πάφου. Ημέθοδοςπουχρησιμοποίησε ήταν αυτή της απ'ευθείας σύγκρισης, που θεωρείται ως ηκαλύτερη, γιατί οδηγεί στα πιο ασφαλή συμπεράσματα με κριτήριο την τιμή που ένας υποθετικός αγοραστής προσφέρει για 15 το επίδικοκτήμα,αντικείμενο τηςσύγκρισης, στηνελεύθε ρη αγορά. Στην έρευνα του χρησιμοποίησε 6 συγκριτικά κτήματα,ταοποίασημειώνονται στο τοπογραφικό σχέδιο που ήταν ενώπιον του Δικαστηρίου, των οποίων οι τιμές κυμαίνονταν κατά τον κρίσιμο χρόνο, δηλαδή γύρω στις 20 31.8.73 ημερομηνία που εδημοσιεύθη η γνωστοποίηση απαλλοτριώσεως, από £1,000 μέχρι £1,333 το στρέμμα. Από την υψηλότερη αξίατων£1,300 αφαιρέθηκε ποσοστό 15-40% γιατί το συγκριτικό που επωλήθη στην τιμήαυτή, καθώς και μερικά άλλα, εφάπτονταν του δημόσιου δρό- 25 μου, ενώ το επίδικο είχε μόνο δικαίωμα διάβασης προς αυτόν. Έτσι, καθόρισε την αξία σε £1,000 το στρέμμα, £4,250για ολόκληρο το κτήμα.Στοποσό αυτόπροστέθη καν £225 για την αξίατου δικαιώματοςδιάβασης. Ηεκτί μηση αυτή έγινε με την υπόθεση πως η επίδικη ακίνητη 30 ιδιοκτησία θα επωλείτο στην ελεύθερη αγορά με σκοπό την οικοδομική ανάπτυξητηςκαιεπομένως δενπροστέθη κε οποιοδήποτε ποσό για την αξία των εγκαταστάσεων πάνωσε αυτή,εφόσον επιθυμίατουυποθετικού αγοραστή θαήτανη απόκτησηελεύθερης κατοχήςγιαναπροβείστην 35 οικοδομική τηςαξιοποίηση.Οκ.Μουρουζίδης όμως,προ χωρώντας στην έρευνα του,θεώρησε και ως υπαλλακτική υπόθεση την αξιοποίηση της ιδιοκτησίας από ένα μελλο ντικό αγοραστήως αγροτικής -φάρμας- καιέτσικαθόρι σε ξεχωριστά την αξίατων εγκαταστάσεων πάνωσε αυτή 40 986 1 Α.ΑΛ. 5 θεοσκέπαστηΦάρμ ν.Δημοκρατίας στο ποσό των £4,312, στο οποίο πρόσθεσε και την αξία της γης προς £200 το στρέμμα, σύνολο £
- Ηολικήδη λαδή αποζημίωση, με αυτή τη βάση εκτίμησης, είναι £5,
- Το ποσό αυτό,που είναι ψηλότερο απόαυτό στο οποίο κατέληξε ο εκτιμητής για την αξίατης γης, αναυτή επωλείτο για οικοδομική ανάπτυξη, και που είναι ευνοϊ κότερο για τους απαιτητές, προσφέρθηκε σ' αυτούς ως αποζημίωση. Αναφορικά με την αξίατων εγκαταστάσεων ηαπαλλο10 τριούσααρχήπροσκόμισε μαρτυρίαειδικού,τουΛάζαρου Ομήρου,ο οποίος κατά τον επίδικοχρόνο ήτανεπιστάτης κτιρίων στο ΤμήμαΔημοσίων Έργωντης Πάφου. Οι απαιτητέςδενκάλεσαν στο Δικαστήριο ειδικό εμπει ρογνώμονα για τις αξίες γης,αλλά τον κ. Α. Βακλιά πολι15 τικό μηχανικό. Στη γραπτή του έκθεση, που κατατέθηκε στο Δικαστήριο, αναφέρει απλώς ότι η αξία της επίδικης ακίνητης ιδιοκτησίας ήταν £1,700 το στρέμμα. Στηνπρο φορική του μαρτυρία είπε ότι δεν έκαμε οποιαδήποτε έρευνα για συγκριτικές πωλήσεις αλλά βασίστηκε στη γε20 νική γνώση που είχε για την περιοχή και στις συνομιλίες που έκαμε, λόγω του επαγγέλματος του, με διάφορα πρό σωπα που ενδιαφερόντουσαν να αγοράσουν ή να πωλή σουν γη σ' αυτή. Ξεχωριστή λεπτομερής εκτίμηση του για τις εγκαταστάσεις ανεβάζει την αξία τους σε £7,
- Το 25 σύνολο δηλαδή της αξίας της ακίνητης ιδιοκτησίας των απαιτητών, όπως την εκτιμά ο κ. Α. Βακλιάς, είναι £15,008στην οποίασυμπεριλαμβάνεται καιποσό £250για το δικαίωμαδιαβάσεως. Πέρααπότο ποσό αυτόοι απαι τητές αξίωναν και £15,000, ως συνεπακόλουθη ζημιά που 30 υπέστησαν για την απώλεια της επιχείρησης τους, για το ύψος όμως του οποίου ο δικηγόρος τους δεν επέμεινε κατά τη διάρκεια της εκδίκασης της υπόθεσης πρωτοδίκως. Ο Πρόεδρος του Δικαστηρίου ανέλυσε λεπτομερώς τη 35 μαρτυρία που είχε ενώπιον του και κατέληξε στο συμπέ ρασμα πως η εκτίμηση της απαλλοτριούσας αρχής ήταν ορθήκαιεξέδωσετην απόφαση,αντικείμενο τηςυπό συζή τηση έφεσης. 987 Αρτεμίδης,Δ. θεοσκέπαστηΦάρμν.Δημοκρατίας
(1990)Οι απαιτητέςκατάτηνακρόασητης έφεσης δενεκπρο σωπούνταν απόσυνήγορο αλλά παρουσίασε την υπόθεση τους ο ένας από αυτούς, ο Γεώργιος Δημητριάδης. Ο κ. Δημητριάδης μας κάλεσε να ανατρέψουμε την απόφαση του πρωτόδικου Δικαστηρίου υποστηρίζοντας ότι τα ευ- 5 ρήματατουήταν εσφαλμένα. Εισηγήθηκε πως ημαρτυρία τουκ. Βακλιά,πουείναιπολιτικός μηχανικός,έπρεπενα γίνει αποδεκτήαντί αυτής του κ. Ομήρου, αναφορικάμε τηναξίατων εγκαταστάσεων. Οκ.Ομήρου,όπωςανέφερε ο κ. Δημητριάδης, δεν είχε καμιά ειδικότητα ή προσόν 10 πάνω στο ζήτημα γιατί είναι απόφοιτος δημοτικού σχο λείου, κατείχε δε τη θέση ενός απλού υπαλλήλου στο τμήμαδημοσίων έργων. Τα πραγματικά γεγονότα ενώπιον του Δικαστηρίου ήσαν διαφορετικά. Ο κ. Ομήρου ήταν επιστάτης των κτι- 15 ριακών εγκαταστάσεων στο τμήμα δημοσίων έργων στην Πάφο, θέση την οποία κατείχε για 10 χρόνια. Κατά τη διάρκεια της υπηρεσίας του προέβη σε πολλές εκτιμήσεις κτιριακών εγκαταστάσεων όπως νοσοκομεία, αστυνομι κούς σταθμούς και καταστήματα. Η εμπειρογνωμοσύνη 20 πάνω σε ένα θέμα δεν βασίζεται μόνο σταακαδημαϊκά προσόντα αλλά και στην πραγματική εμπειρία που απο κτάται πάνωσε αυτό.ΤοΔικαστήριο ικανοποιήθηκεότι ο κ.Ομήρου,λόγω τηςθέσης καιπείραςτουπάνωστις εκτι μήσεις κτιριακών εγκαταστάσεων,ήτανκατάλληλος πραγ- 25 ματογνώμονας για να εκφέρει γνώμη πάνω στο ζήτημα. Δεν βρίσκουμε κανένα λόγογιατί να επέμβουμε στοεύρη μααυτότου Δικαστηρίου. Η εκτίμηση του εμπειρογνώμονα της απαλλοτριούσης αρχής,αναφορικάμετηναξίατηςγης,παρέμεινεαδιαμφι- 30 σβήτητη. Ο κ. Βακλιάς είναι πολιτικός μηχανικός, όχι πραγματογνώμοναςγια τις αξίες γης. Εξάλλου όπωςανέ φερεκαιο ίδιοςστημαρτυρίατουδενέκαμεκαμιάέρευνα για να εξακριβώσει την αξία της επίδικης περιουσίας αλλά απλώς βασίστηκε στις διάφορεςκουβέντες που είχε 35 μεαγοραστές καιπωλητέςγηςστηνπεριοχή. Αναφορικά δε με το ζήτημα της αξίας των κτιριακών 988 1 ΑΛΛ. θεοσκέπαστηΦάρμν.Δημοκρατίας Αρτεμίδης, Δ. εγκαταστάσεων, αφού μελετήσαμε με προσοχή τημαρτυ ρία που προσκομίστηκε ενώπιον του εκδικάσαντοςΔικα στηρίου και τα ευρήματα του, είμαστε της γνώμης ότι αυτά είναι δικαιολογημένα και δεν μπορούν να ανατρα5 πουν. Στη συνέχεια της απόφασηςτου εκδικάσαντοςΔικα στηρίου συζητείται η αξίωση των απαιτητώνγια αποζη μιώσεις για την ζημιάπουυπέστησαν λόγω της διάλυσης της επιχείρησης τους, σαν συνέπεια της απαλλοτρίωσης, 10 προφανώςσύμφωναμετοάρθρο 10(κ)τουΝόμου. Τασυ μπεράσματατου Δικαστηρίου πάνωσ' αυτότο θέμαμπο ρούννασυνοψιστούν ως εξής:Απότην μαρτυρίαπου είχε ενώπιον του,στην ουσίατων ίδιωντων απαιτητών,η επι χείρηση ήτανοικογενειακή και πολύ μικρή.Τακέρδητης 15 δεν μπόρεσαν νατακαθορίσουν γιατί δεν κρατούσανλο γιστικά βιβλία, μια φορά μόνο είχαν πληρώσει το ποσό των £50, ως φόρο εισοδήματος. Ενώ η γνωστοποίηση απαλλοτρίωσης εδημοσιεύθη στις 19.10.73, οι απαιτητές δεν είχαν κάμει καμιάδιευθέτηση ήπροσπάθειαναμετα20 φέρουντηνεπιχείρησητουςαλλού,καιυπήρχεγηστηνπε ριοχήδιαθέσιμη. Με αυτότουλικό τοΔικαστήριοκατέλη ξε στο συμπέρασμα πως οι απαιτητές διέλυσαν μεν την επιχείρηση τους, σαν αποτέλεσμα του διατάγματος της απαλλοτρίωσης,αλλάηζημιάπουυπέστησαν σεαπώλεια 25 κερδών ήτανπολύ μικρή.Αφού υπολόγισε τηζημιάαυτή, πάνω σε πολύ ισχνή μαρτυρία, επιδίκασε το ποσό των £700. Επειδήοι απαιτητέςκατάτη διάρκειατης συζήτησης της έφεσης δενεκπροσωπούνταναπό δικηγόρο,μελετήσα30 με μεπολλήπροσοχήτημαρτυρίαπουπροσήχθηενώπιον του πρωτόδικου Δικαστηρίου, καθώς και τηναπόφαση, ανεξάρτητααπό τασημεία πουήγειρε ο ίδιος οαπαιτητής ενώπιον μας.Έχουμετηγνώμη ότι ταευρήματατουεκδι κάσαντος Δικαστηρίου είναι ορθάκαι πως δεν συντρέχει 35 κανέναςλόγοςνατροποποιηθείη απόφαση. Η έφεσηεπο μένως απορρίπτεται αλλάυπότιςπεριστάσεις δεν γίνεται καμιάδιαταγήγια έξοδα. Έφεσηαπορρίπτεταιχωρίςέξοδα. 989